Pháp luật Việt Nam về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động

Tìm hiểu về thẩm quyền của tòa án trong giải quyết vụ việc lao động theo pháp luật Việt Nam, đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

• Tác giả: Trần Minh Tiến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Thuý Lâm
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Việt Nam Về Thẩm Quyền Của Tòa Án Trong Giải Quyết Vụ Việc Lao Động
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
• 1.6. Kết cấu của luận án
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 2.1. Những kết quả nghiên cứu pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong giải quyết vụ việc lao động
• 2.1.1. Các nghiên cứu lý luận về vụ việc lao động và thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động
• 2.1.2. Các nghiên cứu về tranh chấp lao động và vụ việc lao động
• 2.2. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2.2.1. Nhận xét tổng quan
• 2.2.2. Những kết quả trong các công trình nghiên cứu được kế thừa trong luận án
• 2.2.3. Những vấn đề chưa được nghiên cứu, luận án cần tiếp tục triển khai nghiên cứu
• 2.3. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 2.3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.4. Cơ sở lý thuyết của đề tài
• 2.5. Kết luận tổng quan
• 3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN CỦA TÒA ÁN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN CỦA TÒA ÁN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ VIỆC LAO ĐỘNG
• 3.1. Một số vấn đề lý luận về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết các vụ việc lao động
• 3.2. Khái niệm và đặc điểm của vụ việc lao động
• 3.3. Khái niệm và đặc điểm thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết các vụ việc lao động
• 3.4. Ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động
• 3.5. Điều chỉnh pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết các vụ việc lao động
• 3.6. Khái niệm và các nguyên tắc điều chỉnh pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết các vụ việc lao động
• 3.7. Nội dung pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết các vụ việc lao động
• 3.8. Các yếu tố tác động đến việc thực hiện pháp luật về thẩm quyền giải quyết vụ việc lao động của Tòa án
• 3.9. Kết luận Chương 1
• 4. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ THẨM QUYỀN CỦA TOÀ ÁN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ VIỆC LAO ĐỘNG VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN
• 4.1. Thực trạng pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong việc giải quyết các vụ án lao động và thực tiễn thực hiện
• 4.2. Thực trạng pháp luật về thẩm quyền xem xét giải quyết các vụ án lao động của Tòa án và thực tiễn thực hiện
• 4.3. Thực trạng pháp luật về thẩm quyền quyết định của Tòa án trong giải quyết các vụ án lao động và thực tiễn thực hiện
• 4.4. Thực trạng pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong giải quyết các việc lao động và thực tiễn thực hiện
• 4.5. Về tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu
• 4.6. Về tuyên bố thoả ước lao động tập thể vô hiệu
• 4.7. Tuyên bố về tính hợp pháp của đình công
• 4.8. Về các việc lao động khác
• 4.9. Kết luận chương 2
• 5. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN CỦA TOÀ ÁN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ VIỆC LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM
• 5.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong giải quyết các vụ việc lao động
• 5.2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong giải quyết vụ việc lao động
• 5.2.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền xem xét giải quyết của Toà án trong giải quyết vụ việc lao động
• 5.2.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền quyết định của Toà án trong giải quyết vụ việc lao động
• 5.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong giải quyết vụ việc lao động
• 5.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC TÌNH HÌNH THỤ LÝ, GIẢI QUYẾT VÀ XÉT XỬ CÁC VỤ VIỆC LAO ĐỘNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thẩm Quyền Tòa Án Giải Quyết Vụ Việc Lao Động

Thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động là một nội dung quan trọng, then chốt trong hệ thống pháp luật tố tụng. Nó không chỉ đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên tranh chấp mà còn góp phần ổn định trật tự xã hội. Việc xác định đúng thẩm quyền giúp quá trình tố tụng diễn ra nhanh chóng, hiệu quả, tránh tình trạng kéo dài, gây tốn kém cho các bên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều vướng mắc, bất cập trong việc xác định thẩm quyền, dẫn đến việc trả lại đơn khởi kiện, xét xử không thống nhất giữa các tòa án. Do đó, việc nghiên cứu sâu sắc về vấn đề này là vô cùng cần thiết. Theo Quyết định 1983/QĐ-TTg, việc xây dựng QHLĐ hài hòa, ổn định và tiến bộ là một trong ba khâu đột phá chiến lược.

1.1. Khái Niệm Vụ Việc Lao Động Cơ Sở Xác Định Thẩm Quyền

Để xác định thẩm quyền của Tòa án, trước hết cần hiểu rõ khái niệm vụ việc lao động. Vụ việc lao động bao gồm các tranh chấp lao động cá nhân, tập thể và các yêu cầu khác liên quan đến quyền và nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ lao động. Các tranh chấp này có thể liên quan đến hợp đồng lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội, kỷ luật lao động, hoặc các vấn đề khác phát sinh trong quá trình làm việc. Việc phân biệt rõ vụ việc lao động với các tranh chấp dân sự khác có yếu tố lao động là vô cùng quan trọng để xác định đúng thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Theo nghĩa rộng, thẩm quyền của Tòa án bao gồm cả quyền hạn của Tòa án trong việc ra các quyết định khi giải quyết vụ việc đó.

1.2. Đặc Điểm Thẩm Quyền Tòa Án Trong Giải Quyết Vụ Việc

Thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết tranh chấp lao động có những đặc điểm riêng biệt so với các loại tranh chấp khác. Thứ nhất, thẩm quyền này được quy định cụ thể trong Bộ luật Tố tụng Dân sự và Bộ luật Lao động. Thứ hai, việc xác định thẩm quyền phải dựa trên loại tranh chấp, cấp tòa và địa điểm xảy ra tranh chấp. Thứ ba, Tòa án có thẩm quyền giải quyết cả tranh chấp lao động cá nhân và tranh chấp lao động tập thể. Thứ tư, Tòa án có quyền đưa ra các quyết định có tính ràng buộc pháp lý đối với các bên tranh chấp. Theo nghĩa hẹp, thẩm quyền của Tòa án là quyền xem xét giải quyết một vụ việc lao động cụ thể (gồm thẩm quyền theo loại việc, thẩm quyền các cấp và thẩm quyền theo lãnh thổ).

II. Thách Thức Xác Định Thẩm Quyền Giải Quyết Vụ Việc Lao Động

Mặc dù pháp luật đã có những quy định cụ thể về thẩm quyền của Tòa án, nhưng trong thực tế vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự không rõ ràng trong việc phân loại tranh chấp, dẫn đến việc xác định sai thẩm quyền. Bên cạnh đó, sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng pháp luật giữa các tòa án cũng gây ra sự thiếu thống nhất trong xét xử. Ngoài ra, việc thiếu các quy định hướng dẫn chi tiết cũng gây khó khăn cho việc áp dụng pháp luật. Nhiều hồ sơ khởi kiện đến Tòa án bị trả lại đơn khởi kiện vì lý do không thuộc thẩm quyền của Tòa án.

2.1. Phân Loại Tranh Chấp Lao Động Vướng Mắc Thường Gặp

Việc phân loại tranh chấp lao động thành tranh chấp cá nhân hay tranh chấp tập thể, tranh chấp về quyền hay tranh chấp về lợi ích là một trong những vướng mắc thường gặp trong thực tiễn. Việc xác định sai loại tranh chấp sẽ dẫn đến việc xác định sai thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Ví dụ, tranh chấp về quyền thường liên quan đến việc thực hiện các quy định của pháp luật, trong khi tranh chấp về lợi ích thường liên quan đến việc thương lượng các điều khoản mới trong thỏa ước lao động tập thể. Sự không rõ ràng trong việc phân loại này đòi hỏi Tòa án phải có sự xem xét kỹ lưỡng, toàn diện để đưa ra quyết định chính xác.

2.2. Sự Khác Biệt Trong Áp Dụng Pháp Luật Về Thẩm Quyền

Sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng pháp luật giữa các tòa án cũng là một thách thức lớn trong việc xác định thẩm quyền. Điều này có thể xuất phát từ sự khác biệt trong trình độ chuyên môn, kinh nghiệm xét xử, hoặc quan điểm pháp lý của các thẩm phán. Sự thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật không chỉ gây khó khăn cho các bên tranh chấp mà còn làm giảm uy tín của hệ thống tòa án. Cần có các biện pháp để tăng cường sự thống nhất trong áp dụng pháp luật, chẳng hạn như ban hành các án lệ, tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho thẩm phán.

2.3. Thiếu Hướng Dẫn Chi Tiết Về Thẩm Quyền Tòa Án

Một trong những nguyên nhân dẫn đến những vướng mắc trong việc xác định thẩm quyền là sự thiếu các quy định hướng dẫn chi tiết. Pháp luật thường chỉ đưa ra các quy định chung, mang tính nguyên tắc, mà thiếu các hướng dẫn cụ thể về cách áp dụng trong từng trường hợp cụ thể. Điều này gây khó khăn cho Tòa án trong việc áp dụng pháp luật, đặc biệt là đối với các vụ việc phức tạp, có nhiều tình tiết mới. Cần có các văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể để giúp Tòa án áp dụng pháp luật một cách chính xác, thống nhất.

III. Hướng Dẫn Xác Định Thẩm Quyền Tòa Án Giải Quyết Vụ Việc

Để xác định đúng thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động, cần tuân thủ các nguyên tắc và quy định của pháp luật. Trước hết, cần xác định rõ loại tranh chấp, cấp tòa có thẩm quyền và địa điểm xảy ra tranh chấp. Sau đó, cần xem xét các quy định cụ thể của Bộ luật Tố tụng Dân sự và Bộ luật Lao động để xác định thẩm quyền của Tòa án. Trong trường hợp có sự không rõ ràng, cần tham khảo các văn bản hướng dẫn, án lệ và ý kiến của các chuyên gia pháp luật.

3.1. Xác Định Loại Tranh Chấp Lao Động Cá Nhân Hay Tập Thể

Bước đầu tiên trong việc xác định thẩm quyền là xác định loại tranh chấp lao động. Tranh chấp lao động cá nhân là tranh chấp giữa người lao động và người sử dụng lao động, trong khi tranh chấp lao động tập thể là tranh chấp giữa tập thể người lao động và người sử dụng lao động. Việc xác định đúng loại tranh chấp là vô cùng quan trọng, vì mỗi loại tranh chấp sẽ có quy trình giải quyết và thẩm quyền của Tòa án khác nhau. Các VALĐ xảy ra trên thực tế tương đối đa dạng. Trong luận án này, nghiên cứu sinh tập trung nghiên cứu vào các VALĐ phát sinh từ TCLĐ cá nhân gồm ba loại chính là vụ án về đơn phương chấm dứt HĐLĐ, vụ án về xử lý kỷ luật sa thải và vụ án về hoàn trả chi phí đào tạo.

3.2. Xác Định Cấp Tòa Có Thẩm Quyền Giải Quyết Vụ Việc

Sau khi xác định loại tranh chấp, cần xác định cấp tòa có thẩm quyền giải quyết vụ việc lao động. Theo quy định của pháp luật, Tòa án cấp huyện có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp lao động cá nhân, trong khi Tòa án cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp lao động tập thể và các tranh chấp phức tạp khác. Việc xác định đúng cấp tòa có thẩm quyền giúp quá trình tố tụng diễn ra nhanh chóng, hiệu quả, tránh tình trạng chuyển đơn, kéo dài thời gian giải quyết.

3.3. Xác Định Thẩm Quyền Theo Lãnh Thổ Giải Quyết Vụ Việc

Ngoài việc xác định loại tranh chấp và cấp tòa, cần xác định thẩm quyền theo lãnh thổ. Thẩm quyền theo lãnh thổ được xác định dựa trên địa điểm xảy ra tranh chấp, nơi cư trú của người lao động hoặc trụ sở của người sử dụng lao động. Việc xác định đúng thẩm quyền theo lãnh thổ giúp đảm bảo quyền lợi của các bên tranh chấp, đặc biệt là người lao động, trong việc tiếp cận công lý.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Thẩm Quyền Tòa Án

Để nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc lao động của Tòa án, cần có các giải pháp đồng bộ, toàn diện. Một trong những giải pháp quan trọng nhất là hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền, đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch, dễ áp dụng. Bên cạnh đó, cần tăng cường năng lực cho đội ngũ thẩm phán, nâng cao trình độ chuyên môn, kinh nghiệm xét xử. Ngoài ra, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức của người lao động và người sử dụng lao động về quyền và nghĩa vụ của mình.

4.1. Sửa Đổi Bổ Sung Quy Định Về Thẩm Quyền Tòa Án

Một trong những giải pháp quan trọng nhất là sửa đổi, bổ sung các quy định về thẩm quyền của Tòa án trong Bộ luật Tố tụng Dân sự và Bộ luật Lao động. Cần rà soát, đánh giá các quy định hiện hành, phát hiện những điểm bất cập, thiếu sót để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Cần có các quy định chi tiết, cụ thể về cách phân loại tranh chấp, xác định cấp tòa và thẩm quyền theo lãnh thổ. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới xác định mục tiêu cụ thể đến năm 2030 là có hệ thống pháp luật hoàn thiện, đồng bộ, dễ tiếp cận.

4.2. Ban Hành Án Lệ Về Thẩm Quyền Giải Quyết Vụ Việc

Việc ban hành án lệ là một giải pháp quan trọng để tăng cường sự thống nhất trong áp dụng pháp luật về thẩm quyền. Án lệ là các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, được lựa chọn và công bố để làm căn cứ cho việc giải quyết các vụ việc tương tự. Việc ban hành án lệ giúp Tòa án có thêm căn cứ để áp dụng pháp luật một cách chính xác, thống nhất, đồng thời giúp các bên tranh chấp hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình.

4.3. Tăng Cường Đào Tạo Bồi Dưỡng Thẩm Phán Về Luật Lao Động

Để nâng cao năng lực cho đội ngũ thẩm phán, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng về pháp luật lao động. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về các quy định của Bộ luật Lao động, các văn bản hướng dẫn thi hành, cũng như các án lệ liên quan đến lĩnh vực lao động. Việc nâng cao trình độ chuyên môn, kinh nghiệm xét xử giúp thẩm phán có thể giải quyết các vụ việc một cách nhanh chóng, chính xác, đảm bảo quyền lợi của các bên tranh chấp.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Phân Tích Bản Án Về Thẩm Quyền Tòa Án

Việc phân tích các bản án thực tế là một cách hiệu quả để hiểu rõ hơn về việc áp dụng pháp luật về thẩm quyền của Tòa án. Thông qua việc phân tích các bản án, có thể thấy được những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn, cũng như những giải pháp mà Tòa án đã áp dụng để giải quyết các vụ việc. Việc phân tích bản án cũng giúp các bên tranh chấp hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình, cũng như quy trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án.

5.1. Phân Tích Bản Án Về Tranh Chấp Đơn Phương Chấm Dứt HĐLĐ

Phân tích một bản án cụ thể về tranh chấp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động để làm rõ cách Tòa án xác định thẩm quyền theo loại việc, cấp tòa và lãnh thổ. Nêu rõ các căn cứ pháp lý mà Tòa án đã sử dụng để đưa ra quyết định về thẩm quyền. Đánh giá tính hợp lý, thuyết phục của quyết định của Tòa án.

5.2. Phân Tích Bản Án Về Tranh Chấp Xử Lý Kỷ Luật Sa Thải

Phân tích một bản án cụ thể về tranh chấp xử lý kỷ luật sa thải để làm rõ cách Tòa án xem xét các yếu tố liên quan đến thẩm quyền, chẳng hạn như tính hợp pháp của quyết định sa thải, trình tự thủ tục xử lý kỷ luật. Đánh giá tác động của quyết định của Tòa án đến quyền lợi của người lao động và người sử dụng lao động.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Của Thẩm Quyền Tòa Án

Thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp, đặc biệt là người lao động. Việc xác định đúng thẩm quyền giúp quá trình tố tụng diễn ra nhanh chóng, hiệu quả, công bằng, góp phần ổn định trật tự xã hội. Để nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc của Tòa án, cần có các giải pháp đồng bộ, toàn diện, từ hoàn thiện pháp luật đến tăng cường năng lực cho đội ngũ thẩm phán.

6.1. Đảm Bảo Quyền Tiếp Cận Công Lý Cho Người Lao Động

Việc xác định đúng thẩm quyền của Tòa án là yếu tố then chốt để đảm bảo quyền tiếp cận công lý cho người lao động. Người lao động cần được tạo điều kiện thuận lợi để khởi kiện, tham gia tố tụng và được Tòa án giải quyết tranh chấp một cách công bằng, khách quan. Cần có các biện pháp để giảm thiểu chi phí tố tụng, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường trợ giúp pháp lý cho người lao động.

6.2. Góp Phần Xây Dựng Quan Hệ Lao Động Hài Hòa

Việc giải quyết tranh chấp lao động một cách hiệu quả, công bằng tại Tòa án góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ. Khi các tranh chấp được giải quyết một cách thỏa đáng, các bên sẽ tin tưởng hơn vào hệ thống pháp luật, từ đó tạo ra môi trường làm việc ổn định, khuyến khích sự hợp tác, phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Pháp luật Việt Nam về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động" của nghiên cứu sinh Trần Minh Tiến (người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Thị Thuý Lâm và PGS.TS Nguyễn Hiền Phương, chuyên ngành Luật Kinh tế, mã số 9.07, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2023) đặt trong bối cảnh tái cấu trúc sâu rộng thị trường lao động và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Bối cảnh pháp lý đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Bộ luật Lao động (BLLĐ) năm 2019 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, tiệm cận các tiêu chuẩn lao động quốc tế của ILO, đặt ra yêu cầu cấp thiết về sự tương thích với Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) năm 2015. Đồng thời, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Hội nghị Trung ương 6 khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam xác định nhiệm vụ trọng tâm: phân định rõ thẩm quyền của Tòa án để thực hiện đầy đủ, đúng đắn quyền tư pháp, bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng và bảo vệ quyền con người.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được định vị: Phần lớn các công trình tiền nhiệm tại Việt Nam (như Phạm Công Bảy, 2011; Lê Thị Hà, 2005; Vũ Thị Hương, 2020) chỉ tiếp cận thẩm quyền của Tòa án theo nghĩa hẹp—giới hạn ở thẩm quyền xem xét thụ lý tố tụng (loại việc, cấp xét xử, lãnh thổ)—mà bỏ trống phương diện "thẩm quyền quyết định nội dung" (substantive adjudicative jurisdiction). Thực tiễn xét xử giai đoạn 2015–2022 bộc lộ tỷ lệ bản án lao động bị hủy, sửa ở mức cao do xung đột giữa quy định liệt kê cứng nhắc tại Điều 32, 33 BLTTDS năm 2015 với tính chất đa dạng, biến động của quan hệ lao động hiện đại, tạo ra sự thiếu thống nhất nghiêm trọng giữa các cấp Tòa án.

Luận án thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 4 giả thuyết nghiên cứu (Hypotheses - H) tương ứng:

• RQ1: Đặc trưng pháp lý của vụ việc lao động trong phân định với các vụ việc dân sự, thương mại khác là gì? $\rightarrow$ H1: Vụ việc lao động chứa đựng tính chất bất bình đẳng vị thế tự nhiên giữa Người lao động (NLĐ) và Người sử dụng lao động (NSDLĐ), đòi hỏi cơ chế tài phán mang tính bảo vệ và can thiệp thực chất thay vì áp dụng nguyên tắc bình đẳng hình thức thuần túy của luật tư.
• RQ2: Thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động cần được cấu trúc theo nội hàm lý luận nào? $\rightarrow$ H2: Thẩm quyền Tòa án phải được hiểu theo nghĩa rộng hai chiều: thẩm quyền xem xét thụ lý tố tụng và thẩm quyền quyết định về mặt nội dung quan hệ pháp luật.
• RQ3: Thực trạng áp dụng pháp luật về thẩm quyền của Tòa án theo BLLĐ 2019 và BLTTDS 2015 có bảo đảm tính công bằng và quyền tiếp cận công lý không? $\rightarrow$ H3: Hệ thống quy định hiện hành bộc lộ nhiều điểm mờ, xung đột và khoảng trống pháp lý (như thẩm quyền xử lý thỏa thuận không cạnh tranh - NDA, hoàn trả chi phí đào tạo, xác định lương bồi thường) làm suy giảm tính công bằng tài phán.
• RQ4: Những giải pháp và định hướng lập pháp nào cần thực hiện để hoàn thiện thẩm quyền Tòa án đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp? $\rightarrow$ H4: Cần tái cấu trúc thẩm quyền theo hướng quy định mở, kết hợp phát triển án lệ định tính và thành lập Tòa Lao động chuyên trách độc lập.

Khung lý thuyết của đề tài tích hợp 3 trụ cột: (1) Lý thuyết về Nhà nước pháp quyền và quyền tiếp cận công lý (Montesquieu; John Locke; Vũ Công Giao, 2009); (2) Lý thuyết về tính bất hợp lý (Doctrine of Unconscionability) và sự công bằng trong giao dịch (Pomponius; BGB Đức); (3) Lý thuyết tôn trọng quyền tự định đoạt trong quan hệ lao động (Party Autonomy & Frustration of Contract). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tranh chấp lao động cá nhân phổ biến (đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động - HĐLĐ, xử lý kỷ luật sa thải, hoàn trả chi phí đào tạo) và các việc lao động (tuyên bố HĐLĐ vô hiệu, thỏa ước lao động tập thể vô hiệu, tính hợp pháp của đình công) từ góc độ ngành Luật Kinh tế.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy sự phát triển của các luồng tư tưởng về giải quyết tranh chấp lao động (TCLĐ) và quyền tài phán của Tòa án:

Luồng nghiên cứu lý luận quốc tế về bản chất tranh chấp lao động hình thành từ rất sớm. Eldio Daya (1995) trong công trình của Ban Luật và Quan hệ Lao động ILO phân tích các mô hình hòa giải và trọng tài so sánh. Michael Ballot (1995) nhấn mạnh tranh chấp lao động là sự xung đột giữa quản lý và người lao động nảy sinh từ các quyết định điều hành tổ chức. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO, 2013; 2019) chuẩn hóa phân loại TCLĐ thành: tranh chấp về quyền (rights disputes) và tranh chấp về lợi ích (interests disputes), mang tính cá nhân hoặc tập thể. Về quyền tài phán, Montesquieu (1748) định danh quyền xét xử là quyền trừng trị tội phạm và phân xử tranh chấp giữa các cá nhân; Black's Law Dictionary định nghĩa quyền xét xử (judicial power) là thẩm quyền trao cho thẩm phán để giải thích, áp dụng pháp luật và đưa ra phán quyết bắt buộc thi hành.

Tại Việt Nam, các thế hệ học giả đã tiếp cận đề tài từ nhiều góc độ. Trần Thị Thúy Lâm (1996), Nguyễn Thị Kim Phụng (1999), Lưu Bình Nhưỡng (2003) đặt nền móng phân định TCLĐ cá nhân và TCLĐ tập thể. TS. Trần Hoàng Hải (2011) phân tích sâu pháp luật giải quyết TCLĐ tập thể dưới góc độ kinh nghiệm quốc tế. Về mặt tố tụng, Phạm Công Bảy (2011, 2012) phân tích thủ tục giải quyết TCLĐ cá nhân tại Tòa án; Lê Thị Hà (2005) nghiên cứu phân cấp thẩm quyền dân sự; Phạm Thị Thu Phương (2019) khảo sát thực tiễn xét xử tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại Tòa án nhân dân (TAND) TP. Hồ Chí Minh; Bùi Thị Huyền (2016) bình luận khoa học Điều 32, 33 BLTTDS 2015.

Tồn tại hai cuộc tranh luận lý thuyết lớn trong y văn:

1. Bản chất của quyền tài phán lao động: Trường phái tố tụng thuần túy (Civil Procedure Purism) coi vụ việc lao động chỉ là một nhánh của vụ việc dân sự thông thường, áp dụng triệt để nguyên tắc bình đẳng hình thức và tự định đoạt tuyệt đối. Ngược lại, trường phái Luật Lao động xã hội (Social Labor Law Realism) khẳng định do tính bất đối xứng quyền lực giữa NLĐ và NSDLĐ, Tòa án không thể thụ động mà phải thực hiện quyền tư pháp chủ động (judicial activism) để bảo vệ bên yếu thế.
2. Mô hình tổ chức tài phán: Tranh biện giữa việc duy trì Tòa chuyên trách/Tổ chuyên trách trong hệ thống Tòa án nhân dân hiện nay hay tách biệt hoàn toàn để lập Tòa án Lao động sơ thẩm khu vực độc lập.

So sánh với ít nhất 2 hệ thống tài phán quốc tế:

• Cộng hòa Pháp: Cơ chế giải quyết thông qua Hội đồng Trọng tài Lao động (Conseil de prud'hommes) với thành phần thẩm phán bán chuyên nghiệp gồm đại diện ngang quyền của NLĐ và NSDLĐ, tách bạch hoàn toàn với Tòa án Dân sự thông thường (Đoàn Thị Phương Diệp, 2006).
• Nhật Bản: Luật Tòa án Lao động năm 2004 thiết lập cơ chế tố tụng lao động đặc thù (Labour Tribunal proceedings) bên cạnh tố tụng dân sự thông thường (Civil litigation), cho phép hội đồng gồm 1 thẩm phán chuyên nghiệp và 2 ủy viên có chuyên môn sâu giải quyết vụ việc tối đa qua 3 phiên hòa giải/xét xử (Simon Deakin & Zoe Adams, 2015).

Vị thế nghiên cứu của luận án: Khắc phục sự phân mảng của các công trình đi trước, luận án định vị là công trình chuyên khảo đầu tiên tại Việt Nam giải quyết đồng bộ mối quan hệ biện chứng giữa pháp luật hình thức (BLTTDS) và pháp luật nội dung (BLLĐ) về thẩm quyền của Tòa án theo nghĩa rộng, tích hợp quyền quyết định nội dung vào trung tâm của quyền lực tư pháp.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và thách thức các lý thuyết pháp lý nền tảng:

1. Lý thuyết tiếp cận công lý (Access to Justice): Mở rộng quan điểm của Vũ Công Giao (2009) và Đào Trí Úc (2021) từ "tiếp cận cửa Tòa án" (thủ tục nộp đơn) sang "tiếp cận công lý thực chất" (phán quyết công bằng, hợp lý, bảo vệ hiệu quả quyền con người của bên yếu thế trong quan hệ kinh tế).
2. Học thuyết về tính bất hợp lý (Doctrine of Unconscionability) và Bồi hoàn bất công (Unjust Enrichment): Luận án kế thừa luận điểm kinh điển của Pomponius: "Theo luật tự nhiên, là công bằng nếu không ai trở nên giàu có bằng sự mất mát và bất công đối với người khác" (Iure naturae aequum est neminem cum alterius detrimento et injuira fieri locupletiorem). Đồng thời vận dụng nguyên lý tại Khoản 2 Điều 138 Bộ luật Dân sự Đức (BGB): "Một giao dịch hợp pháp bị vô hiệu khi một người, bằng cách khai thác tình trạng khó khăn, thiếu kinh nghiệm, phán đoán không đúng đắn hoặc sự yếu kém đáng kể về ý chí của người khác, khiến cho bản thân hoặc bên thứ ba, để đổi lấy việc thực hiện nghĩa vụ, được hứa hoặc được một khoản lợi về tiền bạc mà không tương xứng với việc thực hiện nghĩa vụ của họ". Luận án chứng minh Tòa án có quyền năng tư pháp hợp pháp để can thiệp, vô hiệu hóa hoặc điều chỉnh các điều khoản lao động bất công (như thỏa thuận NDA vô lý, chế tài phạt vi phạm đào tạo quá mức) nhằm tái lập thế cân bằng hợp đồng.
3. Lý thuyết tự do hợp đồng và Học thuyết sự vô hiệu do hoàn cảnh thay đổi (Frustration of Contract): Thách thức quan điểm tuyệt đối hóa hợp đồng từ án lệ cổ điển Anh Paradine v. Jane (1647), chỉ ra rằng trong quan hệ lao động, quyền tự định đoạt bị giới hạn bởi trật tự công cộng và các tiêu chuẩn bảo vệ người lao động tối thiểu.

Khung phân tích độc đáo

Mô hình phân tích nhị nguyên tích hợp (Two-Dimensional Jurisdictional Framework):

• Trục 1 - Thẩm quyền xem xét giải quyết (Jurisdiction of Admissibility): Đánh giá tiêu chuẩn thụ lý theo loại việc (phân định tranh chấp lao động với tranh chấp dân sự thuần túy), phân cấp thẩm quyền (TAND cấp huyện và TAND cấp tỉnh theo BLTTDS) và phân bổ địa hạt theo lãnh thổ hoặc theo sự lựa chọn của nguyên đơn.
• Trục 2 - Thẩm quyền quyết định nội dung (Substantive Adjudicative Power): Phân tích quyền năng của Thẩm phán trong việc đánh giá tính hợp pháp, tính có căn cứ của các quyết định kỷ luật sa thải, đơn phương chấm dứt HĐLĐ, xác định cơ cấu tiền lương tính bồi thường, và thẩm quyền phán quyết đối với việc lao động (tuyên bố HĐLĐ/thỏa ước vô hiệu, tính hợp pháp của đình công).

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích áp dụng trong phạm vi quyền tài phán của TAND các cấp tại Việt Nam, tập trung vào quan hệ lao động cá nhân và việc lao động phi hình sự trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu (Research Philosophy): Kết hợp Chủ nghĩa Hiện thực Pháp lý Phê phán (Critical Legal Realism) và Thuyết Thực chứng Pháp lý (Legal Positivism). Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở phân tích quy phạm thành văn (law in books) mà tập trung khảo sát quy phạm vận hành trong thực tế xét xử (law in action).
• Phương pháp luận đa tầng (Multi-level Design): Tích hợp phân tích cấp độ vĩ mô (chính sách cải cách tư pháp, tiêu chuẩn ILO, Nghị quyết 27-NQ/TW), cấp độ trung mô (quy định của BLTTDS 2015, BLLĐ 2019, các Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TANDTC) và cấp độ vi mô (các bản án sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm cụ thể).
• Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law Method): Đối chiếu giải pháp lập pháp của Pháp, Nhật Bản, Đức, Anh, Singapore và Trung Quốc để rút ra bài học kinh nghiệm cho cải cách tư pháp Việt Nam.

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Phương pháp hồi cứu tư liệu (Documentary Retrospective Analysis): Rà soát toàn diện văn bản quy phạm pháp luật từ BLLĐ 1994, 2002, 2006, 2007, 2012 đến 2019; BLTTDS 2004, 2011, 2015 và các án lệ liên quan.
2. Phương pháp phân tích án và giải thích quy phạm (Legal Hermeneutics & Case-law Analysis): Mổ xẻ lập luận tư pháp trong các bản án lao động điển hình; đánh giá tính logic và sự phù hợp của việc áp dụng pháp luật tố tụng và nội dung.
3. Kỹ thuật tam giác đạc (Triangulation):
   • Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp số liệu thống kê thụ lý xét xử của hệ thống TANDTC, hồ sơ bản án thực tế và tài liệu hội thảo khoa học của ILO, STAR, FES.
   • Tam giác đạc lý thuyết (Theory Triangulation): Đánh giá vụ việc dưới góc độ đồng thời của lý thuyết tiếp cận công lý, tự định đoạt hợp đồng và nhà nước pháp quyền.

Data và phân tích

• Mẫu khảo sát thực tiễn: Hệ thống các bản án lao động phúc thẩm, giám đốc thẩm tiêu biểu tại các địa bàn trọng điểm (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai) giai đoạn 2012–2022.
• Nghiên cứu ca điển hình (Exemplary Case Study): Phân tích chi tiết Bản án số 06/2020/LĐ-PT ngày 09/6/2020 của TAND tỉnh Bình Dương về xử lý kỷ luật sa thải trái pháp luật, xác định mức tiền lương làm căn cứ bồi thường và thẩm quyền chấp nhận thay đổi yêu cầu khởi kiện tại phiên tòa sơ thẩm.
• Phân tích so sánh dữ liệu: So sánh tỷ lệ hủy, sửa bản án lao động với các loại án dân sự, kinh doanh thương mại khác; mổ xẻ nguyên nhân sai lầm do xác định sai thẩm quyền loại việc hoặc vượt quá thẩm quyền quyết định nội dung.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xung đột cấu trúc giữa kỹ thuật liệt kê của BLTTDS và bản chất mở của BLLĐ 2019: Điều 32 BLTTDS năm 2015 sử dụng phương pháp liệt kê cứng nhắc các tranh chấp lao động thuộc thẩm quyền Tòa án. Khi BLLĐ năm 2019 mở rộng diện chủ thể (người làm việc không có HĐLĐ nhưng có thỏa thuận trả công, chịu sự quản lý, giám sát) và xuất hiện các loại tranh chấp mới (thỏa thuận bảo mật và không cạnh tranh - NDA, bồi hoàn chi phí đào tạo nghề dịch vụ hiện đại), Tòa án lúng túng dẫn đến tình trạng từ chối thụ lý hoặc thụ lý sai tư cách tranh chấp sang vụ án dân sự thuần túy.

2. Khoảng trống nghiêm trọng về thẩm quyền giải quyết "việc lao động": Các quy định về yêu cầu tuyên bố HĐLĐ vô hiệu, thỏa ước lao động tập thể vô hiệu, và xét tính hợp pháp của cuộc đình công hầu như bị "tê liệt" trên thực tế. Thủ tục xét tính hợp pháp của đình công quá phức tạp trong khi các cuộc đình công tại Việt Nam phần lớn mang tính tự phát, dẫn đến nghịch lý từ khi ban hành quy định đến nay số lượng vụ việc yêu cầu Tòa án giải quyết đình công đạt tỷ lệ gần như bằng 0.

3. Bất cập trong thực hiện thẩm quyền quyết định nội dung và tính bất nhất của các phán quyết: Thực tiễn xét xử cho thấy sự thiếu đồng nhất nghiêm trọng giữa các Tòa án khi xác định "tiền lương làm căn cứ bồi thường khi sa thải trái pháp luật" (áp dụng lương hợp đồng hay thu nhập thực tế bao gồm phụ cấp). Điển hình tại Bản án số 06/2020/LĐ-PT của TAND tỉnh Bình Dương, Tòa án cấp phúc thẩm đã phải sửa đổi căn bản cách tính mức lương bồi thường do cấp sơ thẩm áp dụng sai quy định nội dung, phản ánh điểm mờ trong hướng dẫn áp dụng pháp luật của TANDTC.

4. Sự thiên lệch trong bảo vệ quyền tự do thỏa thuận đối với thỏa thuận không cạnh tranh (NDA): Nhiều Tòa án công nhận hiệu lực tuyệt đối của cam kết NDA theo nguyên tắc tự do hợp đồng của Bộ luật Dân sự, bỏ qua hoàn toàn địa vị phụ thuộc của NLĐ và vi phạm quyền hiến định về tự do tìm kiếm việc làm, làm sai lệch bản chất bảo vệ của Luật Lao động.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận (Theoretical Implications): Xác lập chuẩn mực lý luận mới về thẩm quyền Tòa án trong Luật Kinh tế Việt Nam; chứng minh rằng quyền tư pháp trong quan hệ lao động phải dung hòa giữa nguyên tắc tự định đoạt và chức năng bảo trợ xã hội.
• Về mặt lập pháp (Policy/Legislative Pathways):
  • Đề xuất sửa đổi Điều 32, 33 BLTTDS năm 2015 theo hướng quy định mở (open-ended clause): Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến việc xác lập, thực hiện, chấm dứt quan hệ lao động và điều kiện lao động đều thuộc thẩm quyền Tòa án.
  • Sửa đổi quy định về thẩm quyền tuyên bố đình công hợp pháp/bất hợp pháp theo hướng đơn giản hóa, trao quyền chủ động cho Tòa án can thiệp khẩn cấp bảo vệ lợi ích công cộng.
• Về mặt áp dụng pháp luật (Judicial Practice): Ban hành các Án lệ chuyên sâu về tính hợp pháp của NDA, công thức tính bồi thường sa thải trái luật; tổ chức các khóa đào tạo nâng cao năng lực thẩm phán chuyên trách lao động.

Limitations và Future Research

1. Hạn chế về dữ liệu chuyển tiếp (Data Lag): Do BLLĐ năm 2019 mới có hiệu lực từ đầu năm 2021 trong bối cảnh đại dịch COVID-19, số lượng các bản án áp dụng trực tiếp BLLĐ 2019 được công khai trên Cổng thông tin TANDTC tính đến thời điểm hoàn thành luận án (2023) chưa đạt quy mô mẫu lớn, tác giả phải kết hợp phân tích các bản án theo BLLĐ 2012 có nội dung quy phạm kế thừa.
2. Giới hạn phạm vi địa bàn khảo sát: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào thực tiễn xét xử tại các trung tâm kinh tế lớn (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương), chưa bao quát toàn diện các vùng kinh tế nông nghiệp hoặc miền núi.
3. Hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):
   • Nghiên cứu cơ chế tài phán đối với lao động trên nền tảng số (Platform Workers/Gig Economy) và tranh chấp lao động xuyên biên giới trong bối cảnh kinh tế số.
   • Xây dựng mô hình tố tụng lao động điện tử (E-Labor Court) và giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR).
   • Nghiên cứu tác động của các cam kết lao động trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đối với quyền tài phán của Tòa án Việt Nam trong tranh chấp lao động tập thể về quyền công đoàn độc lập.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Đóng vai trò tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự tại Đại học Luật Hà Nội, Học viện Khoa học Xã hội, Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh.
• Thúc đẩy cải cách tư pháp (Judicial Reform): Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ triển khai Nghị quyết số 27-NQ/TW về phân định thẩm quyền Tòa án, định hướng đề án thành lập Tòa án Lao động chuyên trách sơ thẩm khu vực.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Góp phần ổn định môi trường đầu tư kinh doanh thông qua việc thiết lập một cơ chế tài phán lao động minh bạch, có thể dự đoán được (predictable), giảm thiểu đình công tự phát kéo dài và bảo đảm an sinh xã hội bền vững cho lực lượng lao động.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, Học viên Cao học ngành Luật: Tiếp cận khung lý thuyết nhị nguyên về thẩm quyền và phương pháp phân tích bản án chuyên sâu.
• Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Tòa án: Nắm vững các tiêu chuẩn phân định thẩm quyền loại việc, phương pháp giải thích hợp đồng lao động và kỹ thuật tính toán bồi thường thiệt hại chuẩn xác.
• Luật sư và Cán bộ Pháp chế Doanh nghiệp (HR/In-house Counsel): Hoàn thiện kỹ năng soạn thảo HĐLĐ, thỏa ước, nội quy lao động, quy chế bảo mật (NDA) và chiến lược bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi tham gia tố tụng.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, TANDTC, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam): Cơ sở dữ liệu và đề xuất sửa đổi BLTTDS và BLLĐ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết về Quyền tiếp cận công lý kết hợp với Học thuyết về Tính bất hợp lý (Doctrine of Unconscionability) trong Luật Lao động. Luận án chỉ ra rằng thẩm quyền Tòa án không đơn thuần là thủ tục thụ lý mà bao gồm quyền năng tư pháp can thiệp vào nội dung thỏa thuận để vô hiệu hóa sự bất công phát sinh từ bất bình đẳng vị thế kinh tế giữa NLĐ và NSDLĐ.
2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì cải tiến so với các công trình trước? So với công trình của Phạm Công Bảy (2011) và Lê Thị Hà (2005), luận án áp dụng phương pháp phân tích nhị nguyên (kết hợp đồng thời quy phạm tố tụng BLTTDS và quy phạm nội dung BLLĐ), sử dụng kỹ thuật tam giác đạc đa nguồn và phân tích sâu ca xét xử điển hình thay vì chỉ tổng thuật luật học thuần túy.
3. Phát hiện gây bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì? Đó là sự "tê liệt" gần như hoàn toàn của thẩm quyền Tòa án trong việc giải quyết các việc lao động (tuyên bố tính hợp pháp của đình công và tuyên bố thỏa ước vô hiệu), trái ngược hoàn toàn với sự gia tăng đột biến của các tranh chấp lao động cá nhân phức tạp về NDA và đào tạo nghề.
4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức chuẩn hóa nào cho thực tiễn không? Luận án đề xuất quy trình 4 bước xác định thẩm quyền thụ lý đối với tranh chấp phái sinh từ quan hệ lao động hiện đại và tiêu chí định lượng căn cứ mức lương bồi thường sa thải trái pháp luật cho Thẩm phán.
5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao? Tập trung nghiên cứu giải quyết tranh chấp lao động đối với mô hình kinh tế nền tảng (Grab, Gojek...), quyền đình công theo cơ chế đại diện người lao động mới tại doanh nghiệp ngoài hệ thống Tổng Liên đoàn, và số hóa quy trình tố tụng lao động.

Kết luận

Công trình nghiên cứu của tác giả Trần Minh Tiến tạo lập các giá trị cốt lõi mang tính bước ngoặt:

1. Hoàn thiện hệ thống khái niệm: Chuẩn hóa khái niệm "vụ việc lao động" và "thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động" theo nghĩa rộng trên cả hai chiều kích tố tụng và nội dung.
2. Xác lập khung lý thuyết can thiệp tư pháp: Vận dụng thành công học thuyết về tính bất hợp lý để luận giải thẩm quyền điều chỉnh hợp đồng bất công của Thẩm phán trong quan hệ lao động.
3. Phát hiện toàn diện các điểm mờ pháp lý: Chỉ rõ xung đột giữa Điều 32, 33 BLTTDS năm 2015 và BLLĐ năm 2019 trong giải quyết tranh chấp việc làm mới, thỏa thuận NDA và việc lao động.
4. Đề xuất sửa đổi mang tính thực tiễn: Kiến nghị cấu trúc lại thẩm quyền loại việc của Tòa án theo nguyên tắc mở và đề xuất lộ trình thành lập Tòa Lao động chuyên trách sơ thẩm khu vực.
5. Khơi mở các dòng nghiên cứu đương đại: Đặt nền móng cho nghiên cứu tài phán lao động số và tiêu chuẩn lao động quốc tế trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0.

Luận án khẳng định vai trò tối thượng của Tòa án như một thiết chế bảo vệ công lý, cân bằng lợi ích kinh tế - xã hội, bảo đảm quyền con người trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về thẩm quyền của Tòa án và pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động. Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động và thực tiễn thực hiện. Chương 3: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động. 8 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.

Những kết quả nghiên cứu pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong giải quyết vụ việc lao động 1. Các nghiên cứu lý luận về vụ việc lao động và thẩm quyền của Tòa án trong giải quyết vụ việc lao động 1. Các nghiên cứu về tranh chấp lao động và vụ việc lao động Vụ việc lao động thực chất là những TCLĐ được đưa ra Tòa án giải quyết. Bởi vậy, nghiên cứu về vụ việc lao động trước hết phải nghiên cứu từ các TCLĐ.

- Về khái niệm, đặc điểm của tranh chấp lao động TCLĐ là vấn đề khó tránh khỏi, dễ phát sinh trong quá trình các bên thực hiện quyền và nghĩa vụ trong QHLĐ. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Trong cuốn sách “Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa và công đoàn” do Tôn Trung Phạm làm chủ biên cùng các tác giả Thường Khải, Điền Khải Vinh, Cường Lỗi do Nxb Liêu Ninh xuất bản năm 1995, được Nguyễn Tiến Chiêm dịch ra tiếng Việt được Nxb Lao động xuất bản năm 1997 có đưa ra khái niệm “TCLĐ là hai bên đương sự vì vấn đề lao động dẫn đến tranh chấp, tranh cãi lẫn nhau. Đứng trên ý nghĩa mà nói, sự tranh chấp, tranh cãi lẫn nhau về vấn đề lao động giữa NSDLĐ với NSDLĐ, giữa NLĐ với NLĐ, giữa NLĐ với NSDLĐ đều có thể là tranh chấp lao động”3.

Khái niệm TCLĐ mà các tác giả đưa ra ở đây được tiếp cận theo nghĩa rất rộng, không chỉ là tranh chấp giữa NLĐ với NSDLĐ mà còn bao gồm tranh chấp giữa những NLĐ với nhau, tranh chấp giữa những NSDLĐ với nhau. Cuốn sách “Conciliation and Arbitration Procedures in Labour Disputes: A Comparative study” xuất bản năm 1995 của tác giả Eldio Daya – chuyên gia của Ban Luât Lao động và Quan hệ Lao động của ILO. Cuốn sách có đề cập đến một số vấn đề chung về TCLĐ và giải quyết TCLĐ. 3 Tôn Trung Phạm (1997), Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa và công đoàn, Nxb Lao động, tr.

9 Cuốn sách “Quản lý QHLĐ trong một môi trường thay đổi – phiên bản 2” của tác giả Michael Ballot cho rằng TCLĐ là những xung đột giữa NLĐ với các chủ thể khác trong quá trình lao động. Sách viết “phần lớn các tranh chấp xảy ra giữa lao động và quản lý liên quan đến các quyết định quản lý tại nơi làm việc mà NLĐ không đồng tình với cá nhân NLĐ, nhóm NLĐ”4. Cuốn sách “Các hệ thống phòng ngừa và giải quyết tranh chấp lao động” Trung tâm Đào tạo Quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế ILO (2013) đã được dịch thuật và in ấn bởi Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế tại Việt Nam. Cuốn sách đã xác định các loại và đưa ra khái niệm về TCLĐ, đưa ra bốn cách tiếp cận trong giải quyết tranh chấp gồm né tránh, quyền lực, dựa trên quyền và đồng thuận; những yếu tố cụ thể của hệ thống giải quyết tranh chấp hiệu quả; đưa ra công cụ chấn đoán giúp đánh giá hiệu quả của hệ thống quản lý tranh chấp của một quốc gia và những biện pháp phòng ngừa giải quyết TCLĐ.

Sách chuyên khảo “Pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động tập thể - Kinh nghiệm của một số nước đối với Việt Nam” của TS. Trần Hoàng Hải xuất bản năm 2011 do Nxb Chính trị Quốc gia, có 8 chương, được viết trên cơ sở nền tảng của BLLĐ năm 1994 đã được sửa đổi ba lần vào các năm 2002, 2006, 2007 và BLTTDS năm 2004 đề cập đến một số vấn đề về TCLĐ như khái niệm TCLĐ, TCLĐ tập thể, phân loại TCLĐ tập thể theo quy định pháp luật Việt Nam và pháp luật của một số nước trên thế giới. Nghiên cứu “Quan hệ lao động và giải quyết tranh chấp lao động tại Việt Nam” năm 2006 của tiến sĩ Chang - Hee Lee, chuyên gia về QHLĐ của văn phòng tiểu khu vực Đông Á thuộc ILO cũng đã chỉ ra các TCLĐ, tình hình giải quyết TCLĐ cũng như nguyên nhân và những tồn tại của tiến trình giải quyết TCLĐ. Luận án “Pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp lao động cá nhân tại Tòa án Việt Nam”, Học viện Khoa học xã hội năm 2011 của tác giả Phạm Công Bảy trong cho rằng “TCLĐ là tranh chấp giữa NLĐ với NSDLĐ về các quyền và nghĩa 4 Michael Ballot (1995).

Labor – Management Relation in a Changing Environment,second edition, tr 305 10 vụ trong QHLĐ”5. TCLĐ trong luận án được tiếp cận theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm các tranh chấp giữa các chủ thể của QHLĐ mà không đề cập đến các tranh chấp phát sinh từ quan hệ có liên quan. Luận án “Pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động tập thể - Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Học viện Khoa học xã hội năm 2017 của tác giả Trần Thị Mai Loan thì cho rằng “TCLĐ là những tranh chấp phát sinh do sự mâu thuẫn xung đột về quyền và lợi ích của các chủ thể trong QHLĐ và các chủ thể khác có liên quan”6. Một trong những công trình nghiên cứu đầu tiên sau khi BLLĐ năm 1994 được ban hành về TCLĐ là bài viết “Một số vấn đề về TCLĐ cá nhân và TCLĐ tập thể” của tác giả Trần Thị Thúy Lâm đăng trên tạp chí Luật học số 5/1996.

Trong bài viết này tác giả Trần Thị Thúy Lâm đã đề cập đến khái niệm TCLĐ cá nhân và sự chuyển hóa từ TCLĐ cá nhân sang TCLĐ tập thể. Tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng với bài “Cách tháo gỡ một số vướng mắc khi giải quyết các TCLĐ tại Tòa án” đăng trên Tạp chí Luật học số 1/1999, trên cơ sở phân tích những bất cập của pháp luật khi không quy định rõ thế nào là TCLĐ cá nhân và TCLĐ tập thể, tác giả đã đưa ra quan điểm của mình liên quan đến các dấu hiệu để phân biệt TCLĐ cá nhân và TCLĐ tập thể. Tác giả Nguyễn Hữu Chí trong bài viết “Những điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLLĐ về tranh chấp và giải quyết TCLĐ” đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 12/2002 cũng có phân tích về khái niệm TCLĐ, chỉ ra những điểm mới so với BLLĐ năm 1994. Năm 2003, tác giả Lưu Bình Nhưỡng cũng đã trình bày các khía cạnh khác nhau về khái niệm TCLĐ và phân tích các dấu hiệu cơ bản để phân biệt giữa TCLĐCN và TCLĐTT.

Tác giả Đoàn Thị Phương Diệp có bài viết “Cơ chế giải quyết TCLĐ cá nhân theo quy định của pháp luật Việt Nam - nhìn từ góc độ Luật So sánh” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 06/2019. Bài viết đề cập đến quan niệm về TCLĐ cá nhân và giải quyết TCLĐ cá nhân ở Pháp và Nhật Bản đặt trong sự so sánh với Việt Nam, chỉ ra 5 Phạm Công Bảy (2011), Pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp lao động cá nhân tại Tòa án Việt Nam, Luận án Tiến sĩ, Học viện Khoa học và Xã hội, tr. 6 Trần Thị Mai Loan (2017), Pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động tập thể- Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận án Tiến sĩ, Học viện Khoa học và Xã hội, tr. 11 điểm chung và khác biệt trong ba cơ chế giải quyết TCLĐ cá nhân tại TAND ở Việt Nam, Pháp và Nhật Bản.

Tác giả cho rằng TCLĐ cá nhân chỉ được giải quyết tại Tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự như là cơ chế giải quyết duy nhất. Trong khi đó theo luật Nhật Bản, để giải quyết các TCLĐ cá nhân tại Tòa án, các bên tranh chấp có thể lựa chọn một trong hai thủ tục tố tụng: giải quyết theo thủ tục một vụ kiện dân sự (Civil litigation) và giải quyết theo thủ tục vụ kiện lao động (Labour Tribunal proceedings). Tác giả Nguyễn Tiến Dũng trong bài viết: “Giải quyết TCLĐ theo BLLĐ năm 2019” đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số chuyên đề về triển khai thi hành BLLĐ năm 2020 cũng đã phân tích điểm mới trong khái niệm TCLĐ theo BLLĐ năm 2019 so với BLLĐ năm 2012. Về cơ bản, các công trình nêu trên đều cho rằng TCLĐ là tranh chấp giữa NLĐ hoặc tập thể lao động với NSDLĐ về quyền, nghĩa vụ, lợi ích trong QHLĐ và trong một số trường hợp là tranh chấp giữa các chủ thể có liên quan đến QHLĐ.

TCLĐ bao gồm TCLĐ cá nhân và TCLĐ tập thể. Dấu hiệu để nhận diện và phân biệt TCLĐ là dựa vào các đặc điểm về chủ thể, nội dung, tính chất của tranh chấp. - Về khái niệm vụ việc lao động Mặc dù khái niệm vụ việc lao động thường xuyên được sử dụng trong thực tế nhưng đến nay vẫn chưa có bất cứ một văn bản pháp luật hoặc công trình nghiên cứu nào đưa ra định nghĩa cụ thể về vụ việc lao động. Từ quy định của BLTTDS và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014, vụ việc dân sự theo nghĩa rộng có nội hàm khái niệm bao hàm vụ việc lao động cùng chung trình tự, thủ tục giải quyết tại Tòa án.

Đã có một số công trình nghiên cứu về khái niệm vụ việc dân sự. Luận án tiến sĩ “Phân cấp thẩm quyền giải quyết tranh chấp dân sự trong hệ thống tòa án ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Lê Thị Hà xác định vụ việc dân sự gồm vụ án dân sự và việc dân sự. Vụ án dân sự là vụ có tranh chấp về quyền lợi, nghĩa vụ giữa cá nhân, tố chức với nhau. Khi một tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, được đương sự yêu cầu Tòa án giải quyết sẽ trở thành vụ án dân sự.

Việc dân sự là việc không có tranh chấp về quyền và lợi 12 ích nhưng có yêu cầu của cá nhân, tổ chức đề nghị Tòa án công nhận một sự kiện pháp lý mà phát sinh quyền và nghĩa vụ của các cá nhân, tổ chức này.