Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Thành Phố Hà Nội

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích phát triển phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố hà nội, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm,

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền Châm
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Bảo Dương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC HỘP
• TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển DNNVV Nông Nghiệp Hà Nội Tiềm Năng Lớn

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế, đặc biệt ở các nước đang phát triển. DNNVV tạo việc làm, tăng thu nhập và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tại Việt Nam, số lượng DNNVV tăng nhanh nhờ chủ trương đúng đắn và chính sách thông thoáng. Theo Hiệp hội DNNVV, đến cuối năm 2021, cả nước có khoảng 800 nghìn doanh nghiệp, trong đó DNNVV chiếm trên 98%. Các doanh nghiệp này đóng góp lớn vào sự phát triển của đất nước. Luận án này tập trung vào việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp phát triển DNNVV nông nghiệp Hà Nội, một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả. Nghiên cứu sẽ đi sâu vào thực trạng, thách thức và cơ hội để đưa ra các kiến nghị thiết thực, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực này.

1.1. Vai trò DNNVV trong phát triển kinh tế nông thôn Hà Nội

DNNVV nông nghiệp Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân nông thôn, và góp phần vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Các doanh nghiệp này thường có quy mô nhỏ, linh hoạt, dễ dàng thích ứng với thị trường, và có khả năng tiếp cận nguồn vốn và công nghệ mới. Theo Nguyễn Thị Hoàng Lý (2019), DNNVV "phân bổ rộng khắp, đông đảo tạo nhiều việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát huy tiềm năng, lợi thế so sánh của ngành, vùng, quốc gia".

1.2. Tiềm năng phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại Hà Nội

Hà Nội có tiềm năng lớn để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, với nguồn nhân lực dồi dào, vị trí địa lý thuận lợi, và nhu cầu tiêu dùng lớn. DNNVV nông nghiệp Hà Nội có thể tận dụng lợi thế này để phát triển các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Việc ứng dụng kỹ thuật sản xuất nông nghiệp tiên tiến và nông sản sạch Hà Nội sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp.

II. Thách Thức Phát Triển DNNVV Nông Nghiệp 5 Rào Cản Lớn

Mặc dù có tiềm năng lớn, DNNVV nông nghiệp Hà Nội vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các thách thức này bao gồm: khó khăn trong tiếp cận vốn, công nghệ lạc hậu, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, thị trường tiêu thụ chưa ổn định và chính sách hỗ trợ chưa thực sự hiệu quả. Theo nghiên cứu của Học viện Nông nghiệp Việt Nam (2023), nhiều DNNVV nông nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực cần thiết để phát triển, đặc biệt là vốn và công nghệ. Việc giải quyết các thách thức này là yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển bền vững của DNNVV nông nghiệp Hà Nội.

2.1. Khó khăn tiếp cận vốn vay và chính sách hỗ trợ DNNVV

Một trong những thách thức lớn nhất đối với DNNVV nông nghiệp Hà Nội là khó khăn trong việc tiếp cận vốn vay và các chính sách hỗ trợ DNNVV nông nghiệp. Nhiều doanh nghiệp nhỏ không đáp ứng được các yêu cầu về tài sản thế chấp, báo cáo tài chính, và kế hoạch kinh doanh. Điều này hạn chế khả năng đầu tư và mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp. Theo tài liệu gốc, "Khó khăn trong tiếp cận Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa" và "Tiếp cận vốn ngân hàng khó khăn" là những rào cản lớn.

2.2. Hạn chế về công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao

DNNVV nông nghiệp Hà Nội thường sử dụng công nghệ lạc hậu và thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc đào tạo và nâng cao trình độ cho người lao động, cũng như đầu tư vào công nghệ mới là rất cần thiết. Các doanh nghiệp cần được hỗ trợ để tiếp cận các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ từ các viện nghiên cứu và trường đại học. Theo tài liệu gốc, "Đánh giá của chủ doanh nghiệp về chất lượng lao động" là một trong những vấn đề cần được quan tâm.

2.3. Thị trường tiêu thụ nông sản và chuỗi cung ứng còn yếu

Thị trường tiêu thụ nông sản Hà Nội còn nhiều biến động và chuỗi cung ứng nông sản Hà Nội chưa được tổ chức hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định và xây dựng mối quan hệ bền vững với các nhà phân phối. Việc phát triển thương mại điện tử nông sản Hà Nội và xây dựng các chuỗi cung ứng nông sản Hà Nội khép kín sẽ giúp giải quyết vấn đề này.

III. Giải Pháp Vốn Cho DNNVV Nông Nghiệp 3 Hướng Tiếp Cận Hiệu Quả

Để giải quyết vấn đề về vốn cho DNNVV nông nghiệp Hà Nội, cần có các giải pháp đồng bộ và đa dạng. Các giải pháp này bao gồm: tăng cường tiếp cận tín dụng ngân hàng, phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm, và khuyến khích đầu tư tư nhân vào nông nghiệp. Các ngân hàng cần có các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù của ngành nông nghiệp, và các quỹ đầu tư cần có chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp. Đồng thời, cần tạo môi trường thuận lợi để thu hút đầu tư vào nông nghiệp Hà Nội từ các nhà đầu tư tư nhân.

3.1. Tăng cường tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV

Ngân hàng cần có các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù của ngành nông nghiệp, như cho vay theo chuỗi giá trị, cho vay không cần tài sản thế chấp, và cho vay ưu đãi lãi suất. Đồng thời, cần giảm bớt các thủ tục hành chính phức tạp và tăng cường công tác thẩm định dự án để giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn vay. Theo tài liệu gốc, "Tiếp cận vốn ngân hàng khó khăn" là một vấn đề lớn, cần có sự phối hợp giữa ngân hàng và doanh nghiệp để giải quyết.

3.2. Phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm và vốn xã hội hóa cho nông nghiệp

Quỹ đầu tư mạo hiểm có thể cung cấp vốn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp nông nghiệp Hà Nội có tiềm năng phát triển. Đồng thời, cần khuyến khích các tổ chức xã hội và cá nhân tham gia đầu tư vào nông nghiệp thông qua các hình thức như crowdfunding, peer-to-peer lending, và impact investing. Các hình thức đầu tư này có thể giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn linh hoạt và đa dạng.

3.3. Hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng phương án kinh doanh khả thi

Doanh nghiệp cần được hỗ trợ xây dựng phương án kinh doanh khả thi và minh bạch để chứng minh khả năng trả nợ và thu hút vốn đầu tư. Các tổ chức tư vấn và hiệp hội ngành nghề có thể cung cấp dịch vụ tư vấn và đào tạo cho doanh nghiệp về lập kế hoạch kinh doanh, quản lý tài chính, và marketing. Điều này giúp nâng cao khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp.

IV. Bí Quyết Marketing Nông Sản Hà Nội 4 Bước Tiếp Cận Khách Hàng

Marketing đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu thụ nông sản Hà Nội và nâng cao giá trị sản phẩm. Các DNNVV nông nghiệp Hà Nội cần áp dụng các phương pháp marketing hiện đại, như marketing trực tuyến, marketing nội dung, và marketing trải nghiệm. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu cho sản phẩm và tạo dựng mối quan hệ tốt với khách hàng. Theo nghiên cứu của Học viện Nông nghiệp Việt Nam (2023), marketing hiệu quả giúp doanh nghiệp tăng doanh thu và lợi nhuận, đồng thời xây dựng uy tín trên thị trường.

4.1. Xây dựng thương hiệu nông sản và câu chuyện sản phẩm

Xây dựng thương hiệu giúp sản phẩm nổi bật trên thị trường và tạo dựng lòng tin với khách hàng. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào thiết kế bao bì, nhãn mác, và câu chuyện sản phẩm. Câu chuyện sản phẩm cần thể hiện được giá trị, nguồn gốc, và quy trình sản xuất của sản phẩm. Điều này giúp khách hàng hiểu rõ hơn về sản phẩm và tăng khả năng mua hàng.

4.2. Ứng dụng thương mại điện tử và marketing trực tuyến

Thương mại điện tử nông sản Hà Nội là kênh phân phối hiệu quả và tiết kiệm chi phí. Các doanh nghiệp cần xây dựng website, fanpage, và tham gia các sàn thương mại điện tử. Đồng thời, cần sử dụng các công cụ marketing trực tuyến, như quảng cáo Google Ads, quảng cáo Facebook Ads, và email marketing để tiếp cận khách hàng tiềm năng. Theo tài liệu gốc, "Tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp có website" còn thấp, cần được cải thiện.

4.3. Phát triển kênh phân phối đa dạng và bền vững

Doanh nghiệp cần phát triển kênh phân phối đa dạng, bao gồm các siêu thị, cửa hàng tiện lợi, chợ truyền thống, và kênh bán hàng trực tiếp. Đồng thời, cần xây dựng mối quan hệ bền vững với các nhà phân phối và khách hàng. Điều này giúp doanh nghiệp ổn định doanh thu và giảm thiểu rủi ro. Cần tập trung vào phát triển chuỗi cung ứng ngắn, từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng, để đảm bảo chất lượng sản phẩm và giá cả hợp lý.

V. Chính Sách Hỗ Trợ DNNVV Nông Nghiệp 3 Đề Xuất Thay Đổi

Để thúc đẩy sự phát triển của DNNVV nông nghiệp Hà Nội, cần có các chính sách hỗ trợ hiệu quả từ chính quyền địa phương và trung ương. Các chính sách này cần tập trung vào việc giảm chi phí kinh doanh, tăng cường tiếp cận nguồn lực, và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách đặc thù để khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp hữu cơ.

5.1. Rà soát và đơn giản hóa thủ tục hành chính cho DNNVV

Thủ tục hành chính phức tạp gây tốn kém thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Chính quyền cần rà soát và đơn giản hóa các thủ tục hành chính liên quan đến thành lập, đăng ký kinh doanh, và cấp phép hoạt động. Đồng thời, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý hành chính để giảm thiểu thời gian chờ đợi và chi phí giao dịch.

5.2. Xây dựng quỹ hỗ trợ DNNVV nông nghiệp đặc thù của Hà Nội

Quỹ hỗ trợ cần có nguồn vốn ổn định và chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp. Quỹ hỗ trợ cần được quản lý minh bạch và hiệu quả để đảm bảo nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả cao. Theo tài liệu gốc, Hà Nội chưa có chính sách đặc thù khuyến khích các DN này

5.3. Ưu tiên phát triển hạ tầng nông thôn và dịch vụ công

Hạ tầng nông thôn kém phát triển gây khó khăn cho hoạt động sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp. Chính quyền cần ưu tiên đầu tư vào phát triển hạ tầng giao thông, điện, nước, và viễn thông ở khu vực nông thôn. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng dịch vụ công, như y tế, giáo dục, và tư vấn pháp luật để cải thiện môi trường sống và làm việc ở khu vực nông thôn.

VI. Tương Lai DNNVV Nông Nghiệp Hà Nội Phát Triển Bền Vững

DNNVV nông nghiệp Hà Nội có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của thành phố. Để phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp, và các tổ chức xã hội. Cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển thị trường, và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong sản xuất và kinh doanh.

6.1. Ứng dụng chuyển đổi số và công nghệ thông tin vào nông nghiệp

Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh, giảm chi phí, và mở rộng thị trường. Các doanh nghiệp cần ứng dụng các công nghệ như Internet of Things (IoT), Big Data, và Artificial Intelligence (AI) vào quản lý sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng, và marketing. Theo tài liệu gốc, "Tỷ lệ Doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội đổi mới công nghệ" cần được cải thiện.

6.2. Phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp xanh

Nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp xanh giúp bảo vệ môi trường và tạo ra các sản phẩm an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng. Các doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường, như sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc trừ sâu sinh học, và tiết kiệm nước. Đồng thời, cần xây dựng các chứng nhận chất lượng để tạo dựng lòng tin với khách hàng.

6.3. Tăng cường liên kết giữa DNNVV và hợp tác xã nông nghiệp

Liên kết giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn cung ổn định và giảm thiểu rủi ro. Các doanh nghiệp cần xây dựng mối quan hệ hợp tác với các hợp tác xã nông nghiệp để đảm bảo nguồn cung nguyên liệu chất lượng cao và giá cả hợp lý. Đồng thời, cần hỗ trợ các hợp tác xã nâng cao năng lực sản xuất và quản lý để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Hợp tác xã nông nghiệp Hà Nội sẽ là bệ đỡ vững chắc cho sự phát triển của DNNVV.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết của đề tài và khoảng trống nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí then chốt trong nền kinh tế quốc dân, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển. Tại Việt Nam, tính đến cuối năm 2021, cả nước có khoảng 800 nghìn doanh nghiệp, trong đó DNNVV chiếm trên 98%, đóng góp khoảng 40% GDP, 30% thu ngân sách nhà nước và thu hút gần 60% lực lượng lao động (Vũ Long, 2022). Nông nghiệp tiếp tục là ngành kinh tế trụ cột khi tạo ra 85% việc làm cho cư dân nông thôn và là sinh kế của hơn 65% dân số (Tổng cục Thống kê, 2020). Nhằm thúc đẩy khu vực này, Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế như Nghị định số 57/2018/NĐ-CP về khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn.

Thành phố Hà Nội giữ vị trí trung tâm vùng Đồng bằng sông Hồng với hạ tầng hoàn thiện và điều kiện tự nhiên thuận lợi. Nông nghiệp được xác định là trụ đỡ cho kinh tế Thủ đô trong trung và dài hạn. Tuy nhiên, tính đến năm 2021, số lượng doanh nghiệp thuộc lĩnh vực nông nghiệp chỉ chiếm 0,32% tổng số doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội (Cục Thống kê Hà Nội, 2022). Các DNNVV sản xuất nông nghiệp tại Hà Nội phần lớn có quy mô vốn nhỏ, công nghệ giản đơn, năng lực cạnh tranh hạn chế, khả năng tiếp cận đất đai và tín dụng gặp nhiều rào cản.

Tổng quan các công trình cho thấy nhiều tác giả đã tiếp cận DNNVV dưới góc độ Quản trị kinh doanh (Lê Thế Phiệt, 2016), Kinh tế phát triển (Nguyễn Thị Hoàng Lý, 2019), hoặc nghiên cứu năng lực cạnh tranh đa ngành (Phạm Thu Hương, 2017), giải pháp thu hút đầu tư nông nghiệp (Trần Tuấn Sơn, 2022). Tuy nhiên, chưa có công trình nào đánh giá toàn diện thực trạng phát triển, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của các DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn Hà Nội trong bối cảnh đại dịch Covid-19, chuyển đổi số và quá trình đô thị hóa nhanh chóng. Luận án được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu này.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu chung: Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá thực trạng phát triển DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội, đề xuất hệ thống giải pháp nhằm phát triển các doanh nghiệp này trong thời gian tới.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Mục tiêu 1: Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển DNNVV sản xuất nông nghiệp.
   • Mục tiêu 2: Đánh giá thực trạng phát triển DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội.
   • Mục tiêu 3: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội.
   • Mục tiêu 4: Đề xuất các giải pháp phát triển DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đối tượng khảo sát gồm cán bộ thực hiện chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước cấp thành phố và chủ các DNNVV sản xuất nông nghiệp.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các DNNVV sản xuất nông nghiệp thuộc 2 loại hình pháp lý chính là Công ty TNHH và Công ty Cổ phần; phân theo 3 phân ngành sản xuất gồm doanh nghiệp trồng trọt, doanh nghiệp chăn nuôi và doanh nghiệp sản xuất kết hợp. Nội dung đi sâu phân tích quy mô, cơ cấu, năng lực cạnh tranh, phân tích SWOT và các yếu tố ảnh hưởng.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn thành phố Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2017 - 2021; số liệu điều tra sơ cấp tiến hành trong giai đoạn 2019 - 2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu liên quan đã công bố

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 7 nhóm chủ đề chính:

1. Nghiên cứu về đặc điểm của DNNVV: Lê Xuân Bá & cs. (2006) xác định 7 đặc điểm cơ bản của DNNVV Việt Nam khi hội nhập kinh tế quốc tế (quy mô vốn nhỏ, công nghệ lạc hậu, thiếu kỹ năng quản lý, dùng đất gia đình làm mặt bằng). Phạm Văn Hồng (2007) phân chia đặc điểm thành điểm mạnh (linh hoạt, dễ khởi sự, tạo việc làm) và điểm yếu (thiếu tính kinh tế theo quy mô, chịu nhiều rủi ro, gây ngoại ứng tiêu cực). Nguyễn Văn Lê (2014) và Lê Thế Phiệt (2016) chỉ rõ hạn chế về năng lực quản trị, phụ thuộc vào môi trường kinh doanh và bất lợi trong tiếp cận tín dụng. Đoàn Tranh (2016) nhấn mạnh tính chất điều hành gia đình dễ dẫn đến xung đột sở hữu và rào cản đổi mới công nghệ sạch.
2. Nghiên cứu về vai trò của DNNVV: Hoàng Hải (2005) khẳng định DNNVV là giải pháp giảm thất nghiệp và cân bằng cơ cấu kinh tế vùng lãnh thổ. Mouayed (2008), Savlovshi & Robu (2011), Karadağ (2016) chỉ rõ DNNVV là cái nôi ươm mầm ý tưởng kinh doanh mới, động lực thúc đẩy tăng trưởng và là hạt nhân phục hồi kinh tế sau khủng hoảng.
3. Nghiên cứu về khái niệm và nội dung phát triển DNNVV: Trần Văn Hòa (2006) tiếp cận từ Kinh tế và Tổ chức lao động, phân chia nội dung phát triển thành 6 nhóm chỉ tiêu (số lượng, cơ cấu, năng lực sản xuất, kết quả kinh doanh, đặc điểm người quản lý, môi trường kinh doanh). Nguyễn Việt Thảo (2012) từ góc nhìn Kinh tế nông nghiệp xác định 3 khía cạnh: phát triển số lượng, chất lượng và chuyển dịch cơ cấu. Lê Thế Phiệt (2016) tiếp cận từ Quản trị kinh doanh, gắn phát triển với quy mô, năng lực cạnh tranh và mức độ hài lòng của chủ doanh nghiệp.
4. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng: Phan Thị Minh Lý (2011) chứng minh nội lực doanh nghiệp và chính sách địa phương có tác động mạnh nhất. Nurul Indarti & Marja Langenberg (2005), Moorthy & cs. (2012) chỉ ra vai trò của trình độ quản lý, nguồn vốn và thông tin tiếp thị. Tarute & Gatautis (2014) nhấn mạnh tác động của công nghệ thông tin - truyền thông đối với hiệu quả quản trị nội bộ.
5. Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh: Nguyễn Hữu Thắng (2008) phân tích mô hình đo lường năng lực cạnh tranh. Cetindamar & Kilitcioglu (2013) xây dựng bộ chỉ tiêu đo lường năng lực cạnh tranh đa ngành. Nguyễn Bách Khoa (2004) tiếp cận marketing để đánh giá năng lực cạnh tranh. Ajitabh & Momaya (2004) đề xuất khung lý thuyết gồm Nguồn lực (Assets) - Quy trình (Processes) - Hiệu suất (Performance).
6. Nghiên cứu về giải pháp thu hút đầu tư vào nông nghiệp: Nguyễn Thị Thanh Tâm (2020), Đào Thị Hân & cs. (2019) và Nguyễn Thị Mai Hương & cs. (2019) khẳng định thủ tục đất đai và nguồn nhân lực chất lượng cao là rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp nông nghiệp. Trần Thị Bích Dung & Trần Bá Thọ (2020) đề xuất hoàn thiện quy hoạch đào tạo nghề nông nghiệp.
7. Nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng tới phát triển doanh nghiệp nông nghiệp: Hà Nam Khánh Giao & cs. (2015) xác định 7 nhóm nhân tố tại Cà Mau. Davydenko & cs. (2018) và Vasilchenko (2020) nhấn mạnh cơ sở hạ tầng vùng, tiếp cận tài chính, điều kiện tự nhiên và cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

• Hầu hết các công trình nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát DNNVV nói chung hoặc tập trung vào thu hút đầu tư ban đầu, thiếu vắng các công trình phân tích chuyên sâu về giai đoạn vận hành thực tế của các DNNVV chuyên ngành sản xuất nông nghiệp.
• Chưa có nghiên cứu đánh giá toàn diện năng lực cạnh tranh, hệ số nợ, hiệu suất tài chính (ROA, ROE) và mức độ chuyển đổi số của các DNNVV sản xuất nông nghiệp tại Hà Nội trong giai đoạn chịu tác động của cú sốc Covid-19 và sức ép đô thị hóa.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết về phát triển: Luận án tổng hợp các quan điểm phát triển từ góc độ triết học (sự thay đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất), kinh tế học hiện đại (tăng trưởng gắn liền với chuyển dịch cơ cấu và phân phối công bằng - Nguyễn Thị Minh Hiền & cs.; Đỗ Kim Chung, 2021) và tư tưởng "Phát triển là tự do" của Amartya Sen (2004) về việc xóa bỏ các rào cản hạn chế năng lực lựa chọn.
• Lý thuyết vòng đời doanh nghiệp: Vận dụng mô hình 5 giai đoạn phát triển của Scott & Bruce (1987) gồm Khởi đầu (Inception), Tồn tại (Survival), Tăng trưởng (Growth), Mở rộng (Expansion) và Trưởng thành (Maturity).
• Mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại: Khái niệm của Means (2017) về sự phân tách quyền sở hữu và quản lý trong công ty cổ phần và công ty TNHH.
• Mô hình năng lực cạnh tranh: Khung phân tích Nguồn lực - Quy trình - Kết quả (Ajitabh & Momaya, 2004) được điều chỉnh phù hợp với đặc thù sản xuất nông nghiệp (phụ thuộc tự nhiên, đất đai, tính chu kỳ sinh học của cây trồng, vật nuôi).
• Khái niệm và tiêu chí phân loại DNNVV sản xuất nông nghiệp: Dựa trên Luật Doanh nghiệp năm 2020, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP và Nghị định số 80/2021/NĐ-CP:

Tiêu chí	Doanh nghiệp siêu nhỏ	Doanh nghiệp nhỏ	Doanh nghiệp vừa
Lao động tham gia BHXH bình quân năm	Không quá 10 người	Không quá 100 người	Không quá 200 người
Tổng nguồn vốn	Không quá 3 tỷ đồng	Không quá 20 tỷ đồng	Không quá 100 tỷ đồng
Tổng doanh thu năm	Không quá 3 tỷ đồng	Không quá 50 tỷ đồng	Không quá 200 tỷ đồng

(Nguồn: Tổng hợp từ Nghị định số 80/2021/NĐ-CP)

Phương pháp tiếp cận nghiên cứu

Luận án kết hợp 3 phương pháp tiếp cận:

1. Tiếp cận hệ thống: Đánh giá DNNVV sản xuất nông nghiệp trong mối quan hệ đa chiều với môi trường thể chế, thị trường và chuỗi giá trị nông sản.
2. Tiếp cận thể chế: Xem xét tác động của hệ thống pháp luật, thủ tục hành chính, quy hoạch đất đai và các chính sách hỗ trợ của Trung ương và UBND TP. Hà Nội.
3. Tiếp cận theo khu vực kinh tế: Phân tích theo các nhóm ngành kinh tế (trồng trọt, chăn nuôi, kết hợp) và thành phần kinh tế tư nhân.

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập giai đoạn 2017 - 2021 từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê Hà Nội, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội, Hiệp hội DNNVV TP. Hà Nội và các niên giám thống kê liên quan.
• Dữ liệu sơ cấp:
  • Điều tra khảo sát trực tiếp bằng bảng hỏi đối với 100 chủ DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2019 - 2022.
  • Phỏng vấn sâu các cán bộ chuyên trách thuộc cơ quan quản lý nhà nước và đại diện hiệp hội ngành nghề.

Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu

• Thống kê mô tả và thống kê so sánh: Tính toán số tuyệt đối, số tương đối, tỷ lệ phần trăm, tốc độ tăng trưởng nhằm phản ánh biến động số lượng, quy mô vốn, lao động, nợ và lợi nhuận.
• Phương pháp đánh giá theo thang đo Likert: Sử dụng thang đo 5 mức độ để lượng hóa ý kiến đánh giá của chủ doanh nghiệp về thể chế, cơ sở hạ tầng, chi phí chính thức, chi phí phi chính thức, rào cản tiếp cận đất đai và công nghệ.
• Kiểm định thống kê: Kiểm định sự khác biệt giữa các loại hình doanh nghiệp (Công ty TNHH và Công ty Cổ phần) về ứng dụng công nghệ thông tin và đổi mới sản phẩm.
• Phân tích ma trận SWOT: Tổng hợp các điểm mạnh (S), điểm yếu (W), cơ hội (O) và thách thức (T) để định hình các phương án chiến lược.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Chương này thực hiện tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến DNNVV và doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp. Nội dung tập trung phân tích 7 nhóm vấn đề lý luận cốt lõi, từ đó chỉ ra những thành tựu của các học giả đi trước cũng như các khía cạnh chưa được giải quyết đầy đủ. Tác giả xác định rõ khoảng trống tri thức về thực trạng phát triển, năng lực cạnh tranh và sự thích ứng của DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn Hà Nội trước các biến động kinh tế và dịch bệnh, làm tiền đề cho việc triển khai nghiên cứu thực nghiệm.

Cơ sở lý luận về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp

Nội dung chương tập trung làm sáng tỏ:

• Khái niệm bản chất về phát triển kinh tế, doanh nghiệp nhỏ và vừa, sản xuất nông nghiệp và phát triển DNNVV sản xuất nông nghiệp (tăng trưởng số lượng, chuyển dịch cơ cấu tiến bộ, nâng cao chất lượng nội tại và gia tăng đóng góp xã hội).
• Đặc trưng cơ bản của DNNVV sản xuất nông nghiệp: phân bố chủ yếu ở nông thôn; chuyển đổi từ hộ kinh doanh/trang trại; đối tượng sản xuất là sinh vật sống phụ thuộc tự nhiên; nhu cầu mặt bằng đất đai lớn; vốn mỏng; thiếu chiến lược dài hạn; trình độ quản trị và tay nghề lao động hạn chế; công nghệ sử dụng thấp hơn chuẩn chung từ 2 - 3 thế hệ.
• Vai trò của DNNVV nông nghiệp: giải quyết việc làm nông thôn, giảm nghèo, bảo đảm an ninh lương thực, thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp, tham gia chuỗi giá trị và giảm bất bình đẳng thu nhập theo lý thuyết phân phối (Piketty, 2014; Parker, 2017).
• Tổng kết kinh nghiệm quốc tế và trong nước, rút ra các bài học thực tiễn cho Hà Nội trong việc hoàn thiện chính sách đất đai, hỗ trợ tín dụng và chuyển giao công nghệ.

Phương pháp nghiên cứu

Chương phương pháp mô tả điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội và tác động của chúng tới sản xuất nông nghiệp. Thiết lập khung phân tích chi tiết kết nối các yếu tố đầu vào, quy trình hoạt động, năng lực cạnh tranh và kết quả sản xuất kinh doanh. Luận án cụ thể hóa quy trình thu thập mẫu điều tra 100 doanh nghiệp, phân bổ mẫu phỏng vấn sâu, xây dựng hệ thống thang đo Likert và quy trình xử lý dữ liệu định lượng bằng phần mềm thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm thu thập từ thực tế Hà Nội:

• Thực trạng số lượng và quy mô: Số lượng DNNVV sản xuất nông nghiệp tại Hà Nội có xu hướng gia tăng nhưng tỷ trọng còn rất khiêm tốn (chiếm 0,32% tổng số DN năm 2021). Cơ cấu chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng doanh nghiệp tư nhân, trong đó Công ty Cổ phần và Công ty TNHH chiếm ưu thế tuyệt đối.
• Chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh (2019 - 2021):
  • Giai đoạn 2019 - 2021 ghi nhận tác động tiêu cực của dịch Covid-19 làm suy giảm năng lực sản xuất kinh doanh.
  • Hệ số nợ: Các doanh nghiệp khảo sát đều duy trì hệ số nợ nhỏ hơn 1 (< 1,0), cho thấy mức độ an toàn tài chính và khả năng kiểm soát nợ tương đối tốt trong bối cảnh khó khăn.
  • Hiệu suất sinh lời: Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) năm 2020 của các DNNVV sản xuất nông nghiệp Hà Nội đều ở mức thấp và thấp hơn mức bình quân của các doanh nghiệp nông lâm thủy sản trên phạm vi cả nước.
  • Thu hút lao động: Số lượng lao động có xu hướng giảm ngay từ giai đoạn trước đại dịch, phản ánh tình trạng ngành nông nghiệp giảm sức hút lao động so với các ngành công nghiệp và dịch vụ tại Thủ đô.
• Năng lực cạnh tranh:
  • Tài sản cạnh tranh: Nguồn lực nội tại về vốn, nhà xưởng và công nghệ còn rất hạn chế; nhân lực chủ yếu là lao động phổ thông, thiếu lao động kỹ thuật cao.
  • Tiến trình cạnh tranh: Tỷ lệ đổi mới công nghệ và nghiên cứu phát triển sản phẩm mới đạt mức thấp; doanh nghiệp không có lợi thế cạnh tranh về giá bán.
  • Kết quả cạnh tranh: Lợi nhuận bình quân của các doanh nghiệp khảo sát ở mức thấp. Phân theo phân ngành, doanh nghiệp trồng trọt đạt mức lợi nhuận cao nhất. Phân theo loại hình pháp lý, Công ty Cổ phần có năng lực cạnh tranh và hiệu quả cao hơn Công ty TNHH.
• Các yếu tố ảnh hưởng:
  • Cơ chế chính sách: Thành phố Hà Nội chưa có các chính sách hỗ trợ đặc thù đủ mạnh dành riêng cho DNNVV sản xuất nông nghiệp.
  • Tiếp cận vốn và đất đai: Doanh nghiệp gặp nhiều rào cản khi tiếp cận nguồn vốn từ Quỹ phát triển DNNVV và tín dụng ngân hàng do thiếu tài sản bảo đảm; cơ chế bảo lãnh tín dụng hoạt động kém hiệu quả; thủ tục thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất phức tạp.
  • Tiếp cận công nghệ và chuyển đổi số: Tỷ lệ ứng dụng công nghệ cao và thực hiện chuyển đổi số còn thấp; phần lớn chủ doanh nghiệp chưa thấy rõ hiệu quả trước mắt của chuyển đổi số; tỷ lệ duy trì và khai thác website thương mại điện tử chưa cao.
  • Đầu tư công và hạ tầng: Cơ sở hạ tầng kỹ thuật, giao thông nội đồng và dịch vụ logistics tại các huyện ngoại thành xa trung tâm còn nhiều hạn chế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về lý luận

• Luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm lý luận về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa áp dụng cho lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, phân định rõ các đặc thù kinh tế - kỹ thuật của loại hình này so với DNNVV công nghiệp và thương mại dịch vụ.
• Thiết lập khung phân tích toàn diện bổ sung yếu tố "khả năng tiếp cận công nghệ và chuyển đổi số" vào hệ thống các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của DNNVV nông nghiệp trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Đóng góp mới về thực tiễn

• Phác họa bức tranh thực nghiệm chi tiết về thực trạng hoạt động của các DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2017 - 2021, phản ánh chân thực các biến động do đại dịch Covid-19 và sức ép đô thị hóa.
• Cung cấp các bằng chứng định lượng cụ thể về hệ số nợ an toàn (< 1), mức sinh lời ROA, ROE khiêm tốn so với chuẩn quốc gia, cũng như sự suy giảm sức hút lao động của ngành nông nghiệp Thủ đô.
• Đánh giá khách quan năng lực cạnh tranh trên 3 khía cạnh (Tài sản - Tiến trình - Kết quả), chỉ ra ưu thế tương đối của loại hình Công ty Cổ phần và phân ngành trồng trọt.

Hệ thống giải pháp đề xuất

Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm phát triển DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn Hà Nội:

1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp: Xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù của thành phố khuyến khích đầu tư nông nghiệp; đơn giản hóa thủ tục hành chính về đất đai và cấp phép xây dựng công trình phục vụ sản xuất trên đất nông nghiệp.
2. Nâng cao chất lượng đầu tư công và dịch vụ công: Tập trung nguồn vốn ngân sách hoàn thiện hạ tầng giao thông, thủy lợi, logistics tại các vùng sản xuất nông nghiệp chuyên canh ngoại thành; nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công hỗ trợ doanh nghiệp.
3. Tăng cường khả năng tiếp cận nguồn lực: Đổi mới cơ chế cho vay của các ngân hàng thương mại; nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ phát triển DNNVV và Quỹ bảo lãnh tín dụng; tạo quỹ đất sạch cho doanh nghiệp thuê dài hạn; hỗ trợ đào tạo chuyên môn cho người lao động và nâng cao năng lực quản trị cho chủ doanh nghiệp.
4. Tăng cường khả năng tiếp cận công nghệ: Đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, công nghệ sản xuất sạch và tự động hóa; hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi số, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển thương mại điện tử.
5. Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và các đối tác: Thúc đẩy liên kết dọc theo chuỗi giá trị nông sản (liên kết nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp - hệ thống phân phối); phát huy vai trò cầu nối của các Hiệp hội ngành nghề; tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp với các Viện nghiên cứu, Trường đại học trên địa bàn Hà Nội.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát sơ cấp tại 100 DNNVV sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội; đối tượng khảo sát tập trung vào 2 loại hình doanh nghiệp (Công ty TNHH, Công ty Cổ phần) và 3 lĩnh vực sản xuất chính (trồng trọt, chăn nuôi, kết hợp); dữ liệu thứ cấp chủ yếu phản ánh giai đoạn 2017 - 2021 vốn chịu tác động bất thường bởi dịch bệnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng quy mô mẫu khảo sát và địa bàn nghiên cứu sang các tỉnh lân cận thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng để có sự so sánh liên tỉnh.
  • Đi sâu phân tích tác động dài hạn của các mô hình nông nghiệp đô thị, nông nghiệp sinh thái tuần hoàn và kinh tế số đối với hiệu quả hoạt động của DNNVV nông nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên: Luận án cung cấp tài liệu tham khảo về khung phân tích, phương pháp tiếp cận thể chế - hệ thống, cùng hệ thống chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh và hiệu quả tài chính của DNNVV chuyên ngành nông nghiệp.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (UBND TP. Hà Nội, Sở NN&PTNT, Sở KH&ĐT): Các phát hiện thực nghiệm và 5 nhóm giải pháp là căn cứ thực tiễn để rà soát, ban hành các chính sách hỗ trợ tín dụng, đất đai, xúc tiến thương mại và đầu tư công phù hợp với đặc thù nông nghiệp Thủ đô.
• Đối với các chủ doanh nghiệp và Hiệp hội DNNVV: Cung cấp thông tin nhận diện điểm mạnh, điểm yếu nội tại, định hướng đổi mới công nghệ, liên kết chuỗi và nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ trọng của doanh nghiệp nông nghiệp trong tổng số doanh nghiệp tại Hà Nội đến năm 2021 là bao nhiêu? Đến năm 2021, số lượng doanh nghiệp thuộc lĩnh vực nông nghiệp chỉ chiếm 0,32% trong tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn thành phố Hà Nội (theo số liệu từ Cục Thống kê Hà Nội, 2022).

2. Tình hình quản lý nợ của các DNNVV sản xuất nông nghiệp Hà Nội trong giai đoạn Covid-19 (2019 - 2021) diễn ra như thế nào? Mặc dù năng lực sản xuất kinh doanh bị ảnh hưởng tiêu cực bởi đại dịch, hệ số nợ ghi nhận được của các doanh nghiệp khảo sát trong giai đoạn 2019 - 2021 đều nhỏ hơn 1 (< 1,0), phản ánh mức độ an toàn tài chính và khả năng kiểm soát nợ tương đối tốt của các doanh nghiệp trong giai đoạn khó khăn.

3. So với mặt bằng chung cả nước năm 2020, các chỉ tiêu hiệu suất sinh lời (ROA, ROE) của DNNVV sản xuất nông nghiệp Hà Nội ra sao? Các chỉ tiêu hiệu suất sinh lời trên tài sản (ROA) và hiệu suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) của các DNNVV sản xuất nông nghiệp Hà Nội năm 2020 đều đạt mức thấp hơn so với mức bình quân của các doanh nghiệp thuộc khối nông lâm thủy sản trên phạm vi cả nước ở cùng mốc so sánh.

4. Phân ngành và loại hình doanh nghiệp nào có biểu hiện năng lực cạnh tranh tốt hơn trong kết quả khảo sát của luận án? Theo lĩnh vực hoạt động, các doanh nghiệp chuyên về trồng trọt đạt mức lợi nhuận cao nhất. Theo loại hình pháp lý, nhóm Công ty Cổ phần có biểu hiện năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động tốt hơn so với nhóm Công ty TNHH.

5. Luận án đã sử dụng những phương pháp tiếp cận và phân tích dữ liệu nào? Luận án sử dụng 3 phương pháp tiếp cận gồm tiếp cận hệ thống, tiếp cận thể chế và tiếp cận theo khu vực kinh tế. Các phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, thống kê so sánh, cho điểm theo thang đo Likert, kiểm định sự khác biệt thống kê và phân tích ma trận SWOT.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Huyền Châm đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp, đồng thời phản ánh bức tranh thực trạng hoạt động của khu vực doanh nghiệp này trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2017 - 2021. Kết quả nghiên cứu làm rõ các điểm nghẽn về tiếp cận đất đai, nguồn vốn, công nghệ và sự suy giảm sức hút lao động nông nghiệp trong bối cảnh đại dịch Covid-19 và đô thị hóa. Trên cơ sở phân tích điểm mạnh, điểm yếu và các yếu tố chi phối, luận án đã đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ phục hồi và phát triển bền vững các DNNVV sản xuất nông nghiệp Thủ đô trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HUYỀN CHÂM liệu rẻ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2023 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HUYỀN CHÂM PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI liệu rẻ Chuyên ngà nh : Kinh tế phát triển Mã số : 9 31 01 05 Người hướng dã n khoa hộ c : GS. Phạm Bảô Dương TS. Nguyễn Tất Thắng HÀ NỘI – 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Thị Huyền Châm liệu rẻ i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS. Phạm Bảo Dương và TS. Nguyễn Tất Thắng đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam nơi tôi đang công tác và sinh hoạt chuyên môn, đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ của Sở Kế hoạch và Đầu tư thành phố Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Hà Nội, Hiệp hội liệu rẻ Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, Cán bộ quản lý và người lao động tại các Doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Thị Huyền Châm ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục biểu đồ, sơ đồ.

ix Danh mục hình. x Danh mục hộp. xi Trích yếu luận án. xii Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Về lý luận nghiên cứu. Về thực tiễn nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu nghiên cứu. Tổng quan công trình nghiên cứu có liên quan. Nghiên cứu về đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nghiên cứu về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nghiên cứu về khái niệm, nội dung phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nghiên cứu về giải pháp thu hút đầu tư doanh nghiệp vào phát triển nông nghiệp. Nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng tới phát triển doanh nghiệp nông nghiệp. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. Cơ sở lý luận về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp.

Một số khái niệm. Đặc trưng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp. Vai trò, ý nghĩa của phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp. Nội dung phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp.

Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất liệu rẻ nông nghiệp. Cơ sở thực tiễn. Kinh nghiệm thế giới về phát triển doanh nghiệp lĩnh vực nông nghiệp. Kinh nghiệm trong nước về phát triển doanh nghiệp lĩnh vực nông nghiệp.

Bài học kinh nghiệm rút ra cho thành phố Hà Nội trong phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp. Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên.

Điều kiện kinh tế xã hội. Những thuận lợi và khó khăn đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu.

Khung phân tích nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin, dữ liệu. Phương pháp xử lý thông tin, dữ liệu. Phương pháp phân tích thông tin, dữ liệu.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Phát triển về số lượng, quy mô.

Nâng cao chất lượng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội. Kết quả cạnh tranh. Các yếu tố ảnh hưởng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Cơ chế chính sách.

Môi trường Kinh tế xã hội và thị trường. Đầu tư công và xây dựng cơ sở hạ tầng của địa phương. Tiếp cận công nghệ. Điều kiện tự nhiên.

Giải pháp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Căn cứ đề xuất giải pháp. Giải pháp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Kết luận và kiến nghị.

150 Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án. 151 Tài liệu tham khảo. 160 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt BHXH Bảo hiểm xã hội CTCP Công ty cổ phần DN Doanh nghiệp DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa FDI Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn (Tỉnh/ TP) GTGT Giá trị gia tăng KTXH Kinh tế xã hội NLCT Năng lực cạnh tranh NSNN Ngân sách nhà nước PCI Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh QSDĐ Quyền sử dụng đất liệu rẻ SXKD Sản xuất kinh doanh SXNN Sản xuất nông nghiệp TMĐT Thương mại điện tử TNHH Trách nhiệm hữu hạn TTHC Thủ tục hành chính UBND Ủy ban nhân dân R&D Nghiên cứu và triển khai XHCN Xã hội chủ nghĩa vi DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2. Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo các lĩnh vực theo NĐ 56/2009/ND-CP.

Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo các lĩnh vực theo NĐ 80/2021/ND-CP. Tình hình dân số và lao động thành phố Hà Nội. Thu thập số liệu thứ cấp. Thông tin doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội.

Phân bổ mẫu phỏng vấn sâu cán bộ phụ trách chuyên môn. Thang đo và ý nghĩa các thang đo. Tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội đổi mới công nghệ. Hệ số nợ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp thành phố Hà Nội.

Hiệu quả sử dụng lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp thành phố Hà Nội. Hiệu suất sinh lời trên tài sản (ROA). Hiệu suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE). So sánh hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội với các doanh nghiệp nông nghiệp quy mô lớn năm 2021.

Quy mô vốn doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội theo loại hình doanh nghiệp. Chất lượng nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp thành phố Hà Nội. Tình hình ứng dụng công nghệ thông tin của các doanh nghiệp điều tra. Tình hình đăng ký nhãn hiệu của doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội.

Cơ cấu tiêu thụ sản phẩm của các loại hình doanh nghiệp. Tỷ lệ đổi mới sản phẩm trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội. Đánh giá về chính sách giá của doanh nghiệp. Hoạt động xúc tiến quảng cáo của doanh nghiệp.

Lợi nhuận của doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp. Ý kiến đánh giá của chủ doanh nghiệp về ảnh hưởng của cơ chế chính sách. Ý kiến đánh giá của chủ doanh nghiệp về ảnh hưởng của yếu tố kinh tế xã hội. Ý kiến đánh giá của chủ doanh nghiệp về cơ sở hạ tầng của địa phương.

Đánh giá về chi phí chính thức khi thành lập doanh nghiệp. Đánh giá về chi phí phi chính thức khi thành lập doanh nghiệp. Ý kiến đánh giá của chủ doanh nghiệp đối với vấn đề thuê đất. Thông tin cơ bản về chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông liệu rẻ nghiệp Hà Nội.

Đánh giá của chủ doanh nghiệp về chất lượng lao động. Tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp có website. Mức độ tiếp cận nguồn vốn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội. Cách thức chủ yếu doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội cập nhật văn bản về chính sách pháp luật.

Tỷ lệ Doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội đổi mới công nghệ. Đánh giá của chủ doanh nghiệp về ảnh hưởng của công nghệ. Phân tích ma trận SWOT. 134 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ TT Tên biểu đồ, sơ đồ Trang 4.

Biến động số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội. Chuyển dịch cơ cấu doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội theo hình thức sở hữu. Chuyển dịch cơ cấu theo loại hình doanh nghiệp của doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất nông nghiệp Hà Nội .