phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm ba chương: Chƣơng I: Tổng quan về bảo hiểm liên kết đầu tư. Chƣơng II: Thực trạng triển khai bảo hiểm liên kết đầu tư trên thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam. Chƣơng III: Giải pháp phát triển bảo hiểm liên kết đầu tư trên thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam. TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM LIÊN KẾT ĐẦU TƢ 1.
Khái quát chung về bảo hiểm nhân thọ Có nhiều khái niệm về BHNT được đề cập tới trên các phương diện khác nhau: Theo Tiến sĩ David Bland, thuộc Học viện Bảo hiểm Hoàng gia Anh, BHNT là hình thức bảo hiểm rủi ro liên quan đến mạng sống của người được bảo hiểm [47]. Theo cuốn Từ điển bảo hiểm của tác giả C.Bennett, do nhà xuất bản Pitman phát hành, BHNT là thuật ngữ được áp dụng để chỉ việc bảo hiểm cho cuộc sống con người [35]. Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, thì BHNT là hình thức bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết [38]. Theo giáo trình Bảo hiểm của trường Đại học Kinh tế quốc dân, BHNT là sự cam kết giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm, mà trong đó người bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia (hoặc người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm) một số tiền nhất định khi có những sự kiện đã định trước xảy ra (người được bảo hiểm bị chết hoặc sống đến một thời điểm nhất định), còn người tham gia phải nộp phí bảo hiểm đầy đủ, đúng hạn.
Nói cách khác, BHNT là quá trình bảo hiểm các rủi ro có liên quan đến sinh mạng, cuộc sống và tuổi thọ của con người. Hoặc người ta còn định nghĩa, BHNT là bảo hiểm cho hai sự kiện trái ngược nhau, đó là sống và tử vong [37, tr. Chính vì vậy, BHNT có 3 loại hình cơ bản gồm: bảo hiểm trong trường hợp tử vong, bảo hiểm trong trường hợp sống, bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp. - Bảo hiểm trong trường hợp tử vong: DNBH cam kết chi trả dựa trên sự kiện người được bảo hiểm tử vong.
- Bảo hiểm trong trường hợp sống: DNBH cam kết chi trả những khoản tiền đều đặn trong một khoảng thời gian xác định hoặc trong suốt cuộc đời người tham gia bảo hiểm. Nếu người được bảo hiểm chết trước ngày đến hạn thanh toán thì sẽ không được chi trả bất kì một khoản tiền nào. 14 - BHNT hỗn hợp: đây là loại hình BHNT bảo hiểm cả trong trường hợp người được bảo hiểm tử vong hay còn sống. STBH được trả khi hết hạn hợp đồng hoặc người được bảo hiểm bị tử vong trong thời hạn bảo hiểm.
Trong thực tế, các SPBHNT được triển khai trên thị trường BHNT thông thường bao gồm: - Bảo hiểm tử kỳ: là loại hình bảo hiểm chỉ cung cấp sự bảo vệ và được ký kết bảo hiểm cho cái chết xảy ra trong thời gian đã quy định của hợp đồng. Nếu cái chết không xảy ra trong thời gian đó thì người được bảo hiểm không nhận được bất kì một khoản hoàn phí nào từ số phí bảo hiểm đã đóng. Ngược lại, nếu cái chết xảy ra trong thời gian có hiệu lực của hợp đồng, thì người bảo hiểm phải có trách nhiệm thanh toán STBH cho người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm được chỉ định. Bảo hiểm tử kỳ được chia thành: bảo hiểm tử kỳ cố định, bảo hiểm tử kỳ có thể tái tục, bảo hiểm tử lỳ có thể chuyển đổi, bảo hiểm tử kỳ giảm dần, bảo hiểm tử kỳ tăng dần, bảo hiểm thu nhập gia đình, bảo hiểm thu nhập gia đình tăng lên, bảo hiểm tử kỳ có điều kiện.
- Bảo hiểm nhân thọ trọn đời: DNBH cam kết chi trả cho người thụ hưởng bảo hiểm một STBH đã được ấn định trên hợp đồng, khi người được bảo hiểm chết vào bất cứ lúc nào kể từ ngày ký hợp đồng, với phương châm của DNBH là “bảo hiểm đến khi chết”. Trong BHNT trọn đời, thời hạn bảo hiểm không xác định, phí bảo hiểm có thể đóng một lần hoặc đóng định kỳ và không thay đổi trong suốt quá trình bảo hiểm, STBH được trả một lần khi người được bảo hiểm bị chết. - Bảo hiểm sinh kỳ: là loại hình bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống đến một thời hạn nhất định. Theo đó, DNBH phải trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng nếu người được bảo hiểm vẫn sống đến thời hạn được thỏa thuận trong HĐBH.
STBH có thể được chi trả một lần hoặc theo định kỳ phụ thuộc vào cam kết trong HĐBH. Loại hình bảo hiểm này rất phù hợp với những người khi về hưu hoặc những người không được hưởng tiền trợ cấp hưu trí từ bảo hiểm xã hội đến độ tuổi tương ứng với tuổi về hưu đăng ký tham gia, để được hưởng trợ cấp định kỳ hằng tháng. - Bảo hiểm hỗn hợp: là loại hình bảo hiểm kết hợp bảo hiểm sinh kỳ và bảo hiểm tử kỳ. Theo đó, STBH được chi trả khi hết hạn hợp đồng hoặc khi người được bảo hiểm tử 15 vong trong thời hạn bảo hiểm, tùy thuộc sự kiện nào đến trước.
Loại hình bảo hiểm này có thời hạn bảo hiểm xác định, thường là 5 năm, 10 năm, 20 năm… Các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp có thể cam kết chia lãi hoặc không chia lãi, có thể được hoàn phí khi bên mua bảo hiểm không có điều kiện tiếp tục tham gia. - Bảo hiểm trả tiền định kỳ: là loại hình bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống đến một thời hạn nhất định, sau thời hạn đó DNBH phải trả tiền bảo hiểm định kỳ cho người thụ hưởng theo thỏa thuận trong HĐBH. Những khoản tiền này có thể được trả theo hằng năm, nửa năm, hằng tháng hay hằng quý. Khoản tiền có thể được trả ngay vào thời điểm kí kết hơp đồng hoặc trả sau, khi hợp đồng đã có hiệu lực trong khoảng thời gian nhất định.
- Bảo hiểm hưu trí: là loại hình bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm đạt đến độ tuổi xác định được DNBH trả tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong HĐBH. Quyền lợi bảo hiểm cơ bản bao gồm quyền lợi hưu trí định kỳ và quyền lợi bảo hiểm rủi ro. Trong loại hình bảo hiểm này, mỗi người được bảo hiểm theo HĐBH hưu trí cá nhân hoặc nhóm đều có một tài khoản bảo hiểm riêng theo dõi phí bảo hiểm đã đóng, lãi tích lũy và quyền lợi hưu trí được trả. Ngoài ra, do sự phát triển của thị trường BHNT gắn liền với nhu cầu của người dân về những sản phẩm tích hợp, mang nhiều tính năng hơn, như kết hợp cả chăm sóc sức khỏe và bảo vệ, tiết kiệm, các công ty bảo hiểm phải nghiên cứu, đưa ra các điều khoản bổ sung bán kèm để đáp ứng nhu cầu đa dạng cho người dân, nhằm tăng tính hấp dẫn để thu hút người tham gia.
Các SPBH bổ sung là các sản phẩm thuộc bảo hiểm sức khỏe, được công ty BHNT triển khai thêm. Bởi vậy, nếu muốn tham gia các sản phẩm này, khách hàng phải lựa chọn tham gia một trong những dòng sản phẩm chính của công ty BHNT. Phí của các SPBH bổ sung được tính thêm vào hợp đồng chính. Tuy vậy, phần phí bảo hiểm gia tăng này sẽ không ảnh hưởng đến giá trị tích lũy (nếu có) của hợp đồng chính.
Các loại phí này cũng không được tiếp tục tính nếu sản phẩm bổ sung kết thúc thời hạn hay bị hủy bỏ. Một số điều khoản bổ sung thường được giới thiệu cùng các HĐBHNT chính như sản phẩm không phải nộp phí (từ bỏ thu phí), trợ cấp mất khả năng lao động, bảo hiểm bệnh tật hiểm nghèo, lựa chọn bảo hiểm gia tăng, bảo hiểm chi phí y tế, bảo hiểm 16 thương tật bộ phận … Theo thời gian, sự phát triển của thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường chứng khoán đã mang đến nhiều triển vọng về đầu tư cho người dân. Không chỉ dừng lại ở nhu cầu tiết kiệm, họ còn muốn những khoản tiền nhàn rỗi của mình có thể được đầu tư sinh lời cao thông qua việc sở hữu các cổ phiếu, trái phiếu chính phủ, trái phiếu công ty… Mong muốn chính đáng đó đòi hỏi các công ty BHNT phải thiết kế một sản phẩm mới, bên cạnh yếu tố bảo hiểm cần tập trung vào tính năng đầu tư để thu hút khách hàng. Bởi vậy, sự ra đời của BHLKĐT là cần thiết, đóng góp vào sự phát triển của thị trường BHNT toàn cầu.
Với BHLKĐT, người tham gia bảo hiểm được đáp ứng cả nhu cầu bảo vệ và đầu tư, với yếu tố đầu tư được xem trọng – đây là điểm đặc biệt mà các SPBHNT truyền thống từ trước đến nay không thể đem lại. Đồng thời, các SPBH thuộc loại hình BHLKĐT cũng là cơ hội lớn cho các DNBHNT trong việc tăng doanh thu phí, chiếm lĩnh thị phần. Ngoài ra, đối với loại hình bảo hiểm này, các DNBHNT cũng chuyển giao được một phần rủi ro cho các chủ hợp đồng bảo hiểm, do tính năng đặc thù về hoạt động đầu tư của BHLKĐT. Hiện nay, tại Việt Nam, theo khoản 3 Điều 1 của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh Bảo hiểm được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam [39] ban hành năm 2010, các loại nghiệp vụ bảo hiểm nhân thọ bao gồm: - Bảo hiểm trọn đời - Bảo hiểm sinh kỳ - Bảo hiểm tử kỳ - Bảo hiểm hỗn hợp - Bảo hiểm trả tiền định kỳ - Bảo hiểm liên kết đầu tư - Bảo hiểm hưu trí Từ thời điểm hợp đồng BHNT đầu tiên xuất hiện trên thế giới (năm 1583) cho đến nay, BHNT đã đạt được những bước phát triển vững mạnh.
Trên phạm vi toàn cầu, BHNT mang lại ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, mỗi khu vực. Thứ nhất, BHNT góp phần ổn định tài chính cho các cá nhân tham gia bảo hiểm. Thứ hai, BHNT giúp giảm phần nào gánh nặng cho ngân sách quốc gia và tăng 17 thêm các quyền lợi cho người lao động. Thứ ba, BHNT là công cụ thu hút nguồn vốn đầu tư.
Trên phạm vi xã hội, BHNT góp phần thu hút vốn đầu tư nước ngoài, huy động vốn trong nước từ những nguồn tiền mặt nhàn rỗi nằm trong dân cư. Thứ tư, BHNT tạo ra một lượng lớn việc làm cho người lao động. Thứ năm, BHNT là biện pháp đầu tư tốt cho giáo dục, góp phần định hình một tập quán, phong cách sống cho người dân tại mỗi quốc gia. Những đặc điểm cơ bản của BHNT bao gồm: Thứ nhất, BHNT vừa mang tính tiết kiệm, vừa mang tính rủi ro.