Lời mở đầu Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em quy định: “Trẻ em có quyền được chăm sóc và giúp đỡ đặc biệt”; “ở tất cả các quốc gia trên thế giới có những trẻ em sống trong các điều kiện đặc biệt khó khăn và những trẻ em như vậy cần được quan tâm đặc biệt”. Công ước đưa ra bốn nguyên tắc cơ bản, gồm: Thứ nhất, trẻ em bình đẳng với người lớn về phương diện chủ thể của quyền, do vậy, cần phải công nhận và bảo vệ các quyền của trẻ em ngay từ giai đoạn thơ ấu. Thứ hai, không phân biệt đối xử với trẻ em, bảo đảm tất cả trẻ em trên thế giới đều được hưởng các quyền trẻ em, bất kể sự khác biệt về dân tộc, chủng tộc, giới tính, tôn giáo, dòng dõi gia đình, tài sản. Thứ ba, bảo đảm lợi ích tốt nhất dành cho trẻ em là mục tiêu hàng đầu trong việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục và trợ giúp.
Thứ tư, tôn trọng ý kiến, quan điểm của trẻ em. Từ những kết quả phân tích trên, tôi cho rằng: TGXH đối với TECHCĐB là sự hỗ trợ của Nhà nước và cộng đồng đối với những người dưới 18 tuổi không có đủ điều kiện thực hiện được quyền sống, quyền được bảo vệ, quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng, quyền học tập nhằm đạt được mức sống tối thiểu, ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng và có cơ hội phát triển. TGXH đối với TECHCĐB có một số đặc trưng: (i) Chủ thể TGXH đối với TECHCĐB là Nhà nước và cộng đồng; (ii) Trẻ em được TGXH là những trẻ em rơi vào hoàn cảnh rủi ro, bất hạnh, nghèo đói, yếu thế về thể chất, tinh 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thần và điều kiện sống thiết yếu; (iii) Các hình thức TGXH đối với TECHCĐB được thực hiện gồm trợ giúp thường xuyên, trợ giúp đột xuất và chăm sóc xã hội; (iv) Nguồn kinh phí TGXH do Nhà nước bảo đảm và một phần huy động từ cộng đồng; (v) Chế độ TGXH dựa trên khả năng ngân sách của nhà nước. Từ đó, ta có thể đưa ra khái niệm pháp luật về TGXH đối với TECHCĐB như sau: Pháp luật về TGXH đối với TECHCĐB là hệ thống các quy phạm có tính chất bắt buộc chung do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực tổ chức và thực hiện TGXH đối với các nhóm TECHCĐB.
Pháp luật về TGXH đối với TECHCĐB hướng tới mục tiêu giảm bớt những khó khăn, bảo đảm thực hiện quyền an sinh xã hội cho các nhóm trẻ em yếu thế, bị tổn thương trên cơ sở sự hỗ trợ của Nhà nước, sự tương trợ của cộng đồng xã hội và sự nỗ lực vươn lên của gia đình và trẻ em. Nguyên tắc điều chỉnh pháp luật về trợ giúp xã hội đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Trợ giúp xã hội đối với TECHCĐB là một bộ phận của chế độ trợ giúp xã hội, do đó nó tuân theo những nguyên tắc chung của chế độ trợ giúp xã hội như sau: - Nguyên tắc công bằng, công khai, kịp thời theo mức độ khó khăn và ưu tiên tại gia đình, nơi sinh sống. Quyền hưởng an sinh xã hội nói chung và trợ giúp xã hội nói riêng là quyền công dân trong xã hội, mọi người trong xã hội đều có quyền được hưởng trợ giúp xã hội khi rơi vào hoàn cành khó khăn, bất hạnh đe dọa cuộc sống hàng ngày mà không phân biệt địa vị kinh tế xã hội, tôn giáo, giới tính… Trợ giúp xã hội là một hình thức tương trợ cộng đồng sâu sắc huy động nguồn lực và sự tham gia thực hiện không chỉ của nhà nước mà còn cả các tổ chức, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cá nhân trong xã hội. Do đó thực hiện trợ giúp xã hội phải đảm bảo công khai từ việc lập danh sách đối tượng đến chi trả trợ cấp và cả huy động nguồn lực tham gia.
Thực hiện trợ giúp xã hội phải kịp thời theo mức độ khó khăn để đảm bảo được mục đích, ý nghĩa giúp đối tượng nhanh chóng thoát khỏi tình trạng cuộc sống bị đe dọa, vươn lên hòa nhập cộng đồng. [26] - Nguyên tắc phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội, mức sống tối thiểu của dân cư từng thời kỳ Tùy thuộc điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội mà nhu cầu trợ giúp xã hội ở mỗi địa phương, quốc gia là khác nhau. Việc đáp ứng nhu cầu trợ giúp xã hội về cả phạm vi đối tượng hưởng và mức hưởng phải được tính toán cân đối và phù hợp khả năng đáp ứng, điều kiện kinh tế xã hội trong từng giai đoạn, nếu không sẽ không đạt được mục đích của trợ giúp xã hội và ảnh hưởng đến các chính sách kinh tế xã hội khác. Phạm vi đối tượng hưởng trợ giúp xã hội và mức hưởng trợ giúp xã hội ở các quốc gia, thậm chí giữa các vùng, miền của quốc gia cũng có thể có sự khác biệt phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội ở mỗi quốc gia, vùng miền.
Nếu mức trợ cấp cao hơn so với khả năng đáp ứng thì sẽ không đảm bảo thực hiện, tạo tâm lý ỷ lại, trông chờ vào nguồn trợ cấp của đối tượng, vô hình chung không tạo động lực để những người yếu thế trong xã hội phát huy năng lực của mình, vươn lên hòa nhập cộng đồng. Nếu mức trợ cấp quá thấp thě không đảm bảo được mục đích của trợ giúp xã hội nói riêng và an sinh xã hội nói chung, không giúp được đối tượng thoát khỏi tình trạng cuộc sống hàng ngày bị đe dọa. Do đó mức trợ cấp phải được xác định và điều chỉnh kịp thời trên cơ sở mức sống tối thiểu của dân cư từng thời kỳ. [26] - Nguyên tắc khuyến khích cơ quan, tổ chức nhận chăm sóc, nuôi dưỡng và giúp đỡ đối với đối tượng bảo trợ xã hội, trong đó có TECHCĐB 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trợ giúp xã hội là chế độ an sinh xã hội mang tính cộng đồng, xã hội rõ nét.
Mỗi cá nhân sống trong cộng đồng đều có trách nhiệm với các thành viên khác và với chính mình trên cơ sở sự quan tâm, chia sẻ lẫn nhau. Trong khi đó số lượng người yếu thế, rơi vào hoàn cảnh khó khăn cần được hỗ trợ là rất lớn, nhu cầu trợ giúp rất đa dạng, phong phú. Nhằm tăng cường nguồn lực cho trợ giúp xã hội, Nhà nước cần xã hội hóa trợ giúp xã hội, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện trợ giúp xã hội. Nhà nước không chỉ sẵn sàng tiếp nhận sự đóng góp, hỗ trợ tài chính của các tổ chức, cá nhân cho hoạt động trợ giúp xã hội nói chung mà còn để họ tham gia sâu hơn, trực tiếp hơn vào quá trình thực hiện các công việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giúp đỡ đối với đối tượng bảo trợ xã hội.
Đối với nhiều đối tượng bảo trợ xã hội, họ không chỉ có nhu cầu được giúp đỡ về vật chất, các điều kiện sống tối thiểu mà còn thiếu thốn về tinh thần, tình cảm. Việc các cơ quan, tổ chức nhận chăm sóc, nuôi dưỡng, giúp đỡ đối với đối tượng bảo trợ xã hội giúp họ có khả năng hòa nhập cộng đồng tốt hơn và thường sẽ nhận được sự trợ giúp cao hơn mức chuẩn quy định. [26] Ngoài ra,TGXH đối với TECHCĐB có những lưu ý trong việc thực hiện nguyên tắc trên như sau: Đối tượng TECHCĐB đa dạng, phong phú; mức độ, tình trạng khó khăn của từng đối tượng là khác nhau, do đó đòi hỏi sự cụ thể hóa, chi tiết hóa, linh hoạt trong tổ chức thực hiện trợ giúp để đáp ứng đúng nhu cầu của đối tượng trẻ em. Xem xét đối tượng TECHCĐB cho thấy nguyên nhân dẫn đến tình trạng khó khăn cần trợ giúp là vô cùng đa dạng và phong phú.
Nguyên nhân này bao gồm cả nguyên nhân chủ quan và khách quan như từ sức khỏe, kinh tế, bất hạnh của hoàn cảnh sống…. Căn cứ vào các nguyên nhân đó mà hình thành các nhóm trẻ em với nhu cầu trợ giúp khác nhau. Do đó, việc đáp ứng nhu cầu trợ giúp cần phải xem xét mức và hình thức, biện 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp trợ giúp hợp lý. Chính vì vậy, TGXH đối với TECHCĐB phải được thực hiện theo hướng đa dạng hóa các hoạt động với phương thức trợ giúp khác nhau mới có thể đảm bảo thực hiện được mục đích của trợ giúp, đảm bảo được công bằng cho trẻ em, giúp trẻ em nhanh chóng thoát khỏi tình trạng các điều kiện sống tối thiểu không được đảm bảo, tạo điều kiện để đối tượng phát huy năng lực của bản thân, vươn lên hòa nhập cộng đồng.
Nâng cao hiệu quả của sự phối kết hợp của nhà trường, gia đình, các sở ban ngành, các tổ chức chính trị - xã hội.trong thực hiện TGXH đối với TECHCĐB. Gia đình là nơi hình thành, phát triển và bồi đắp nhân cách của trẻ em, gia đình là cầu nối trẻ em với nhà trường và xã hội. Nhà trường là môi trường đủ điều kiện nhất trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục, bên cạnh truyền tri thức văn hóa, nhà trường còn có nhiệm vụ rèn luyện phẩm chất đạo đức, đảm bảo sự phát triển toàn diện cho trẻ em. Do đó, sự phối kết hợp giữa gia đình và nhà trường để giúp đỡ các đối tượng trẻ em rơi vào hoàn cảnh khó khăn là rất quan trọng, tác động mạnh vào sự phát triển nhân cách toàn diện của trẻ em, ngoài ra cần có sự phối hợp của các sở ban ngành để nâng cao hiệu quả trong việc TGXH đối với TECHCĐB.
Xã hội hóa hoạt động TGXH đối với TECHCĐB. Việc thực hiện TGXH trước tiên thuộc về trách nhiệm của nhà nước đồng thời cũng là mối quan tâm, lo lắng của toàn dân, toàn xã hội. Do đó, nhà nước giữ vai trò trung tâm, khuyến khích tạo điều kiện để bất cứ cá nhân, tổ chức nào có lòng từ thiện đều có thể tham gia vào hoạt động TGXH đối với TECHCĐB. Về tài chính cần sự huy động hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân cộng đồng xã hội để đảm bảo mục đích TGXH đối với TECHCĐB, quyền lợi của các đối tượng trẻ em được trợ giúp; vì đây là nguồn nhân lực tương lai của đất nước, cần có lộ trình phát triển toàn diện, nhà nước cần xã hội hóa trợ giúp xã hội khuyến 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khích sự đóng góp của các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân cho các hoạt động TGXH đối với TECHCĐB.