CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNGPHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG THANH NIÊN LẬP NGHIỆPTHANH NIÊN LẬP NGHIỆP 1. Một số vấn đề chung về phát triển bền vữngphát triển bền vững 1. Quan niệm về phát triển bền vữngphát triển bền vững trên thế giới Phát triển bền vữngPTBV là một yêu cầu tất yếu của sự phát triển trên toàn thế giới. Là sự phát triển xem xét một cách tổng thể trên nhiều phương diện cả về kinh tế, văn hoá, môi trường, xã hội.
Quá trình nhận thức về phát triển bền vữngPTBV của nhân loại được bắt đầu kể từ khi thế giới phải đối mặt với những hậu quả do tăng trưởng kinh tế không bền vững gây ra. Đã có một lịch sử phát triển tương đối dài để hình thành khái niệm phát triển bền vữngPTBV: Đề tài “Phát triển bền vững các Làng thanh niên 8 lập nghiệp tại Nghệ Anở Việt Nam” NăNăm 1963, Phát hành cuốn sách Mùa xuân câm lặlặng (Silent Spring): Cuốn sách “Mùa xuân câm lặlặng” của nữ văvăn sĩ Rachel Carson, đưược xuất bản nănăm 1962, với những tiết lộloại về những hiểm họa của thuốc trừ sâu DDT, đã hoài nghi mộmột cách biệbiện chứng niềm tin của nhân loại vào tiến bộbộ khoa học kỹ thuậthuật này và giúp tạo ra mộmộtt sân khấu cho các phong trào môi trưtrường. DDT, thuốc trừ sâu mạnh nhất từng đưđược biết đến trên thế giới, đã làm tổn thưthươơng tới các hệhệ tự nhiên. Chỉ mộmột lần phun DDT để diệdiệt mộmột loài sâu hại cây trồng, nó không chỉ diệdiệt đưđược loài sâu bệbệnh trong nhiều tuần hoặhoặc nhiều tháng, mà đồng thời cũng tiêu diệdiệt luôn nhiều loài côn trùng có lợi khác và tồn lưtạiu nhưnhư mộmột độđộc chất trong môi trưtrường.
"Mùa xuân câm lặlặng" đã làm thay đổi nhậnhận thức của ngưngười dân Mỹ về môi trưtrường, góp phần thúc đẩy các chính sách về môi trưtrường của đất nưnước này. Tháng 4 nănăm 1968, Câu lạc bộbộ Rome đưđược thành lậlập: Đây là mộmột tổ chức phi chính phủ, hỗ trợ cho việviệc nghiên cứu “Những vấn đề của thế giới” – mộmột cụm từ đưđược đặđặt ra nhằm diễn tả những vấn đề chính trị, văvăn hóa, xã hộhội, môi trưtrường và công nghệnghệ trên toàn cầu với tầm nhìn lâu dài. Tổ chức này đã tậtập hợp những nhà khoa học, nhà nhiên cứu, nhà kinh doanh cũng nhưnhư các nhà lãnh đão của các quốc gia trên thế giới (bao gồm cả Tổng thống Liên xô Mikhail Sergeyevich Gorbachyov và Rigoberta Menchus Tum). Trong nhiều nănăm, Câu lạc bộbộ Rome đã công bố mộmộtt số lưlượng lớn các báo cáo, bao gồm cả bản báo cáo Giới hạn của sự tătăng trưtrưởng – đưđược xuất bản nănăm 1972 – đề cậcập tới hậhậu quả của việviệc tătăng dân số quá nhanh, sự hữu hạn của các nguồn tài nguyên.
NăNăm 1970, Thành lậlập ChưChươơng trình Con ngưngười và Sinh quyển: NăNăm 1970, UNESCO thành lậlập ChưChơnương trình Con ngưngười và Sinh quyển, với mục tiêu là phát triển cơcơ sở khoa học cho việviệc sử dụng hợp lý và bảo tồn các tài nguyên của sinh quyển và cải thiệthiện quan hệhệ toàn cầu giữa loài ngưngười và môi trưtrường. Đề tài “Phát triển bền vững các Làng thanh niên 9 lập nghiệp tại Nghệ Anở Việt Nam” Tháng 6 nănăm 1972, HộHội nghị của Liên Hợp Quốc về Con ngưngười và Môi trưtrường: HộHội nghị của Liên Hợp Quốc về Con ngưngười và Môi trưtrường đưđược tổ chức tại Stockhom, Thụy Điển đưđược đánh giá là là hành độđộng đầu tiên đánh dấu sự nỗ lực chung của toàn thể nhân loại, nhằm giải quyết các vấn đề về môi trưtrường. HộHội nghị có 113 quốc gia tham dự và đã đạt đưđược những kết quả chính sau: (i) Khởi độđộng các cuộcuộc đối thoại Bắc Nam; (ii) Khởi độđộng chưchươơng trình “Viễn cảnh toàn cầu”; (iii) Khởi độđộng sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ trong giám sát và bảo vệvệ môi trưtrường; (iv) Thành lậlập ChưChươơng trình Môi trưtrường của Liên Hợp Quốc (UNEP); (v) Đề nghị Đại hộhội đồng Liên Hợp Quốc lấy ngày 5 tháng 6 làm Ngày Môi trưtrường Thế giới và quyết định rằng vào ngày này hàng nănăm các tổ chức thuộthuộc Liên Hợp Quốc và tất cả chính phủ các nưnước tiến hành các hoạt độđộng trên phạm vi toàn thế giới để tái khẳng định mối quan tâm của cả thế giới đối với việviệc gìn giữ và cải thiệthiện môi trưtrường sống cho nhân loại. HộHội nghị đã có mộmột tuyên bố về môi trưtrường con ngưngười, thỏa thuậthuận về mộmột chươương trình hành độđộng quốc tế rộrộng lớn, thành lậlập Chươương trình Môi trưtrường của Liên Hợp Quốc (UNEP), Ban thưthư ký thưthường trực về môi trưtrường đặđặt tại Kenya và thành lậlập Quỹ Môi trưtrường.
NăNăm 1980, Chiến lưlược bảo tồn thế giới: Tiếp theo HộHội nghị Stockholm, các tổ chức bảo tồn nhưnhư HiệHiệp hộhội Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (IUCN), Chươương trình Môi trưtrường Liên Hợp Quốc (UNEP) và Quỹ Bảo vệvệ Thiên nhiên Thế giới (WWF) đã đưđưa ra “Chiến lưlược bảo tồn thế giới”. Chiến lưlược này thúc giục các nưnước soạn thảo các chiến lưlược bảo tồn quốc gia của mình. Ba mục tiêu chính về bảo tồn tài nguyên sinh vậvật đưđược nhấn mạnh trong Chiến lưlược nhưnhư sau: (i) Duy trì những hệhệ sinh thái cơcơ bản và những hệhệ hỗ trợ sự sống (nhưnhư cải tạo đất, tái sinh các nguồn dinh dưdưỡng, bảo về an toàn nguồn nưnước); (ii) Bảo tồn tính đa dạng di truyền; và (iii) Bảo đảm sử dụng mộmộtt cách bền vững các loài và các hệhệ sinh thái. Từ khi Chiến lưlược bảo tồn thế giới đưđược công bố tới nay, đã có trên 60 chiến lưlược bảo tồn quốc gia đưđược phê duyệduyệt.
Trong chiến lưlược này, thuậthuật ngữ Phát triển bền vững lần đầu tiên đưđược nhắc tới, tuy nhiên mới chỉ nhấn mạnh ở góc độđộ bền vững sinh thái. Tiếp theo Chiến lưlược này, mộmột công trình khoa học có tiêu đề “Cứu lấy Trái đất – Chiến lưlược cho cuộcuộc sống bền vững” đã đưđược IUCN, UNEP và WWF soạn thảo và công bố (1991) (cuốn sách này đã đưđược Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trưtrường dịch ra tiếng ViệViệt vào nănăm 1993). Trong cuốn sách, nhiều khuyến nghị về cải cách luậluật pháp, thể chế và quản trị đã đưđược đề xuất. Đề tài “Phát triển bền vững các Làng thanh niên 10 lập nghiệp tại Nghệ Anở Việt Nam” NăNăm 1984, Thành lậlập Ủy ban Brundtland: Đại hộhội đồng Liên Hợp Quốc đã ủy nhiệnhiệm cho bà Gro Harlem Brundtland, khi đó là Thủ tưtướng Na Uy, quyền thành lậlập và làm Chủ tịch Ủy ban Quốc tế về Môi trưtrường và Phát triển (WCED), nay còn đưđược biết đến với tên Ủy ban Brundtland.
Tới nay, Ủy ban này đã đưđược ghi nhậnhận có những cống hiến rất giá trị cho việviệc đẩy mạnh sự phát triển bền vững. NăNăm 1987, Xuất bản Báo cáo Brundtland: Hoạt độđộng của Ủy ban Môi trưtrường và Phát triển Thế giới trở nên nóng bỏng khi xuất bản báo cáo có tựa đề “Tươương lai của chúng ta” (tựa tiếng Anh: Our Common Futur và tiếng Pháp là Notre avenir à tous, ngoài ra còn thưthường đưđược gọi là Báo cáo Brundtland). Bản báo cáo này lần đầu tiên công bố chính thức thuậthuật ngữ “phát triển bền vững”, sự định nghĩa cũng nhưnhư mộmột cái nhìn mới về cách hoạch định các chiến lưlược phát triển lâu dài. NăNăm 1989, Sự phát hành và tầm quan trọng của bản báo cáo “Tươương lai của chúng ta” đã đưđược đưđưa ra bàn bạc tại Đại hộhội đồng Liên Hợp Quốc và đã dẫn đến sự ra đời của Nghị quyết 44/228 – tiền đề cho việviệc tổ chức HộHội nghị về Môi trưtrường và Phát triển của Liên Hợp Quốc.
Đề tài “Phát triển bền vững các Làng thanh niên 11 lập nghiệp tại Nghệ Anở Việt Nam” NăNăm 1992, HộHội nghị về Môi trưtrường và Phát triển của Liên Hợp Quốc: Rio de Janeiro, Brazil là nơnơi đăăng cai tổ chức HộHội nghị thưượng đỉnh về Trái đất, tên chính thức là HộHội nghị về Môi trưtrường và Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNCED). Tại đây, các đại biểu tham gia đã thống nhất những nguyên tắc cơcơ bản và phát độđộng mộmột chươương trình hành độđộng vì sự phát triển bền vững có tên Chươương trình Nghị sự 21 (Agenda 21). Với sự tham gia của đại diệdiện hơhơn 200 nưnước trên thế giới cùng mộmột số lưlượng lớn các tổ chức phi chính phủ, hộhội nghị đã thông qua các văvăn bản quan trọng: Tuyên bố Rio về Môi trưtrường và Phát triển với 27 nguyên tắc chung, xác định những quyền và trách nhiệnhiệm của các quốc gia nhằm làm cho thế giới PTBV; Chươương trình Nghị sự 21 về PTBV; Tuyên bố các nguyên tắc quản lý, bảo vệvệ và PTBV rừng; Công ưước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậhậu nhằm ổn định các khí gây hiệhiệu ứng nhà kính ở mức độđộ không gây đảo lộlộn nguy hiểm cho hệhệ thống khí hậhậu toàn cầu; Công ưước về Đa dạng sinh học. Đây là các văvăn kiệkiện quốc tế quan trọng có mối liên quan với nhau, đưđược quán triệtriệt trong suốt thế kỷ XXI.
Từ đó, Chươương trình Nghị sự 21 về Phát triển bền vững đã trở thành chiến lưlược phát triển của toàn cầu trong thế kỷ XXI, và “Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ”, với 8 nộnội dung (xóa đói, giảm nghèo; phổ cậcập giáo dục tiểu học; thúc đẩy bình đẳng giới tính, đồng thời nâng cao quyền lợi của nữ giới; giảm tỷ lệlệ trẻ em tử vong; cải thiệthiện và đảm bảo sức khỏe sản phụ; đấu tranh với các loại bệbệnh nhưnhư HIV, sốt xuất huyết; bảo vệvệ môi trưtrường; thúc đẩy phát triển hợp tác toàn cầu) đã đưđược tậtập trung thực hiệhiện. NăNăm 2002, HộHội nghị thưthượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững: HộHội nghị thưthượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững nhóm họp tại Johannesburg, Nam Phi là dịp cho các bên tham gia nhìn lại những việviệc đã làm 10 nănăm qua theo phươương hướướng mà Tuyên ngôn Rio và Chươương trình Nghị sự 21 đã vạch ra, tiếp tục tiến hành với mộmột số mục tiêu đưđược ưưu tiên. Những mục tiêu này bao gồm xóa nghèo đói, phát triển những sản phẩm tái sinh hoặhoặc thân thiệthiện với môi trưtrường, nhằm thay thế các sản phẩm gây ô nhiễm, bảo vệvệ và quản lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên. HộHội nghị cũng đề cậcập tới chủ đề toàn cầu hóa gắn với các vấn đề liên quan tới sức khỏe và phát triển.
Các đại diệdiện của các quốc gia tham gia HộHội nghị cũng cam kết phát triển chiến lưlược về phát triển bền vững tại mỗi quốc gia trưtrước nănăm 2005. Đề tài “Phát triển bền vững các Làng thanh niên 12 lập nghiệp tại Nghệ Anở Việt Nam” Hình 1. Quan điểm 3 cực trong phát triển bền vững Uỷ ban PTBV của Liên Hợp quốc (CDS) đã bổ sung một khía cạnh thứ tư của PTBV, đó là thể chế. Bốn khía cạnh này hiện nay là khuôn khổ báo cáo về thực hiện Chương trình Nghị sự 21.