Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học mang tên: “Xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Tây Nguyên hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” giải quyết yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận và thực tiễn đối với sự phát triển giáo dục đại học tại vùng Tây Nguyên trong giai đoạn đổi mới và hội nhập.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định giáo dục là nền tảng căn bản quyết định sự phát triển và độc lập của đất nước; trong đó, xây dựng đội ngũ nhà giáo là nội dung trọng tâm nhằm hình thành con người mới. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04-11-2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng xác định phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là giải pháp quan trọng để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế.

Tại địa bàn Tây Nguyên, sự phát triển kinh tế - xã hội gắn liền với vai trò của bốn cơ sở giáo dục đại học: Trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Tây Nguyên, Trường Đại học Yersin Đà Lạt và Trường Đại học Buôn Ma Thuột. Mặc dù đóng vai trò nòng cốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thực trạng công tác xây dựng đội ngũ giảng viên tại các trường này trong giai đoạn 2013 - 2018 còn bộc lộ nhiều hạn chế:

  • Số lượng giảng viên chưa đáp ứng tương xứng với quy mô đào tạo;
  • Chất lượng đội ngũ chưa đồng đều, tỷ lệ giảng viên có học hàm, học vị cao và đạt chuẩn chức danh còn thấp;
  • Cơ cấu đội ngũ mất cân đối giữa các ngành nghề đào tạo và thành phần dân tộc thiểu số;
  • Môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ chưa tạo đủ động lực để giữ chân cũng như thu hút giảng viên có trình độ cao.

Từ thực tế trên, luận án tập trung làm rõ khoảng trống nghiên cứu về việc vận dụng một cách hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác xây dựng đội ngũ giảng viên đại học trên địa bàn đặc thù Tây Nguyên.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

  • Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu một cách có hệ thống nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ nhà giáo để vận dụng vào công tác xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Tây Nguyên; từ đó đề xuất các giải pháp khả thi cho giai đoạn 2019 - 2030.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu (4 nhiệm vụ):
    1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, đánh giá khái quát các kết quả đã đạt được và chỉ ra những nội dung luận án cần tiếp tục giải quyết.
    2. Phân tích, hệ thống hóa nội dung và rút ra giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ nhà giáo.
    3. Phân tích, làm rõ thực trạng xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Tây Nguyên giai đoạn 2013 - 2018 theo tư tưởng Hồ Chí Minh; chỉ ra thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và các vấn đề đặt ra.
    4. Xác định những nhân tố tác động, đề xuất phương hướng, nội dung và giải pháp xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Tây Nguyên giai đoạn 2019 - 2030 theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ nhà giáo và công tác xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Tây Nguyên theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Về nội dung: Các tác phẩm, bài nói, bài viết và hoạt động chỉ đạo thực tiễn của Hồ Chí Minh về giáo dục và nhà giáo; chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về giảng viên đại học; thực tiễn công tác xây dựng đội ngũ giảng viên tại các trường đại học ở Tây Nguyên.
    • Về không gian: Bốn cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Tây Nguyên gồm: Trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Tây Nguyên, Trường Đại học Yersin Đà Lạt và Trường Đại học Buôn Ma Thuột.
    • Về thời gian: Khảo sát thực trạng giai đoạn 2013 - 2018 (mốc thời gian bắt đầu triển khai Nghị quyết 29-NQ/TW, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2012 có hiệu lực từ ngày 01/01/2013 và Quyết định số 37/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ) và xác định giải pháp cho giai đoạn 2019 - 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân tích, phân loại khối lượng lớn tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo các nhóm nội dung cụ thể:

Các hướng nghiên cứu chính đã được điểm lại

  1. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ nhà giáo:

    • Phan Ngọc Liên và Nguyên An (biên soạn): Bách Khoa thư Hồ Chí Minh, Tập 1, Hồ Chí Minh với Giáo dục - Đào tạo (gồm 3 phần, tập hợp các bài viết, trích đoạn về quan điểm giáo dục và đưa tư tưởng của Người vào nhà trường).
    • Phạm Minh Hạc: Bài viết Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, khẳng định vị trí cốt lõi của người thầy và yêu cầu kết hợp giữa phẩm chất chính trị, đạo đức với năng lực chuyên môn.
    • Nguyễn Đình Cống: Bài viết Suy nghĩ về chức năng của người thầy theo lời Bác Hồ, xác định ba phẩm chất cơ bản của người thầy: tâm hồn, kiến thức và phương pháp sư phạm.
    • Nguyễn Đăng Tiến: Bài viết Hồ Chủ tịch và vấn đề xây dựng đội ngũ giáo viên, phân tích vai trò người thầy là đội tiên phong diệt giặc dốt, người vô danh anh hùng trong sự nghiệp trồng người.
    • Hoàng Trang: Bài viết Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - những nội dung cơ bản, nhấn mạnh phương pháp giảng dạy gắn học với hành, tự học và phương pháp nêu gương (thân giáo).
    • Vũ Văn Gầu và Nguyễn Anh Quốc: Chuyên khảo Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp phát triển giáo dục, phân tích đạo đức, chính trị, chuyên môn và giải pháp tự đào tạo của nhà giáo thông qua thực tiễn.
    • Lê Văn Yên (chủ biên): Công trình Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục (gồm 3 phần, tập hợp tư liệu từ các nhà lãnh đạo, chuyên gia).
    • Nghiêm Đình Vỳ: Bài viết Nhận thức và quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, thống kê Hồ Chí Minh có không dưới 100 lần đến thăm các trường lớp, gặp gỡ giáo viên và học sinh.
    • Lương Gia Ban: Bài viết Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo, nêu rõ quan điểm nhà giáo là chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, nhấn mạnh tinh thần đoàn kết nội bộ nhà trường.
    • Thái Duy Tuyên: Tác phẩm Triết học giáo dục Việt Nam, xác định 12 yếu tố cấu thành tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh; thống kê từ năm 1946 đến năm 1968 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã 26 lần phát biểu về đội ngũ giáo viên.
    • Nguyễn Thị Kim Dung: Sách Bác Hồ với sự nghiệp giáo dục và đào tạo (chia làm 4 phần, tổng hợp các bài nghiên cứu và bài nói của Bác).
    • Ngô Văn Hà: Chuyên khảo Tư tưởng Hồ Chí Minh về người thầy và việc xây dựng đội ngũ giảng viên đại học hiện nay, phân tích toàn diện vai trò, phẩm chất “đức - tài”, “hồng - chuyên”, phương pháp sử dụng trí thức, tuyển chọn và đào tạo lại giảng viên.

  2. Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ nhà giáo:

    • Đặng Huỳnh Mai: Bài viết Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác xây dựng đội ngũ nhà giáo Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
    • Hoàng Anh và cộng sự: Công trình Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng vào đào tạo đại học hiện nay, nhấn mạnh việc tự tu dưỡng, rèn luyện ngoại ngữ, tin học và phương pháp giảng dạy.
    • Đinh Quang Thành: Luận án tiến sĩ Xây dựng đội ngũ giảng viên trong thời kỳ đổi mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đề xuất 4 nhóm giải pháp (nhận thức - tổ chức, tự tu dưỡng, cơ chế chính sách, hợp tác quốc tế).
    • Lý Việt Quang và cộng sự: Công trình Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục với vấn đề đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam hiện nay, đưa ra 7 giải pháp trong đó có giải pháp nêu gương của nhà giáo.
    • Đinh Thị Thúy Hải, Nguyễn Thị Lan, Trương Văn Tuấn: Các bài báo khoa học về phẩm chất, năng lực, môi trường đoàn kết dân chủ và sự tự bồi dưỡng của đội ngũ nhà giáo.

  3. Nghiên cứu quốc tế về xây dựng đội ngũ giảng viên:

    • Ken Bain (2008): Phẩm chất của những nhà giáo ưu tú, dùng phương pháp phỏng vấn và điều tra bảng hỏi để xác định tiêu chuẩn người thầy xuất sắc.
    • Richard C. Levin: Bài viết Sự trỗi dậy của các trường đại học Châu Á (The Rise of Asia’s Universities), phân tích mô hình đại học nghiên cứu và kinh nghiệm thu hút nhà khoa học giỏi ở Trung Quốc, Ấn Độ.
    • Ben Wildavsky: Tác phẩm Cuộc cạnh tranh chất xám vĩ đại (The Great Brain Race), nghiên cứu chính sách quốc tế hóa giáo dục, thu hút nhân tài của Singapore và Hàn Quốc.
    • Viện Nghiên cứu Giáo dục Đại học, Đại học Hiroshima: Công trình Sự thay đổi nghề giảng dạy ở Châu Á: giảng dạy, nghiên cứu, quản trị và quản lý (The Changing Academic Profession in Asia).
    • Ulrich Teichler, Akira Arimoto, William K. Cummings: Khảo sát so sánh Sự thay đổi nghề giảng dạy: Những phát hiện chính của một khảo sát so sánh (The Changing Academic Profession: Major Findings of a Comparative Survey), chỉ ra tác động của thu nhập, thời gian và tự do học thuật.
    • Ikeda Daisaku: Thế kỷ XXI - ánh sáng giáo dục, nhấn mạnh nhân cách, lòng nhân từ và quan điểm học cùng sinh viên.
    • John Vũ: Giáo dục trong thời đại tri thức, đề xuất chuyển đổi vai trò người thầy từ truyền thụ sang người huấn luyện và nêu gương.

  4. Nghiên cứu về đội ngũ giảng viên tại Việt Nam và Tây Nguyên:

    • Đỗ Minh Cương, Nguyễn Đức Chính và Nguyễn Phương Nga, Phạm Văn Thuần, Nguyễn Văn Đệ, Nguyễn Kim Hồng, Nguyễn Văn Sơn, Nguyễn Thị Thu Hương, Nguyễn Mỹ Loan, Nguyễn Thị Thanh Hà, Trần Thị Lan, Nhóm Đối thoại giáo dục: Nghiên cứu các khía cạnh quản trị, tiêu chí đánh giá, chính sách đãi ngộ, tự chủ và nâng cao chất lượng lao động của giảng viên.
    • Nghiên cứu tại Tây Nguyên: Luận văn của Lê Quang Hùng (Đại học Tây Nguyên, 7 biện pháp); bài viết của Khương Ngọc Hải (nhân lực văn hóa nghệ thuật); nghiên cứu của Nguyễn Tiến Dũng và Nguyễn Văn Giang (CĐSP Kon Tum); bài viết của Mai Xuân Trung (Đại học Đà Lạt); đề tài của Ngô Thị Hiếu và cộng sự (Đại học Tây Nguyên, 3 giải pháp); công trình của Bùi Tất Thắng và Nguyễn Văn Thành (phát triển giáo dục và nguồn nhân lực Tây Nguyên đến 2020, tầm nhìn 2030); sách của Nguyễn Tấn Vui và Ngô Minh Oanh (lịch sử 40 năm Đại học Tây Nguyên 1977 - 2017).
Nhóm nghiên cứu Đại diện tác giả / Công trình tiêu biểu Trọng tâm nội dung đã công bố
Lý luận tư tưởng HCM về nhà giáo Phan Ngọc Liên, Phạm Minh Hạc, Ngô Văn Hà, Thái Duy Tuyên Vị trí, vai trò, tiêu chuẩn đức - tài, hồng - chuyên, quan điểm tự đào tạo và nêu gương
Vận dụng tư tưởng HCM Đặng Huỳnh Mai, Đinh Quang Thành, Lý Việt Quang Các nhóm giải pháp đổi mới chính sách, bồi dưỡng nhận thức, hợp tác quốc tế
Kinh nghiệm quốc tế Ken Bain, Ben Wildavsky, Richard C. Levin, John Vũ Đại học nghiên cứu, cạnh tranh chất xám, vai trò người thầy trong thời đại tri thức
Thực tiễn Việt Nam & Tây Nguyên Phạm Văn Thuần, Nguyễn Văn Đệ, Lê Quang Hùng, Bùi Tất Thắng Quản lý giảng viên theo tự chủ, thực trạng nguồn nhân lực tại các trường đại học Tây Nguyên

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

Các công trình trước đây chủ yếu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà giáo ở góc độ chung, hoặc khảo sát thực trạng giảng viên trên phạm vi toàn quốc và từng trường đơn lẻ. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để xây dựng đội ngũ giảng viên tại cả bốn trường đại học trên địa bàn chiến lược Tây Nguyên trong giai đoạn thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW (2013 - 2018), làm căn cứ đề xuất hệ thống giải pháp cho giai đoạn 2019 - 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung khái niệm

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục, đào tạo và phát triển đội ngũ trí thức, nhà giáo.

Hệ thống khái niệm công cụ được xác định bao gồm:

  • Nhà giáo: Theo quan điểm Hồ Chí Minh, nhà giáo là sự tổng hòa bốn tư cách: (1) người làm nghề dạy học; (2) người lao động trí óc, trí thức; (3) người cán bộ chuyên môn của Đảng và Chính phủ; (4) người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa giáo dục. Theo Luật Giáo dục năm 2005, nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác.
  • Đội ngũ nhà giáo: Căn cứ Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê, “đội ngũ” là tập hợp số đông người có cùng chức năng hoặc nghề nghiệp. Đội ngũ nhà giáo là tập hợp toàn thể giáo viên, giảng viên trong hệ thống giáo dục quốc dân, giữ vai trò quyết định chất lượng và sự phát triển giáo dục.
  • Giảng viên: Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2018 (Điều 54) và Thông tư liên tịch số 36/2014/TTLT-BGDĐT-BNV, giảng viên là người làm nhiệm vụ giảng dạy trong cơ sở giáo dục đại học, bao gồm các chức danh: trợ giảng, giảng viên (hạng III - V.03), giảng viên chính (hạng II - V.02), giảng viên cao cấp (hạng I - V.01), phó giáo sư, giáo sư. Giảng viên thực hiện đồng thời ba chức năng: nhà giáo, nhà khoa học và nhà cung ứng dịch vụ xã hội.
  • Xây dựng đội ngũ giảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Là sự vận dụng hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về nhà giáo để ban hành chủ trương, kế hoạch và tổ chức thực hiện nhằm hình thành đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu.
  • Quy mô, chất lượng, cơ cấu:
    • Quy mô: Số lượng giảng viên đáp ứng tỷ lệ sinh viên/giảng viên theo quy chuẩn.
    • Chất lượng: Tổng thể phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức lối sống, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm và năng lực nghiên cứu khoa học.
    • Cơ cấu: Sự phân bổ cân đối, hợp lý về ngành nghề đào tạo, trình độ học vấn, học hàm - học vị, độ tuổi (kế thừa các thế hệ), giới tính và thành phần dân tộc.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

  • Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết;
  • Phương pháp lịch sử và lôgíc;
  • Phương pháp điều tra xã hội học;
  • Phương pháp thống kê số liệu.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

  • Khối tư liệu văn bản: Các tác phẩm, bài nói, bài viết trong Hồ Chí Minh Toàn tập; văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam; các văn bản quy phạm pháp luật (Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Nghị quyết 29-NQ/TW, Quyết định 37/2013/QĐ-TTg, Thông tư 36/2014/TTLT-BGDĐT-BNV).
  • Khối dữ liệu thực tiễn: Báo cáo tổng kết năm học, số liệu thống kê nhân sự, đào tạo và nghiên cứu khoa học của 4 trường đại học tại Tây Nguyên (Đại học Đà Lạt, Đại học Tây Nguyên, Đại học Yersin Đà Lạt, Đại học Buôn Ma Thuột) giai đoạn 2013 - 2018.

Nội dung chính theo từng chương

Luận án được kết cấu gồm phần mở đầu, 4 chương (10 tiết), kết luận, danh mục công trình của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục.

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan trực tiếp đến đề tài, được chia làm hai nội dung chính:

  • Tình hình nghiên cứu: Phân tích các công trình nghiên cứu trong nước về tư tưởng Hồ Chí Minh đối với giáo dục và nhà giáo (Phan Ngọc Liên, Phạm Minh Hạc, Ngô Văn Hà, Thái Duy Tuyên...); các công trình nghiên cứu vận dụng tư tưởng của Người; các công trình nghiên cứu quốc tế về phát triển giảng viên đại học (Ken Bain, Ben Wildavsky, Richard C. Levin, Đại học Hiroshima...); các nghiên cứu thực tiễn về giảng viên đại học ở Việt Nam và khu vực Tây Nguyên (Lê Quang Hùng, Bùi Tất Thắng, Mai Xuân Trung, Ngô Thị Hiếu...).
  • Đánh giá tổng quan: Khẳng định các thành tựu của giới nghiên cứu đi trước về mặt lý luận vai trò người thầy; xác định rõ những vấn đề chưa được giải quyết đầy đủ và xác lập hướng đi riêng của luận án trong việc gắn lý luận tư tưởng Hồ Chí Minh với đặc thù khu vực Tây Nguyên.

Chương 2: Cơ sở lý luận và quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ nhà giáo

Chương 2 tập trung phân tích hệ thống quan điểm lý luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà giáo và việc xây dựng đội ngũ nhà giáo:

  • Hệ thống khái niệm cơ bản: Làm rõ nội hàm các khái niệm: nhà giáo, đội ngũ nhà giáo, giảng viên, xây dựng đội ngũ giảng viên, mối quan hệ hữu cơ giữa quy mô, chất lượng và cơ cấu.
  • Quan điểm về vị trí, vai trò của nhà giáo:
    • Nhà giáo có vị trí rất quan trọng và vẻ vang trong xã hội; là nhân tố quyết định sự vận hành của hệ thống giáo dục và quyết định chất lượng giáo dục (“không có thầy giáo thì không có giáo dục”, “học trò tốt hay xấu là do thầy giáo, cô giáo tốt hay xấu”).
    • Nhà giáo là lực lượng định hướng, dẫn dắt sự phát triển xã hội; là “những người anh hùng vô danh” có đóng góp to lớn cho dân tộc.
    • Vị thế của nhà giáo gắn liền với sự phát triển kinh tế của đất nước (“kinh tế tiến bộ thì giáo dục mới tiến bộ được”).
  • Quan điểm về mục tiêu xây dựng đội ngũ nhà giáo:
    • Mục tiêu chung: Xây dựng đội ngũ đủ về số lượng, đảm bảo chất lượng, vừa có đức vừa có tài (chính trị làm nền tảng), đảm bảo tính kế thừa và cơ cấu hợp lý (ngành nghề, giới tính, dân tộc).
    • Mục tiêu trong từng thời kỳ lịch sử: Thời kỳ diệt giặc dốt năm 1945 (huy động mọi người biết chữ tham gia bình dân học vụ); thời kỳ cải cách giáo dục lần 1 năm 1950 (đòi hỏi giáo viên phải thạo nghề, kiểu mẫu về tư tưởng, đạo đức, lối làm việc và học tập không ngừng); thời kỳ xây dựng CNXH ở miền Bắc và cải cách giáo dục lần 2 năm 1956 (gắn kế hoạch giáo dục với kế hoạch kinh tế, chú trọng đào tạo giáo viên nữ và giáo viên dân tộc thiểu số).
  • Quan điểm về nội dung xây dựng đội ngũ nhà giáo:
    • Xây dựng chất lượng toàn diện trên ba mặt: (1) Chính trị, tư tưởng, đạo đức (đặt lên hàng đầu, phẩm chất phục vụ Tổ quốc, nhân dân, yêu nghề, thương trò, cần kiệm liêm chính); (2) Chuyên môn (thạo nghề, có kiến thức sâu và rộng); (3) Phương pháp giảng dạy (nêu gương, học đi đôi với hành, gắn nhà trường với xã hội).
    • Xây dựng quy mô và cơ cấu: Đảm bảo số lượng tương thích với nhiệm vụ kinh tế - xã hội, cân đối cơ cấu ngành nghề, vùng miền, lứa tuổi và dân tộc.

Chương 3: Thực trạng xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Tây Nguyên giai đoạn 2013 - 2018 theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Chương 3 phân tích dữ liệu thực tế tại 4 trường đại học ở Tây Nguyên (Đại học Đà Lạt, Đại học Tây Nguyên, Đại học Yersin Đà Lạt, Đại học Buôn Ma Thuột) đối chiếu với các yêu cầu trong tư tưởng Hồ Chí Minh:

  • Bối cảnh và các nhân tố ảnh hưởng: Đặc thù kinh tế, văn hóa, xã hội và trình độ phát triển của vùng Tây Nguyên tác động đến công tác giáo dục đại học.
  • Thực trạng công tác xây dựng đội ngũ giai đoạn 2013 - 2018:
    • Về số lượng và quy mô: Tốc độ phát triển số lượng giảng viên chưa theo kịp yêu cầu mở rộng quy mô đào tạo; thiếu giảng viên cơ hữu ở một số ngành trọng điểm.
    • Về chất lượng (chính trị, chuyên môn, phương pháp): Phần lớn giảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, tâm huyết; tuy nhiên, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ, chức danh phó giáo sư, giáo sư còn thấp; năng lực nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế còn hạn chế; một bộ phận giảng viên chậm đổi mới phương pháp giảng dạy.
    • Về cơ cấu: Mất cân đối giữa các khối ngành đào tạo (khoa học cơ bản, nông lâm nghiệp, kỹ thuật công nghệ so với khối ngành kinh tế, xã hội); tỷ lệ giảng viên là người dân tộc thiểu số và giảng viên nữ có trình độ cao còn thấp; thiếu sự chuyển tiếp vững chắc giữa các thế hệ giảng viên đầu ngành và giảng viên kế cận.
  • Đánh giá chung:
    • Thành tựu: Các trường đã nỗ lực chuẩn hóa đội ngũ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từng bước nâng cao trình độ chuyên môn, duy trì khối đoàn kết nội bộ.
    • Hạn chế và nguyên nhân: Cơ chế thu hút chưa đủ mạnh, kinh phí đầu tư cơ sở vật chất và nghiên cứu khoa học hạn chế, công tác quy hoạch đào tạo cán bộ còn bị động.
    • Vấn đề đặt ra: Áp lực tự chủ đại học, yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho Tây Nguyên và sự cạnh tranh nguồn nhân lực trình độ cao.

Chương 4: Phương hướng và giải pháp xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Tây Nguyên giai đoạn 2019 - 2030 theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp xuất phát từ việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh và bối cảnh đổi mới giáo dục:

  • Dự báo nhân tố tác động và phương hướng phát triển: Quán triệt các nghị quyết của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học và phát triển bền vững vùng Tây Nguyên.
  • Hệ thống giải pháp chủ yếu:
    1. Nâng cao nhận thức và bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp: Giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; xây dựng chuẩn mực đạo đức nhà giáo, đề cao tinh thần trách nhiệm và phương pháp nêu gương.
    2. Đổi mới công tác quy hoạch, tuyển dụng và sử dụng giảng viên: Xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ theo cơ cấu ngành nghề và dân tộc; thực hiện cơ chế tuyển dụng công khai, minh bạch, gắn với vị trí việc làm.
    3. Đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng và tự đào tạo: Đưa giảng viên đi đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ ở trong và ngoài nước; chuẩn hóa năng lực ngoại ngữ, tin học và nghiệp vụ sư phạm; khuyến khích giảng viên tự học tập và nghiên cứu thực tiễn.
    4. Hoàn thiện chính sách đãi ngộ, tôn vinh và tạo môi trường làm việc: Xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt, chính sách hỗ trợ nhà ở, thu nhập tăng thêm để giữ chân và thu hút chuyên gia giỏi; đầu tư cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm phục vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
    5. Tăng cường hợp tác liên kết và xây dựng khối đoàn kết nội bộ: Mở rộng liên kết với các trường đại học lớn, viện nghiên cứu trong và ngoài nước; xây dựng môi trường học thuật dân chủ, đoàn kết thực sự trong từng khoa, bộ môn và toàn trường.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  1. Làm sâu sắc và hệ thống hóa quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ nhà giáo, đặc biệt là mối quan hệ biện chứng giữa ba yếu tố: quy mô (số lượng), chất lượng (đức và tài, chính trị và chuyên môn) và cơ cấu (ngành nghề, dân tộc, giới tính, thế hệ kế thừa).
  2. Luận giải rõ tính tất yếu của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc xây dựng đội ngũ giảng viên đại học tại một địa bàn mang tính chiến lược, đặc thù về kinh tế - xã hội và văn hóa như vùng Tây Nguyên.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  1. Phân tích, đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng công tác xây dựng đội ngũ giảng viên tại bốn trường đại học ở Tây Nguyên (Đại học Đà Lạt, Đại học Tây Nguyên, Đại học Yersin Đà Lạt, Đại học Buôn Ma Thuột) trong giai đoạn 2013 - 2018 theo các tiêu chí của tư tưởng Hồ Chí Minh.
  2. Chỉ rõ những kết quả đạt được, các mặt hạn chế cụ thể về quy mô, chất lượng, cơ cấu, cùng nguyên nhân gốc rễ và các vấn đề cấp bách đặt ra cho giáo dục đại học Tây Nguyên.
  3. Đề xuất hệ thống phương hướng, nội dung và giải pháp đồng bộ, khả thi cho giai đoạn 2019 - 2030; cung cấp luận cứ khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước, cấp ủy Đảng và ban giám hiệu các trường đại học tại Tây Nguyên trong việc hoạch định chính sách phát triển nhân lực.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tiễn của luận án giới hạn tại 4 trường đại học trên địa bàn Tây Nguyên trong khung thời gian 2013 - 2018; nguồn dữ liệu tập trung chủ yếu vào các cơ sở giáo dục đại học, chưa bao quát toàn bộ các trường cao đẳng sư phạm và cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang giai đoạn sau năm 2018 nhằm đánh giá tác động của Luật Giáo dục đại học sửa đổi năm 2018 và cơ chế tự chủ đại học đối với đội ngũ giảng viên Tây Nguyên.
    • Nghiên cứu so sánh công tác xây dựng đội ngũ giảng viên vùng Tây Nguyên với các vùng đặc thù khác như Tây Bắc và Tây Nam Bộ.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với nhiều đối tượng:

  • Nghiên cứu sinh, học viên, giảng viên: Phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy chuyên ngành Hồ Chí Minh học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Giáo dục học và Quản lý giáo dục.
  • Cán bộ quản lý giáo dục và lãnh đạo các trường đại học: Cung cấp giải pháp thực tế trong công tác quy hoạch cán bộ, đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng và xây dựng chính sách đãi ngộ giảng viên đại học.
  • Cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực và giáo dục đại học cho toàn vùng Tây Nguyên giai đoạn 2019 - 2030.

Câu hỏi thường gặp

1. Bốn trường đại học ở Tây Nguyên được luận án khảo sát là những trường nào?

Luận án khảo sát toàn bộ 4 trường đại học đóng trên địa bàn vùng Tây Nguyên trong giai đoạn nghiên cứu, bao gồm 2 trường công lập (Trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Tây Nguyên) và 2 trường ngoài công lập (Trường Đại học Yersin Đà Lạt, Trường Đại học Buôn Ma Thuột).

2. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, khái niệm nhà giáo được định nghĩa và nhìn nhận như thế nào?

Hồ Chí Minh không đưa ra định nghĩa hàn lâm duy nhất mà nhìn nhận nhà giáo thông qua vai trò, chức trách xã hội với sự tổng hòa bốn tư cách: (1) người làm nghề dạy học; (2) người lao động trí óc, trí thức; (3) người cán bộ chuyên môn của Đảng và Chính phủ; (4) người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa giáo dục.

3. Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu chất lượng của người thầy giáo gồm những mặt nào?

Người chỉ rõ chất lượng nhà giáo bao gồm ba mặt thống nhất: (1) Chính trị, tư tưởng, đạo đức (tiêu chuẩn nền tảng hàng đầu, gồm lòng yêu nước, phục vụ nhân dân, yêu nghề thương trò, cần kiệm liêm chính); (2) Trình độ chuyên môn (phải thạo nghề, kiến thức sâu rộng); (3) Phương pháp giảng dạy (nêu gương, thực hành, khơi gợi tự học).

4. Vì sao luận án lựa chọn mốc thời gian khảo sát thực trạng là giai đoạn 2013 - 2018?

Năm 2013 là mốc bắt đầu triển khai các chủ trương, văn bản pháp lý then chốt về đổi mới giáo dục: Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2012 có hiệu lực từ ngày 01/01/2013; và Quyết định số 37/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh quy hoạch mạng lưới trường đại học, cao đẳng. Mốc 2018 là thời điểm tổng kết 5 năm thực hiện các chính sách này để chuẩn bị định hướng cho giai đoạn tiếp theo.

5. Mục tiêu xây dựng đội ngũ giảng viên giai đoạn 2019 - 2030 hướng đến những tiêu chí gì?

Mục tiêu là hình thành đội ngũ giảng viên tại các trường đại học ở Tây Nguyên đủ về số lượng, bảo đảm chuẩn hóa về chất lượng (nâng cao tỷ lệ tiến sĩ, phó giáo sư, giáo sư; vững vàng bản lĩnh chính trị), đồng bộ và hợp lý về cơ cấu ngành nghề, dân tộc và giới tính, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên.

Kết luận

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học về đề tài xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Tây Nguyên đã hệ thống hóa sâu sắc di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, mục tiêu, nội dung và phương pháp xây dựng đội ngũ người thầy. Dựa trên việc phân tích toàn diện thực trạng tại bốn trường đại học trên địa bàn giai đoạn 2013 - 2018, công trình đã chỉ rõ những thành tựu cùng những hạn chế, bất cập về quy mô, chất lượng và cơ cấu đội ngũ. Hệ thống giải pháp được đề xuất cho giai đoạn 2019 - 2030 mang tính khoa học và khả thi, đóng góp thiết thực vào công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học và phát triển bền vững vùng Tây Nguyên.