PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài BHXH là trụ cột và là chính sách đặc biệt quan trọng được các nước chú trọng và phát triển phù hợp với từng tình hình giai đoạn và điều kiện kinh tế - xã hội của mình, được pháp luật hóa trong hệ thống luật pháp của Nhà nước. Tại nước ta, BHXH đã được quy định trong Hiến pháp, pháp luật, trong các văn kiện, văn bản của Đảng, không ngừng được sửa đổi, bổ sung, nhằm nâng cao và phát triển việc đảm bảo vật chất, qua đó giúp ổn định cuộc sống cho NLĐ và thân nhân người tham gia trong trường hợp gặp ốm đau, tai nạn lao động, thai sản, chết hoặc các rủi ro và khó khăn, trở ngại khác. Trong điều kiện phát triển nền kinh tế cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì BHXH càng mang tính cấp thiết và quan trọng trong việc đảm bảo xã hội công bằng, văn minh và phát triển đất nước một cách ổn định, bền vững.
Quỹ BHXH là “xương sống” của hệ thống an sinh của nước ta. Công tác thu BHXH nói chung và BHXH tự nguyện nói riêng và là nguồn thu của quỹ BHXH ảnh hưởng mang tính trực tiếp và mạnh mẽ đến công tác chi và quá trình thực hiện bền vững chính sách BHXH. BHXH là loại hình bảo hiểm được thực hiện dưới sự bảo hộ của Đảng và Nhà nước, dựa trên nguyên tắc có đóng, có hưởng và đặt ra yêu cầu, quy định đối với quá trình thu - nộp BHXH. Nếu không thực hiện thu được thì quỹ BHXH sẽ không đủ nguồn để chi trả, giải quyết các quyền lợi và chế độ BHXH cho người tham gia.
Trước đây, Bảo hiểm xã hội Việt Nam tập trung vào thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc là chủ yếu, nhưng nguồn thu này chỉ giới hạn dành cho các đối tượng có ký kết hợp đồng lao động với tổ chức doanh nghiệp và những người thuộc hệ thống viên chức, công chức nhà nước. Nhận thấy những NLĐ tự do, không thuộc bất kỳ một tổ chức nào, cũng cần có được lương hưu lúc hết tuổi, mất khả năng lao động, từ đó Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã thực hiện chính sách BHXH tự nguyện từ năm 2008, chính sách này nhằm hướng đến mục tiêu thực hiện ASXH toàn dân. Do vậy, hoàn thiện cơ chế và phát triển quá trình thao tác thu BHXH tự nguyện là 1 nhiệm vụ hàng đầu, quan trọng của ngành trong thời điểm này. Để công tác thu BHXH ngày càng phát triển và đạt năng suất cao thì cần hoàn thiện và ổn định công tác thu BHXH, khâu tổ chức thu phải chặt chẽ, thống nhất, khoa học, từ đó đảm bảo công tác phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện.
Trong thời gian qua, Bảo hiểm xã hội tỉnh Đồng Tháp đã và đang đạt được nhiều thành tích quan trọng nhằm góp phần vào việc đảm bảo cho công tác ASXH tại địa phương. Trong đó thu BHXH tự nguyện cũng đã đạt được những thành công lớn như nâng cao được số người tham gia và số thu BHXH tăng ổn định qua các giai đoạn nghiên cứu, góp phần cân đối quỹ để có điều kiện chi trả kịp thời đảm bảo quyền lợi cho người tham gia. Tuy nhiên, việc thực hiện thu BHXH tự nguyện tại địa bàn thành phố Cao Lãnh còn nhiều khuyết điểm và hạn chế như: công tác thông tin, truyền thông chưa linh hoạt, hệ thống tổ chức đại lý thu còn non trẻ, thiếu kinh nghiệm, chưa truyền tải đầy đủ nội dung của chính sách đến người dân, sự phối hợp giữa các đơn vị có liên quan và những đơn vị quản lý cũng như BHXH Tỉnh chưa được nhịp nhàn. Bên cạnh đó, yếu tố bất cập về chính sách, quyền lợi khi tham gia BHXH tự nguyện chưa thu hút được sự quan tâm của người dân, trong đó 2 quyền lợi cơ bản là hưu trí và tử tuất chưa đáp ứng thỏa mãn sự cầu thị và mong mỏi của người dân; người tham gia muốn thụ hưởng quyền lợi cần phải thỏa nhiều điều kiện về số năm tham gia, vì vậy quá trình quản lý thu BHXH tự nguyện tại thành phố Cao Lãnh gặp nhiều khó khăn.
Để khắc phục những yếu điểm trên và mở rộng tăng trưởng nguồn thu BHXH tự nguyện, góp phần phát triển ổn định, bền vững quỹ BHXH, rất cần phải thực hiện nghiên cứu, triển khai và áp dụng những giải pháp, định hướng để hoàn thiện công tác thu, khai thác đối tượng tham gia BHXH tự nguyện tại thành phố Cao Lãnh. Vì vậy, tác giả chọn đề tài: “Quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp” làm đề tài nghiên cứu. Tổng quan về tình hình nghiên cứu và các nghiên cứu trước BHXH là chính sách có tính quan trọng của Đảng và Nhà nước trong việc thực hiện công tác ASXH, nếu trước đây chỉ có người tham gia BHXH BB là công chức, viên chức làm việc trong các tổ chức Nhà nước và NLĐ có phát sinh mối quan hệ lao động làm việc với tổ chức doanh nghiệp thì mới được tham gia BHXH BB, có lương hưu khi đủ điều kiện thì giờ đây, đối tượng NLĐ tự do đã có thể tự tích góp bằng cách tham gia BHXH tự nguyện để lĩnh lương hưu lúc về già. Đến nay, đã có những mô hình cũng như công trình nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý thu BHXH trong đó có thu BHXH BB, thu BHXH tự nguyện, nâng cao mô hình thông tin, tuyên truyền.
Qua đó đã phát huy được vị trí và vai trò của BHXH tự nguyện nói riêng và tầm quan trọng của Quỹ BHXH nói chung trong bối cảnh kinh tế hiện nay như: Nguyễn Thanh Bình (2018) Hoàn thiện công tác QLT Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại tỉnh Quãng Trị. Trong luận văn này, ngoài việc tác giả nêu lên thực trạng, khó khăn trong công tác thu BHXH BB, tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy và thể hiện vai trò và công tác quản lý quá trình thu BHXH BB trong nền kinh tế hiện nay tại tỉnh Quãng Trị. Nguyễn Giáp Nguyên (2015) Giải pháp cải thiện công tác QLT Bảo hiểm hội trên địa bàn tỉnh Trà Vinh. Trong luận văn này, tác giả đã có sự so sánh nổi bậc giữa những giá trị lâu dài mà người dân tham gia vào BHXH, đồng thời những giải pháp nâng để cải thiện quá trình thực hiện thu BHXH tự nguyện được tác giả đề xuất áp dụng.
Lê Thị Thu Hương (2007) Bảo hiểm xã hội tự nguyện, một số vấn đề lý luận và áp dụng thực tiễn. Trong luận văn này tác giả đề cấp đến những bất cập trong luật BHXH nói chung và chính sách BHXH tự nguyện nói riêng, những hạn chế trong quá trình vận động, triển khai chính sách đến với người dân và đưa ra các biện pháp khắc phục trong thời gian tới. Vũ Thị Sâm (2015) Áp dụng pháp luật bảo hiểm tự nguyện theo luật Bảo 3 hiểm xã hội Việt Nam. Luận văn này cũng chỉ rõ sự bất cập trong hệ thống pháp luật giữa lợi ích mag BHXH mang lại cho người tham gia và một số chế tài, phạm vi khi người dân quyết định đóng BHXH tự nguyện.
Trần Phương Thúy (2017) Tăng cường quản lý tài chính tại BHXH tỉnh Đồng Tháp. Qua nghiên cứu này tác giả đã nói hết sức cụ thể về vấn đề tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội tại tỉnh Đồng Tháp đánh động đến quản lý tài chính tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Đồng Tháp. Đề cập quan điểm về kiến nghị, giải pháp dựa vào tình hình tại địa phương. Tuy nhiên, mảng quản lý tài chính mà tác giả đưa ra là khá rộng lớn và khái quát rất nhiều phạm trù thu của đơn vị.
Phạm Ngọc Hà (2015) Các giải pháp tăng cường Bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người nông dân ở tỉnh Quãng Nam. Trong luận văn này tác giả đề cập đến các mô hình đã, đang và sẽ được triển khai thực hiện nhằm đẩy mạnh sự hiểu biết, trình độ của người dân, giúp người dân có niềm tin, nhận thức từ đó sẽ tự nguyện tham gia vào BHXH. Nguyễn Vũ Khánh Huy (2021) Phát triển thu Bảo hiểm xã hội tự nguyện tại thành phố Cao Lãnh. Đề tài này tác giả chủ yếu đề cập đến các cách thức khai thác BHXH tự nguyện đối với người dân sống tại thành phố Cao Lãnh.
Qua đó, BHXH tự nguyện và hệ thống BHXH là một phạm trù ASXH có tầm ảnh hưởng và cần thiết trong cuộc sống cho mọi đối tượng người dân. Làm thế nào để nâng cao số người dân tham gia, cải thiện và phát triển hiệu quả công tác QLT BHXH tự nguyện để phục vụ người dân được tốt hơn và phát triển hơn là điều mà các tác giả khi chọn lĩnh vực này đều trăn trở. Từ nhiều góc nhìn khác nhau, nhiều suy nghĩ quan điểm cá nhân khác nhau nhưng các luận văn trên đều tập trung vào việc làm thế nào, phải làm sao để hoàn thiện công tác QLT, công tác phát triển đối tượng người tham gia BHXH tự nguyện, hướng đến mục tiêu thực hiện BHXH toàn dân. Nếu như các nghiên cứu trước đây đều hướng đến các khuyết điểm trong chính sách, các mặt bất cập, hạn chế và cần khắc phục, hoàn thiện trong chính sách 4 BHXH tự nguyện từ đó có những định hướng, biện pháp để nâng cao quản lý, mở rộng nhận thức của người dân về BHXH thì nghiên cứu này theo một hướng khác, rộng mở hơn và tập trung đi sâu vào các mô hình hiệu quả quản lý công tác thu, truyền thông, thông tin chính sách đến người dân; giúp người dân rõ và hiểu về những lợi ích đáng có của bản thân và lợi ích của xã hội.
Nghiên cứu này tập trung vào các vấn đề chính như nâng cao chất lượng của công tác QLT BHXH tự nguyện ngay cả trong khâu điều hành, tổ chức và truyền thông, khai thác tăng tính bền vững, ổn định khi tham gia chính sách này tại thành phố Cao Lãnh. Mục tiêu nghiên cứu 3. Mục tiêu chung Phân tích thực trạng QLT và đề xuất giải pháp để nâng cao QLT BHXH tự nguyện tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp 3. Mục tiêu cụ thể - Các yếu tố, nhân tố có sức ảnh hưởng đến sự hoàn thiện trong quá trình QLT BHXH tự nguyện trên địa bàn thành phố Cao Lãnh, các mặt đã đạt được và những hạn chế còn tồn tại trong công tác QLT BHXH tự nguyện giai đoạn 2017 - 2021.
- Đánh giá những mặt đạt được và những vấn đề còn tồn đọng trong công tác QLT BHXH tự nguyện tại thành phố Cao Lãnh trong giai đoạn 2017 - 2021.