Luận văn thạc sĩ hay phân tích vai trò của lâm sản ngoài gỗ trong đời sống cộng đồng dân tộc thiểu số êđê tại huyện krông bông tỉnh đắk lắk

Luận văn thạc sĩ phân tích hay phân tích vai trò của lâm sản ngoài gỗ trong đời sống cộng đồng dân tộc thiểu số êđê tại huyện, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Công Trí
• Người hướng dẫn: TS. Bảo Huy
• Trường học: Đại học Tây Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Phân Tích Vai Trò Của Lâm Sản Ngoài Gỗ Trong Đời Sống Cộng Đồng Dân Tộc Thiểu Số Ê Đê Tại Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số vấn đề về LSNG
• 1.1.1. Khái niệm về LSNG
• 1.2. Phân loại LSNG
• 1.3. Tình hình sử dụng và nghiên cứu LSNG trên thế giới
• 1.4. Tình hình sử dụng và nghiên cứu LSNG trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu và giới hạn vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.2. Giới hạn vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung, phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nghiên cứu bối cảnh của cộng đồng
• 2.3.2. Nghiên cứu truyền thống quản lý sử dụng và vai trò của LSNG trong đời sống cộng đồng
• 2.3.3. Nghiên cứu mối quan hệ tài nguyên rừng - truyền thống quản lý và sử dụng LSNG của cộng đồng và thị trường
• 2.3.4. Nghiên cứu đề xuất những hỗ trợ cải tiến cần thiết để thúc đẩy quản lý và sử dụng hợp lý LSNG dựa vào cộng đồng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Bối cảnh quản lý và sử dụng LSNG của cộng đồng
• 3.2. Kinh nghiệm truyền thống trong quản lý và sử dụng LSNG
• 3.3. Mối quan hệ giữa tài nguyên rừng - truyền thống quản lý và sử dụng LSNG của cộng đồng và thị trường
• 3.3.1. Tầm quan trọng và mục đích sử dụng các LSNG trong cộng đồng
• 3.3.2. Đặc lượng tài nguyên LSNG trong khu vực của cộng đồng
• 3.3.3. Đánh giá giá trị kinh tế của một số LSNG quan trọng trong đời sống cộng đồng theo nhóm kinh tế hệ
• 3.3.4. Mối quan hệ giữa nhu cầu sử dụng, kinh doanh một số LSNG quan trọng theo nhóm kinh tế hệ
• 3.3.5. Thị trường của các nhóm LSNG quan trọng
• 3.3.6. Đề xuất những hỗ trợ, cải tiến cần thiết để thúc đẩy quản lý và sử dụng hợp lý LSNG dựa vào cộng đồng
• 3.3.6.1. Phân tích các nhân tố có liên quan đến quản lý và sử dụng LSNG
• 3.3.6.2. Đề xuất giải pháp hỗ trợ cho quản lý LSNG dựa vào cộng đồng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Phương pháp nghiên cứu LSNG
• 4.2. Quản lý LSNG có tính cộng đồng
• 4.3. Bước đầu phát hiện và xây dựng một danh lục LSNG theo các cộng đồng khác nhau
• 4.4. Vấn đề thị trường và chính sách hỗ trợ phát triển kinh doanh LSNG
• 4.5. Các vấn đề liên quan trực tiếp đến quản lý sử dụng LSNG tại cộng đồng nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Các cơ quan trọng dụng trong nghiên cứu
• Phụ lục 2. Những người dân tham gia trong nghiên cứu
• Phụ lục 3. Sử dụng vị trí khu dân cư buôn Chàm B
• Phụ lục 4. Danh mục LSNG
• Phụ lục 5. Ma trận tầm quan trọng và mục đích sử dụng LSNG
• Phụ lục 6. Lật cắt khu vực buôn
• Phụ lục 7. Sử dụng phân bố LSNG
• Phụ lục 8. Kết quả điều tra 8 tiêu chuẩn và tính tần số xuất hiện của các LSNG
• Phụ lục 9. Cộng đồng của các LSNG theo truyền thống cộng đồng
• Phụ lục 10. Hình ảnh về các vật dụng làm từ LSNG
• Phụ lục 11. Kết quả phân loại kinh tế hệ
• Phụ lục 12. Số liệu phân tích kinh tế hệ
• Phụ lục 13. Hành trình sản phẩm
• Phụ lục 14. Quan sát tại chi Cư Drăm
• Phụ lục 15. Kiểm tra sự thuận nghiêt của phương sai mẫu, phân tích phương sai

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vai Trò Của Lâm Sản Ngoài Gỗ Tại Đắk Lắk

Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) đóng vai trò quan trọng trong đời sống của cộng đồng dân tộc thiểu số Ê Đê tại Đắk Lắk. Những sản phẩm này không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm, mà còn là nguyên liệu cho các hoạt động sản xuất và sinh hoạt hàng ngày. Theo nghiên cứu của Phạm Công Trí (2002), LSNG góp phần bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế địa phương. Việc khai thác và sử dụng bền vững LSNG là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho cộng đồng.

1.1. Khái Niệm Về Lâm Sản Ngoài Gỗ

Lâm sản ngoài gỗ bao gồm tất cả các sản phẩm có nguồn gốc từ rừng không phải là gỗ, như trái cây, thảo dược và các sản phẩm khác. Những sản phẩm này có giá trị kinh tế cao và được sử dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày của người dân.

1.2. Tình Hình Khai Thác Lâm Sản Ngoài Gỗ

Tình hình khai thác LSNG tại Đắk Lắk đang diễn ra mạnh mẽ, với nhiều loại sản phẩm được thu hoạch. Tuy nhiên, việc khai thác không bền vững có thể dẫn đến suy giảm tài nguyên và ảnh hưởng đến môi trường sống của cộng đồng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Sử Dụng Lâm Sản Ngoài Gỗ

Mặc dù LSNG mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc quản lý và sử dụng chúng cũng gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như khai thác quá mức, thiếu kiến thức về bảo tồn và quản lý tài nguyên là những thách thức lớn. Theo nghiên cứu, việc thiếu chính sách phát triển bền vững đã dẫn đến tình trạng suy giảm nguồn tài nguyên này.

2.1. Khai Thác Quá Mức Lâm Sản Ngoài Gỗ

Khai thác quá mức LSNG đã dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn tài nguyên. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang bị đe dọa do việc khai thác không kiểm soát.

2.2. Thiếu Kiến Thức Về Bảo Tồn

Nhiều người dân chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo tồn LSNG. Việc thiếu kiến thức này dẫn đến việc sử dụng không bền vững và ảnh hưởng đến môi trường.

III. Phương Pháp Quản Lý Lâm Sản Ngoài Gỗ Bền Vững

Để đảm bảo sự phát triển bền vững của LSNG, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong quản lý tài nguyên là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cho cộng đồng cũng cần được triển khai.

3.1. Kết Hợp Giữa Truyền Thống Và Hiện Đại

Việc kết hợp giữa các phương pháp quản lý truyền thống và hiện đại sẽ giúp bảo tồn và phát triển bền vững LSNG. Các cộng đồng cần được khuyến khích áp dụng các kỹ thuật mới trong quản lý tài nguyên.

3.2. Giáo Dục Và Nâng Cao Nhận Thức

Các chương trình giáo dục về bảo tồn LSNG cần được triển khai rộng rãi. Nâng cao nhận thức cho cộng đồng sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về giá trị của tài nguyên và cách sử dụng bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Lâm Sản Ngoài Gỗ Trong Đời Sống

LSNG không chỉ có giá trị kinh tế mà còn có ý nghĩa văn hóa sâu sắc đối với cộng đồng dân tộc Ê Đê. Chúng được sử dụng trong các nghi lễ, phong tục tập quán và là nguồn sống chính của nhiều hộ gia đình. Việc phát triển bền vững LSNG sẽ góp phần nâng cao đời sống của người dân.

4.1. Vai Trò Kinh Tế Của Lâm Sản Ngoài Gỗ

LSNG đóng góp một phần quan trọng vào thu nhập của người dân. Nhiều hộ gia đình phụ thuộc vào việc thu hoạch và bán các sản phẩm từ LSNG để trang trải cuộc sống.

4.2. Ý Nghĩa Văn Hóa Của Lâm Sản Ngoài Gỗ

LSNG có vai trò quan trọng trong các nghi lễ và phong tục tập quán của cộng đồng Ê Đê. Chúng không chỉ là nguồn thực phẩm mà còn là biểu tượng văn hóa của dân tộc.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Lâm Sản Ngoài Gỗ Tại Đắk Lắk

Việc phát triển bền vững LSNG là cần thiết để bảo tồn tài nguyên và nâng cao đời sống cộng đồng. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào việc bảo tồn và phát triển LSNG. Tương lai của LSNG tại Đắk Lắk phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan.

5.1. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Lâm Sản Ngoài Gỗ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để phát triển bền vững LSNG. Các chương trình hỗ trợ tài chính và kỹ thuật sẽ giúp người dân cải thiện đời sống.

5.2. Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Sự hợp tác giữa chính quyền, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng là rất quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển LSNG. Các bên cần cùng nhau xây dựng kế hoạch phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Tây Nguyên sở hữu diện tích rừng tự nhiên rộng lớn, nơi có hơn 80% đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống phụ thuộc trực tiếp vào nguồn tài nguyên sinh thái rừng. Tuy nhiên, áp lực gia tăng dân số và tập quán canh tác nương rẫy truyền thống đã khiến tài nguyên rừng suy thoái nhanh chóng. Tại huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk, mức thu nhập bình quân đầu người của người dân bản địa chỉ đạt khoảng 80.000 đồng/người/tháng, dẫn đến tình trạng thiếu hụt lương thực trầm trọng kéo dài từ 4 đến 5 tháng mỗi năm. Hoạt động khai thác tự phát giai đoạn 1987 - 1996 đã làm cạn kiệt nhiều loài đặc sản giá trị cao.

Trước thực trạng đó, đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý, đánh giá toàn diện vai trò của lâm sản ngoài gỗ (LSNG) trong sinh kế của cộng đồng dân tộc thiểu số Êđê. Mục tiêu cốt lõi là làm rõ mối quan hệ tương tác giữa tài nguyên rừng, tri thức bản địa và thị trường thương mại, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy tiến trình quản lý rừng bền vững dựa vào cộng đồng.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa tại buôn Chàm B, xã Cư Drăm, huyện Krông Bông trên tổng diện tích tự nhiên 812,0 ha, bao gồm 569,5 ha đất lâm nghiệp được giao cho 38 hộ dân quản lý tại tiểu khu 1191 thuộc khu vực núi Cư Giang Gri. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được thực hiện liên tục từ tháng 4 đến tháng 10 năm 2002. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng về 192 loài LSNG, hỗ trợ nâng cao mức sống cho 42 hộ dân bản địa và tạo tiền đề vững chắc cho chính sách giao đất giao rừng tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Lâm nghiệp xã hội kết hợp với Khung sinh kế bền vững và Lý thuyết quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng. Các lý thuyết này khẳng định vai trò trung tâm của người dân bản địa trong việc bảo tồn hệ sinh thái, nơi tri thức địa phương đóng vai trò quyết định hiệu quả quản trị tài nguyên.

Khung phân tích của đề tài vận dụng các khái niệm chuẩn mực quốc tế và quốc gia:

• Lâm sản ngoài gỗ: Định nghĩa theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) là toàn bộ các sản phẩm sinh vật có nguồn gốc từ rừng và đất rừng, loại trừ gỗ tròn công nghiệp, bao gồm hơn 25.000 loài thực vật có ích trên toàn cầu.
• Tri thức bản địa: Hệ thống kinh nghiệm, tập quán sử dụng và bảo tồn cây rừng được đồng bào Êđê tích lũy qua nhiều thế hệ.
• Giao đất giao rừng: Cơ chế chuyển đổi từ quản lý nhà nước tập trung sang sở hữu và quản trị đa thành phần.

Về cơ sở pháp lý, nghiên cứu căn cứ vào Luật Bảo vệ và Phát triển Rừng năm 1991, Nghị định 18-HĐBT ngày 17/01/1992 của Hội đồng Bộ trưởng, Nghị định 02/CP ngày 15/01/1994, Nghị định 163/1999/NĐ-CP của Chính phủ về giao đất lâm nghiệp, cùng Quyết định 661/QĐ-TTg ngày 29/07/1998 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình trồng mới 5 triệu ha rừng. Theo báo cáo phân tích ngành lâm sản ngoài gỗ Việt Nam năm 2000, hệ thực vật toàn quốc ghi nhận 1.498 loài cây dược liệu và 260 loài cho tinh dầu, khẳng định tiềm năng kinh tế to lớn của LSNG trong chính sách phát triển nông thôn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận có sự tham gia của người dân (PRA) kết hợp chặt chẽ với điều tra lâm học truyền thống và phân tích thống kê định lượng. Cỡ mẫu điều tra xã hội học bao gồm 34 hộ gia đình trên tổng số 42 hộ của buôn Chàm B, đạt tỷ lệ đại diện 80,95%. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng để lựa chọn các nhóm hộ giàu, khá, trung bình và nghèo cùng các nông dân nòng cốt am hiểu sâu sắc về rừng.

Về điều tra thực địa sinh thái, nghiên cứu thiết lập 10 ô tiêu chuẩn điển hình với diện tích mỗi ô là 600 m2 (kích thước 30m x 20m), bên trong chia nhỏ thành 60 ô đơn vị 100 m2 (kích thước 10m x 10m). Cụ thể, 5 ô tiêu chuẩn được bố trí tại trạng thái rừng non xung quanh buôn (gồm 3 ô tại Cư Drăm, 1 ô tại Cư Prit, 1 ô tại Cư Dlong) và 5 ô tiêu chuẩn đặt tại trạng thái rừng trung bình thuộc khu vực giao rừng Cư Giang Gri.

Phương pháp phân tích được lựa chọn vì tính chính xác và độ tin cậy khoa học cao:

• Chỉ số tần suất xuất hiện (F%) được sử dụng để đánh giá độ phong phú và xác định loài ưu thế trong lâm phần.
• Ma trận phân loại hai chiều giúp sàng lọc tầm quan trọng và mức độ sử dụng thực tế của từng loài.
• Phân tích phương sai một nhân tố (One-way ANOVA) kết hợp kiểm định tính thuần nhất phương sai Bartlett trên phần mềm Excel được lựa chọn nhằm kiểm tra sự sai khác có ý nghĩa thống kê về mức độ tiêu dùng và thu nhập LSNG giữa 4 nhóm kinh tế hộ.

Timeline nghiên cứu thực địa và nội nghiệp hoàn thành trọn vẹn trong khoảng thời gian 7 tháng (từ tháng 4 đến tháng 10 năm 2002).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã thống kê và lập danh mục được 192 loài thực vật với 251 loại công dụng LSNG khác nhau được đồng bào Êđê khai thác. Trong đó, nhóm lương thực - thực phẩm chiếm tỷ lệ áp đảo với 116 loài (tương đương 60,42% tổng số loài), nhóm làm vật liệu gồm 47 loài (chiếm 24,48%), nhóm dược liệu có 25 loài (chiếm 13,02%) và nhóm phục vụ chăn nuôi có 4 loài (chiếm 2,08%). Đã có 138 loài được xác định tên tiếng Việt và 122 loài định danh chính xác tên khoa học.

Thứ hai, thông qua ma trận đánh giá 188 loại LSNG, nghiên cứu đã xác định được 8 loại LSNG cốt lõi có tầm quan trọng sống còn và mức độ sử dụng cao nhất:

• Nhóm thực phẩm: Lá bép (Gnetum gnemon), Đọt mây và Măng tre nứa.
• Nhóm vật liệu: Cỏ tranh, Le (Oxytenanthera nigrociliata), Lồ ô (Bambusa procera), Sợi mây và Dây giòng giòng (Butea prodosa).

Hiện tại có 22 loại LSNG đã trở thành hàng hóa thương phẩm được trao đổi thường xuyên trên thị trường.

Thứ ba, kết quả điều tra 10 ô tiêu chuẩn cho thấy sự phân bố sinh thái rõ rệt giữa hai trạng thái rừng:

• Trạng thái rừng trung bình ghi nhận 66 loại LSNG với các loài chiếm ưu thế vượt trội gồm: Lá bép (tần suất F = 6,00%), Quả ươi (F = 4,50%), Song nước (F = 4,50%), Sừng dê (F = 4,50%) và Dây chạc chìu (F = 4,25%).
• Trạng thái rừng non xuất hiện 61 loại LSNG với các loài ưu thế gồm: Lồ ô (F = 5,10%), Dũ dẻ (F = 4,92%), Le (F = 4,92%), Thầu tầu (F = 4,75%) và Lá bép (F = 4,57%).

Thứ tư, nguồn thu và sản phẩm từ LSNG đóng vai trò bù đắp an ninh lương thực thiết yếu cho các gia đình bản địa trong suốt 4 đến 5 tháng giáp hạt khó khăn.

Thảo luận kết quả

Sự phong phú của hệ thống LSNG tại buôn Chàm B bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên đặc trưng với địa hình núi cao chia cắt (độ cao tuyệt đối biến động từ 400m đến 900m, trung bình 700m) cùng lượng mưa dồi dào chiếm 90% tổng lượng mưa trong năm vào mùa mưa. Tập quán sinh hoạt của người Êđê theo chế độ mẫu hệ truyền thống gắn bó mật thiết với không gian rừng, tạo nên kho tàng tri thức đồ sộ về các món ăn chế biến từ lá bép, măng le và các loại củ rừng.

Tuy nhiên, hạ tầng giao thông cách trở với cây cầu treo tải trọng cho phép dưới 1,5 tấn cùng khoảng cách 90 km về trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột đã cô lập thị trường địa phương. Người dân chủ yếu bán nông sản và LSNG ngay tại nhà hoặc chợ phiên Cư Drăm (mỗi tuần 2 phiên vào sáng thứ 4 và thứ 7), dẫn đến tình trạng thường xuyên bị tư thương ép giá.

Khi đối chiếu với các công trình lâm nghiệp xã hội tại huyện Nam Đông thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế, kết quả nghiên cứu cho thấy sự tương đồng sâu sắc: người dân tộc thiểu số luôn có mức độ phụ thuộc vào lâm sản ngoài gỗ cao hơn đáng kể so với người Kinh trong cùng khu vực địa lý.

Để tối ưu hóa trực quan, dữ liệu cơ cấu công dụng của 192 loài có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ tròn với các lát cắt 61% thực phẩm, 24% vật liệu, 13% dược liệu và 2% chăn nuôi. Bên cạnh đó, biểu đồ cột so sánh tần suất xuất hiện F% giữa trạng thái rừng non và rừng trung bình sẽ minh họa rõ nét ưu thế sinh thái của từng loài. Đồng thời, bảng phân tích phương sai ANOVA một nhân tố phản ánh mức độ sai khác có ý nghĩa về thu nhập LSNG giữa 4 nhóm kinh tế hộ gia đình nghèo, trung bình, khá và giàu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa giá trị kinh tế - xã hội của LSNG và quản lý hiệu quả 569,5 ha đất rừng đã giao, đề tài đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Thiết lập quy chế quản lý rừng cộng đồng bền vững: Xây dựng và ban hành hương ước buôn làng về bảo vệ rừng tại tiểu khu 1191, phân công 5 nhóm hộ luân phiên tuần tra bảo vệ rừng định kỳ hàng tháng. Đặt mục tiêu giảm 85% tình trạng khai thác lạm dụng và chặt phá rừng trái phép trong vòng 12 đến 24 tháng. Cơ quan thực hiện: Ban tự quản buôn Chàm B chủ trì, phối hợp chặt chẽ cùng UBND xã Cư Drăm và Hạt Kiểm lâm huyện Krông Bông.
2. Xây dựng mô hình nhân giống và gây trồng LSNG dưới tán rừng: Triển khai gây trồng bán thâm canh 50 ha diện tích các loài cây bản địa có giá trị kinh tế cao như lá bép, song mây và tre lấy măng trên đất rừng nghèo kiệt và nương rẫy thoái hóa. Mục tiêu nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo thêm 35% đến 40% trong lộ trình 3 năm từ 2003 đến 2005. Cơ quan thực hiện: Trung tâm Khuyến nông Khuyến lâm tỉnh Đắk Lắk phối hợp kỹ thuật cùng Lâm trường Krông Bông.
3. Hoàn thiện chuỗi giá trị và tổ chức thị trường tiêu thụ: Thành lập tổ hợp tác thu gom, sơ chế biến măng khô và đan lát mây tre mỹ nghệ tại chỗ, kết nối trực tiếp với các đơn vị thu mua tại thành phố Buôn Ma Thuột để loại bỏ khâu trung gian, hướng tới tăng giá trị thương phẩm thêm 20% đến 25% trong thời gian 12 tháng. Cơ quan thực hiện: Phòng Kinh tế huyện Krông Bông liên kết cùng các Hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến.
4. Đào tạo kỹ thuật thu hái gắn với bảo tồn tri thức bản địa: Tổ chức 6 lớp tập huấn kỹ thuật khai thác đúng quy trình sinh học cho 100% người dân trong buôn (tối thiểu 42 đại diện hộ gia đình), lập danh mục bảo tồn nguồn gen 25 loài cây dược liệu quý trong vòng 6 tháng. Cơ quan thực hiện: Trường Đại học Tây Nguyên phối hợp cùng Ban Quản lý Dự án Hỗ trợ sinh thái nhiệt đới (TOEB).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cán bộ quản lý lâm nghiệp và lãnh đạo chính quyền địa phương: Giúp nắm vững cơ sở thực tiễn để hoạch định chính sách giao đất giao rừng, phân bổ chỉ tiêu hỗ trợ sinh kế và quản lý hiệu quả 812,0 ha tài nguyên tự nhiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Lâm học, Sinh thái nhân văn: Sử dụng đề tài như một nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp tích hợp công cụ PRA với điều tra lâm học 10 ô tiêu chuẩn 600 m2, cùng hệ thống dữ liệu định lượng về 192 loài lâm sản ngoài gỗ Tây Nguyên.
3. Chuyên gia phát triển dự án và các tổ chức phi chính phủ: Cung cấp bài học điển hình để thiết kế các gói can thiệp sinh kế giảm nghèo bền vững, giảm thiểu áp lực xâm hại rừng tự nhiên trong các chương trình bảo tồn vùng đệm.
4. Học viên cao học và sinh viên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp phương pháp luận chi tiết về kiểm định thống kê ANOVA, kỹ thuật xây dựng ma trận phân loại tài nguyên và kỹ năng làm việc thực địa cùng cộng đồng bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Lâm sản ngoài gỗ đóng vai trò thiết yếu như thế nào đối với cuộc sống của người Êđê tại buôn Chàm B?

Khảo sát thực tế chỉ ra rằng LSNG cung cấp 116 loài thực phẩm giúp đồng bào giải quyết triệt để nạn thiếu đói kéo dài từ 4 đến 5 tháng trong mùa giáp hạt. Trong bối cảnh thu nhập chỉ đạt khoảng 80.000 đồng/người/tháng, nguồn thu từ lá bép, măng và sợi mây là điểm tựa kinh tế duy nhất khi giá nông sản sụt giảm.

Trạng thái rừng nào tại khu vực nghiên cứu có tiềm năng cung cấp LSNG lớn hơn?

Cả hai trạng thái rừng đều có giá trị sinh thái đặc thù. Rừng trung bình tại tiểu khu 1191 sở hữu 66 loại LSNG với ưu thế vượt trội về các loài cây thực phẩm và dược liệu quý như Lá bép (tần suất 6,00%) và Quả ươi (4,50%). Ngược lại, trạng thái rừng non cung cấp 61 loại LSNG, chiếm ưu thế về vật liệu xây dựng như Lồ ô (5,10%) và Le (4,92%).

Nghiên cứu đã áp dụng phương pháp luận nào để đảm bảo tính khách quan của dữ liệu?

Tác giả đã kết hợp hài hòa giữa công cụ đánh giá có sự tham gia của 34 hộ gia đình với kỹ thuật điều tra lâm học trên 10 ô tiêu chuẩn diện tích 600 m2 (gồm 60 ô đơn vị 100 m2). Toàn bộ dữ liệu kinh tế hộ và tần suất xuất hiện loài được kiểm định khoa học qua phân tích phương sai ANOVA và kiểm định Bartlett trên máy tính.

Đâu là nút thắt lớn nhất trong chuỗi thương mại hóa lâm sản ngoài gỗ tại địa phương?

Rào cản lớn nhất là hệ thống giao thông bị chia cắt với cây cầu treo giới hạn tải trọng dưới 1,5 tấn và khoảng cách 90 km đến trung tâm tiêu thụ Buôn Ma Thuột. Điều này khiến người dân thiếu thông tin giá cả, chỉ thương mại hóa được 22 loại LSNG và thường xuyên bị tư thương ép giá tại chợ phiên Cư Drăm.

Chính sách giao đất giao rừng tác động như thế nào đến công tác bảo tồn LSNG?

Việc giao 569,5 ha đất rừng tự nhiên cho 38 hộ dân buôn Chàm B đã chuyển đổi căn bản tài nguyên từ trạng thái khai thác mở tự do sang hình thức quản lý cộng đồng có trách nhiệm. Người dân được bảo đảm quyền lợi lâu dài, từ đó chủ động bảo vệ 192 loài LSNG và ngăn chặn triệt để hành vi khai thác hủy diệt.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa và định danh khoa học thành công 192 loài thực vật với 251 loại công dụng LSNG, khẳng định vị trí số một của nhóm cây lương thực - thực phẩm chiếm 60,42%.
• Phân tích định lượng đã chứng minh LSNG là cứu cánh an sinh thiết yếu, giúp 42 hộ dân bản địa vượt qua 4 đến 5 tháng thiếu đói gay gắt trong điều kiện thu nhập 80.000 đồng/người/tháng.
• Xác lập cơ sở dữ liệu sinh thái chính xác qua 10 ô tiêu chuẩn lâm học, chỉ ra 8 loài LSNG chủ lực cần ưu tiên phục vụ chiến lược phát triển kinh tế hộ.
• Khẳng định tính đúng đắn của phương pháp kết hợp điều tra xã hội học có sự tham gia với kỹ thuật phân tích phương sai lâm nghiệp hiện đại.
• Đề xuất khung 4 giải pháp can thiệp đồng bộ nhằm tổ chức quản lý hiệu quả 569,5 ha rừng cộng đồng tại tiểu khu 1191.

Công trình là đóng góp học thuật tiên phong, cung cấp luận cứ thực tiễn vững chắc cho sự nghiệp phát triển lâm nghiệp xã hội tại Đắk Lắk. Trong lộ trình 12 đến 24 tháng tới, chính quyền và các đơn vị khuyến nông cần khẩn trương đưa mô hình trồng 50 ha cây bản địa dưới tán rừng vào thực tiễn. Độc giả quan tâm và các cơ quan hữu quan hãy khai thác ngay nguồn tư liệu chuyên sâu này để xây dựng các dự án phát triển sinh kế bền vững cho vùng đồng bào Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp KS. Ph¹m C«ng TrÝ Ph©n tÝch vai trß cña l©m s¶n ngoµi gç trong ®êi sèng céng ®ång d©n téc thiÓu sè £®ª T¹i huyÖn Kr«ng B«ng TØnh §¨k L¨k LUËN V¡N TH¹C SÜ KHOA HäC L¢M NGHIÖP Chuyªn ngµnh: L©m Sinh Häc T©y Nguyªn -2002 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ ptnt3 tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp KS. Ph¹m C«ng TrÝ (Cao häc L©m nghiÖp kho¸ 2 T©y Nguyªn) Ph©n tÝch vai trß cña l©m s¶n ngoµi gç trong ®êi sèng céng ®ång d©n téc thiÓu sè £®ª T¹i huyÖn Kr«ng B«ng TØnh §¨k L¨k LUËN V¡N TH¹C SÜ KHOA HäC L¢M NGHIÖP Chuyªn ngµnh: L©m Sinh Häc Ng­êi h­íng dÉn TS. B¶o Huy T©y Nguyªn - 2002 i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi C¶m t¹ Xin ch©n thµnh c¶m ¬n tr­êng ®¹i häc T©y Nguyªn vµ tr­êng ®¹i häc L©m NghiÖp ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn thuËn lîi, c¸c thÇy c« gi¸o ®· nhiÖt t×nh gi¶ng d¹y gióp chóng t«i hoµn thµnh ch­¬ng tr×nh kho¸ häc.

Tr©n träng biÕt ¬n thÇy TS. B¶o Huy ®· tËn t×nh h­íng dÉn chóng t«i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n nµy. NguyÔn §øc §Þnh ®· gióp ®Þnh danh thùc vËt c¸c LSNG; c¶m ¬n c¸c thÇy TS. Thomas Sikor, TS.

V­¬ng Xu©n T×nh ®· cè vÊn hiÖn tr­êng vµ chia sÎ nhiÒu ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu bæ Ých. Xin C¶m ¬n dù ¸n TOEB2 ®· tµi trî; c¶m ¬n anh em trong dù ¸n TOEB2, v¨n phßng dù ¸n SMRC §¨k L¨k, l©m tr­êng Kr«ng B«ng. ®· gióp ®ì chóng t«i trong qu¸ tr×nh ngo¹i nghiÖp vµ néi nghiÖp. Xin c¶m ¬n h¹t kiÓm l©m huyÖn Kr«ng B«ng, UBND x· C­ Dr¨m, «ng tr­ëng bu«n Ama Kh¬i vµ nh©n d©n bu«n Chµm B ®· céng t¸c, gióp ®ì vµ cung cÊp th«ng tin cho ®Ò tµi.

Xin c¶m ¬n c¸c doanh nghiÖp, c¸c tæ chøc vµ c¸c c¸ nh©n ®· cung cÊp th«ng tin thÞ tr­êng cho nghiªn cøu nµy. Thµnh kÝnh tri ©n quý vÞ t¸c gi¶ cña c¸c tµi liÖu mµ chóng t«i ®· tham kh¶o trong khi thùc hiÖn luËn v¨n. C¶m ¬n c¬ quan, gia ®×nh, c¸c b»ng h÷u vµ quý ©n nh©n ®· ®éng viªn, gióp ®ì ®Ó chóng t«i an t©m häc tËp, nghiªn cøu vµ hoµn thµnh luËn v¨n nµy. V« cïng biÕt ¬n Huúnh ThÞ ¸nh NguyÖt (vî hiÒn cña t«i) ng­êi ®· t¶o tÇn ®Ó sÎ chia g¸nh nÆng ®êi th­êng, mµ nhê ®ã chóng t«i cã thÓ tr¶i qua kho¸ cao häc vµ hoµn thµnh luËn v¨n nµy.

T©y nguyªn, 10 th¸ng 10 n¨m 2002 T¸c gi¶ Ph¹m C«ng TrÝ i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nh÷ng ch÷ viÕt t¾t trong luËn v¨n LSNG : L©m s¶n ngoµi gç. G§GR: Giao ®Êt giao rõng. LNXH: L©m nghiÖp x· héi. UBND : Uû ban nh©n d©n.

SMRC: Dù ¸n qu¶n lý bÒn v÷ng tµi nguyªn thiªn nhiªn vïng h¹ l­u s«ng Mª K«ng. TOEB: Ch­¬ng tr×nh hç trî sinh th¸i nhiÖt ®íi. Môc lôc c¸c b¶ng biÓu B¶ng 2.1: Khung logic (logframe) nghiªn cøu.1: So s¸nh vai trß cña giµ lµng tr­ëng vµ bu«n.2: Sè loµi, lo¹i LSNG theo nhãm c«ng dông.3: LÞch thêi vô LSNG .4: Tæng hîp ma trËn tÇm quan träng vµ møc ®é sö dông LSNG .5: TÇn suÊt xuÊt hiÖn c¸c LSNG ­u thÕ ë tr¹ng th¸i rõng trung b×nh.6: TÇn suÊt xuÊt hiÖn c¸c LSNG ­u thÕ ë tr¹ng th¸i rõng non.7: Sè hé theo nhãm kinh tÕ.8: Sù phô thuéc cña céng ®ång ®èi víi LSNG .9: So s¸nh ®ãng gãp cña LSNG víi n«ng s¶n trong ®êi sèng céng ®ång.10: Thu nhËp tõ LSNG chÝnh theo 4 nhãm kinh tÕ hé .11: KiÓm tra sù thuÇn nhÊt cña c¸c ph­¬ng sai mÉu .12: Ph©n tÝch ph­¬ng sai mét nh©n tè ( nhãm kinh tÕ hé) .13: Ph©n tÝch SWOT theo chñ ®Ò qu¶n lý vµ sö LSNG cña céng ®ång.1: C¸c b­íc lËp ma trËn tÇm quan träng vµ møc ®é sö dông LSNG .2: Hµnh tr×nh s¶n phÈm song m©y.3: Tãm t¾t hµnh tr×nh s¶n phÈm m¨ng kh«.4: Ph©n tÝch 5Whys (nh÷ng h¹n chÕ trong qu¶n lý sö dông LSNG) .57 ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc c¸c biÓu ®å BiÓu ®å 3.1: Tû lÖ sè loµi LSNG theo nhãm c«ng dông.2: TÇn suÊt cña c¸c lo¹i LSNG ­u thÕ trong tr¹ng th¸i rõng trung b×nh.3: TÇn suÊt cña c¸c lo¹i LSNG ­u thÕ trong tr¹ng th¸i rõng non.4: Tû lÖ % sè hé theo nhãm kinh tÕ .5: So s¸nh ®ãng gãp cña n«ng s¶n vµ LSNG trong ®êi sèng céng ®ång.6: Thu nhËp hé gia ®×nh theo lo¹i LSNG chÝnh .7: Thu nhËp tõ lo¹i LSNG chÝnh theo nhãm kinh tÕ hé .49 Môc lôc Më ®Çu.1 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu .1 Mét sè vÊn ®Ò vÒ LSNG.1 Kh¸i niÖm vÒ LSNG.2 Ph©n lo¹i LSNG .2 T×nh h×nh sö dông vµ nghiªn cøu LSNG trªn thÕ giíi .3 T×nh h×nh sö dông vµ nghiªn cøu LSNG trong n­íc :. 7 Ch­¬ng 2 Môc tiªu, §èi t­îng, néi dung vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu .1 Môc tiªu vµ giíi h¹n vÊn ®Ò nghiªn cøu .1 Môc tiªu nghiªn cøu .2 Giíi h¹n vÊn ®Ò nghiªn cøu .2 §èi t­îng, thêi gian vµ ®Þa ®iÓm nghiªn cøu.3 Néi dung, ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu.1 Nghiªn cøu bèi c¶nh cña céng ®ång : .2 Nghiªn cøu truyÒn thèng qu¶n lý sö dông vµ vai trß cña LSNG trong ®êi sèng céng ®ång .3 Nghiªn cøu mèi quan hÖ gi÷a tµi nguyªn rõng - truyÒn thèng qu¶n lý vµ sö dông LSNG cña céng ®ång vµ thÞ tr­êng .4 Nghiªn cøu ®Ò xuÊt nh÷ng hç trî c¶i tiÕn cÇn thiÕt ®Ó thøc ®Èy qu¶n lý vµ sö dông hîp lý LSNG dùa vµo céng ®ång .19 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ch­¬ng 3 KÕt qu¶ vµ th¶o luËn .1 Bèi c¶nh qu¶n lý vµ sö dông LSNG cña céng ®ång .2 L­îc sö thµnh lËp bu«n Chµm B .5 §Æc ®iÓm tù nhiªn cña vïng nghiªn cøu.7 Mua b¸n vµ thÞ tr­êng.9 Tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ vÊn ®Ò sö dông tµi nguyªn.10 C¬ cÊu c©y trång, vËt nu«i .11 C¸c ch­¬ng tr×nh hç trî vÒ l©m nghiÖp cña chÝnh phñ .2 TruyÒn thèng qu¶n lý sö dông vµ vai trß cña LSNG trong ®êi sèng céng ®ång.1 Danh môc c¸c LSNG vµ c¸c c«ng dông cña nã trong ®êi sèng céng ®ång 33 3.2 Kinh nghiÖm truyÒn thèng trong qu¶n lý vµ sö dông LSNG .3 Mèi quan hÖ gi÷a tµi nguyªn rõng - truyÒn thèng qu¶n lý vµ sö dông LSNG cña céng ®ång vµ thÞ tr­êng .1 TÇm quan träng vµ møc ®é sö dông c¸c LSNG trong céng ®ång .2 ¦íc l­îng tµi nguyªn LSNG trong khu vùc cña céng ®ång.3 §¸nh gi¸ gi¸ trÞ kinh tÕ cña mét sè LSNG quan träng trong ®êi sèng céng ®ång theo nhãm kinh tÕ hé.4 Mèi quan hÖ gi÷a nhu cÇu sö dông, kinh doanh mét sè LSNG quan träng theo nhãm kinh tÕ hé .5 ThÞ tr­êng cña c¸c nhãm LSNG quan träng .4 §Ò xuÊt nh÷ng hç trî, c¶i tiÕn cÇn thiÕt ®Ó thóc ®Èy qu¶n lý vµ sö dông hîp lý LSNG dùa vµo céng ®ång .1 Ph©n tÝch c¸c nh©n tè cã liªn quan ®Õn qu¶n lý vµ sö dông LSNG .2 §Ò xuÊt gi¶i ph¸p hç trî cho qu¶n lý LSNG dùa vµo céng ®ång .57 Ch­¬ng 4 KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ .1 Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu LSNG.58 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Qu¶n lý LSNG cã tÝnh céng ®ång.3 B­íc ®Çu ph¸t hiÖn vµ x©y dùng mét danh lôc LSNG theo c¸c c«ng dông kh¸c nhau .4 VÊn ®Ò thÞ tr­êng vµ chÝnh s¸ch hç trî ph¸t triÓn kinh doanh LSNG.5 C¸c vÊn ®Ò liªn quan trùc tiÕp ®Õn qu¶n lý sö dông LSNG t¹i céng ®ång nghiªn cøu:.

59 Tµi liÖu tham kh¶o. 60 C¸c phô lôc Phô lôc 1: C¸c c«ng cô quan träng dïng trong nghiªn cøu.63 Phô lôc 2: Nh÷ng ng­êi d©n tham gia trong nghiªn cøu.71 Phô lôc 3: S¬ ®å vÞ trÝ khu d©n c­ bu«n chµm B.72 Phô lôc 4: Danh môc LSNG 66.73 Phô lôc 5: Ma trËn tÇm quan träng vµ møc ®é sö dông LSNG .85 Phô lôc 6: L¸t c¾t khu vùc bu«n.87 Phô lôc 7: S¬ ®å ph©n bè LSNG .88 Phô lôc 8: KÕt qu¶ ®iÒu tra « tiªu chuÈn vµ tÝnh tÇn sè xuÊt hiÖn cña c¸c LSNG 90 Phô lôc 9: C«ng dông cña c¸c LSNG theo truyÒn thèng céng ®ång.98 Phô lôc10: H×nh ¶nh vÒ c¸c vËt dông lµm tõ LSNG .114 Phô lôc11: KÕt qu¶ ph©n lo¹i kinh tÕ hé.115 Phô lôc12: Sè liÖu ph©n tÝch kinh tÕ hé .118 Phô lôc13: Hµnh tr×nh s¶n phÈm .129 Phô lôc14: Quan s¸t t¹i chî C­ Dr¨m .131 Phô lôc15: KiÓm tra sù thuÇn nhÊt cña ph­¬ng sai mÉu, ph©n tÝch ph­¬ng sai 132 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Më §Çu L©m s¶n ngoµi gç trong rõng nhiÖt ®íi hÕt søc ®a d¹ng vµ phong phó, nã ®ãng vai trß quan träng trong ®êi sèng cña c¸c céng ®ång d©n téc thiÓu sè sèng phô thuéc vµo rõng, cïng víi nã lµ c¸c kiÕn thøc b¶n ®Þa, kiÕn thøc sinh th¸i ®Þa ph­¬ng ®­îc tÝch luü trong qu¸ tr×nh qu¶n lý vµ sö dông c¸c lo¹i l©m s¶n nµy. Rõng lµ nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn quÝ gi¸, cã gi¸ trÞ to lín trong phßng hé sinh th¸i, b¶o vÖ m«i tr­êng, an ninh quèc phßng.§ång thêi rõng cßn gi÷ vai trß quan träng trong viÖc cung cÊp gç vµ c¸c l©m s¶n ngoµi gç (LSNG). Tõ xa x­a con ng­êi ®· g¾n bã víi LSNG chÆt chÏ vµ th­êng xuyªn.

DÇn dÇn theo ®µ ph¸t triÓn cña x· héi vµ khoa häc kü thuËt, vai trß quan träng vµ gi¸ trÞ nhiÒu mÆt cña LSNG ®èi víi ®êi sèng con ng­êi ngµy cµng ®­îc ph¸t huy. Ngµy nay, con ng­êi b¾t ®Çu nhËn ra vai trß to lín cña LSNG trong cÊu thµnh tµi nguyªn rõng vµ hiÓu r»ng nhiÒu gi¸ trÞ cña nã lµ kh«ng thÓ thay thÕ ®­îc, kh«ng thÓ qu¶n lý vµ sö dông tèt tµi nguyªn rõng mµ l¹i bá qua nh÷ng hiÓu biÕt vÒ LSNG. V× vËy, nh÷ng nghiªn cøu nghiªm tóc vÒ qu¶n lý vµ sö dông LSNG ®· ®­îc triÓn khai vµ LSNG trë thµnh mét lÜnh vùc ®­îc nhiÒu ng­êi quan t©m. Nghiªn cøu vÒ LSNG lµ vÊn ®Ò cÊp thiÕt bëi v×:  LSNG cã tÇm quan träng vÒ kinh tÕ x· héi.

Chóng cã gi¸ trÞ lín vµ cã thÓ t¹o ra nhiÒu c«ng ¨n viÖc lµm. Lµ nguån tµi nguyªn g¾n bã vµ kh«ng thÓ thiÕu ®­îc trong ®êi sèng cña c¸c céng ®ång d©n c­ sèng gÇn rõng.  LSNG cã gi¸ trÞ ®èi víi sù giµu cã cña hÖ sinh th¸i rõng, chóng ®ãng gãp vµo sù ®a d¹ng sinh häc cña rõng. Chóng lµ nguån gen hoang d· quÝ, cÇn ®­îc b¶o tån ®Ó phôc vô cho s¶n xuÊt, ®êi sèng vµ nghiªn cøu khoa häc trong giai ®o¹n tr­íc m¾t còng nh­ trong t­¬ng lai.

 LSNG ®ang bÞ c¹n kiÖt cïng víi sù suy tho¸i cña rõng bìi ¶nh h­ëng cña sù gia t¨ng d©n sè, sù khai th¸c l¹m dông, sù më réng diÖn tÝch canh t¸c n«ng nghiÖp, sù ch¨n th¶ gia sóc kh«ng kiÓm so¸t, sù thu h¸i chÊt ®èt.