ĐẶT VẤN ĐỀ Sử dụng thuốc hợp lý là một trong những mục tiêu trong chính sách thuốc của các quốc gia. Đơn thuốc có vai trò quan trọng trong hoạt động sử dụng thuốc. Thuốc kê đơn phải phù hợp với chẩn đoán bệnh và hƣớng dẫn điều trị về liều dùng, khoảng cách dùng và thời gian dùng. Kê đơn không hợp lý ảnh hƣởng đến hiệu quả điều trị, đặc biệt kê đơn kháng sinh không hợp lý, làm gia tăng nguy cơ vi khuẩn kháng kháng sinh.
Tại Việt Nam có nhiều bất cập về việc kê đơn thuốc ngoại trú, theo một số nghiên cứu của các tác giả ở các Bệnh viện trên cả nƣớc thì việc kê đơn sử dụng thuốc không hợp lý xảy ra khá phổ biến. Việc kê đơn không đúng quy chế, kê quá nhiều thuốc trong một đơn, kê đơn với nhiều biệt dƣợc, kê đơn thuốc không phải là thuốc thiết yếu mà là thuốc có tính thƣơng mại cao, đang có nguy cơ phát triển và khó kiểm soát tại nhiều cơ sở điều trị. Bên cạnh đó, khía cạnh tiêu cực của nền kinh tế thị trƣờng cũng tác động rất lớn đến việc kê đơn của bác sĩ. Việc kê đơn không đúng dẫn đến việc điều trị không hiệu quả và không an toàn, làm bệnh không khỏi hoặc kéo dài, làm cho bệnh nhân lo lắng, chƣa kể đến chi phí điều trị cao.
Để thúc đẩy và giám sát kê đơn thuốc điều trị ngoại trú hợp lý, Bộ Y tế đã ban hành các Thông tƣ, chỉ thị, quy định chi tiết, cụ thể việc kê đơn, gần đây nhất là Thông tƣ 52/2017/TT-BYT, ngày 29/12/2017, quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dƣợc, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú và Thông tƣ số 18/2018/TT-BYT ngày 22/8/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của thông tƣ số 52/2017/TT-BYT. Các quy định này là các văn bản pháp lý góp phần quản lý chặt chẽ việc kê đơn thuốc với mục đích hƣớng đến việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả cho ngƣời dân. Bệnh viện quân y 7 là Bệnh viện tuyến cuối của quân khu, có nhiệm vụ khám bệnh, chữa bệnh cho các quân nhân trong quân khu, bên cạnh đó bệnh 1 viện còn kết hợp khám, chữa bệnh theo Nghị định 118/2018/NĐ-CP quy định về công tác kết hợp quân dân y, kết hợp khám chữa bệnh đối với Bệnh nhân có thẻ BHYT trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng, Hƣng yên và các khu vực lân cận. Trong thời gian vừa qua cùng với sự tin tƣởng của nhân dân, chất lƣợng khám và chữa bệnh của Bệnh viện đã đƣợc khẳng định.
Bệnh viện thƣờng xuyên có các hoạt động nhằm kiểm soát việc kê đơn, sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn, hợp lý. Tuy nhiên các nghiên cứu này tại Bệnh viện chƣa đề cập tới quy định về việc kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Thông tƣ 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 và Thông tƣ 18/2018/TT-BYT ngày 22/8/2018 sửa đổi một số điều của thông tƣ 52/2017/TT-BYT. Vì vậy tôi chƣa nắm rõ thực trạng kê đơn điều trị cho bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện quân y 7 với các chỉ số kê đơn sử dụng thuốc nhƣ thế nào. Nhằm đánh giá tình hình kê đơn ngoại trú tại Bệnh viện và đề xuất các giải pháp can thiệp.
Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện quân y 7 năm 2021” với hai mục tiêu sau: 1. Phân tích việc thực hiện một số quy định về kê đơn thuốc điều trị ngoại trú bảo hiểm y tại Bệnh viện quân y 7 năm 2021 2. Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc điều trị ngoại trú bảo hiểm y tế tại Bệnh viện quân y 7 năm 2021 Từ đó, dựa trên những kết quả nghiên cứu đề tài sẽ phản ánh đƣợc thực trạng hoạt động kê đơn thuốc ngoại trú bảo hiểm y tế và đƣa ra một số kiến nghị, đề xuất đối với bệnh viện, nhằm góp phần thực hiện tốt quy chế kê đơn, từng bƣớc hƣớng tới sử dụng thuốc an toàn, hợp lí và hiệu quả tại Bệnh viện. TỔNG QUAN VỀ KÊ ĐƠN THUỐC NGOẠI TRÚ 1.
Khái niệm đơn thuốc Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho ngƣời bệnh, là căn cứ hợp pháp để bán thuốc, cấp phát thuốc, pha chế thuốc theo đơn và sử dụng thuốc. Bác sĩ có thể chỉ định điều trị cho ngƣời bệnh vào đơn thuốc (theo mẫu quy định của Bộ Y tế) hoặc sổ y bạ, sổ điều trị bệnh mạn tính gọi chung là đơn thuốc. Đơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể tự mua. Đơn thuốc là chỉ định của thầy thuốc đối với bệnh nhân nhằm giúp họ có đƣợc những thứ thuốc theo đúng phác đồ điều trị.
Trong ngành y tế, đơn thuốc có ý nghĩa rất quan trọng trong nhiều lĩnh vực - Y khoa: chỉ định điều trị - Kinh tế: căn cứ để tính chi phí điều trị - Pháp lý: căn cứ để giải quyết các khía cạnh pháp lý của hoạt động khám, chữa bệnh và hành nghề dƣợc, đặc biệt liên quan đến thuốc gây nghiện, thuốc hƣớng thần, thuốc phải kiểm soát đặc biệt. Một đơn thuốc đƣợc ghi nội dung đúng theo quy định, các thuốc đƣợc kê hợp lý, ghi tên gốc, rõ ràng danh pháp, hàm lƣợng, cách dùng, liều dùng sẽ giúp giảm thiểu sự nhầm lẫn, sai sót trong cấp phát, sử dụng, tiết kiệm thời gian và chi phí điều trị cho bệnh nhân. Quy định về kê đơn thuốc ngoại trú * Nguyên tắc kê đơn Việc kê đơn thuốc phải thực hiện đúng quy định kê đơn và dựa trên những nguyên tắc sau đây: 3 - Chỉ đƣợc kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. - Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh.
- Việc kê đơn thuốc phải đạt đƣợc mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ƣu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic. - Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: + Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc hƣớng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Thông tƣ số 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ trƣởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện trong trƣờng hợp chƣa có hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế. + Tờ hƣớng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã đƣợc phép lƣu hành.
+ Dƣợc thƣ quốc gia của Việt Nam. - Số lƣợng thuốc đƣợc kê đơn thực hiện theo Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị đúng quy định hoặc đủ sử dụng nhƣng tối đa không quá 30 (ba mƣơi) ngày, trừ trƣờng hợp quy định riêng. - Đối với ngƣời bệnh phải khám từ 03 chuyên khoa trở lên trong ngày thì ngƣời đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc ngƣời đƣợc ngƣời đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ủy quyền (trƣởng khoa khám bệnh, trƣởng khoa lâm sàng) hoặc ngƣời phụ trách chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sau khi xem xét kết quả khám bệnh của các chuyên khoa trực tiếp kê đơn hoặc phân công bác sỹ có chuyên khoa phù hợp để kê đơn thuốc cho ngƣời bệnh. - Bác sĩ, y sĩ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến 04 đƣợc khám bệnh, chữa bệnh đa khoa và kê đơn thuốc điều trị của tất cả chuyên khoa thuộc danh mục kỹ thuật ở tuyến 04 (danh mục kỹ thuật của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt).
4 - Trƣờng hợp cấp cứu ngƣời bệnh, bác sĩ, y sĩ kê đơn thuốc để xử trí cấp cứu, phù hợp với tình trạng của ngƣời bệnh theo quy định. - Không đƣợc kê vào đơn thuốc: + Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh. + Các thuốc chƣa đƣợc phép lƣu hành hợp pháp tại Việt Nam. + Thực phẩm chức năng.
* Quy định về hình thức kê đơn thuốc. - Kê đơn thuốc đối cho bệnh nhân đến khám, điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh: Ngƣời kê đơn thuốc thực hiện kê đơn vào đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh (sổ y bạ) của ngƣời bệnh theo mẫu quy định tại Phụ lục IV ban hành kèm theo Thông tƣ 18/2018/TT-BYT ngày 22/8/2018 và sổ theo dõi khám bệnh hoặc phần mềm quản lý ngƣời bệnh của cơ sở khám, chữa bệnh [7]. - Kê đơn thuốc đối với ngƣời bệnh điều trị ngoại trú: Ngƣời kê đơn thuốc ra chỉ định điều trị vào sổ khám bệnh (sổ y bạ) của ngƣời bệnh và bệnh án điều trị ngoại trú hoặc phần mềm quản lý ngƣời bệnh của cơ sở khám, chữa bệnh. - Kê đơn thuốc đối với ngƣời bệnh ngay sau khi kết thúc việc điều trị nội trú: + Trƣờng hợp tiên lƣợng ngƣời bệnh cần tiếp tục sử dụng thuốc từ 01 (một) đến đủ 07 (bảy) ngày, thì kê đơn thuốc (chỉ định điều trị) tiếp vào Đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh của ngƣời bệnh và bệnh án điều trị nội trú hoặc phần mềm quản lý ngƣời bệnh của cơ sở khám, chữa bệnh.
+ Trƣờng hợp tiên lƣợng ngƣời bệnh cần tiếp tục điều trị trên 07 (bảy) ngày thì kê đơn thuốc theo quy định hoặc chuyển tuyến về cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp để tiếp tục điều trị. + Kê đơn thuốc gây nghiện, thuốc hƣớng thần, thuốc tiền chất theo thực hiện theo quy định. Quy định về nội dung kê đơn thuốc Trên thế giới không có một tiêu chuẩn thống nhất nào về kê đơn thuốc và mỗi quốc gia có quy định riêng phù hợp với điều kiện, cơ sở dữ liệu công dân của đất nƣớc mình. Tuy nhiên yêu cầu quan trọng nhất đó là đơn thuốc phải rõ ràng, đơn thuốc phải có tính hợp lệ và chỉ định chính xác thuốc phải sử dụng.