CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VE CHUYEN RỦI RO TRONG HỢP BONG MUA BÁN HÀNG HÓA VÀ PHÁP LUẬT VẺ CHUYỂN RỦI RO TRONG HỢP ĐỎNG MUA BÁN HÀNG HÓA 1. Khái quát về chuyên rùi ro trong hợp đồng mua bán hàng hoá 1. Khái niệm về chuyên ri ro trong hop đồng mua bán hàng hóa 1. Kiái niêm rủi ro trong hợp đồng mua ban hàng hóa Không một ai có thể đâm bảo moi thứ luôn diễn ra theo đúng kế hoạch dù có chuẩn bi kỹ lưỡng và chu đáo như thé nao.
Cac van dé luôn có thé phát sinh và ảnh hưởng đến kết quả dự kiến ban dau. Những tình huống như vậy thường được gọi là rủi ro. Rủi ro có thể xây đến ở những chỗ, những lúc, những nơi mà người ta không thể ngờ đến Rủi ro là một trong những thuộc tính không ồn định của môi trường kinh doanh bao gôm cả những sư kiện có thé dẫn đến thua lỗ hoặc thiệt hại. Trong vô vàn nguy cơ dẫn đền thua lỗ, rủi ro thường lả nguy cơ có thể ngăn chăn, né tránh, hoặc giảm thiểu hậu quả thiệt hại3.
Trên đường van chuyển luôn tôn tại đủ loại nguy cơ thua lỗ: mưa bão, va đập, lũ lụt, hỏa hoan, hỏng hóc. Trong vô van các nguy cơ thưa 16 nảy, những nguy cơ nao có thé phòng hoặc han ché, khắc phục được hậu quả thì được coi là rủi ro. Cụ thể trong trường hợp nảy, va đập vả hỏng hóc là rủi ro, chủ xe có thể mang theo phụ ting thay thé hoặc mua bảo hiểm dé han chế thiệt hại. Ngày nay, chưa có một định nghĩa thống nhất nao về rủi ro.
Mỗi trường phái khác nhau, mỗi tac giả khác nhau sẽ đưa ra những quan điểm vê rủi ro khác nhau. Các định nghĩa này rat phong phú và đa dang, nhưng có thé chia thành hai trường phái: trường phái truyền thong và trường phái trung hòa? ` Phạh Duy Nghũi (2013), Giáo minh Lut kinh tế, Nxb. Công mahin din, tr. * Pham Duy Nghia, tldd (3),tr 399, > Đoàn Thi Hang Vin, Kim Ngọc Dat, Hi Đức Sơn (2009), Quên trị rã ro và Đường hoãng Nob.
Lao Đông - Xã Hội tr. 5 Theo trường phải truyền thống, rủi ro được xem là những tổn thất, mat mát, nguy hiểm hoặc các yêu tô liên quan đến nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không chắc chắn có thé xảy ra với con người. Từ điển Luật hoc cho rằng “rủi ro là sự thiệt hai, trở ngại có thé xảy ra, trong giao dịch dân sự, nguyên nhân của su rủi ro phải là sự kiện bat khả khang®.” Trong quá trình kinh doanh, san xuất của doanh nghiệp, rủi ro còn được hiểu là những bat trắc xảy ra ngoài ý muốn, tác động xâu đền sự tôn tai và phát triển của doanh nghiệp”. Theo do, trong qua trình thực hiên một mục tiêu kinh doanh, khi rủi ro xây đến, chủ thé sẽ chiu một tôn that nhất định.
Rủi ro gắn liên với một biên có mA ta không mong muôn và hoan toàn không biết chắc. Hay nói cách khác, rủi là sự không thể lường trước nguyên nhân dẫn đến kết quả thực khác với kết quả dự đoán Như vậy, theo trường phái truyền thông, rủi ro có thé được hiểu là một sự kiện không lành, không tốt bất ngờ xảy ra, và chủ thể không thể lường trước một cách chính xác về khả năng xây ra, về thời gian, dia điểm, mức đô nghiêm trong và hậu quả của nú. Theo trường phái trung hòa, rủi ro là sự bất trắc có thể liên quan đến việc xuất hiện những biển có không mong đợi, rủi ro là một tông hợp những yêu td ngẫu nhiên có thé đo lường được xác suất. Rui ro là giá trị và kết quả mà hiện thời chưa biết đến, rủi ro là sự biến đông tiêm an ở những kết qua®.
Có thể hiểu rủi ro là khả năng xuất hiện sự sai lệch giữa những gì xây ra trên thực tế với những gì được dự kiến từ trước. Như vay, rủi ro có tính hai mặt: vừa mang tinh tiêu cực (gây ra những tôn that, mat mát), vừa mang tính tích cực (mang lại những lợi ích, cơ hội cho con người). Theo đó, chúng ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực cũng như có được những cơ hội dem lại những kết quả tốt đẹp hơn. Í Viên Khoa học pháp lý (1999), Từ Điển Lewit Hoc ,Nxb Từ điễn Bich khoa,tr 422 ? Đoàn Thi Hong Vin, Kim Ngọc Dat, Hà Đức Som, tld (5),tr.
29 * Đoàn Thi Hong Vin, Kim Ngọc Dat, Hà Đức Som, td (5), tr. 6 Từ hai trường phái trên, thì rủi ro là một biên có bat ngờ, nằm ngoài mong doi, gây ra những tôn that có thé đo lường được cho con người. Nhìn chung, rủi ro đôi với hang hòa chính là những mật mát, hư hong đôi với hàng hóa. Rui ro nay có thé do lỗi chủ quan của con người hoặc các hiện tương khách quan gây ra (do thời tiết, tai nạn, do tính chất của hàng hóa.) Pháp luật Việt Nam không đưa ra giải thích cu thé về “rủi ro” trong hoạt động mua bán hàng hóa.
Trong Công ước Viên 1980 về hợp đồng mua bán hang hóa quốc tế (CISG 1980) cũng không quy định về khái niêm rủi ro nhưng cụm từ “mat mát hay hư hỏng hang hóa” tại Điều 66 đã thé hiện rổ xu hướng của Công ước trong việc xác định nội ham của khái niệm nảy. Sự mat mát của hang hóa bao gồm các trường hợp hàng hóa không thể được tìm thấy, đã bị đánh cắp hoặc đã được chuyển giao cho người khác. Sư tôn that đối với hàng hóa bao gôm sự phá hủy toàn bộ, sự hư hai, giảm sút chất lượng hang hóa va sự thiếu hụt số lương của hang hóa trong qua trình vận chuyển hoặc lưu trữ”. Trên thực tế, trong trường hợp nhà chuyên chở chậm trễ sau khi nhận hàng hóa từ người bán, hay các quy định của chính phủ cam kinh doanh các mặt hang ma hai bên mua ban vẫn được xem là rủi ro đôi với hang hoa!” Ri ro trong mua ban hang hóa là một dạng rủi ro và no cũng mang đây đủ những đặc điểm cơ bản như bat ky loại rủi ro nào.
Rui ro đồi với hang hóa trong hoạt động mua bán hàng hóa có tính khách quan, tính khách quan này thể hiện ở việc nó không phụ thuộc vào ý chí của con người. Do đó, các bên không thé dự đoán su tôn tại hay thay đôi được rủi ro. Nó xảy ra một cách bat ngờ, và không bên nảo mong muốn bat trắc xảy ra với mình bởi nó hạn chế kha năng xây ra của kết quả dự kiến ban đâu cũng như nó gây trở ngại cho quá trình thực hiện mục dich, cụ thé 1a lợi nhuận, quyên va lợi ich của các bên trong hợp đồng 9 UNCTTRAL, “Digest of Case Law ơn the United Nation Contentien on Contracts for the International Sale of Goods, 2016 edition”, hutps:/Ameiralim orgisiteshncitralim orgifilesimedia-documentsAmeirallenicisg digest 2016 pửt,,truy eshmgiy 18/2/202 ,tr. a 10 Trường Daihoc Ngoại hương - Trưng tim trong tài quốc tả Việt Nam (2016), 101 câu hối - đáp về Cổng ước ctia Tiên liệp quốc về hợp ding mua bản hàng hóa quốc tế (CISG), Nxb Thanh Niin,tr.
7 Bên canh đó, rủi ro luôn di kèm với thiệt hại. No không chỉ luôn song hành cùng thiệt hai vật chat ma còn ảnh hưởng đền các bên giao kết hợp đồng, làm tiêu biên những quyên lợi, tác đông đến sức khỏe vật chat và tinh thân của ho Trong hoạt động kinh doanh, rủi ro gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tái san xuất, xoay von, chi trả kinh phí cho nguôn nhân lực va vật lực. Thiét hại của rủi ro phụ thuộc vào tân suất rủi ro và biên độ rủi ro. Ở đây tan suất được hiểu là số lần xuat hiện rủi ro trong một khoảng thời gian, biên đô của rủi ro là mức đô tôn that, mat mát tác động đến chủ thể.
Tần suất, biên độ của rủi ro cảng cao thì thiệt hai và chi phí liên quan cảng nhiều. Rủi ro trong mua ban hàng hóa cũng có tính bat định Các bên giao kết hop đông có thé dự liêu đến trường hợp rủi ro có thé xây ra dé ước lượng, dự trù hàng hóa nhưng không thể xác định chính xác thời điểm, địa điểm rủi ro xảy ra và mức độ thiệt hai đi kèm với rủi ro đó vì nó luôn diễn ra một cách không chắc chắn, ngẫu nhiên. Cuối cùng, rủi ro đối với hang hóa là một nguy cơ tiêm ẩn mang tinh kha năng Các rủi ro luôn có khả năng xây ra nhưng không thể khẳng định rằng nó không thể xây ra hoặc chắc chắn xảy ra. Khi dap ứng đủ các điêu kiện, kha năng sẽ trở thành hiện thực và ngược lại.
Từ những phân tích trên, khái niệm rủi ro trong hợp đông mua bán hàng hóa có thể hiểu như sau: “Rii ro đối với hàng hóa trong hợp đồng mua ban hàng hóa là sự mat mat, luc hông ảnh hưởng đến giá tri hàng hóa. Rit ro là một sự kiên xay khách quan, không phụ thuộc vào ý chi của các bên trong hợp đồng và luôn at kèm với thiệt hai. Khái niêm chuyễn rủi ro trong hợp đồng mua bản hang hoa Khi giao kết hợp dong, một trong những van dé ma các chủ thể tham gia quan tâm là bên nao sẽ gánh chiu hậu quả không mong muôn ma rủi ro mang lại. Trên thực tế xảy ra rất nhiều trường hợp người mua vẫn phải thanh toán tiên hang hóa du ho không hé đánh mất hay làm hư hại hang hóa bởi một sự kiện hay nghia vụ liên quan đến mình Để hạn chế những tình huéng không công bằng như trên, các bên trong hợp đông sẽ đưa ra những thöa thuận cu thé 8 về chuyển rủi ro khi giao kết hợp đông Trong trường hợp không có sự thỏa thuận giữa các bên, thi các van dé liên quan đến chuyển rủi ro sẽ được điều chỉnh theo quy định của pháp luật.
Việc định liệu cách thức ngăn chăn và phân chia trách nhiệm gánh chiu rủi ro được goi la phân định rủi ro. CISG 1980 va pháp luật của một só quốc gia, trong đó có Việt Nam định nghiia việc phân ba rủi ro nay là “chuyền giao rủi ro” nhằm xác định sự chuyển giao trách nhiệm giữa các bên trong quá trình tham gia hợp đông}. Theo Khoản 8 Điều 3 LTM 2005: “Hoat động nua bán hàng hóa là hoạt động thương mai nhằm muc đích sinh lợi trong đó bên ban có nghĩa vụ giao hàng.