CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về tiêu thụ sản phẩm 1. Khái niệm tiêu thụ sản phẩm Theo Trương Đình Chiến (2007), tiêu thụ sản phẩm là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Tiêu thụ sản phẩm thực hiện mục đích của sản xuất hàng hoá, là đưa sản phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng.
Nó là khâu lưu thông hàng hoá, là cầu nối trung gian giữa một bên là sản xuất và phân phối và một bên là tiêu dùng. Để thích ứng với mỗi cơ chế quản lý thì công tác tiêu thụ sản phẩm phải được thực hiện bằng các hình thức khác nhau. Trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, Nhà nước quản lý kinh tế chủ yếu bằng mệnh lệnh. Các cơ quan hành chính kinh tế can thiệp sâu vào các nghiệp vụ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhưng lại không chịu trách nhiệm về các quyết định của mình.
Hoạt động tiêu thụ sản phẩm trong thời kỳ này chủ yếu là giao nộp sản phẩm cho các đơn vị theo địa chỉ và giá cả do Nhà nước định sẵn. Tóm lại, trong nền kinh tế tập trung khi mà ba vấn đề trung tâm: Sản xuất cái gì? Bằng cách nào? Cho ai? Đều do Nhà nước quyết định thì tiêu thụ sản phẩm chỉ là việc tổ chức bán sản phẩm hàng hoá sản xuất ra theo kế hoạch và giá cả được ấn định từ trước. Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp phải tự mình quyết định ba vấn đề trung tâm cho nên việc tiêu thụ sản phẩm cần được hiểu theo nghĩa hẹp và cả theo nghĩa rộng. Theo Trương Đình Chiến (2010), nghĩa hẹp của tiêu thụ hàng hóa, lao vụ, dịch vụ là việc chuyển dịch quyền sở hữu hàng hóa, lao vụ, dịch vụ đã thực hiện cho khách hàng đồng thời thu được tiền hàng hóa hoặc được quyền thu tiền bán hàng.
Theo Trần Minh Đạo (2002), nghĩa rộng của tiêu thụ sản phẩm là khâu lưu thông hàng hoá, là cầu nối trung gian giữa một bên là sản phẩm sản xuất và phân phối với một bên là tiêu dùng. Trong quá trình tuần hoàn vật chất, việc mua bán SVTH: PHẠM ANH NGỌC DANH 7 LỚP: K51D-QTKD KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: NGUYỄN HOÀNG NGỌC LINH được thực hiện giữa sản xuất và tiêu dùng, nó quyết định bản chất của hoạt động lưu thông thương mại đầu ra của doanh nghiệp. Như vậy, tiêu thụ sản phẩm là tổng thể các giải pháp nghiên cứu và nắm bắt nhu cầu thị trường, bao gồm các hoạt động: tạo nguồn, chuẩn bị hàng hoá, tổ chức mạng lưới bán hàng, xúc tiến bán hàng với nhiều hoạt động hỗ trợ cho việc thực hiện dịch vụ sau bán. Vai trò của tiêu thụ sản phẩm đối với doanh nghiệp Theo Nguyễn Xuân Quang (2007), tiêu thụ sản phẩm đóng vai trò quan trọng, quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Khi sản phẩm của doanh nghiệp được tiêu thụ, tức là nó đã được người tiêu dùng chấp nhận (thị trường chấp nhận). Sức tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp thể hiện ở mức bán ra, uy tín của doanh nghiệp, chất lượng sản phẩm, sự thích ứng với nhu cầu người tiêu dùng và sự hoàn thiện của các hoạt động dịch vụ. Nói cách khác, tiêu thụ sản phẩm phản ánh đầy đủ những điểm mạnh và điểm yếu của doanh nghiệp. Tiêu thụ sản phẩm không được tách rời khỏi quá trình kinh doanh nói chung và các khâu, các bộ phận khác nói riêng.
Tiêu thụ sản phẩm phải được liên kết một cách chặt chẽ, hữu cơ với các khâu, các bộ phận, các yếu tố của kinh doanh đã thực hiện trước đó. Tiêu thụ sản phẩm có thể nói không chỉ xuất hiện ở giai đoạn cuối của quá trình sản xuất kinh doanh mà được bắt đầu ngay từ khi có ý tưởng kinh doanh, đặt mục tiêu chiến lược, xây dựng kế hoạch… cho đến khi bán được sản phẩm. Mặt khác, tiêu thụ sản phẩm không phải là nhiệm vụ riêng của bộ phận tiêu thụ trong doanh nghiệp và càng không phải chỉ là nhiệm vụ của nhân viên bán hàng. Tiêu thụ sản phẩm là nhiệm vụ được đặt ra, được giải quyết và là trách nhiệm của toàn bộ ban lãnh đạo cao cấp nhất, nhà quản trị trung gian đến các nhân viên bán hàng của doanh nghiệp.
Đối với các doanh nghiệp, tiêu thụ sản phẩm đóng vai trò quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Bởi vì nhờ tiêu thụ sản phẩm thì hoạt động sản xuất kinh doanh mới diễn ra liên tục, từ đó doanh nghiệp mới có thể SVTH: PHẠM ANH NGỌC DANH 8 LỚP: K51D-QTKD KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: NGUYỄN HOÀNG NGỌC LINH bù đắp được những chi phí, có lợi nhuận để đảm bảo cho quá trình tái sản xuất và tái sản xuất mở rộng. Trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh gay gắt như hiện nay thì hoạt động tiêu thụ sản phẩm góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp, củng cố vị trí và thế lực của doanh nghiệp trên thị trường thông qua các sản phẩm có chất lượng tốt và giá cả phải chăng cùng với các phương thức mua bán thuận tiện dễ dàng và dịch vụ bán hàng tiên tiến hiện đại. Đối với xã hội thì tiêu thụ sản phẩm có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cân đối giữa cung và cầu, sản phẩm được tiêu thụ tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra bình thường trôi chảy tránh được sự mất cân đối, giữ được sự bình ổn trong xã hội.
Tiêu thụ hàng hoá phát triển thì doanh nghiệp mới có thể mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo thêm được việc làm và thu hút thêm nhiều lao động trong xã hội. Mặt khác thông qua hoạt động ngân sách Nhà nước, Nhà nước sử dụng vốn đầu tư cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng, thực hiện phúc lợi xã hội, đầu tư cho y tế giáo dục. góp phần nâng cao đời sống cho các thành viên trong xã hội theo hướng tiến bộ hơn, văn minh hơn. Ý nghĩa của hoạt động tiêu thụ sản phẩm Tiêu thụ sản phẩm giúp doanh nghiệp thu hồi vốn và có lợi nhuận.
Bất kỳ loại hình kinh doanh nào thì mục tiêu cơ bản lâu dài vẫn là lợi nhuận, có lợi nhuận mới có thể bù đắp chi trả những chi phí và mới có thể tái sản sản xuất và tái sản xuất mở rộng. Kết quả và hiệu quả của tiêu thụ sản phẩm tạo áp lực để doanh nghiệp thoả mãn nhu cầu của khách hàng ngày càng tốt hơn. Thông qua tiêu thụ, doanh nghiệp sẽ nắm bắt được nhu cầu của khách hàng đối với các sản phẩm sẵn có và các sản phẩm tiềm năng, từ đó có thể đáp ứng được những mong muốn của khách hàng và làm khách hàng hài lòng. Tiêu thụ sản phẩm có ý nghĩa đến vị thế của doanh nghiệp trên thị trường.
Khi tiêu thụ sản phẩm được thực hiện tốt thì tỷ lệ hàng hoá của doanh nghiệp được khách hàng chấp nhận cao, tăng uy tín và nâng cao hình ảnh của doanh nghiệp, từ SVTH: PHẠM ANH NGỌC DANH 9 LỚP: K51D-QTKD KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: NGUYỄN HOÀNG NGỌC LINH đó có thể củng cố nâng cao vị thế của doanh nghiệp trên thị trường. Hoạt động tiêu thụ sản phẩm thành công còn tạo được thế đứng cho doanh nghiệp, nâng cao khả năng cạnh tranh đối với các đối thủ cạnh tranh trên thị trường. Tiêu thụ sản phẩm có tác động tích cực tới quá trình tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh, thúc đẩy việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng sản phẩm và hạ giá thành sản xuất. Đồng thời qua tiêu thụ sản phẩm doanh nghiệp có thể kiểm tra và mở rộng hoạt động của các đại lý, chi nhánh, giám sát được hoạt động tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp tại các địa điểm, khu vực và qua các mạng lưới phân phối.
Nội dung của công tác tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp Theo Đặng Đình Đào (2002) và Đặng Đình Đào, Hoàng Đức Thân (2012) thì nội dung của công tác tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp gồm có 8 nội dung sau: 1. Điều tra nghiên cứu thị trường Nghiên cứu thị trường là hoạt động của con người diễn ra trong mối quan hệ với thị trường nhằm tìm hiểu, xác định các thông tin về thị trường, từ đó có thể nắm bắt được những cơ hội kinh doanh xuất hiện trên thị trường. Bất kỳ doanh nghiệp nào khi tham gia vào thị trường đều phải tiến hành điều tra nghiên cứu thị trường về sản phẩm mà doanh nghiệp muốn kinh doanh để xây dựng chiến lược và phương án kinh doanh lâu dài. Nghiên cứu thị trường có vai trò rất quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, là công cụ giúp cho doanh nghiệp có thể hiểu và chinh phục khách hàng qua việc thu thập và xử lý thông tin đáng tin cậy về thị trường, nguồn hàng, thị trường bán hàng của doanh nghiệp, từ đó có chiến lược kinh doanh phù hợp có hiệu quả đáp ứng được nhu cầu của thị trường một cách đồng bộ, đầy đủ, chất lượng, kịp thời với mức chi phí thấp nhất.
Mục đích của nghiên cứu thị trường là để có được những thông tin cần thiết phục vụ cho quá trình xây dựng các kế hoạch tiêu thụ sản phẩm. Các thông tin này nhằm trả lời các câu hỏi: Doanh nghiệp nên hướng vào thị trường nào? Tiềm năng SVTH: PHẠM ANH NGỌC DANH 10 LỚP: K51D-QTKD KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: NGUYỄN HOÀNG NGỌC LINH thị trường? Làm thế nào để nâng cao doanh số? Sản phẩm, dịch vụ như thế nào? Giá cả bao nhiêu? Mạng lưới tiêu thụ được tổ chức như thế nào? Đối với hoạt động tiêu thụ sản phẩm, nghiên cứu thị trường giúp doanh nghiệp xác định được quan hệ mua bán, vai trò của từng khu vực, nhu cầu sử dụng, phạm vi địa bàn doanh nghiệp đã và đang hoạt động, khối lượng và cơ cấu sản phẩm tiêu thụ và còn giúp doanh nghiệp biết được xu hướng, sự biến đổi nhu cầu khách hàng, phản ứng của họ đối với sản phẩm của doanh nghiệp, thấy được các biến động của thu nhập và giá cả, từ đó có các biện pháp điều chỉnh phù hợp. Đây là công tác đòi hỏi nhiều công sức và chi phí. Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có cán bộ chuyên nghiên cứu thị trường thì cán bộ kinh doanh thường phải đảm bảo nhiệm vụ này.