Mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu, 4 chương, kết luận, kiến nghị, danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. 13 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ QLGD là vấn đề mấu chốt đã được các học giả, chuyên gia QLGD ở nhiều quốc gia trên thế giới cũng như ở Việt Nam quan tâm, nghiên cứu. Dưới đây là tổng hợp, phân tích, khái quát kết quả chủ yếu các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài, trên cơ sở đó rút ra những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết. Tình hình nghiên cứu liên quan đến phát triển đội ngũ cán bộ quản lý đào tạo ở các trường đại học trong quân đội theo tiếp cận năng lực 1.
Những nghiên cứu về cán bộ quản lý giáo dục Trung Hoa thời cổ - trung đại, Khổng Tử (551- 479 TCN) đã đưa ra học thuyết Lễ trị. Theo Ông, làm gì muốn thành công phải có chính danh, phải biết chọn người hiền tài, phải thu phục lòng người, phải đúng đạo. Với việc đúc kết các yếu tố nhân và lễ, nhân và nghĩa, nhân và trí, nhân và dũng, nhân và tín, nhân và lợi, lợi và nghĩa, lợi và thành để đi đến các hình mẫu về phẩm chất và năng lực của người quản lý xã hội. Ông đã chỉ dẫn về tư cách, kiến thức, thái độ, tài năng và nêu rõ những yêu cầu tự học đối với người quản lý.
Cuối thế kỷ XVIII ở Phương Tây, Robert Owen (1771 - 1858) đã sớm nhận ra tầm quan trọng hàng đầu của nguồn nhân lực, tư tưởng của Ông đã đặt nền móng cho cách tiếp cận “quan hệ con người” trong quản lý; Charles Babbage (1792 - 1871) có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển các tư tưởng quản lý, với ý tưởng chuyên môn hóa công tác cả trong lao động chân tay và lao động trí óc. Ở Hoa Kì, Frederick Winslow Taylor (1856 - 1915) và các cộng sự của ông đã đưa ra bốn nguyên tắc quản lý khoa học liên quan đến vai trò, trách nhiệm và chất lượng của người quản lý. Trên cơ sở các nguyên tắc quản lý, Ông đã đưa ra các chế độ và những phương pháp về quản lý tác nghiệp và tổ chức 14 quản lý; bước đầu đã cải tạo các quan hệ quản lý, tiêu chuẩn hóa được công việc và chuyên môn hóa lao động [Dẫn theo 51, tr. Henri Fayol (1841 - 1925) người Pháp, đã đưa ra năm chức năng cơ bản của quản lý và mười bốn nguyên tắc quản lý hành chính [Dẫn theo 51, tr.
Ông cho rằng, để thực hiện mục tiêu quản lý và mục tiêu của tổ chức, người quản lý phải có đủ phẩm chất và năng lực và biết kết hợp nhuần nhuyễn với các chức năng và nguyên tắc quản lý. Vì vậy, Ông nhấn mạnh đến vai trò của giáo dục và đào tạo, trước hết là đào tạo cán bộ quản lý một cách chính quy và có hệ thống, nhằm nâng cao chất lượng người cán bộ quản lý cả về đức và tài. Ở Nhật Bản vào những thập kỷ 60 - 80 của thế kỷ XX, xuất hiện thuyết J của William Ouchi và lý thuyết Kaijen của Massaakiimai. Trường phái này tiếp cận về quản lý trên cơ sở xem xét những yếu tố văn hoá, tính nhân đạo và tính hiện đại; những nét văn hoá của quản lý được thể hiện ở phẩm chất và năng lực của người quản lý.
Khi phân tích về đội ngũ quản lý trong lý thuyết về sơ đồ 7S, cho thấy giá trị về chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý trong việc đạt tới mục tiêu của tổ chức [Dẫn theo 26, tr. Từ cuối thế kỷ XX đến nay, cách mạng khoa học và công nghệ thông tin bùng nổ đã tác động sâu sắc đến mọi mặt của đời sống xã hội trên toàn thế giới; vì vậy, đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu về quản lý và người quản lý. Tiêu biểu nhất là công trình của ba tác giả Harold Koontz, Cyril Odonnell, Heinz Weihrich với tác phẩm nổi tiếng là cuốn “Những vấn đề cốt yếu của quản lý”[72]; công trình này đã luận giải cụ thể, chi tiết các chức năng quản lý, các yêu cầu, tiêu chuẩn về chất lượng của người quản lý và người làm công tác quản lý. Trong đó, tác giả giành một chương nói về người quản lý và việc phát triển về tổ chức, luận giải nhu cầu bức thiết về việc phát triển thực sự cán bộ quản lý, làm rõ quá trình phát triển cán bộ quản lý và đào tạo; và đưa ra các phương pháp phát triển cán bộ quản lý là sự đào tạo tại chỗ [72, tr.
15 Ở Malaysia, rất trú trọng nguồn lực giáo viên và huấn luyện cán bộ quản lý trường học. Tất cả các hiệu trưởng, cán bộ quản lý của tất cả các cấp học đều được bồi dưỡng và đào tạo ngắn hạn tại Viện Quản lý và lãnh đạo giáo dục quốc gia Malaysia (IAB - Intstitut Aminuddin Baki). Toàn bộ kinh phí khóa học bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo viên và cán bộ quản lý đều được Chính phủ tài trợ. Trong quá trình học, các học viên được cập nhật các tri thức mới về chuyên môn và quản lý, đồng thời họ được đi thực tế tham quan và khảo sát các cơ sở giáo dục [Dẫn theo 48, tr.
Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh (1947) với tác phẩm Vấn đề cán bộ [90] đã khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của đội ngũ cán bộ nói chung, cán bộ QLGD nói riêng, Người nói: “cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” [90, tr.269 - 273], “có cán bộ tốt, việc gì cũng xong” [89, tr. Vì vậy, Người luôn quan tâm đến huấn luyện, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và cho rằng: “huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng” [90, tr. Đối với cán bộ quản lý ở các nhà trường trong quân đội, họ vừa là nhà chỉ huy, lãnh đạo, vừa là nhà giáo dục; do đó, Người đặt ra yêu cầu cao về phẩm chất và năng lực đối với đội ngũ này, nhất là về phẩm chất chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống, năng lực dạy học, năng lực giáo dục và tổ chức quá trình GD, ĐT, về phong cách làm việc, tác phong công tác, về sự tự học, tự giáo dục, tự rèn luyện của bản thân mỗi người cán bộ. Tác giả Trần Kiểm với tài liệu “Khoa học quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”[66] đã đề cập tới nhiều khía cạnh quan trọng của vấn đề QLGD ở tầm vĩ mô và vi mô, trong đó có bàn về vấn đề chất lượng cán bộ QLGD.
Tác giả Phạm Minh Hạc và các tác giả khác với công trình nghiên cứu Giáo dục thế giới đi vào thế kỷ XXI [44] đề cập tương đối toàn diện những vấn đề về đội ngũ giáo viên và cán bộ QLGD. Trên cơ sở luận giải rõ vị trí, vai trò, những hạn chế trong công tác xây dựng đội ngũ giảng 16 viên và cán bộ QLGD, tác giả đã đưa ra phương hướng xây dựng và xác định phải từng bước đạt chuẩn đội ngũ này. Trong bài viết Ra quyết định và tổ chức thực hiện quyết định trong quản lý giáo dục [76] tác giả Đặng Bá Lãm đã luận giải rõ vai trò của quyết định trong quản lý, mối quan hệ giữa quyết định và chính sách; cơ sở lý thuyết của việc ra quyết định; quy trình; mô hình; phong cách; công cụ và kỹ thuật, các hệ thống hỗ trợ ra quyết định; tổ chức thực hiện quyết định. và khẳng định ra quyết định là trách nhiệm trung tâm của những người QLGD.
Đây là một trong những yếu tố có vai trò hết sức quan trọng đối với năng lực của người cán bộ QLGD. Tác giả Nguyễn Thành Vinh với bài Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục trước yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay [124] đã cho rằng: Để đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục hiện nay, tất yếu phải tập trung đào tạo hình thành một đội ngũ cán bộ QLGD đồng bộ, có phẩm chất và năng lực quản lý tương xứng vì đội ngũ cán bộ quản lý là lực lượng nòng cốt, là điều kiện tiên quyết để biến những mục tiêu giáo dục thành những kết quả cụ thể. Theo tác giả, mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng đối với cán bộ QLGD được thể hiện ở mục đích: “Cập nhật và nâng cao nhận thức về quan điểm, đường lối, chủ trương giáo dục của Đảng và Nhà nước; bổ sung cập nhật kiến thức về khoa học quản lý nói chung, quản lý ngành, quản lý nhà trường nói riêng; bồi dưỡng một số kỹ năng cơ bản trong quản lý giáo dục, quản trị nhà trường; tiến tới xây dựng đội ngũ cán bộ QLGD chính quy, chuyên nghiệp và từng bước hiện đại, hội nhập quốc tế” [124, tr. Những công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến những vấn đề cơ bản về cán bộ quản lý và cán bộ QLGD; luận giải vai trò của người quản lý trong tổ chức bộ máy nói chung, bộ máy quản lý giáo dục nói riêng.
Từ đó, xác định các giải pháp chủ yếu tập trung vào đào tạo, bồi dưỡng, phát triển, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ QLGD cả về phẩm chất và năng lực đáp ứng mục tiêu của tổ chức, yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Những nghiên cứu phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục Ở Mỹ, chính phủ Liên bang không QLGD đại học, mà có thể chỉ quan sát chung, giao cho chính quyền mỗi bang chịu trách nhiệm QLGD đại học thuộc bang mình. Vì vậy, chuẩn cho lãnh đạo trường học liêng bang là cơ sở để mỗi bang xây dựng chuẩn riêng cho từng bang của mình [133]. Như ở bang Wisconsin đưa ra chuẩn phải đạt được của mỗi cá nhân nhận bằng QLGD là: Nhà quản lý phải có sự hiểu biết và thể hiện năng lực trong các chuẩn của một giảng viên; lãnh đạo bằng cách tạo điều kiện cho sự phát triển; đảm bảo quản lý tổ chức, hoạt động tài chính và nguồn lực khác; hợp tác với gia đình và các thành viên của cộng đồng; hành động với sự trung thực, ngay thẳng, công bằng; hiểu, đáp ứng, tương tác với các nhà chính trị, kinh tế, luật pháp.
Ở Anh, việc chuẩn bị cho các vị trí lãnh đạo quản lý trường học được các cấp quan tâm chú trọng.