Luận án tiến sĩ về đảm bảo tài chính cho bảo hiểm xã hội Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đảm bảo tài chính cho BHXH Việt Nam, phân tích cân đối thu chi quỹ BHXH, dự báo bền vững tài chính dài hạn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hào
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Bảo hiểm xã hội
• Đề tài: Đảm Bảo Tài Chính Cho Bảo Hiểm Xã Hội Việt Nam: Nghiên Cứu Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐẢM BẢO TÀI CHÍNH CHO BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan những nghiên cứu liên quan đến đảm bảo tài chính cho BHXH
• 1.2. Những nghiên cứu về thu bảo hiểm xã hội
• 1.3. Những nghiên cứu về chi bảo hiểm xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ ĐẢM BẢO TÀI CHÍNH CHO BẢO HIỂM XÃ HỘI
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO TÀI CHÍNH CHO BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM ĐẢM BẢO TÀI CHÍNH CHO BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG BỐ CÁC KẾT QUẢ CỦA LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài chính bảo hiểm xã hội Việt Nam

Trong bối cảnh hiện tại, tài chính bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải cách và phát triển hệ thống BHXH, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Theo các nghiên cứu, mức độ bao phủ của BHXH trên tổng số lao động xã hội vẫn còn thấp, đặc biệt là trong khu vực phi chính thức. Tình trạng trốn đóng và nợ đóng BHXH vẫn diễn ra phổ biến, dẫn đến sự mất công bằng trong phân phối lợi ích từ quỹ BHXH. Đặc biệt, trong bối cảnh già hóa dân số và biến đổi khí hậu, việc đảm bảo tài chính bền vững cho BHXH trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc đầu tư quỹ BHXH hiện tại chưa đạt hiệu quả cao, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ, đảm bảo công bằng cho mọi đối tượng tham gia.

1.1. Các vấn đề lý luận về tài chính bảo hiểm xã hội

Các vấn đề lý luận về tài chính bảo hiểm xã hội được xác định qua các khái niệm cơ bản như: đảm bảo thu, đảm bảo chi và duy trì sự cân đối quỹ BHXH. Để có thể đánh giá được mức độ đảm bảo tài chính cho BHXH, cần thiết phải xây dựng các tiêu chí cụ thể như mức độ bao phủ của hệ thống BHXH, mức độ tuân thủ các quy định về BHXH, và mức độ thụ hưởng của người lao động. Từ đó, có thể đưa ra những giải pháp nhằm cải thiện tình hình tài chính của BHXH. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc lựa chọn mô hình BHXH phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam là rất quan trọng. Điều này bao gồm việc xác định vai trò của Nhà nước trong việc quản lý và điều hành quỹ BHXH, cũng như mối quan hệ giữa tài chính BHXH với ngân sách nhà nước và các nguồn tài chính khác.

II. Thực trạng tài chính bảo hiểm xã hội Việt Nam

Thực trạng tài chính của bảo hiểm xã hội Việt Nam cho thấy nhiều điểm đáng lưu ý. Trong giai đoạn gần đây, số lượng người tham gia BHXH đã tăng lên, nhưng tỷ lệ bao phủ vẫn chưa đạt yêu cầu. Tình trạng nợ đóng BHXH từ các doanh nghiệp vẫn diễn ra phổ biến, ảnh hưởng đến khả năng chi trả của quỹ BHXH. Theo thống kê, tỷ lệ người lao động tham gia BHXH tự nguyện còn rất thấp, cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách khuyến khích tham gia. Hơn nữa, việc quản lý quỹ BHXH còn thiếu minh bạch, dẫn đến sự nghi ngờ của người dân về tính hiệu quả của quỹ. Để cải thiện tình hình này, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc tăng cường tuyên truyền đến việc cải cách chính sách BHXH.

2.1. Đánh giá thực trạng thu và chi bảo hiểm xã hội

Thực trạng về thu bảo hiểm xã hội cho thấy rằng, mặc dù có sự gia tăng trong số lượng người tham gia, nhưng mức độ tuân thủ vẫn còn thấp. Tình trạng nợ đóng từ phía các doanh nghiệp và tổ chức vẫn là vấn đề nhức nhối. Về chi, các khoản chi cho các chế độ bảo hiểm xã hội như hưu trí, ốm đau, thai sản vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người lao động. Các số liệu cho thấy rằng, nhiều người lao động chưa được hưởng đầy đủ quyền lợi từ quỹ BHXH, dẫn đến sự bất mãn và thiếu niềm tin vào hệ thống. Do đó, cần có các biện pháp cải cách mạnh mẽ để đảm bảo rằng quỹ BHXH có thể hoạt động hiệu quả và công bằng hơn.

III. Giải pháp đảm bảo tài chính cho bảo hiểm xã hội Việt Nam

Để đảm bảo tài chính bền vững cho BHXH, cần phải triển khai một số giải pháp cụ thể. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường vai trò của Nhà nước trong việc quản lý và điều hành quỹ BHXH. Nhà nước cần có các chính sách khuyến khích người lao động tham gia BHXH tự nguyện, đặc biệt là ở khu vực nông thôn và khu vực phi chính thức. Hơn nữa, việc cải cách chính sách BHXH cần được thực hiện đồng bộ, trong đó có việc điều chỉnh mức đóng, mức hưởng và các điều kiện hưởng các chế độ BHXH. Các mô hình BHXH cần được nghiên cứu và áp dụng một cách linh hoạt để phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam.

3.1. Tăng cường quản lý và cải cách chính sách

Việc tăng cường quản lý tài chính BHXH là rất cần thiết. Các cơ quan quản lý cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng quỹ BHXH. Đồng thời, cải cách chính sách BHXH cần được thực hiện để đảm bảo quyền lợi cho người lao động, bao gồm việc điều chỉnh mức đóng và mức hưởng một cách hợp lý. Cần thiết phải có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia BHXH, từ đó tạo ra sự đồng thuận và tăng cường tính tuân thủ trong việc đóng BHXH.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Đảm bảo tài chính cho bảo hiểm xã hội Việt Nam" tiếp cận vấn đề an sinh xã hội từ góc độ Kinh tế chính trị học. Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo hiểm xã hội (BHXH) giữ vai trò là một trụ cột cốt lõi của hệ thống an sinh xã hội quốc gia, góp phần ổn định xã hội, thực hiện công bằng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quá trình đổi mới chính sách BHXH tại Việt Nam được định hình từ Nghị định số 218/CP ngày 27/12/1961 và có bước chuyển đổi quan trọng qua Nghị định số 12/CP ngày 16/01/1995 với ba nội dung trọng tâm:

1. Mở rộng phạm vi thực hiện chính sách từ khu vực Nhà nước sang khu vực ngoài Nhà nước.
2. Mở rộng đối tượng tham gia bắt buộc đối với tất cả lao động có hợp đồng từ 3 tháng trở lên đến không xác định thời hạn.
3. Chuyển cơ chế từ bao cấp dựa vào Ngân sách Nhà nước (NSNN) sang hạch toán tự cân đối thu - chi.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy nhiều thách thức lớn: mức độ bao phủ BHXH trên tổng lực lượng lao động còn thấp (đặc biệt ở khu vực phi chính thức), tỷ lệ tuân thủ chưa cao, tình trạng trốn đóng và nợ đóng của người sử dụng lao động diễn ra phổ biến. Bên cạnh đó, hành vi trục lợi chính sách làm thất thoát quỹ, hiệu quả đầu tư tăng trưởng quỹ chưa cao, cùng áp lực từ già hóa dân số, biến đổi khí hậu và hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu toàn diện việc đảm bảo tài chính cho BHXH.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định: Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận theo khía cạnh quản trị tác nghiệp quỹ BHXH bắt buộc đơn lẻ (thu, chi, hoặc đầu tư). Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống khái niệm, tiêu chí, điều kiện và giải pháp đảm bảo tài chính cho BHXH dưới góc độ Kinh tế chính trị học bao quát cả BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 3 mục tiêu cụ thể:

1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về BHXH, tài chính BHXH và luận giải về đảm bảo tài chính cho BHXH.
2. Phân tích thực trạng đảm bảo tài chính cho BHXH Việt Nam giai đoạn vừa qua; chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó.
3. Đề xuất quan điểm, phương hướng và hệ thống giải pháp nhằm đảm bảo tài chính cho BHXH Việt Nam trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Đảm bảo tài chính cho bảo hiểm xã hội.
• Phạm vi không gian: Hệ thống BHXH Việt Nam, bao gồm BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện và BHTN (không bao gồm bảo hiểm y tế).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực trạng từ sau thời kỳ đổi mới chính sách BHXH đến nay, tập trung chuyên sâu vào giai đoạn từ năm 2007 (thời điểm Luật BHXH năm 2006 có hiệu lực thi hành) đến năm 2012 - 2013.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 5 nhóm vấn đề chính:

Nhóm hướng nghiên cứu	Tác giả, công trình và năm công bố tiêu biểu	Nội dung chính và giới hạn phạm vi
1. Nghiên cứu về thu BHXH	- Phạm Trường Giang (2010), Luận án TS: Hoàn thiện cơ chế thu bảo hiểm xã hội ở Việt Nam. - Dương Xuân Triệu (2000), Đề tài cấp Bộ: Cơ sở khoa học hoàn thiện quy trình quản lý thu bảo hiểm xã hội.	Tập trung vào cơ chế thu và quy trình quản lý tác nghiệp; chỉ xét BHXH bắt buộc giai đoạn 2004-2008 hoặc kinh nghiệm quốc tế (Nhật Bản, Indonesia, Mỹ, Singapore); chưa đề cập BHXH tự nguyện và BHTN.
2. Nghiên cứu về chi BHXH	- Nguyễn Thị Chính (2010), Luận án TS: Hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội. - Trần Đức Nghiêu (2005), Tiểu đề án: Hoàn thiện quy chế chi bảo hiểm xã hội. - Dương Xuân Triệu (1998, 1996), Các đề tài cấp Bộ về phương thức tổ chức và tác nghiệp chi trả chế độ ngắn hạn và dài hạn.	Đi sâu vào quy trình nghiệp vụ chi trả các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (TNLĐ-BNN), hưu trí; phạm vi nghiên cứu bó hẹp ở quỹ bắt buộc thuộc khu vực chính thức.
3. Nghiên cứu về đầu tư quỹ BHXH	- Nguyễn Trọng Thản (2005), Luận án TS: Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư từ quỹ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam (giai đoạn 1995-2003). - Vũ Thành Hưng (1999), Luận án TS: Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiểm hưu trí ở Việt Nam. - Phạm Đình Thành (2013), Đặng Như Lợi (2013), các bài viết hội thảo về bảo toàn và tăng trưởng quỹ.	Làm rõ cơ sở lý thuyết tạo lập, định lượng và sử dụng vốn nhàn rỗi; các chỉ tiêu đánh giá tính bền vững và an toàn đầu tư; chưa bao quát nguồn tài chính từ quỹ tự nguyện và BHTN.
4. Nghiên cứu về cân đối quỹ BHXH	- Đỗ Văn Sinh (2001, 2005, 2011), các đề tài cấp Bộ, luận án TS và đề án dự báo cân đối quỹ đến năm 2020, tầm nhìn 2030. - Phạm Đỗ Nhật Tân (2007), Đề tài cấp Bộ mã số 2007-01-02. - Giang Thanh Long (2004), Yves Guérard (2005), các nghiên cứu về nhân khẩu học, mô hình toán tài chính và già hóa dân số.	Phân tích tác động của chính sách tiền lương, biến động kinh tế vĩ mô và già hóa dân số đến tính bền vững dài hạn; kiến nghị đổi mới mô hình quỹ.
5. Nghiên cứu về cơ chế tài chính BHXH	- Nguyễn Thị Lan Hương (2007), Đề tài cấp Bộ. - Dương Đăng Chinh và Vũ Đình Ánh (2003), Đề tài cấp Bộ. - Bùi Văn Hồng (1997), Đề tài cấp Bộ. - Tài liệu quốc tế: Social Security Advisory Board (2001), Margaret S. (2005), Yi Feang (1999), Zhigang Xu và Ran Tao (2004).	Đánh giá ưu nhược điểm của các cơ chế tài chính an sinh xã hội và vai trò điều tiết của Nhà nước.

Vị trí của luận án: Kế thừa các kết quả về kỹ thuật quản lý quỹ, luận án lấp đầy khoảng trống lý luận bằng việc xây dựng hệ thống quan điểm toàn diện về "Đảm bảo tài chính cho BHXH" dưới góc độ Kinh tế chính trị học, kết hợp đồng thời việc xử lý quan hệ thu - chi, bảo toàn tăng trưởng quỹ dài hạn với thực hiện mục tiêu công bằng xã hội trên cả 3 trụ cột: bắt buộc, tự nguyện và BHTN.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

1. Khái niệm và bản chất của BHXH và tài chính BHXH

• Bảo hiểm xã hội: Luận án tổng hợp các định nghĩa từ góc độ pháp luật, tài chính, định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Từ điển bách khoa Việt Nam và Luật BHXH 2006, khái quát: BHXH là quá trình tổ chức, sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung được tồn tích dần do sự đóng góp của các bên tham gia dưới sự quản lý, điều tiết của Nhà nước, nhằm bù đắp hoặc thay thế một phần thu nhập cho người lao động khi gặp rủi ro, biến cố làm giảm/mất thu nhập.
• Bản chất của BHXH: Thể hiện qua quan hệ kinh tế - xã hội giữa ba bên (bên tham gia, bên nhận nhiệm vụ bảo hiểm và bên thụ hưởng); dựa trên nguyên tắc lấy số đông bù số ít, chia sẻ rủi ro giữa các thế hệ, giữa người khỏe và người ốm, người có thu nhập cao và người có thu nhập thấp.
• Tài chính BHXH: Là tổng thể các quan hệ thu và chi của hệ thống BHXH do Nhà nước thể chế hóa bằng pháp luật. Quỹ BHXH là hạt nhân độc lập nằm ngoài NSNN, hoạt động theo nguyên tắc có thu mới có chi, thu trước chi sau, phần thiếu hụt được NSNN cấp bù.

2. Khái niệm đảm bảo tài chính cho BHXH

Luận án phân định hai góc độ tiếp cận:

• Dưới góc độ quản lý quỹ: Là việc duy trì sự cân đối trong quan hệ thu - chi quỹ theo nguyên tắc thu đủ bù đắp chi và có kết dư dự phòng.
  • Mô hình cân đối quỹ ngắn hạn hàng năm: $$\text{Tổng thu trong năm} = \text{Tổng chi các chế độ ngắn hạn} + \text{Chi quản lý (gồm lệ phí thu chi)} + \text{Dự phòng (1 - 2 tháng)}$$
  • Mô hình cân đối quỹ dài hạn (30 - 40 năm): $$\text{Tổng thu trong năm} + \text{Tổng tích lũy quỹ (vốn và lãi đầu tư)} > \text{Tổng chi các chế độ dài hạn} + \text{Chi quản lý} + \text{Chi khác}$$
• Dưới góc độ Kinh tế chính trị học: Là việc đảm bảo các quan hệ thu, chi tuân thủ đúng quy định pháp luật để quỹ BHXH có khả năng duy trì sự cân đối, ổn định trong dài hạn nhằm đáp ứng quyền thụ hưởng của người tham gia một cách công bằng, góp phần thực hiện chính sách an sinh xã hội bền vững.

3. Hệ thống tiêu chí đánh giá đảm bảo tài chính cho BHXH

HỆ THỐNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ ĐẢM BẢO TÀI CHÍNH BHXH

4. Các mô hình an sinh xã hội lý thuyết

• Mô hình Nhà nước phúc lợi (W. Beveridge): Chi trả an sinh dựa trên nguồn thuế chung của NSNN, không gắn chặt với mức đóng góp cá nhân (ví dụ: Australia, Đan Mạch, các nước Bắc Âu).
• Mô hình kinh tế thị trường có đóng - có hưởng (Otto Von Bismarck): Hình thành quỹ độc lập từ đóng góp của người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ), hưởng theo mức đóng.
• Cơ chế tài trợ hưu trí: Mô hình đóng - hưởng xác định mức hưởng trước (PAYG - Pay As You Go) và mô hình tài khoản cá nhân danh nghĩa dựa trên mức đóng xác định (NDC - Notional Defined Contribution).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Vận dụng phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
• Phương pháp cụ thể:
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Hệ thống hóa các lý thuyết tài chính an sinh xã hội, phân tích cơ chế tạo lập và phân phối quỹ.
  • Phương pháp thống kê, so sánh đối chiếu: Đánh giá chuỗi dữ liệu thực tế về thu, chi, nợ đọng, danh mục đầu tư và tỷ suất sinh lời qua các năm.
  • Phương pháp thu thập thông tin:
    • Nguồn dữ liệu thứ cấp: Niên giám thống kê, báo cáo tài chính của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, số liệu từ Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
    • Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát bằng phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp các nhóm đối tượng: (1) Khu vực chính thức (đơn vị hành chính sự nghiệp, doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân); (2) Khu vực phi chính thức (lao động tự do tại địa bàn sinh sống); (3) Lao động nông thôn về tình hình tham gia BHXH tự nguyện; (4) Cán bộ tại các cơ quan quản lý BHXH.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan những nghiên cứu liên quan đến đảm bảo tài chính cho bảo hiểm xã hội và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Chương 1 phân loại và phân tích sâu các công trình nghiên cứu khoa học, luận án tiến sĩ và bài báo chuyên ngành theo 5 trục nội dung: thu, chi, đầu tư, cân đối quỹ và cơ chế tài chính BHXH. Tác giả chỉ ra rằng các công trình trước đây đã giải quyết tốt nhiều khía cạnh kỹ thuật quản trị quỹ nhưng còn thiếu một khung nghiên cứu hoàn chỉnh dưới góc độ Kinh tế chính trị học nhằm kết hợp giữa tính kinh tế (cân đối thu - chi, sinh lời đầu tư) và tính xã hội (bình đẳng trong đóng - hưởng, mở rộng diện bao phủ). Đây là cơ sở khẳng định tính độc lập và không trùng lặp của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về đảm bảo tài chính cho bảo hiểm xã hội

Chương 2 hoàn thiện hệ thống cơ sở lý thuyết về tài chính BHXH:

• Luận giải 4 chức năng của BHXH: thay thế/bù đắp thu nhập; phân phối lại thu nhập; kích thích tăng năng suất lao động; gắn bó lợi ích giữa NLĐ, NSDLĐ và xã hội.
• Xác định 4 chức năng của tài chính BHXH: chuyên môn thu - chi; điều tiết mức trợ cấp; quản lý vĩ mô của Nhà nước; lành mạnh hóa hệ thống tài chính quốc gia.
• Phân tích 4 nội dung cốt lõi của đảm bảo tài chính BHXH:
  1. Đảm bảo thu: Xác định căn cứ đóng (quỹ lương hoặc thu nhập cơ bản), tỷ lệ đóng phù hợp năng suất lao động và sức chịu đựng của doanh nghiệp, phân bổ nguồn thu từ NLĐ, NSDLĐ, NSNN và lãi đầu tư.
  2. Đảm bảo chi: Chi trả kịp thời, đúng đối tượng đối với 9 chế độ an sinh theo Công ước 102 của ILO (chăm sóc y tế, ốm đau, thất nghiệp, tuổi già, TNLĐ-BNN, gia đình, thai sản, tàn phế, tử tuất); quản lý định mức chi quản lý bộ máy; chi đầu tư và chi dự phòng.
  3. Duy trì cân đối dài hạn: Tuân thủ 3 nguyên tắc đầu tư quỹ gồm an toàn, hiệu quả sinh lời và thanh khoản.
  4. Đảm bảo công bằng: Bình đẳng về quyền tham gia, nghĩa vụ đóng góp và quyền lợi thụ hưởng giữa các thành phần kinh tế, các nhóm lao động và các thế hệ.
• Điều kiện đảm bảo tài chính: Khẳng định 4 vai trò của Nhà nước (xây dựng pháp luật; ban hành chính sách định hướng; thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại; bảo hộ, cấp bù tài chính) và phân tích kinh nghiệm quốc tế (Hàn Quốc, các nước OECD, hệ thống hưu trí đa trụ cột).

Chương 3: Thực trạng đảm bảo tài chính cho Bảo hiểm xã hội Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích nguồn dữ liệu thực tế tại Việt Nam giai đoạn 2007 - 2012/2013 dựa trên hệ thống bảng biểu thống kê:

Nhóm nội dung thực trạng	Danh mục bảng biểu và chỉ tiêu thực tế trong văn bản	Luận điểm và phát hiện chính
1. Thực trạng thu BHXH	- Bảng 3.1: Thu quỹ BHXH từ đóng góp của NLĐ và NSDLĐ (2007-2013). - Bảng 3.2: Tình hình nợ đóng BHXH (2007-2012). - Bảng 3.3: Tốc độ tăng thu từ NSNN cho BHXH (2007-2013). - Bảng 3.4: Tổng hợp tình hình thu BHXH (2007-2012).	Số thu liên tục tăng qua các năm cùng với sự gia tăng đối tượng tham gia; tuy nhiên nợ đọng, trốn đóng BHXH của doanh nghiệp diễn ra phức tạp, gây thất thu cho quỹ.
2. Thực trạng chi trả chế độ	- Bảng 3.5: Số lượt người hưởng ốm đau, thai sản. - Bảng 3.6 & 3.7: Người giải quyết và hưởng trợ cấp TNLĐ-BNN hàng tháng. - Bảng 3.8: Tình hình giải quyết chế độ hưu trí. - Bảng 3.10: Tình hình giải quyết BHXH một lần. - Bảng 3.11 & 3.12: Tổng hợp số người và kinh phí chi trả từ nguồn quỹ BHXH (2007-2012). - Bảng 3.13: Chi quản lý bộ máy (2007-2012).	Giải quyết chế độ hàng năm cho hàng triệu lượt người; tuy nhiên áp lực chi trả tăng nhanh do số người nhận trợ cấp một lần tăng cao và tuổi thọ bình quân tăng.
3. Cân đối quỹ và đầu tư	- Bảng 3.9: Số người đóng cho một người hưởng hưu trí. - Bảng 3.14: Danh mục và cơ cấu vốn đầu tư tài chính (2008-2012). - Bảng 3.15 & 3.17: Tình hình đầu tư và tỷ lệ lãi trên số dư bình quân (2007-2012). - Bảng 3.16: So sánh lãi suất đầu tư bình quân với tỷ lệ lạm phát (2007-2012). - Bảng 3.18: Tình hình cân đối quỹ BHXH (2007-2012).	Danh mục đầu tư còn đơn điệu, chủ yếu tập trung vào trái phiếu Chính phủ và gửi ngân hàng thương mại; một số năm lãi suất đầu tư thực tế thấp khi so sánh với lạm phát; tỷ số người đóng/người hưởng có xu hướng giảm dần.
4. Độ bao phủ và tuân thủ	- Bảng 3.19: Số lao động tham gia BHXH (2003-2013). - Bảng 3.20: Tỷ lệ tham gia BHXH bắt buộc trên số thuộc diện bắt buộc. - Bảng 3.21: Tỷ lệ hoàn thành thu BHXH bắt buộc. - Bảng 3.22: Lao động tham gia BHXH trên tổng lao động hoạt động kinh tế (2003-2012). - Bảng 3.23 & 3.24: Khảo sát mức độ quan tâm và nguyên nhân chưa tham gia BHXH khu vực phi chính thức.	Tỷ lệ bao phủ trên tổng lực lượng lao động còn thấp, sự tham gia của khu vực phi chính thức và nông dân vào BHXH tự nguyện còn rất hạn chế do rào cản thu nhập và nhận thức.

Tác giả đánh giá kết quả đạt được, chỉ rõ hạn chế về tính công bằng giữa các nhóm đối tượng (khu vực công - tư, nam - nữ), tình trạng lạm dụng quỹ và các nguyên nhân chủ quan từ cơ chế chính sách, năng lực thanh tra, quản lý bộ máy.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp nhằm đảm bảo tài chính cho Bảo hiểm xã hội Việt Nam

Chương 4 phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội, áp lực già hóa dân số và đề ra phương hướng cùng 8 nhóm giải pháp thực thi:

1. Tăng cường vai trò của Nhà nước: Hoàn thiện khung khổ pháp luật, nâng cao hiệu lực thanh tra, kiểm tra và thực hiện trách nhiệm bảo trợ tài chính.
2. Thực hiện đúng quy định về thu, chi: Tăng cường đôn đốc thu đúng, đủ, kịp thời; kiểm soát chặt chẽ quy trình chi trả, chống gian lận và trục lợi chế độ ngắn hạn và BHTN.
3. Thực hiện công bằng đối với các đối tượng tham gia: Thu hẹp khoảng cách thụ hưởng giữa các nhóm lao động; phát triển BHXH tự nguyện cho lao động nông nghiệp và phi chính thức.
4. Duy trì cân đối, ổn định quỹ trong dài hạn: Đa dạng hóa danh mục đầu tư (tham khảo Bảng 4.2: Gợi ý về danh mục đầu tư từ quỹ BHXH), nâng cao hiệu quả sinh lời thực tế trên mức lạm phát.
5. Lựa chọn mô hình phù hợp: Nghiên cứu chuyển dần từ mô hình PAYG sang mô hình tài khoản cá nhân danh nghĩa (NDC), kết hợp xây dựng hệ thống hưu trí đa tầng (OECD) và hưu trí bổ sung.
6. Giải quyết tốt các mối quan hệ tài chính: Phối hợp hài hòa giữa tài chính BHXH với NSNN, tài chính doanh nghiệp, tài chính hộ gia đình và các định chế tài chính trung gian.
7. Hoàn thiện bộ máy và nhân lực: Nâng cao năng lực quản lý quỹ, hiện đại hóa công nghệ thông tin trong quản lý thu nộp và chi trả.
8. Đẩy mạnh tuyên truyền: Nâng cao nhận thức của NLĐ và NSDLĐ về quyền lợi, nghĩa vụ an sinh xã hội; tham vấn ý kiến về lộ trình điều chỉnh tuổi nghỉ hưu (Bảng 4.1: Ý kiến của NLĐ và NSDLĐ về tăng tuổi nghỉ hưu).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt học thuật và lý luận

• Luận án đưa ra khái niệm hoàn chỉnh về "Đảm bảo tài chính cho BHXH" dưới góc độ Kinh tế chính trị học, xác lập nội hàm gồm 4 trụ cột: đảm bảo thu; đảm bảo chi; duy trì cân đối, ổn định quỹ dài hạn; đảm bảo công bằng đối với các đối tượng tham gia.
• Xây dựng hệ thống tiêu chí khoa học đánh giá mức độ đảm bảo tài chính cho BHXH, bao gồm: mức độ bao phủ, mức độ tuân thủ, mức độ thụ hưởng (theo chế độ, khu vực kinh tế, giới tính) và mức độ bền vững tài chính (tỷ suất sinh lời đầu tư, tỷ số người đóng/người hưởng, hệ số chi/thu).
• Làm rõ các điều kiện kinh tế - chính trị để đảm bảo tài chính cho BHXH: mô hình quản lý, vai trò lập pháp - bảo trợ của Nhà nước và mối quan hệ hữu cơ giữa tài chính BHXH với NSNN, tài chính doanh nghiệp, hộ gia đình và các định chế trung gian.

Đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu

• Kiến nghị thực hiện cải cách đồng bộ trong chính sách BHXH: định hình lại căn cứ đóng, mức đóng, mức hưởng; cải cách công thức tính lương hưu; thiết lập lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu phù hợp với biến đổi nhân khẩu học.
• Đề xuất định hướng chuyển đổi mô hình quỹ hưu trí: từ cơ chế đóng - hưởng với mức hưởng xác định (PAYG) sang hệ thống tài khoản cá nhân danh nghĩa dựa trên mức đóng xác định (NDC), kết hợp phát triển quỹ hưu trí bổ sung bằng tài khoản cá nhân.
• Đề xuất mở rộng diện tham gia thông qua chính sách hỗ trợ phát triển BHXH tự nguyện chuyên biệt cho khu vực nông thôn và lao động phi chính thức.
• Tái cơ cấu danh mục đầu tư quỹ BHXH theo hướng đa dạng hóa công cụ tài chính, bảo đảm nguyên tắc bảo toàn giá trị thực của quỹ trước áp lực lạm phát.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Phạm vi nội dung: Luận án giới hạn nghiên cứu ở BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện và BHTN; không đi sâu nghiên cứu chính sách và quỹ bảo hiểm y tế.
• Phạm vi thời gian và số liệu: Dữ liệu phân tích thực trạng thứ cấp tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2007 - 2012/2013 (ngay sau khi Luật BHXH 2006 được ban hành và đi vào thực tiễn).
• Phạm vi khảo sát sơ cấp: Mẫu điều tra xã hội học và phỏng vấn trực tiếp được thực hiện tại một số đơn vị kinh tế, cơ quan hành chính và người lao động tự do tại địa bàn sinh sống của tác giả, chưa bao phủ toàn bộ các vùng kinh tế trên phạm vi cả nước.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phân tích định lượng tác động dài hạn của các phương án cải cách mô hình quỹ (PAYG sang NDC) dựa trên các mô hình mô phỏng kinh tế lượng khi có chuỗi số liệu cập nhật.
• Nghiên cứu cơ chế liên kết tài chính linh hoạt giữa BHTN, BHXH tự nguyện và các chính sách trợ giúp xã hội trong bối cảnh thị trường lao động phi chính thức biến động mạnh.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng và tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Tài chính, Bảo hiểm xã hội Việt Nam): Cung cấp cơ sở khoa học để sửa đổi, hoàn thiện Luật Bảo hiểm xã hội, xây dựng lộ trình điều chỉnh tuổi nghỉ hưu, cải cách công thức tính lương hưu và thiết lập khung pháp lý cho quỹ hưu trí bổ sung.
• Cơ quan quản lý quỹ đầu tư BHXH: Tham khảo khung tiêu chí đánh giá an toàn tài chính, nguyên tắc thanh khoản và danh mục gợi ý phân bổ tài sản đầu tư nhằm bảo toàn giá trị thực của quỹ.
• Nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên ngành Kinh tế chính trị, Tài chính công, Quản lý an sinh xã hội: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu về khung lý thuyết an sinh xã hội, phương pháp xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá tài chính BHXH và các mô hình quỹ trên thế giới.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "Đảm bảo tài chính cho BHXH" dưới góc độ Kinh tế chính trị học như thế nào?

Dưới góc độ Kinh tế chính trị học, đảm bảo tài chính cho BHXH là việc đảm bảo các quan hệ thu, chi tuân thủ đúng quy định pháp luật để quỹ BHXH có khả năng duy trì sự cân đối, ổn định trong dài hạn nhằm đáp ứng quyền thụ hưởng của người tham gia một cách công bằng, góp phần thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội.

2. Mô hình cân đối quỹ BHXH ngắn hạn và dài hạn được tác giả xác định theo công thức nào?

• Cân đối ngắn hạn (hàng năm): $$\text{Tổng thu} = \text{Tổng chi các chế độ ngắn hạn} + \text{Chi quản lý (gồm lệ phí thu chi)} + \text{Dự phòng (1 - 2 tháng)}$$
• Cân đối dài hạn (30 - 40 năm): $$\text{Tổng thu trong năm} + \text{Tổng tích lũy quỹ (vốn và lãi đầu tư)} > \text{Tổng chi dài hạn} + \text{Chi quản lý} + \text{Chi khác}$$

3. Hoạt động đầu tư tăng trưởng quỹ BHXH phải tuân thủ những nguyên tắc bắt buộc nào?

Quá trình đầu tư vốn tạm thời nhàn rỗi của quỹ BHXH phải tuân thủ 3 nguyên tắc căn bản:

1. An toàn: Giữ được giá trị thực của vốn, tránh rủi ro lạm phát và không đầu tư vào lĩnh vực mạo hiểm.
2. Hiệu quả: Bảo đảm mức sinh lời để tăng trưởng quỹ và bù đắp trượt giá.
3. Thanh khoản: Bảo đảm khả năng chuyển đổi tài sản đầu tư thành tiền mặt kịp thời để thực hiện nghĩa vụ chi trả thường xuyên cho người lao động.

4. Tác giả đề xuất định hướng đổi mới mô hình quỹ hưu trí Việt Nam như thế nào?

Luận án đề xuất nghiên cứu chuyển đổi từng bước từ mô hình đóng - hưởng với mức hưởng xác định trước ($PAYG$) sang hệ thống tài khoản cá nhân danh nghĩa dựa trên mức đóng xác định ($NDC$), kết hợp phát triển mô hình bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm bảo đảm tính bền vững tài chính trước áp lực già hóa dân số.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Đảm bảo tài chính cho bảo hiểm xã hội Việt Nam" đã giải quyết một cách có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về tài chính an sinh xã hội dưới góc độ Kinh tế chính trị học. Tác giả đã xây dựng bộ tiêu chí đánh giá toàn diện, phân tích sâu sắc thực trạng thu, chi, đầu tư và cân đối quỹ trong giai đoạn 2007 - 2012/2013 tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất 8 nhóm giải pháp trọng tâm, nổi bật là định hướng cải cách công thức tính lương hưu, điều chỉnh tuổi nghỉ hưu, chuyển đổi mô hình quỹ sang tài khoản cá nhân danh nghĩa ($NDC$) và mở rộng diện bao phủ cho khu vực phi chính thức. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và ứng dụng thực tiễn cao cho công tác hoạch định chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐẢM BẢO TÀI CHÍNH CHO BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan những nghiên cứu liên quan đến đảm bảo tài chính cho BHXH Về đảm bảo tài chính cho bảo hiểm xã hội, theo như nghiên cứu sinh được biết, cho đến nay trên thế giới và trong nước, chưa có công trình khoa học, luận án tiến sĩ nào đề cập đến. Chỉ có các công trình khoa học, các luận án tiến sĩ đề cập đến các vấn đề liên quan đến đảm bảo tài chính cho BHXH như: vấn đề thu, chi, cân đối thu, chi quỹ, đầu tư quỹ BHXH, cơ chế tài chính BHXH. Những nghiên cứu về thu bảo hiểm xã hội 1.

Luận án tiến sĩ của Phạm Trường Giang (2010), Hoàn thiện cơ chế thu bảo hiểm xã hội ở Việt Nam. Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về cơ chế thu BHXH, nghiên cứu sự phối hợp giữa các bộ phận trong hệ thống thu BHXH, từ đó phát hiện ra những tồn tại, bất cập. Trên cơ sở phân tích thực trạng công tác thu BHXH ở Việt Nam, luận án đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế thu bảo hiểm xã hội ở Việt Nam. Như vậy, đối tượng nghiên cứu của luận án là cơ chế thu BHXH.

Phạm vi nghiên cứu của luận án chỉ tập trung nghiên cứu loại hình bảo hiểm xã hội bắt buộc (không nghiên bảo hiểm tự nguyện). Số liệu nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2004-2008. Như vậy, những vấn đề tài chính BHXH khu vực phi chính thức (BHXH tự nguyện) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) chưa được luận án đề cập đến. Đề tài khoa học cấp Bộ doTS Dương xuân Triệu làm chủ nhiệm (2000), Cơ sở khoa học hoàn thiện quy trình quản lý thu bảo hiểm xã hội.

Mục đích nghiên cứu của đề tài hoàn thiện quy trình quản lý thu bảo hiểm xã hội. Đề xuất các biện pháp quản lý thu BHXH phù hợp với từng loại đối tượng tham gia BHXH. Thông 7 qua việc nghiên cứu kinh nghiệm thu bảo hiểm xã hội của một số nước như Nhật Bản, Indonexia, Mỹ, Singapo và thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội của Việt Nam qua các thời kỳ, tác giả đãđưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình quản lý thu bảo hiểm xã hội như: hoàn thiện các quy định thu BHXH bao gồm mức thu, tiền lương tối thiểu, đăng ký lao động tham gia BHXH; hoàn thiện quy trình thu bảo hiểm xã hội theo từng loại đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội; áp dụng quản lý thu bảo hiểm xã hội bằng công nghệ tin học.Nội dung của đề tài tập trung vào hoạt động tác nghiệp của cơ quan thực hiện chính sách BHXH 1. Những nghiên cứu về chi bảo hiểm xã hội 1.

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Chính(2010), Hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội.Luận án làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến công tác tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội cho người lao động. Phân tích thực trạng hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội cho người lao động ở Việt nam. - Trong hoạt động chi trả bảo hiểm xã hội, luận án đã phân tích và rút ra những vấn đề còn tồn tại như: việc lập kế hoạch chi còn có những sai sót, báo cáo quyết toán chậm, công tác hướng dẫn kiểm tra còn chưa sâu sát, phương tiện vận chuyển và bảo quản tiền mặt còn thiếu, mạng lưới thông tin chưa được phủ khắp các tỉnh, thành, lệ phí chi trả thấp, còn một bộ phận người sử dụng lao động chưa làm tròn trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động… từ đó làm ảnh hưởng đến hoạt động chi trả và quyền lợi của các đối tượng hưởng bảo hiểm xã hội. Trên cơ sở đó, đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là công tác tổ chức chi trả BHXH. Phạm vi nghiên cứu của luận án là quỹ BHXH bắt buộc ở Việt Nam. Loại hình BHXH tự nguyện và BHTN không được đề cập đến trong luận án. Tiểu đề án, Hoàn thiện quy chế chi bảo hiểm xã hội (2005) do TS Trần Đức Nghiêu làm chủ nhiệm.

Tiểu đề án đã tổng hợp khá đầy đủ các văn bản pháp luật liên quan đến quy chế chi BHXH, trình bày những nội dung cụ thể về chi trả 8 lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng, chi trả trợ cấp BHXH 1 lần, chi trả trợ cấp ốm đau, thai sản và nghỉ dưỡng sức, quy trình chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng, quy trình chi trả trợ cấp 1 lần. Tiểu đề án cũng nói lên những ưu, nhược điểm của quy trình hiện hành về quản lý chi BHXH. Thông qua đó đưa ra những biện pháp để khắc phục. Tuy nhiêu tiểu đề án cũng chỉ tập trung nghiên cứu quy trình về quản lý chi BHXH, và cũng mới chỉ nghiên cứu BHXH bắt buộc khu vực chính thức, chưa nghiên cứu BHXH tự nguyện, khu vực phi chính thức.

Đề tài khoa học cấp Bộ do TS Dương Xuân Triệu chủ nhiệm (1998), Hoàn thiện phương thức tổ chức chi trả các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho người tham gia bảo hiểm xã hội. Đề tài đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về các chế độ BHXH như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cả trước và sau khi BHXH đi vào hoạt động. Đề tài đã phản ánh được quá trình tổ chức chi trả các chế độ BHXH theo cơ chế cũ cũng như từ khi BHXH Việt Nam ra đời, đã phân tích được những mặt mạnh, mặt yếu, những tồn tại do các văn bản pháp luật về BHXH gây ra. Qua đó đưa ra những kiến nghị làm cơ sở cho việc sửa đổi các văn bản pháp luật hiện hành để đáp ứng các yêu cầu đổi mới cơ chế, chính sách về BHXH.

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (1996), Thực trạng và định hướng hoàn thiện tác nghiệp chi trả chế độ BHXH hiện nay, mã số 96-03-03/ĐT do TS Dương Xuân Triệu làm chủ nhiệm. Đề tài đã khái quát những vấn đề lý luận về BHXH và quỹ BHXH. Phân tích thực trạng hoạt động chi trả BHXH ở Việt Nam giai đoạn 1995-1996 thông qua việc phân tích các mặt như: cơ sở vật chất phục vụ công tác chi trả, quản lý đối tượng chi trả, đồng thời qua việc phân tích các phương thức chi trả BHXH, những ưu, nhược điểm của từng phương thức chi trả. Từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện tác nghiệp chi trả các chế độ BHXH cho người lao động như: hoàn thiện các văn bản quy định có liên quan đến quản lý đối tượng, quản lý tài chính, tạo hành lang pháp lý để cho BHXH các cấp có cơ sở thực hiện; xây dựng hệ thống tổ chức bộ máy chi trả BHXH từ trung ương đến cơ sở, tính toán mức phí chi trả, giữa các 9 vùng, các khu vực cho hợp lý hơn; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát tài chính trong khâu nghiệp vụ chuyên môn.

Những nghiên cứu về đầu tư quỹ BHXH 1. Luận án tiến sĩ của Nguyễn Trọng Thản (2005), Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư từ quỹ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam. Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về bản chất của quỹ bảo hiểm xã hội và các mô hình tổ chức quỹ BHXH. Những cơ sở lý thuyết của hoạt động đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Đánh giá toàn diện về quá trình tạo lập và sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam cũng như sự định lượng và sử dụng quỹ trong hoạt động đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội. Từ đó xây dựng các quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội. Về phạm vi nghiên cứu, luận án cũng tập trung vào nghiên cứu BHXH bắt buộc (vào thời điểm này chính sách BHXH tự nguyện chưa được triển khai). Về không gian luận án nghiên cứu BHXH giai đoạn 1995- 2003.

Những nghiên cứu của luận án một mặt góp phần hoàn thiện những vấn đề lý luận và thực tiễn về đầu tư tài chính bảo hiểm xã hội và hiệu quả đầu tư tài chính BHXH. Luận án cũng đóng góp những ý tưởng khoa học để xây dựng hệ thống các định chế pháp lý liên quan đến hoạt động tài chính của ngành bảo hiểm xã hội. Góp phần trực tiếp vào việc xác định những chiến lược đầu tư tài chính bảo hiểm xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam. Như vậy, luận án mới chỉ nghiên cứu đầu tư quỹ BHXH bắt buộc, các vấn đề tài chính của quỹ BHXH tự nguyện và quỹ BHTN chưa được luận án đề cập đến.

Luận án tiến sĩ của Vũ Thành Hưng (1999), Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiểm hưu trí ở Việt Nam. Luận án hệ thống hóa những vấn đề lý luận về BHXH và chế độ bảo hiểm hưu trí, tài chính và các nguồn hình thành, chi trả của chế độ bảo hiểm hưu trí. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiểm hưu trí. Luận án cũng đưa ra một số mô hình đánh giá tính bền vững, hiệu quả của quỹ bảo hiểm hưu trí, các nhân tố ảnh hưởng đến tài chính bảo hiểm hưu trí.

Trên cơ sở phân tích thực trạng quỹ bảo hiểm hưu trí của Việt Nam 10 giai đoạn 1995- 1998. Luận án đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ bảo hiểm hưu trí như: hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH để đảm bảo thu đúng, thu đủ và thu kịp thời đối với các đơn vị, cá nhân tham gia BHXH; tổ chức có hiệu quả quá trình chi trả lương hưu và các khoản chi trả khác liên quan đến người về hưu đúng quy định và mức về thời gian chi trả; quản lý và đảm bảo sự an toàn và phát triển quỹ bảo hiểm hưu trí; xây dựng và hoàn thiện phương án thu để hình thành quỹ hưu trí đủ trang trải cho mọi chi phí cho chế độ hưu trí; phương thức hình thành quỹ; các yếu tố hình thành và chi dùng quỹ; tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thu- chi, quản lý và sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội; tăng cường công tác phân tích, dự bảo tài chính, đặc biệt là thẩm định tài chính đối với các phương án đầu tư của quỹ.