CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG NHẬP KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm và vai trò của nhập khẩu 1.1 Khái niệm hoạt động nhập khẩu Theo quy định tại Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại 2005: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Từ định nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu hoạt động nhập khẩu là hoạt động mua hàng hóa và dịch vụ từ nước ngoài phục vụ cho nhu cầu mua bán trao đổi trong nước nhằm mục đích đem lại lợi nhuận. Hoặc bao quát hơn, nhập khẩu là việc mua hàng hóa và dịch vụ từ các tổ chức kinh tế, các công ty nước ngoài và tiến hành tiêu thụ hàng hóa hay dịch vụ được nhập khẩu tại thị trường nội địa với mục đích đem lại lợi nhuận và nối liền sản xuất với tiêu dùng.2 Các hình thức nhập khẩu Căn cứ vào tính chất của hoạt động nhập khẩu 1.1 Nhập khẩu trực tiếp Nhập khẩu trực tiếp là hình thức nhập khẩu trong đó các bên trực tiếp ký kết hợp đồng và tổ chức hợp đồng nhập khẩu thông qua chính doanh nghiệp của mình trên cơ sở nghiên cứu kỹ thị trường trong và ngoài nước, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh có lãi, đúng phương hướng, chính sách luật pháp của Nhà nước cũng như quốc tế Trong hình thức này, doanh nghiệp hoàn toàn nắm quyền chủ động và tự tiến hành các nghiệp vụ của hoạt động nhập khẩu từ nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác, lựa chọn phương thức giao dịch, ký kết và thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp phải tự bỏ vốn để chi trả các chi phí phát sinh trong hoạt động kinh doanh và được hưởng toàn bộ phần lãi thu được cũng như phải tự chịu trách nhiệm nếu hoạt động đó thua lỗ.
Hình thức nhập khẩu trực tiếp giúp doanh nghiệp giảm được các chi phí trung gian nhưng tiềm tàng những rủi ro khó có thể lường trước được. Vì thế, đòi hỏi doanh nghiệp có được đội ngũ nhân viên kinh nghiệm và am hiểu thị trường quốc tế, hơn hết phải có tiềm lực tài chính vững mạnh. 4 Downloaded by ANH BACH (bachvan15@gmail.2 Nhập khẩu ủy thác Khi một doanh nghiệp có nhu cầu nhập khẩu một số hàng hóa hay dịch vụ nhưng không có khả năng nhập khẩu trực tiếp thì doanh nghiệp đó có thể ủy thác cho một doanh nghiệp khác có khả năng làm việc đó. Bên nhận ủy thác s攃̀ hưởng một phần thù lao gọi là phí ủy thác sau khi tiến hành giao dịch trực tiếp và nhập khẩu hàng hóa theo yêu cầu của bên ủy thác.
Trong hình thức này, doanh nghiệp nhận ủy thác không phải bỏ vốn, không mất nhiều chi phí, độ rủi ro thấp nhưng lợi nhuận thu được không cao. Doanh nghiệp nhận ủy thác chỉ cần là đại diện cho doanh nghiệp ủy thác tiến hành đàm phán, ký hợp đồng mua bán với đối tác nước ngoài và làm thủ tục nhập hàng. Căn cứ vào địa điểm chuyển giao hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu 1.3 Nhập khẩu tại chỗ Nhập khẩu tại chỗ là hình thức mà thương nhân nước ngoài không trực tiếp vận chuyển hàng hóa, dịch vụ vào lãnh thổ nước nhập khẩu mà chỉ định cho các thương nhân khác đang hoạt động trên lãnh thổ nước nhập khẩu giao nhận và sử dụng hàng hóa dịch vụ đó vì lợi ích của thương nhân nước ngoài. Ưu điểm của hình thức này chính là giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và chi phí kinh doanh như chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hóa.
Tuy nhiên, hình thức này thường chỉ được áp dụng trong điều kiện hàng hóa, dịch vụ xuất nhập khẩu đó được các doanh nghiệp đang hoạt động tại nước nhập khẩu có nhu cầu sử dụng.4 Nhập khẩu mậu biên Nhập khẩu mậu biên là hình thức nhập khẩu qua biên giới, hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu được chuyển giao ngay tại khu kinh tế cửa khẩu biên giới giữa quốc gia bên nhập khẩu và bên xuất khẩu. Nhập khẩu mậu biên có thể được diễn ra dưới 2 hình thức là nhập khẩu chính ngạch và tiểu ngạch Nhập khẩu chính ngạch là hình thức nhập khẩu hàng hóa qua biên giới thông qua các cửa khẩu với số lượng lớn dựa trên những những hợp đồng kinh tế được ký kết giữa các bên theo Hiệp định đã được ký kết (hoặc cam kết giữa chính phủ của các quốc gia với nhau, hoặc giữa quốc gia với các Khu vực, Tổ chức, Hiệp hội kinh tế trên thế giới theo thông lệ quốc tế. Hàng hóa nhập khẩu chính ngạch phải được kiểm duyệt kỹ lưỡng về chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm… Bởi các cơ quan chức năng chuyên ngành và phải hoàn thành mọi thủ tục cũng như phải đóng thuể đầy đủ trước khi thông quan. 5 Downloaded by ANH BACH (bachvan15@gmail.com) lOMoARcPSD|39150642 Nhập khẩu tiểu ngạch là một trong những hình thức mua hàng qua biên giới được nhiều thương nhân ưa chuộng nhất hiện nay vì thủ tục đơn giản (chỉ cần một tổ khai tiểu ngạch, chịu phi biên mậu là có thể nhập được hàng, không cần hóa đơn, chứng từ thanh toán, hợp đồng ngoại thương như qua đường chính ngạch), chi phí vận chuyển và thuế suất thấp hơn thuế nhập khẩu chính ngạch.
Ưu điểm của hình thức nhập khẩu mậu biên dạng tiểu ngạch là đơn giản để thực hiện vì không phải ký kết hợp đồng nhập khẩu trước, góp phần quan trọng gia tăng khả năng thâm nhập thị trưởng vào các quốc gia láng giềng của nhau, phù hợp với hiệp định thương mại tự do được ký kết giữa các quốc gia, đồng thời tạo điều kiện phát triển khu vực kinh tế biên giới giữa các quốc gia. Tuy nhiên, đối với hình thức này, do không bị ràng buộc về mặt pháp lý bởi hợp đồng nhập khẩu được ký kết giữa các bên, vì thế thường không có tính ổn định, giả trị mỗi giao dịch nhỏ, dễ gặp rủi ro.3 Vai trò của nhập khẩu Đối với nền kinh tế của một quốc gia: Đầu tiên, nhập khẩu s攃̀ phá vỡ triệt để nền kinh tế đóng, chế độ tự cấp, tự túc. Hơn nữa, xóa bỏ tình trạng độc quyền một loại hàng hóa hay dịch vụ nào đó để tạo sự cân bằng cho nền kinh tế. Hàng hóa quá hiếm hoặc quá hiện đại mà trong nước không thể sản xuất được s攃̀ được các doanh nghiệp trong nước nhập khẩu về, giúp giải quyết những vấn đề những nhu cầu đặc biệt của người dân trong nước.
Nhập khẩu còn giúp làm tăng khả năng tiêu dùng trong nước, cho phép lượng hàng hóa, dịch vụ được tiêu dùng nhiều hơn khả năng có thể sản xuất trong nước, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao cũng như thị hiếu của khách hàng, làm tăng mức sống người tiêu dùng trong nước. Chúng ta khó có thể thấy một quốc gia nào có thể hoàn toàn sản xuất và thiết kế ra một sản phẩm hoàn chỉnh để đưa đến tay khách hàng nên nhập khẩu còn giúp tiết kiệm thời gian và chi phí trong sản xuất nhờ sự chuyển giao công nghệ. Bên cạnh đó, nhập khẩu giúp cho xã hội ngày càng phát triển nhờ tạo ra động lực bắt buộc các nhà sản xuất trong nước phải không ngừng vươn lên, học hỏi cái mới và cải tiến doanh nghiệp để cạnh tranh giữa hàng nội địa và hàng ngoại nhập. 6 Downloaded by ANH BACH (bachvan15@gmail.com) lOMoARcPSD|39150642 Quan trọng nhất, xuất nhập khẩu giúp khai thác triệt để lợi thế so sánh của một quốc gia trên cơ sở chuyên môn hóa, là cầu nối thông suốt nền kinh tế, thị trường trong và ngoài nước khác nhau, tạo điều kiện phân công lao động và hợp tác quốc tế Đối với doanh nghiệp trong nước: Hàng hóa nhập khẩu không những giúp cho các doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí, thời gian và nhân lực cho quá trình nghiên cứu, kinh doanh mà còn giúp doanh nghiệp đáp ứng kịp thời nhu cầu của thị trường khi năng lực sản xuất của doanh nghiệp không đủ đáp ứng nhu cầu lớn hoặc tăng đột biến của thị trường đó.
Nhập khẩu còn giúp các doanh nghiệp nắm bắt, học hỏi những thành tựu mới của khoa học kỹ thuật, những công nghệ tiên tiến từ các nước phát triển, tránh việc ngày càng trở nên lạc hậu so với khu vực và thế giới.2 Các chỉ tiêu đánh giá hoạt động nhập khẩu 1.1 Các chỉ tiêu đánh giá kết quả kinh doanh của doanh nghiệp 1.1 Sản lượng hàng hóa nhập khẩu Sản lượng hàng hóa nhập khẩu là tổng số lượng hoặc khối lượng hàng hóa mà doanh nghiệp nhập khẩu trong một kỳ kinh doanh nhất định. Q= ∑ 𝒒𝒊 Trong đó: Q là tổng sản lượng hàng hóa nhập khẩu 𝑞𝑖 là sản lượng hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu loại i Sản lượng hàng hóa nhập khẩu thể hiện quy mô kết quả kinh doanh nhập khẩu bằng hiện vật của doanh nghiệp, bên cạnh đó sản lượng hàng hóa còn được sử dụng để hạch toán các chỉ tiêu khác như giá trị hàng hóa, doanh thu, chi phí và lợi nhuận nhập khẩu của doanh nghiệp. Với ưu điểm đơn giản, dễ hiểu, dễ thống kê, tính toán, chỉ tiêu này thường chỉ sử dụng cho các doanh nghiệp nhập khẩu các mặt hàng đồng nhất hoặc cơ cấu mặt hàng nhập khẩu ít biến động qua các kì kinh doanh vì sản lượng là chỉ tiêu hiện vật, không thể sử dụng cho việc phân tích, đánh giá kết quả kinh doanh nhập khẩu của doanh nghiệp qua các kì kinh doanh hoặc so sánh giữa các đơn vị kinh doanh trực thuộc hay với các đối thủ cạnh tranh.2 Gía trị hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu 7 Downloaded by ANH BACH (bachvan15@gmail.com) lOMoARcPSD|39150642 Gía trị hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu (được tính bằng nội tệ hoặc ngoại tệ) là toàn bộ chi phí doanh nghiệp phải bỏ ra để nhập khẩu cho đến khi hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu được giao tại cảng của nước nhập khẩu khi chưa nộp thuế nhập khẩu, tức theo điều kiện giao hàng CIF.