Luận Văn Thạc Sĩ Về Hoạt Động Kiểm Soát Tài Chính Tại Bảo Hiểm Tiền Gửi Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích hoạt động kiểm soát tài chính tại Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Bảo Khánh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Quản trị các tổ chức tài chính
• Đề tài: Hoạt động kiểm soát tài chính tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT TÀI CHÍNH
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu được công bố tại nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Cơ sở lý luận về hoạt động kiểm soát tài chính
• 1.2.1. Khái niệm về hoạt động kiểm soát tài chính
• 1.2.2. Vai trò của hoạt động kiểm soát tài chính
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động kiểm soát tài chính
• 1.2.4. Mô hình hệ thống kiểm soát tài chính
• 1.3. Kinh nghiệm quốc tế về hoạt động kiểm soát tài chính
• 1.3.1. Cơ cấu một số tổ chức bảo hiểm tiền gửi thế giới
• 1.3.2. Các nguyên tắc cơ bản trong việc phát triển hệ thống BHTG hiệu quả
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Nguồn thu thập số liệu
• 2.3. Cách thức thu thập số liệu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thống kê và phân tích dữ liệu
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu tại bàn
• 2.4.3. Phương pháp so sánh
• 2.4.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT TÀI CHÍNH TẠI BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát về Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
• 3.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của BHTGVN
• 3.1.2. Các chức năng, nhiệm vụ chính của BHTGVN
• 3.1.3. Cơ cấu tổ chức hoạt động của BHTGVN
• 3.2. Thực trạng hệ thống kiểm soát tài chính tại BHTGVN
• 3.2.1. Hoạt động chính của BHTGVN
• 3.2.2. Thực trạng hệ thống kiểm soát tài chính tại BHTGVN
• 3.3. Đánh giá hệ thống kiểm soát tài chính tại BHTGVN
• 3.3.1. Các kết quả đạt được của hệ thống kiểm soát tài chính
• 3.3.2. Những hạn chế của hệ thống kiểm soát tài chính
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT TÀI CHÍNH TẠI BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM
• 4.1. Đề xuất hoàn thiện hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN
• 4.1.1. Tiếp cận từng bước với những quy định của COSO 2013
• 4.1.2. Phù hợp với đặc điểm hoạt động BHTGVN
• 4.2. Một số giải pháp đối với hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN
• 4.2.1. Môi trường kiểm soát
• 4.2.2. Hoạt động kiểm soát
• 4.2.3. Thông tin và truyền thông
• 4.3. Đóng góp của đề tài nghiên cứu
• 4.4. Hạn chế của đề tài nghiên cứu
• 4.5. Một số đề xuất cho các nghiên cứu tương lai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đề tài nghiên cứu và cơ sở lý luận về hoạt động kiểm soát tài chính

Luận văn thạc sĩ tập trung vào việc phân tích và đánh giá hoạt động kiểm soát tài chính tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN). Nghiên cứu này nhằm mục đích hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát tài chính, đồng thời đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát tài chính tại BHTGVN. Các khái niệm cơ bản về kiểm soát tài chính, vai trò của nó trong quản lý tài chính, và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống kiểm soát được trình bày chi tiết. Nghiên cứu cũng tham khảo các mô hình kiểm soát tài chính từ các tổ chức bảo hiểm tiền gửi trên thế giới, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho BHTGVN.

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu đã tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về kiểm soát tài chính và bảo hiểm tiền gửi. Các nghiên cứu quốc tế nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường kiểm soát, hoạt động kiểm soát, và giám sát trong việc đảm bảo hiệu quả của hệ thống kiểm soát tài chính. Trong khi đó, các nghiên cứu trong nước tập trung vào việc hoàn thiện các nghiệp vụ giám sát và cảnh báo rủi ro trong hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN, điều này làm nổi bật tính cấp thiết của đề tài.

1.2. Cơ sở lý luận về hoạt động kiểm soát tài chính

Hoạt động kiểm soát tài chính được định nghĩa là quá trình thiết lập và thực hiện các chính sách, thủ tục nhằm đảm bảo tính chính xác, minh bạch và hiệu quả của các hoạt động tài chính. Theo các tổ chức quốc tế như AICPA và IFAC, hệ thống kiểm soát nội bộ bao gồm các yếu tố như môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát. Các yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của các tổ chức tài chính.

II. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để phân tích hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn sơ cấp và thứ cấp, bao gồm các báo cáo tài chính, tài liệu nội bộ của BHTGVN, và các nghiên cứu liên quan. Phương pháp thống kê, phân tích dữ liệu, và so sánh được áp dụng để đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

2.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế dựa trên mô hình bốn tuyến phòng thủ, bao gồm các yếu tố như môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, và giám sát. Các phương pháp nghiên cứu tại bàn, phỏng vấn sâu, và phân tích dữ liệu được sử dụng để thu thập và xử lý thông tin.

2.2. Nguồn dữ liệu

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quan sát và nghiên cứu tài liệu nội bộ của BHTGVN. Dữ liệu thứ cấp được lấy từ các báo cáo thường niên, nghiên cứu của các tổ chức bảo hiểm tiền gửi quốc tế, và các công trình nghiên cứu liên quan.

III. Thực trạng hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN

Nghiên cứu đã phân tích thực trạng hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN từ năm 2016 đến năm 2018. Kết quả cho thấy, mặc dù BHTGVN đã đạt được một số thành tựu trong việc kiểm soát tài chính, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như hạn mức chi trả thấp, phí bảo hiểm áp dụng đồng nhất, và thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan giám sát tài chính.

3.1. Khái quát về BHTGVN

BHTGVN được thành lập năm 1999 với mục tiêu bảo vệ người gửi tiền và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Tổ chức này đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát rủi ro tài chính và hỗ trợ các tổ chức tín dụng gặp khó khăn.

3.2. Thực trạng hệ thống kiểm soát tài chính

Hệ thống kiểm soát tài chính tại BHTGVN bao gồm các hoạt động như kiểm tra, giám sát, và đánh giá rủi ro. Tuy nhiên, các thủ tục kiểm soát chưa được thực hiện một cách hiệu quả, dẫn đến những hạn chế trong việc quản lý rủi ro và giám sát hoạt động tài chính.

IV. Giải pháp hoàn thiện hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN

Dựa trên kết quả phân tích, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN. Các giải pháp bao gồm việc áp dụng các quy định của COSO 2013, cải thiện môi trường kiểm soát, tăng cường hoạt động kiểm soát, và nâng cao hiệu quả của hệ thống thông tin và truyền thông.

4.1. Đề xuất hoàn thiện hoạt động kiểm soát tài chính

Nghiên cứu đề xuất việc áp dụng các quy định của COSO 2013 để cải thiện hệ thống kiểm soát tài chính tại BHTGVN. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan giám sát tài chính để đảm bảo tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát.

4.2. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm cải thiện môi trường kiểm soát, tăng cường hoạt động kiểm soát, và nâng cao hiệu quả của hệ thống thông tin và truyền thông. Ngoài ra, cần đào tạo và nâng cao năng lực của đội ngũ nhân viên để đảm bảo việc thực hiện các thủ tục kiểm soát một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính ngân hàng là huyết mạch của nền kinh tế nhưng luôn đối mặt với rủi ro hệ thống tiềm ẩn. Được thành lập theo Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg và chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7 năm 2000, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam giữ vai trò là định chế tài chính nhà nước phi lợi nhuận duy nhất bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho hàng chục triệu người gửi tiền, góp phần giữ vững an ninh tiền tệ quốc gia. Với quy mô tổ chức gồm một Trụ sở chính tại Hà Nội và 8 chi nhánh khu vực trên cả nước, việc bảo toàn nguồn vốn và tối ưu hóa chi phí vận hành là yêu cầu sống còn.

Trong giai đoạn 2016 đến 2018, đơn vị liên tục hoàn thành các chỉ tiêu được Ngân hàng Nhà nước giao và đạt xếp loại A, với tổng lợi nhuận năm 2017 đạt đỉnh 126.364 triệu đồng trước khi điều chỉnh giảm 9% vào năm 2018. Tuy nhiên, hoạt động kiểm soát tài chính tại đơn vị vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn: hạn mức chi trả bảo hiểm còn thấp, cơ chế thu phí bảo hiểm cào bằng chưa phân hóa theo mức độ rủi ro của từng tổ chức tín dụng, và quy trình giám sát tài chính nội bộ chưa theo kịp các chuẩn mực quốc tế.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề xây dựng và hoàn thiện cơ chế kiểm soát tài chính tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam giai đoạn 2016 đến 2018. Mục tiêu then chốt gồm: hệ thống hóa lý luận về hệ thống kiểm soát tài chính dựa trên mô hình tuyến phòng thủ, phân tích thực trạng vận hành bộ máy tài chính, chỉ ra các sai lệch trọng yếu và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tính minh bạch. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học giúp cơ quan quản lý nâng cao năng lực an toàn vốn và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn thu bảo hiểm tiền gửi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng khung kiểm soát nội bộ COSO 2013 kết hợp mô hình Bốn tuyến phòng thủ do Ngân hàng Thanh toán Quốc tế và Ủy ban Basel đề xuất. Khung lý thuyết tích hợp 5 thành tố cấu thành kiểm soát nội bộ bao gồm: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông và hoạt động giám sát.

Mô hình Bốn tuyến phòng thủ được chuẩn hóa cho định chế tài chính đặc thù:

• Tuyến 1: Các phòng ban nghiệp vụ trực tiếp phát sinh dòng tiền và sở hữu rủi ro như Phòng Kế toán, Phòng Nguồn vốn, Phòng Quản lý thu phí và chi trả.
• Tuyến 2: Khối giám sát tuân thủ và quản trị rủi ro chuyên trách.
• Tuyến 3: Ban Kiểm toán nội bộ độc lập trực thuộc Hội đồng quản trị.
• Tuyến 4: Kiểm toán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực hiện thanh tra, kiểm toán từ bên ngoài.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng Bộ 16 nguyên tắc cốt lõi phát triển hệ thống bảo hiểm tiền gửi hiệu quả ban hành năm 2014 bởi Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi quốc tế, đồng thời đối chiếu kinh nghiệm thực tiễn từ Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Hàn Quốc và Cơ quan Bảo hiểm tiền gửi Malaysia. Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa gồm: kiểm soát tài chính, hệ thống kiểm soát nội bộ theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315 và mức độ an toàn vốn khả dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và phân tích dữ liệu thứ cấp trên chuỗi số liệu tài chính toàn diện từ năm 2016 đến năm 2018.

• Nguồn dữ liệu: Toàn bộ Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh đã qua kiểm toán, Báo cáo thu phí bảo hiểm tiền gửi và kết quả kiểm tra việc chấp hành pháp luật tại Trụ sở chính cùng 8 chi nhánh khu vực.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu phỏng vấn sâu gồm 15 cán bộ quản lý cấp cao, lãnh đạo phòng Tài chính - Kế toán, Quản lý thu phí và chuyên viên kiểm toán nội bộ. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo người cung cấp thông tin có thẩm quyền và am hiểu sâu sắc về các lỗ hổng trong kiểm soát nguồn vốn.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng kỹ thuật phân tích thống kê mô tả, so sánh tuyệt đối, so sánh tương đối theo chiều ngang và chiều dọc để nhận diện biến động doanh thu, chi phí. Phương pháp nghiên cứu tại bàn kết hợp phỏng vấn sâu bán cấu trúc được lựa chọn nhằm bóc tách nguyên nhân quản trị ẩn sau các số liệu kế toán.
• Trục thời gian: Dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2018 được thu thập, xử lý và đối chiếu trong năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu tài chính thực tế tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam giai đoạn 2016 đến 2018 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, kết quả tài chính tổng thể tăng trưởng nhưng có sự biến động mạnh qua các năm. Năm 2016, tổng lợi nhuận đạt 89.720 triệu đồng. Sang năm 2017, chỉ tiêu này tăng vọt lên 126.364 triệu đồng, tương ứng mức tăng trưởng 41% (tăng 36.954 triệu đồng). Tuy nhiên, năm 2018 tổng lợi nhuận giảm xuống còn 121.720 triệu đồng, tương ứng mức giảm 9% (giảm 4.644 triệu đồng) so với năm 2017.

Thứ hai, cơ cấu thu chi bộc lộ sự thiếu đồng bộ về tốc độ tăng trưởng. Năm 2017, thu hoạt động bảo hiểm tiền gửi tăng 16,58% trong khi chi phí quản lý doanh nghiệp chỉ tăng 9,5%, tạo ra bước nhảy vọt về thặng dư. Ngược lại, năm 2018 thu hoạt động chỉ tăng 14,74% nhưng chi phí hoạt động lại tăng tới 16%, làm sụt giảm biên lợi nhuận thuần.

Thứ ba, hoạt động kiểm soát tại Tuyến 1 đối với công tác mua sắm và chi tiêu nội bộ đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực nhờ Quyết định số 800/QĐ-BHTG. Tỷ lệ tiết kiệm qua đấu thầu mua sắm tài sản công giai đoạn 2016–2018 duy trì từ 3% đến 5% trên tổng dự toán được duyệt.

Thứ tư, công tác kiểm soát tính và thu phí bảo hiểm tại các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi vẫn phát sinh sai sót kỹ thuật. Qua các đợt kiểm tra việc chấp hành pháp luật giai đoạn 2016 đến 9 tháng đầu năm 2018, đơn vị đã phát hiện và yêu cầu truy thu hàng trăm triệu đồng tiền phí bảo hiểm bị kê khai thiếu từ các quỹ tín dụng nhân dân cơ sở.

Thảo luận kết quả

Biến động lợi nhuận giai đoạn 2016–2018 phản ánh sự phụ thuộc lớn của nguồn thu vào tốc độ tăng trưởng tiền gửi của hệ thống tổ chức tín dụng. Khi các ngân hàng thương mại giảm tốc độ huy động vốn, doanh thu phí bảo hiểm lập tức chững lại, trong khi chi phí vận hành bộ máy 8 chi nhánh vẫn duy trì quán tính tăng.

Trên biểu đồ cột thể hiện tương quan doanh thu và chi phí qua 3 năm, có thể thấy rõ đường chi phí quản lý tăng tuyến tính từ 317.501 triệu đồng năm 2016 lên các năm tiếp theo. Việc trình bày dữ liệu qua bảng cân đối so sánh phân tích dọc cho thấy tỷ trọng tiền đầu tư vào Trái phiếu Chính phủ chiếm trên 85% tổng tài sản, chứng minh chiến lược bảo toàn vốn rất an toàn nhưng khả năng sinh lời chưa đa dạng.

So sánh với mô hình của Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Hàn Quốc, cơ chế kiểm soát của Việt Nam còn phân tán tại Tuyến 2 do chưa có Trung tâm phân tích rủi ro tài chính độc lập. Việc kiểm toán nội bộ (Tuyến 3) phần lớn vẫn thực hiện hậu kiểm thủ công thay vì giám sát liên tục theo thời gian thực. Những hạn chế này đòi hỏi đơn vị phải nhanh chóng tái cấu trúc toàn diện các lớp kiểm soát.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát tài chính tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, 4 nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

Thứ nhất, chuẩn hóa môi trường kiểm soát theo khung COSO 2013. Hội đồng quản trị cần ban hành bộ quy chuẩn văn hóa kiểm soát rủi ro, phân định rõ trách nhiệm giữa Ban điều hành và các khối chuyên môn. Mục tiêu cần đạt là 100% quy trình thu phí, chi trả và mua sắm tài sản phải được số hóa quy trình kiểm soát trước năm 2021.

Thứ hai, kiện toàn Tuyến phòng thủ thứ hai thông qua việc thành lập Bộ phận Quản trị Rủi ro Tài chính chuyên biệt trực thuộc Tổng Giám đốc. Bộ phận này chịu trách nhiệm xây dựng mô hình cảnh báo sớm, theo dõi biến động thanh khoản và thiết lập hạn mức đầu tư danh mục nguồn vốn khả dụng, hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ suất sinh lời danh mục trái phiếu thêm khoảng 0,5% đến 0,8% mỗi năm từ giai đoạn 2020–2022.

Thứ ba, nâng cấp năng lực Tuyến phòng thủ thứ ba bằng việc chuyển đổi phương thức Kiểm toán nội bộ từ tuân thủ truyền thống sang kiểm toán dựa trên định hướng rủi ro. Ban Kiểm toán nội bộ cần áp dụng phần mềm kiểm toán tự động, rút ngắn thời gian hoàn thành báo cáo kiểm toán tại 8 chi nhánh khu vực xuống dưới 15 ngày làm việc và hoàn thành lộ trình đào tạo đạt chứng chỉ quốc tế cho 80% kiểm toán viên trước năm 2022.

Thứ tư, nâng cấp hệ thống thông tin kế toán và truyền thông nội bộ. Phòng Tài chính - Kế toán phối hợp cùng Phòng Công nghệ tin học triển khai hệ thống quản trị tài chính doanh nghiệp tập trung, giúp rút ngắn 30% thời gian tổng hợp báo cáo tài chính toàn hệ thống và bảo đảm dữ liệu đối chiếu thu phí từ hơn 1.100 tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi được cập nhật tức thời theo định kỳ hàng quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và cán bộ nghiệp vụ tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam. Luận văn cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng 4 tuyến phòng thủ, giúp định hình các giải pháp tái cơ cấu tổ chức bộ máy kế toán và hoàn thiện quy trình kiểm soát chi tiêu nội bộ tại Trụ sở chính cùng 8 chi nhánh.

Nhóm 2: Các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Tài liệu là nguồn dẫn chứng thực tiễn chất lượng để xem xét điều chỉnh Thông tư số 312/2016/TT-BTC, sửa đổi Luật Bảo hiểm tiền gửi, nâng hạn mức chi trả bảo hiểm và xây dựng cơ chế tính phí bảo hiểm tiền gửi theo mức độ rủi ro.

Nhóm 3: Khối quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ tại các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng. Các chuyên gia tài chính có thể tham khảo mô hình phân tách tuyến phòng thủ và phương pháp kiểm tra tính chính xác của dữ liệu huy động tiền gửi được bảo hiểm.

Nhóm 4: Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị tổ chức tài chính. Đề tài là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận kết hợp giữa khung lý thuyết quốc tế COSO, BIS với nghiên cứu tình huống cụ thể tại định chế tài chính công của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động kiểm soát tài chính tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam khác gì so với ngân hàng thương mại? Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là định chế tài chính nhà nước phi lợi nhuận với mục tiêu chính là bảo vệ người gửi tiền và bảo toàn vốn, không đặt nặng tối đa hóa lợi nhuận. Do đó, kiểm soát tài chính tại đây tập trung chặt chẽ vào việc thu đúng, thu đủ phí bảo hiểm và quản lý đầu tư vốn an toàn theo quy định pháp luật.

Mô hình Bốn tuyến phòng thủ mang lại giá trị thực tiễn nào cho đơn vị? Mô hình này giúp phân định ranh giới trách nhiệm rõ ràng: Tuyến 1 xử lý nghiệp vụ hằng ngày, Tuyến 2 giám sát rủi ro độc lập, Tuyến 3 kiểm toán nội bộ khách quan và Tuyến 4 là sự thanh tra từ Kiểm toán Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước. Cơ chế này giảm thiểu rủi ro gian lận và hạn chế tình trạng bỏ sót sai phạm tài chính.

Vì sao lợi nhuận năm 2018 của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam giảm 9% so với năm 2017? Sự sụt giảm 4.644 triệu đồng lợi nhuận trong năm 2018 xuất phát từ nguyên nhân kép: doanh thu hoạt động bảo hiểm tăng trưởng chậm lại ở mức 14,74% do tốc độ huy động vốn của hệ thống ngân hàng chậm hơn, trong khi chi phí hoạt động và quản lý lại tăng mạnh 16% so với năm 2017.

Tại sao đơn vị cần tiệm cận khung kiểm soát nội bộ COSO 2013? Khung COSO 2013 cung cấp 17 nguyên tắc quản trị hiện đại bao quát cả 5 thành tố kiểm soát. Việc áp dụng COSO giúp đơn vị chuyển dịch từ cơ chế kiểm soát thụ động sang chủ động nhận diện rủi ro, nâng cao tính minh bạch tài chính tương đương các tổ chức bảo hiểm tiền gửi tiên tiến trong khu vực.

Vì sao cần chuyển từ thu phí đồng nhất sang thu phí phân biệt theo mức độ rủi ro? Cơ chế phí cố định hiện tại chưa tạo động lực để các tổ chức tín dụng kiểm soát rủi ro thanh khoản. Áp dụng biểu phí phân biệt theo chuẩn quốc tế sẽ buộc các ngân hàng có độ rủi ro cao phải đóng phí nhiều hơn, qua đó tạo sự công bằng và gia tăng nguồn thu cho quỹ bảo hiểm tiền gửi.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận về kiểm soát tài chính theo mô hình Bốn tuyến phòng thủ và chuẩn mực COSO 2013 áp dụng cho định chế tài chính đặc thù.
• Đánh giá trung thực thực trạng tài chính giai đoạn 2016–2018, chỉ rõ thành tựu xếp loại A và phân tích nguyên nhân biến động lợi nhuận qua các năm.
• Nhận diện các khoảng trống trong quản trị Tuyến 2 và công tác hậu kiểm tại 8 chi nhánh khu vực của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình triển khai từ năm 2020 đến năm 2023 nhằm số hóa quy trình và chuẩn hóa bộ máy quản trị rủi ro.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc sửa đổi cơ chế tính phí bảo hiểm tiền gửi và nâng cao quyền hạn giám sát an toàn hệ thống ngân hàng.

Đề tài là công trình nghiên cứu công phu, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý luận quốc tế và thực tiễn sinh động tại định chế bảo hiểm tiền gửi quốc gia. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu có thể khai thác sâu hơn luận văn để phát triển các mô hình định lượng quản trị rủi ro tài chính chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, Luận văn bao gồm 04 chƣơng sau: Chƣơng 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu và cơ sở lý luận về hoạt động kiểm soát tài chính Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN. TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KIẾM SOÁT TÀI CHÍNH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trên thế giới và trong nƣớc đã có nhiều đề tài nghiên cứu về lĩnh vực kiểm soát và BHTG. Tuy nhiên, chƣa có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động kiểm soát tài chính hay hoạt động kiểm soát tài chính tại tổ chức BHTG.

Các công trình nghiên cứu được công bố tại nước ngoài Môi trƣờng kiểm soát đƣợc cho là một một yếu tố quan trọng trong HTKSNB của đơn vị, môi trƣờng kiểm soát cấu thành văn hóa của một đơn vị, nó có tác động đến ý thức kiểm soát của mọi thành viên trong đơn vị, là yếu tố hạt nhân cho các yếu tố khác của HTKSNB (Ramos, 2004). Tác giả Ramos cũng cho rằng môi trƣờng kiểm soát đƣợc cấu thành từ nhiều nhân tố, bao gồm: yếu tố văn hóa doanh nghiệp, yếu tố phân cấp quyền lực, yếu tố chất lƣợng của các ủy ban kiểm toán, yếu tố tính liêm chính và đạo đức (D"Aquyla, 1998 & Ramos, 2004). Tác giả Subramaniam và cộng sự (2006) đã nêu ra các yếu tố thuộc môi trƣờng kiểm soát bao gồm: yếu tố tính liêm chính và các giá trị đạo đức; yếu tố thẩm quyền của con ngƣời trong tổ chức; yếu tố triết lý lãnh đạo và phong cách điều hành; yếu tố cách thức nhà quản lý giao quyền hạn, trách nhiệm, tổ chức và phát triển con ngƣời. Ngoài ra, Subramaniam và cộng sự, (2006) còn nhận định rằng: “giá trị tổ chức không thể vƣợt lên trên tính liêm chính và đạo đức của những ngƣời sáng lập, điều hành và giám sát họ”.

Nghiên cứu của tác giả Jenkinson (2008) cho rằng để đạt đƣợc các mục tiêu của đơn vị một cách hiệu quả thì các hoạt động kiểm soát phải đƣợc thiết lập và thực thi. Hoạt động kiểm soát đƣợc định nghĩa là các chính sách và thủ tục mà nhà quản lý thiết kế ra để đảm bảo rằng các chỉ thị của nhà quản lý đƣợc thực hiện một cách triệt để. Các hoạt động kiểm soát bao gồm: hoạt động phê duyệt, hoạt động ủy quyền, hoạt động xác minh, hoạt động đối chiếu, hoạt động đánh giá hiệu suất hoạt động, hoạt động phân công nhiệm vụ. 5 Giám sát là công việc thƣờng xuyên để khẳng định rằng các thủ tục kiểm soát đƣợc thực hiện theo đúng yêu cầu đề ra (Muhota, 2005).

Nhằm đảm bảo tính chính xác của các giao dịch đƣợc thể hiện trong báo cáo tài chính về giám sát các khoản vay, các công cụ giám sát đƣợc sử dụng nhiều trong các tổ chức là: đối chiếu, kiểm tra nội bộ và kiểm toán (Diamond, 1984). Hoạt động kiểm soát tài chính cần phải đƣợc theo dõi, đánh giá chất lƣợng hoạt động theo thời gian. Để thực hiện điều này thì đơn vị sử dụng các hoạt động giám sát liên tục, đánh giá riêng biệt hay sử dụng phƣơng thức kết hợp hai hoạt động trên. Một hệ thống giám sát tốt thì phải chỉ ra những thiếu sót của hoạt động kiểm soát còn mắc phải và phản hồi cho các nhà quản trị cấp cao để có những biện pháp điều chỉnh kịp thời (Calomiris & Khan,1991).

Các công trình nghiên cứu trong nước Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, tác giả đã đƣợc tiếp xúc với các công trình nghiên cứu khoa học của các tác giả đối với lĩnh vực BHTG, cụ thể: - Tác giả Nguyễn Minh Phƣơng (2011) với luận văn “Giải pháp hoàn thiện nghiệp vụ giám sát từ xa của BHTGVN đối với tổ chức tham gia BHTG”. Luận văn đã khái quát hóa hoạt động giám sát từ xa của các tổ chức BHTG nói chung và BHTGVN nói riêng. Phân tích cụ thể nghiệp vụ giám sát từ xa của BHTGVN và so sánh với các tổ chức BHTG khác trên thế giới. Từ đó đƣa ra nhận xét đánh giá và các giải pháp để hoàn thiện nghiệp vụ giám sát từ xa của BHTGVN đối với các tổ chức tổ chức tham gia BHTG.

- Tác giả Trần Quốc Huy (2015) với luận văn “Hoàn thiện công tác giám sát và cảnh báo sớm rủi ro ngân hàng tại BHTGVN”. Luận văn đã nghiên cứu các quy trình và phƣơng pháp giám sát và cảnh báo sớm rủi ro ngân hàng tại BHTGVN thông qua phân tích các nhóm chỉ tiêu định tính nhƣ: Các chỉ tiêu an toàn vốn; Các chỉ tiêu về lợi nhuận; Chỉ tiêu đánh giá thanh khoản; Chỉ số đánh giá chất lƣợng tài sản có. Từ đó, tác giả chỉ ra những kết quả đạt đƣợc và hạn chế của công tác giám sát và cảnh báo sớm rủi ro ngân hàng. Đồng thời đi sâu phân tích những yếu tố ảnh hƣởng đến giám sát và cảnh báo sớm rủi ro ngân 6 hàng tại BHTGVN để lãm rõ những vấn đề bất cập mà yếu tố tác động đến hoạt động giám sát rủi ro của BHTGVN nhƣ: Yếu tố pháp lý, mô hình hoạt động, chất lƣợng đội ngũ, cơ cấu tổ chức, công nghệ, thị trƣờng.

Trên cơ sở những nghiên cứu này, tác giả đƣa ra giải pháp khắc phục hạn chế, đề xuất và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác giám sát và cảnh báo sớm rủi ro ngân hàng tại BHTGVN. Tuy nhiên, những giải pháp khắc phục hạn chế tác giả đƣa ra vẫn mang tính tổng quan, chƣa bám sát với những hạn chế và mà yếu tố tác động đến hoạt động giám sát rủi ro của BHTGVN. Bên cạnh đó, có thể kể tới một số công trình nghiên cứu của các tác giả khác về lĩnh vực kiểm soát, nhƣ: - Tác giả Hồ Tuấn Vũ (2016) với luận án tiến sĩ “Các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam”. - Tác giả Đinh Hoài Nam (2016) với luận án tiến sĩ “Hoàn thiện HTKSNB tại các doanh nghiệp trong Tổng công ty đầu tƣ phát triển nhà và đô thị”.

- Tác giả Nguyễn Thị Nhƣ Quỳnh (2018) với luận văn “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại BHTGVN”. Nhƣ vậy, đã có nhiều đề tài nghiên cứu về lĩnh vực kiểm soát và BHTG. Tuy nhiên, chƣa có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN. Đồng thời, qua thời gian tìm hiểu thực tế, tác giả nhận thấy hoạt động kiểm soát tài chính tại BHTGVN vẫn còn một số vấn đề chƣa hợp lý và cần hoàn thiện.

Do vậy, đề tài “Hoạt động kiểm soát tài chính tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam” là đề tài độc lập, không trùng tên và nội dung với các công trình khoa học đã công bố mà tác giả đƣợc biết. Cơ sở lý luận về hoạt động kiểm soát tài chính 1. Khái niệm về hoạt động kiểm soát tài chính Hoạt động tài chính là nội dung cơ bản trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhằm tối đa hoá lợi nhuận, tối đa hoá vốn chủ sở hữu. Thông thƣờng, mục tiêu của hoạt động tài chính hƣớng tới các nội dung:(i) Giải quyết tốt các mối quan hệ kinh tế thể hiện thông qua việc thanh toán với ngân hàng và các đơn vị liên quan khác, (ii) Đảm bảo nguyên tắc hiệu quả, nghĩa là tối đa hoá sử dụng các nguồn 7 vốn nhƣng vẫn đảm bảo việc sản xuất kinh doanh hoạt động bình thƣờng và có hiệu quả cao, (iii) Chấp hành và tuân thủ pháp luật về hoạt động tài chính tín dụng, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nƣớc, kỷ luật với các đơn vị có liên quan.

Theo quan điểm của Hội Kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (American Institute of Certified Public Accountants – AICPA) thì: “KSNB gồm kế hoạch tổ chức và tất cả những phương pháp biện pháp phối hợp được thừa nhận dùng trong kinh doanh để bảo vệ tài sản của tổ chức, kiểm tra sự chính xác và độ tin cậy của thông tin kế toán, thúc đẩy hiệu quả hoạt động và khích lệ bám sát những chủ trương quản lý đã đề ra”. Theo Liên đoàn kế toán quốc tế (The International Federation of Accountant – IFAC) thì: “HTKSNB là kế hoạch của đơn vị và toàn bộ các phương pháp, các bước công việc mà các nhà quản lý doanh nghiệp tuân theo. HTKSNB trợ giúp cho các nhà quản lý đạt được mục tiêu một cách chắc chắn theo trình tự và kinh doanh có hiệu quả kể cả việc tôn trọng các quy chế quản lý; giữ an toàn tài sản, ngăn chặn, phát hiện sai phạm và gian lận; ghi chép kế toán đầy đủ, chính xác, lập báo cáo tài chính kịp thời, đáng tin cậy”. Hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (CMKiT) cũng đề cập đến khái niệm về KSNB.

Cụ thể, theo hƣớng dẫn tại Chuẩn mực kiểm toán 315 – Xác định đánh giá rủi ro thì: “KSNB là quy trình do Ban quản trị, Ban Giám đốc và các cá nhân khác trong đơn vị thiết kế, thực hiện và duy trì để tạo ra sự đảm bảo hợp lý về khả năng đạt được mục tiêu của đơn vị trong việc đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài chính, đảm bảo hiệu quả, hiệu suất hoạt động, tuân thủ pháp luật và các quy định có liên quan. Thuật ngữ “kiểm soát” được hiểu là bất cứ khía cạnh nào của một hoặc nhiều thành phần của KSNB”. Luật Kế toán năm 2015: “KSNB là việc thiết lập và tổ chức thực hiện trong nội bộ đơn vị kế toán các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ phù hợp với quy định của pháp luật nhằm bảo đảm phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra” [Điều 39 Luật Kế toán số 88/2015/QH13, có hiệu lực từ 01/01/2017] 8 Tại Khoản 1, Điều 3, Thông tƣ số 13/2018/TT-NHNN ngày 18/05/2018 của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam quy định về HTKSNB và KTNB của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài quy định: “Hệ thống kiểm soát nội bộ là tập hợp các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ, cơ cấu tổ chức của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được xây dựng phù hợp với quy định tại Luật các tổ chức tín dụng, Thông tư này và các quy định của pháp luật có liên quan và được tổ chức thực hiện nhằm kiểm soát, phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra.