Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Quân Y 7 Năm 2021

Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Quân y năm 2021, cung cấp cái nhìn sâu sắc về quy trình và hiệu quả điều trị.

• Tác giả: Lưu Quang Đính
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Song Hà
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức quản lý dược
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Quân Y 2021
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ KÊ ĐƠN THUỐC NGOẠI TRÚ
• 2.1. Khái niệm đơn thuốc
• 2.2. Quy định về kê đơn thuốc ngoại trú
• 2.3. Quy định về nội dung kê đơn thuốc
• 2.4. Một số chỉ số sử dụng thuốc
• 3. THỰC TRẠNG KÊ ĐƠN THUỐC TRONG ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ
• 3.1. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trên thế giới
• 3.2. Thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Việt Nam
• 3.3. Giới thiệu về Bệnh viện quân y 7
• 3.3.1. Lịch sử phát triển
• 3.3.2. Vị trí, nhiệm vụ
• 3.3.3. Tình hình khám và kê đơn ngoại trú
• 3.4. Khoa Dược Bệnh viện quân y 7
• 3.4.1. Tổ chức Khoa Dược
• 3.4.2. Biên chế khoa Dược
• 3.4.3. Một vài nét về thực trạng kê đơn thuốc tại Bệnh viện quân y 7
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4.3. Các biến số trong nghiên cứu
• 4.4. Thiết kế nghiên cứu
• 4.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 4.6. Mẫu nghiên cứu
• 4.7. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Phân tích thực trạng thực việc hiện các quy định về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại bệnh viện quân y 7 năm 2021
• 5.1.1. Thực hiện quy định về thủ tục hành chính
• 5.1.2. Phân bố nhóm bệnh theo ICD. Số thuốc kê trung bình trong một đơn
• 5.1.3. Tỷ lệ sử dụng thuốc kháng sinh trong đơn thuốc ngoại trú
• 5.1.4. Tỷ lệ sử dụng thuốc vitamin/khoáng chất trong đơn thuốc ngoại trú
• 5.1.5. Tỷ lệ sử dụng thuốc tiêm trong đơn thuốc ngoại trú
• 5.1.6. Tỷ lệ sử dụng thuốc chế phẩm y học cổ truyền
• 5.1.7. Tỷ lệ sử dụng thuốc theo nhóm
• 5.1.8. Giá trị trung bình của một đơn thuốc
• 5.1.9. Tương tác, mức độ tương tác thuốc và biện pháp can thiệp
• 5.1.10. Đánh giá việc thực hiện một số quy định kê đơn thuốc ngoại trú của đơn thuốc BHYT tại Bệnh viện quân y 7
• 5.1.10.1. Thực hiện quy định về ghi đầy đủ thông tin chung
• 5.1.10.2. Thông tin về người kê đơn, ghi chẩn đoán
• 5.1.10.3. Thông tin về thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc
• 5.1.11. Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện quân y 7 năm 2021
• 5.1.11.1. Số thuốc kê trung bình trong một đơn
• 5.1.11.2. Thuốc kê đơn và Danh mục thuốc bệnh viện
• 5.1.11.3. Số đơn thuốc có kê thuốc kháng sinh, vitamin/khoáng chất, chế phẩm y học cổ truyền
• 5.1.11.4. Chi phí sử dụng thuốc
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Điều Trị Ngoại Trú

Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện quân y 2021 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá hiệu quả và tính hợp lý trong việc sử dụng thuốc. Đơn thuốc không chỉ là tài liệu chỉ định mà còn là căn cứ pháp lý cho việc cấp phát thuốc. Việc kê đơn thuốc đúng quy định sẽ đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và nâng cao hiệu quả điều trị. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng kê đơn thuốc tại Bệnh viện quân y 7, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện.

1.1. Khái Niệm Về Kê Đơn Thuốc Và Vai Trò Của Nó

Kê đơn thuốc là quá trình bác sĩ chỉ định thuốc cho bệnh nhân dựa trên chẩn đoán. Đơn thuốc không chỉ giúp bệnh nhân có được thuốc cần thiết mà còn là căn cứ để theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị. Việc kê đơn đúng quy định sẽ giúp giảm thiểu sai sót và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

1.2. Các Quy Định Về Kê Đơn Thuốc Tại Việt Nam

Việt Nam đã ban hành nhiều quy định về kê đơn thuốc nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị. Các quy định này bao gồm việc kê đơn phải dựa trên chẩn đoán bệnh, ghi rõ thông tin về thuốc và bệnh nhân, và không được kê các thuốc không hợp lệ. Điều này giúp kiểm soát việc sử dụng thuốc và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

II. Vấn Đề Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Tại Bệnh Viện Quân Y 2021

Thực trạng kê đơn thuốc tại Bệnh viện quân y 7 cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Việc kê đơn không hợp lý, đặc biệt là kê đơn kháng sinh, đang gia tăng. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhiều bác sĩ vẫn chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về kê đơn, dẫn đến tình trạng sử dụng thuốc không hợp lý và tăng nguy cơ kháng thuốc.

2.1. Tình Hình Kê Đơn Thuốc Tại Bệnh Viện Quân Y 7

Tại Bệnh viện quân y 7, tình hình kê đơn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú cho thấy nhiều bất cập. Nhiều bác sĩ kê quá nhiều thuốc trong một đơn, không tuân thủ quy định về thuốc thiết yếu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn làm tăng chi phí cho bệnh nhân.

2.2. Những Thách Thức Trong Việc Kê Đơn Thuốc

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc kê đơn thuốc là sự thiếu hiểu biết về quy định và hướng dẫn điều trị. Nhiều bác sĩ chưa nắm rõ các quy định mới về kê đơn, dẫn đến việc kê đơn không hợp lý. Bên cạnh đó, áp lực từ bệnh nhân và yếu tố kinh tế cũng ảnh hưởng đến quyết định kê đơn của bác sĩ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thực Trạng Kê Đơn Thuốc

Nghiên cứu thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện quân y 7 được thực hiện thông qua các phương pháp thu thập số liệu và phân tích. Các biến số được xác định rõ ràng để đảm bảo tính chính xác và khách quan trong kết quả nghiên cứu.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu Và Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thu thập dữ liệu từ các đơn thuốc đã kê cho bệnh nhân ngoại trú. Số liệu được phân tích để đánh giá tình hình kê đơn và sử dụng thuốc tại bệnh viện.

3.2. Các Biến Số Trong Nghiên Cứu

Các biến số trong nghiên cứu bao gồm số lượng thuốc kê trong một đơn, tỷ lệ sử dụng thuốc kháng sinh, vitamin, và các loại thuốc khác. Những biến số này sẽ giúp đánh giá chính xác thực trạng kê đơn thuốc tại Bệnh viện quân y 7.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kê Đơn Thuốc Tại Bệnh Viện Quân Y

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ kê đơn thuốc kháng sinh tại Bệnh viện quân y 7 vẫn còn cao. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nhiều đơn thuốc không ghi đầy đủ thông tin cần thiết, ảnh hưởng đến việc theo dõi và điều trị bệnh nhân. Các chỉ số kê đơn thuốc cần được cải thiện để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị.

4.1. Tỷ Lệ Sử Dụng Thuốc Kháng Sinh Trong Đơn Thuốc

Tỷ lệ sử dụng thuốc kháng sinh trong đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện quân y 7 cho thấy một con số đáng lo ngại. Việc kê đơn kháng sinh không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

4.2. Đánh Giá Việc Thực Hiện Quy Định Kê Đơn

Việc thực hiện quy định kê đơn thuốc tại Bệnh viện quân y 7 cần được đánh giá thường xuyên. Nghiên cứu cho thấy nhiều bác sĩ chưa thực hiện đầy đủ các quy định, dẫn đến tình trạng kê đơn không hợp lý và thiếu thông tin cần thiết.

V. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Kê Đơn Thuốc

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy thực trạng kê đơn thuốc tại Bệnh viện quân y 7 cần được cải thiện. Cần có các biện pháp can thiệp để nâng cao nhận thức của bác sĩ về quy định kê đơn và tăng cường giám sát việc kê đơn thuốc. Các kiến nghị sẽ giúp đảm bảo an toàn và hiệu quả trong việc sử dụng thuốc cho bệnh nhân.

5.1. Các Biện Pháp Can Thiệp Để Cải Thiện Kê Đơn

Cần tổ chức các buổi đào tạo cho bác sĩ về quy định kê đơn thuốc và các hướng dẫn điều trị. Việc này sẽ giúp nâng cao nhận thức và cải thiện chất lượng kê đơn thuốc tại bệnh viện.

5.2. Tương Lai Của Kê Đơn Thuốc Tại Bệnh Viện Quân Y

Tương lai của kê đơn thuốc tại Bệnh viện quân y 7 sẽ phụ thuộc vào việc thực hiện các quy định và hướng dẫn mới. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các khoa và bộ phận để đảm bảo việc kê đơn thuốc an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, việc sử dụng thuốc không hợp lý diễn ra phổ biến ở hơn 50% cơ sở y tế trên toàn cầu, gây lãng phí nguồn lực tài chính và làm gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh. Tại Việt Nam, công tác quản lý chất lượng kê đơn ngoại trú theo Bảo hiểm Y tế đang là trọng tâm hàng đầu nhằm đảm bảo an toàn người bệnh và tối ưu hóa chi phí điều trị. Bệnh viện Quân y 7 là bệnh viện tuyến cuối của Quân khu 3 với quy mô 300 giường bệnh kế hoạch, thực kê 400 giường bệnh, tiếp nhận trung bình từ 200 đến 300 lượt bệnh nhân khám ngoại trú và khoảng 350 bệnh nhân nội trú mỗi ngày.

Vấn đề đặt ra là việc thực hiện các văn bản pháp quy như Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT tại các bệnh viện tuyến khu vực vẫn còn tiềm ẩn những điểm nghẽn về chỉ định đa thuốc hoặc tương tác thuốc chưa kiểm soát triệt để. Nghiên cứu được tiến hành nhằm phân tích thực trạng thực hiện quy định kê đơn và đánh giá các chỉ số sử dụng thuốc theo chuẩn quốc tế tại Bệnh viện Quân y 7 trong Quý 4 năm 2021, cụ thể từ ngày 01/10/2021 đến ngày 31/12/2021.

Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa rõ nét qua việc thiết lập các mốc chỉ số chuẩn: kiểm soát tỷ lệ kê kháng sinh ở mức an toàn 20,0%, đạt tỷ lệ 100% đơn thuốc nằm trong danh mục thuốc bệnh viện và nâng cao tỷ trọng sử dụng thuốc sản xuất trong nước lên mức 81,1%. Kết quả nghiên cứu là luận cứ khoa học thực tiễn giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện nâng cao hiệu suất giám sát, cắt giảm các chi phí thuốc không cần thiết và chuẩn hóa 100% dữ liệu thanh quyết toán Bảo hiểm Y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa hai hệ thống lý thuyết chuẩn mực: Khung chỉ số đánh giá sử dụng thuốc của Tổ chức Y tế Thế giới và Mạng lưới quốc tế về sử dụng thuốc hợp lý (WHO/INRUD 1993), kết hợp với khung pháp lý quản lý Dược bệnh viện ban hành bởi Bộ Y tế Việt Nam. Trọng tâm quy chuẩn chuyên môn được quy định chặt chẽ tại Thông tư 21/2013/TT-BYT về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị, Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT quy định về đơn thuốc và kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú.

Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên 4 khái niệm cốt lõi:

1. Kê đơn hợp lý: Quá trình người thầy thuốc chỉ định thuốc phù hợp với chẩn đoán lâm sàng, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng đường dùng với chi phí thấp nhất cho người bệnh và cộng đồng.
2. Danh mục thuốc thiết yếu: Các hoạt chất đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của đa số nhân dân, được ưu tiên đảm bảo cung ứng đầy đủ và liên tục.
3. Tương tác thuốc lâm sàng: Phản ứng tương tác giữa các thuốc khi phối hợp đồng thời, được tra cứu đối soát theo Quyết định 5948/QĐ-BYT ban hành năm 2021.
4. Tên chung quốc tế (INN): Tên gốc của hoạt chất không thuộc quyền sở hữu công nghiệp, nhằm loại bỏ xu hướng kê đơn thiên lệch về biệt dược thương mại đắt tiền. Phân loại thuốc cũng tuân thủ Thông tư 30/2018/TT-BYT đối với thuốc hóa dược và Thông tư 05/2015/TT-BYT đối với chế phẩm y học cổ truyền.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang trên cơ sở hồi cứu toàn bộ dữ liệu đơn thuốc Bảo hiểm Y tế ngoại trú được lưu trữ tại Ban Kế hoạch Tổng hợp của Bệnh viện Quân y 7 trong thời gian từ ngày 01/10/2021 đến hết ngày 31/12/2021. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể:

$$n = \frac{Z^2_{1-\alpha/2} \cdot P(1-P)}{d^2}$$

Với mức ý nghĩa thống kê $\alpha = 0,05$ tương ứng hệ số tin cậy $Z = 1,96$, khoảng sai lệch cho phép $d = 0,1$, và tỷ lệ đơn thuốc đúng quy định ước tính $P = 0,5$ (do chưa có số liệu tiền kiểm trước đó), cỡ mẫu lý thuyết tính toán được là 94 đơn thuốc. Để tăng cường độ tin cậy và hạn chế sai số ngẫu nhiên, nghiên cứu thu thập mẫu thực tế gồm 100 đơn thuốc ngoại trú.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống được áp dụng cho toàn bộ hồ sơ kê đơn hợp lệ trong quý 4 năm 2021, loại trừ các đơn thuốc không ghi rõ ngày tháng hoặc đơn không phát sinh lĩnh thuốc thực tế. Dữ liệu sau khi thu thập được số hóa và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel bằng các hàm logic như Sum, If, Count để tổng hợp biến số, tính toán tần suất, tỷ lệ phần trăm và các giá trị trung bình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 100 đơn thuốc Bảo hiểm Y tế ngoại trú với tổng cộng 334 lượt thuốc được chỉ định mang lại những phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, tỷ lệ tuân thủ thủ tục hành chính đạt 100%: 100% đơn thuốc được in theo đúng mẫu quy chuẩn của Thông tư 18/2018/TT-BYT thông qua phần mềm bệnh viện. Các mục thông tin cá nhân bao gồm họ tên, giới tính, tuổi (100% bệnh nhân trên 72 tháng tuổi), chẩn đoán bệnh và địa chỉ 4 cấp hành chính (số nhà/thôn xóm, xã/phường, quận/huyện, tỉnh/thành phố) cùng chữ ký, họ tên bác sĩ đều đạt tỷ lệ hoàn thiện tuyệt đối 100%.
• Thứ hai, cơ cấu kê đơn thuốc đơn hoạt chất chiếm ưu thế: Trong 334 lượt thuốc, nhóm thuốc hóa dược đơn thành phần chiếm 72,2% (241 lượt), thuốc hóa dược đa thành phần chiếm 7,5% (25 lượt) và thuốc chế phẩm y học cổ truyền chiếm 20,3% (68 lượt). 100% thuốc đơn thành phần được ghi tên theo định dạng tên chung quốc tế kết hợp tên thương mại và 100% thuốc ghi đủ nồng độ, hàm lượng.
• Thứ ba, số thuốc trung bình trong một đơn ở mức 3,25 thuốc: Đơn kê 3 thuốc chiếm tỷ trọng lớn nhất với 30,0%, tiếp theo là đơn kê 2 thuốc và 4 thuốc đều đạt tỷ lệ 19,0%, đơn kê 1 thuốc chiếm 5,0%, trong khi đơn kê 6 thuốc chiếm 9,0% và đơn kê 7 thuốc chiếm 3,0%.
• Thứ tư, kiểm soát tốt chỉ số sử dụng kháng sinh và thuốc tiêm: Tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh đạt 20,0% (20 đơn), với số lượng kháng sinh trung bình toàn viện là 0,2 hoạt chất/đơn. Trong 20 lượt kháng sinh, nhóm Beta-lactam chiếm 40,0% (8 lượt), nhóm Quinolon chiếm 35,0% (7 lượt), nhóm 5-nitroimidazol chiếm 15,0% (3 lượt) và nhóm Macrolid chiếm 10,0% (2 lượt). Tỷ lệ đơn sử dụng thuốc tiêm chỉ chiếm 0,9% (3 lượt, gồm thuốc Insulin) và tỷ lệ dùng vitamin/khoáng chất chiếm 2,0% (2 lượt với chi phí 12.800 đồng).

Thảo luận kết quả

Mô hình bệnh tật phân tích qua bảng phân mã ICD-10 ghi nhận 209 lượt chẩn đoán (trung bình 2,09 chẩn đoán/đơn). Khi biểu diễn phân bố bệnh lý qua biểu đồ cột hoặc biểu đồ tròn, các nhóm bệnh chiếm tỷ trọng cao nhất lần lượt là bệnh lý cơ xương khớp (13,4% - 28 lượt), tăng huyết áp (13,4% - 28 lượt), bệnh về gan (12,9% - 27 lượt), bệnh mạch máu não (12,9% - 27 lượt) và rối loạn chuyển hóa (12,9% - 27 lượt). Đặc điểm đa bệnh lý ở nhóm bệnh nhân cao tuổi giải thích lý do chỉ số thuốc trung bình trong đơn tại Bệnh viện Quân y 7 đạt 3,25 thuốc/đơn, cao hơn mức khuyến nghị của WHO (1,6 đến 1,8 thuốc/đơn). Tuy nhiên, kết quả này tương đương với các bệnh viện cùng tuyến như Bệnh viện Đa khoa tỉnh Cao Bằng năm 2019 (3,2 thuốc/đơn) và thấp hơn Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Long năm 2020 (3,6 thuốc/đơn).

Việc ứng dụng phần mềm quản lý bệnh viện HIS-Viettel đóng vai trò quyết định giúp triệt tiêu các lỗi hành chính, đảm bảo 100% thuốc kê đơn nằm trong Danh mục thuốc bệnh viện và 100% thuốc ghi đúng hướng dẫn liều dùng, đường dùng. Tỷ lệ thuốc sản xuất trong nước đạt 81,1% (271 lượt) so với thuốc nhập khẩu 18,9% (63 lượt) phản ánh sự chuyển dịch tích cực theo chủ trương ưu tiên thuốc nội của Bộ Y tế. Điểm hạn chế duy nhất là tỷ lệ ghi thời điểm dùng thuốc chưa rõ ràng chiếm 1,8% (6 lượt thuốc nhỏ mắt chỉ ghi ngày nhỏ 5 lần nhưng không định lượng khoảng cách thời gian) và chưa có tiền tố số 0 trước các chỉ số lượng thuốc có một chữ số (18 lượt dưới 10).

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng kê đơn và hướng tới sử dụng thuốc an toàn, hợp lý tại Bệnh viện Quân y 7, các giải pháp can thiệp cụ thể cần được triển khai:

1. Nâng cấp cấu hình thuật toán cảnh báo tự động trên hệ thống phần mềm HIS: Ban Công nghệ thông tin phối hợp cùng Khoa Dược hoàn thiện tính năng tự động thêm tiền tố số 0 đối với các số lượng thuốc nhỏ hơn 10 và tích hợp phần mềm tra cứu tương tác thuốc lâm sàng theo Quyết định 5948/QĐ-BYT. Thời hạn hoàn thành trong Quý 1 năm 2022 nhằm kiểm soát 100% tương tác thuốc nghiêm trọng ngay tại thời điểm bác sĩ ra y lệnh.
2. Chuẩn hóa quy trình ghi nhãn và hướng dẫn sử dụng thuốc chuyên khoa: Hội đồng Thuốc và Điều trị ban hành văn bản hướng dẫn bắt buộc đối với các thuốc dùng ngoài, đặc biệt là nhóm thuốc nhỏ mắt (khắc phục 1,8% sai sót ghi thời điểm dùng), đặt mục tiêu 100% đơn thuốc ghi rõ khoảng cách giờ giữa các lần dùng trong vòng 30 ngày.
3. Tăng cường vai trò can thiệp của Dược sĩ lâm sàng: Ban Giám đốc chỉ đạo Khoa Dược bố trí Dược sĩ Đại học chuyên trách thực hiện tiền kiểm trực tiếp các đơn thuốc có từ 5 khoản mục trở lên (hiện chiếm 27,0% tổng số đơn) và các đơn phối hợp từ 2 kháng sinh trở lên trước khi xuất kho cấp phát ngoại trú.
4. Đẩy mạnh kiểm toán kê đơn và đào tạo liên tục: Khoa Dược định kỳ hàng tháng trích xuất ngẫu nhiên 50 đến 100 đơn thuốc ngoại trú để bình đơn tại các buổi giao ban chuyên môn. Tổ chức các khóa tập huấn ngắn hạn về tối ưu hóa phối hợp kháng sinh nhóm Beta-lactam và Quinolon, duy trì tỷ lệ kê kháng sinh ổn định dưới ngưỡng trần 20,8% theo khuyến nghị của WHO.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị ứng dụng sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc & Điều trị các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và bệnh viện quân y: Cung cấp bằng chứng thực tiễn để đánh giá hiệu quả áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý dược, làm căn cứ xây dựng danh mục thuốc đấu thầu và thiết lập quy chế kiểm soát chi phí Bảo hiểm Y tế.
2. Bác sĩ trực tiếp khám bệnh và kê đơn ngoại trú: Giúp nhận diện các nguy cơ quá tải thuốc (polypharmacy) khi điều trị phối hợp các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh xương khớp; từ đó tối ưu hóa số lượng thuốc bình quân trên mỗi đơn.
3. Dược sĩ lâm sàng và cán bộ quản trị khoa Dược: Cung cấp mô hình giám sát đơn thuốc theo các tiêu chí chuẩn hóa của Thông tư 52/2017/TT-BYT, đồng thời là tài liệu tham khảo để thiết kế danh mục kiểm tra tương tác thuốc và chuẩn hóa hướng dẫn sử dụng thuốc tại quầy ngoại trú.
4. Giảng viên, học viên sau đại học và sinh viên ngành Dược: Tài liệu học thuật chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang, cách tính cỡ mẫu theo công thức thống kê y dược học và phương pháp đánh giá bộ chỉ số sử dụng thuốc WHO/INRUD trong môi trường bệnh viện thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Số lượng thuốc trung bình 3,25 thuốc/đơn tại Bệnh viện Quân y 7 có phải là dấu hiệu lạm dụng thuốc không? Chỉ số 3,25 thuốc/đơn tuy cao hơn mức chuẩn WHO khuyến cáo (1,6 đến 1,8 thuốc) nhưng hoàn toàn phù hợp với thực tế bệnh lý ngoại trú. Bệnh nhân khám tại bệnh viện có số chẩn đoán trung bình là 2,09 bệnh/đơn, chủ yếu là các bệnh mạn tính phối hợp ở người cao tuổi như xương khớp (13,4%), tăng huyết áp (13,4%) và rối loạn chuyển hóa (12,9%), đòi hỏi phác đồ điều trị đa mô thức.

Tỷ lệ kê đơn kháng sinh 20,0% tại bệnh viện phản ánh điều gì về chất lượng điều trị? Tỷ lệ 20,0% đơn có kê kháng sinh chứng minh Bệnh viện Quân y 7 đã kiểm soát rất tốt việc chỉ định kháng khuẩn, nằm trọn vẹn trong ngưỡng an toàn theo tiêu chuẩn của WHO (20,0% đến 20,8%). Bệnh viện ưu tiên dùng các nhóm kháng sinh phổ biến như Beta-lactam (40,0%) và Quinolon (35,0%), không ghi nhận tình trạng lạm dụng kháng sinh bao vây.

Hệ thống công nghệ thông tin HIS đóng góp ra sao vào kết quả kê đơn chuẩn mực? Phần mềm HIS đã số hóa 100% quy trình kê đơn, tự động hóa việc điền tên cơ sở, mã hóa địa chỉ 4 cấp của bệnh nhân và liên kết trực tiếp với danh mục thuốc trúng thầu. Nhờ đó, 100% đơn thuốc đạt chuẩn về thể thức in, 100% thuốc có trong danh mục bệnh viện và loại bỏ hoàn toàn các sai sót do chữ viết tay khó đọc.

Cơ cấu 81,1% thuốc nội địa mang lại lợi ích gì cho hệ thống khám chữa bệnh? Tỷ trọng 81,1% thuốc sản xuất trong nước (271/334 lượt) khẳng định bệnh viện thực hiện xuất sắc chủ trương Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam. Việc này giúp giảm đáng kể chi phí chi trả từ quỹ Bảo hiểm Y tế và đồng chi trả của người bệnh mà vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị tối ưu.

Những lỗi kỹ thuật nào trong kê đơn cần được bệnh viện khắc phục ngay? Nghiên cứu chỉ ra hai tồn tại nhỏ: 1,8% số lượt thuốc nhỏ mắt chưa ghi rõ khoảng cách giờ giữa các lần dùng và 18 lượt kê thuốc số lượng một chữ số chưa được phần mềm tự động thêm số 0 ở phía trước. Cả hai lỗi này đều có thể khắc phục triệt để bằng cách cập nhật phần mềm HIS.

Kết luận

Luận văn đã làm sáng tỏ bức tranh toàn diện về hoạt động kê đơn thuốc Bảo hiểm Y tế ngoại trú tại Bệnh viện Quân y 7 qua 5 kết luận cốt lõi:

• Bệnh viện đạt tỷ lệ tuân thủ hoàn hảo 100% về quy cách mẫu đơn và thông tin hành chính theo Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT nhờ ứng dụng phần mềm HIS.
• Số thuốc kê trung bình đạt 3,25 thuốc/đơn, phản ánh mô hình bệnh tật phức tạp với 2,09 chẩn đoán/đơn ở nhóm bệnh nhân mạn tính.
• Quản lý kháng sinh đạt chuẩn quốc tế với tỷ lệ đơn kê kháng sinh 20,0%, trong đó Beta-lactam (40,0%) và Quinolon (35,0%) chiếm chủ đạo.
• Tỷ lệ thuốc nội địa chiếm ưu thế vượt trội 81,1%, 100% thuốc nằm trong danh mục thanh toán Bảo hiểm Y tế.
• Tồn tại tỷ lệ nhỏ 1,8% hướng dẫn dùng thuốc chưa chi tiết và thiếu số 0 trước các số lượng thuốc dưới 10 cần được chuẩn hóa.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là cung cấp bộ dữ liệu thực chứng chuẩn mực, giúp bệnh viện tối ưu hóa quy trình Dược lâm sàng và chuẩn bị cho lộ trình chuyển đổi bệnh án điện tử hoàn chỉnh trong giai đoạn 2022 - 2025. Các nhà quản lý y tế và bác sĩ lâm sàng hãy chủ động áp dụng các giải pháp kiểm toán đơn thuốc định kỳ để nâng cao tính an toàn và hiệu quả kinh tế trong điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sử dụng thuốc hợp lý là một trong những mục tiêu trong chính sách thuốc của các quốc gia. Đơn thuốc có vai trò quan trọng trong hoạt động sử dụng thuốc. Thuốc kê đơn phải phù hợp với chẩn đoán bệnh và hƣớng dẫn điều trị về liều dùng, khoảng cách dùng và thời gian dùng. Kê đơn không hợp lý ảnh hƣởng đến hiệu quả điều trị, đặc biệt kê đơn kháng sinh không hợp lý, làm gia tăng nguy cơ vi khuẩn kháng kháng sinh.

Tại Việt Nam có nhiều bất cập về việc kê đơn thuốc ngoại trú, theo một số nghiên cứu của các tác giả ở các Bệnh viện trên cả nƣớc thì việc kê đơn sử dụng thuốc không hợp lý xảy ra khá phổ biến. Việc kê đơn không đúng quy chế, kê quá nhiều thuốc trong một đơn, kê đơn với nhiều biệt dƣợc, kê đơn thuốc không phải là thuốc thiết yếu mà là thuốc có tính thƣơng mại cao, đang có nguy cơ phát triển và khó kiểm soát tại nhiều cơ sở điều trị. Bên cạnh đó, khía cạnh tiêu cực của nền kinh tế thị trƣờng cũng tác động rất lớn đến việc kê đơn của bác sĩ. Việc kê đơn không đúng dẫn đến việc điều trị không hiệu quả và không an toàn, làm bệnh không khỏi hoặc kéo dài, làm cho bệnh nhân lo lắng, chƣa kể đến chi phí điều trị cao.

Để thúc đẩy và giám sát kê đơn thuốc điều trị ngoại trú hợp lý, Bộ Y tế đã ban hành các Thông tƣ, chỉ thị, quy định chi tiết, cụ thể việc kê đơn, gần đây nhất là Thông tƣ 52/2017/TT-BYT, ngày 29/12/2017, quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dƣợc, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú và Thông tƣ số 18/2018/TT-BYT ngày 22/8/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của thông tƣ số 52/2017/TT-BYT. Các quy định này là các văn bản pháp lý góp phần quản lý chặt chẽ việc kê đơn thuốc với mục đích hƣớng đến việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả cho ngƣời dân. Bệnh viện quân y 7 là Bệnh viện tuyến cuối của quân khu, có nhiệm vụ khám bệnh, chữa bệnh cho các quân nhân trong quân khu, bên cạnh đó bệnh 1 viện còn kết hợp khám, chữa bệnh theo Nghị định 118/2018/NĐ-CP quy định về công tác kết hợp quân dân y, kết hợp khám chữa bệnh đối với Bệnh nhân có thẻ BHYT trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng, Hƣng yên và các khu vực lân cận. Trong thời gian vừa qua cùng với sự tin tƣởng của nhân dân, chất lƣợng khám và chữa bệnh của Bệnh viện đã đƣợc khẳng định.

Bệnh viện thƣờng xuyên có các hoạt động nhằm kiểm soát việc kê đơn, sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn, hợp lý. Tuy nhiên các nghiên cứu này tại Bệnh viện chƣa đề cập tới quy định về việc kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Thông tƣ 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 và Thông tƣ 18/2018/TT-BYT ngày 22/8/2018 sửa đổi một số điều của thông tƣ 52/2017/TT-BYT. Vì vậy tôi chƣa nắm rõ thực trạng kê đơn điều trị cho bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện quân y 7 với các chỉ số kê đơn sử dụng thuốc nhƣ thế nào. Nhằm đánh giá tình hình kê đơn ngoại trú tại Bệnh viện và đề xuất các giải pháp can thiệp.

Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện quân y 7 năm 2021” với hai mục tiêu sau: 1. Phân tích việc thực hiện một số quy định về kê đơn thuốc điều trị ngoại trú bảo hiểm y tại Bệnh viện quân y 7 năm 2021 2. Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc điều trị ngoại trú bảo hiểm y tế tại Bệnh viện quân y 7 năm 2021 Từ đó, dựa trên những kết quả nghiên cứu đề tài sẽ phản ánh đƣợc thực trạng hoạt động kê đơn thuốc ngoại trú bảo hiểm y tế và đƣa ra một số kiến nghị, đề xuất đối với bệnh viện, nhằm góp phần thực hiện tốt quy chế kê đơn, từng bƣớc hƣớng tới sử dụng thuốc an toàn, hợp lí và hiệu quả tại Bệnh viện. TỔNG QUAN VỀ KÊ ĐƠN THUỐC NGOẠI TRÚ 1.

Khái niệm đơn thuốc Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho ngƣời bệnh, là căn cứ hợp pháp để bán thuốc, cấp phát thuốc, pha chế thuốc theo đơn và sử dụng thuốc. Bác sĩ có thể chỉ định điều trị cho ngƣời bệnh vào đơn thuốc (theo mẫu quy định của Bộ Y tế) hoặc sổ y bạ, sổ điều trị bệnh mạn tính gọi chung là đơn thuốc. Đơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể tự mua. Đơn thuốc là chỉ định của thầy thuốc đối với bệnh nhân nhằm giúp họ có đƣợc những thứ thuốc theo đúng phác đồ điều trị.

Trong ngành y tế, đơn thuốc có ý nghĩa rất quan trọng trong nhiều lĩnh vực - Y khoa: chỉ định điều trị - Kinh tế: căn cứ để tính chi phí điều trị - Pháp lý: căn cứ để giải quyết các khía cạnh pháp lý của hoạt động khám, chữa bệnh và hành nghề dƣợc, đặc biệt liên quan đến thuốc gây nghiện, thuốc hƣớng thần, thuốc phải kiểm soát đặc biệt. Một đơn thuốc đƣợc ghi nội dung đúng theo quy định, các thuốc đƣợc kê hợp lý, ghi tên gốc, rõ ràng danh pháp, hàm lƣợng, cách dùng, liều dùng sẽ giúp giảm thiểu sự nhầm lẫn, sai sót trong cấp phát, sử dụng, tiết kiệm thời gian và chi phí điều trị cho bệnh nhân. Quy định về kê đơn thuốc ngoại trú * Nguyên tắc kê đơn Việc kê đơn thuốc phải thực hiện đúng quy định kê đơn và dựa trên những nguyên tắc sau đây: 3 - Chỉ đƣợc kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. - Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh.

- Việc kê đơn thuốc phải đạt đƣợc mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ƣu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic. - Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: + Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc hƣớng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Thông tƣ số 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ trƣởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện trong trƣờng hợp chƣa có hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế. + Tờ hƣớng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã đƣợc phép lƣu hành.

+ Dƣợc thƣ quốc gia của Việt Nam. - Số lƣợng thuốc đƣợc kê đơn thực hiện theo Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị đúng quy định hoặc đủ sử dụng nhƣng tối đa không quá 30 (ba mƣơi) ngày, trừ trƣờng hợp quy định riêng. - Đối với ngƣời bệnh phải khám từ 03 chuyên khoa trở lên trong ngày thì ngƣời đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc ngƣời đƣợc ngƣời đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ủy quyền (trƣởng khoa khám bệnh, trƣởng khoa lâm sàng) hoặc ngƣời phụ trách chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sau khi xem xét kết quả khám bệnh của các chuyên khoa trực tiếp kê đơn hoặc phân công bác sỹ có chuyên khoa phù hợp để kê đơn thuốc cho ngƣời bệnh. - Bác sĩ, y sĩ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến 04 đƣợc khám bệnh, chữa bệnh đa khoa và kê đơn thuốc điều trị của tất cả chuyên khoa thuộc danh mục kỹ thuật ở tuyến 04 (danh mục kỹ thuật của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt).

4 - Trƣờng hợp cấp cứu ngƣời bệnh, bác sĩ, y sĩ kê đơn thuốc để xử trí cấp cứu, phù hợp với tình trạng của ngƣời bệnh theo quy định. - Không đƣợc kê vào đơn thuốc: + Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh. + Các thuốc chƣa đƣợc phép lƣu hành hợp pháp tại Việt Nam. + Thực phẩm chức năng.

* Quy định về hình thức kê đơn thuốc. - Kê đơn thuốc đối cho bệnh nhân đến khám, điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh: Ngƣời kê đơn thuốc thực hiện kê đơn vào đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh (sổ y bạ) của ngƣời bệnh theo mẫu quy định tại Phụ lục IV ban hành kèm theo Thông tƣ 18/2018/TT-BYT ngày 22/8/2018 và sổ theo dõi khám bệnh hoặc phần mềm quản lý ngƣời bệnh của cơ sở khám, chữa bệnh [7]. - Kê đơn thuốc đối với ngƣời bệnh điều trị ngoại trú: Ngƣời kê đơn thuốc ra chỉ định điều trị vào sổ khám bệnh (sổ y bạ) của ngƣời bệnh và bệnh án điều trị ngoại trú hoặc phần mềm quản lý ngƣời bệnh của cơ sở khám, chữa bệnh. - Kê đơn thuốc đối với ngƣời bệnh ngay sau khi kết thúc việc điều trị nội trú: + Trƣờng hợp tiên lƣợng ngƣời bệnh cần tiếp tục sử dụng thuốc từ 01 (một) đến đủ 07 (bảy) ngày, thì kê đơn thuốc (chỉ định điều trị) tiếp vào Đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh của ngƣời bệnh và bệnh án điều trị nội trú hoặc phần mềm quản lý ngƣời bệnh của cơ sở khám, chữa bệnh.

+ Trƣờng hợp tiên lƣợng ngƣời bệnh cần tiếp tục điều trị trên 07 (bảy) ngày thì kê đơn thuốc theo quy định hoặc chuyển tuyến về cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp để tiếp tục điều trị. + Kê đơn thuốc gây nghiện, thuốc hƣớng thần, thuốc tiền chất theo thực hiện theo quy định. Quy định về nội dung kê đơn thuốc Trên thế giới không có một tiêu chuẩn thống nhất nào về kê đơn thuốc và mỗi quốc gia có quy định riêng phù hợp với điều kiện, cơ sở dữ liệu công dân của đất nƣớc mình. Tuy nhiên yêu cầu quan trọng nhất đó là đơn thuốc phải rõ ràng, đơn thuốc phải có tính hợp lệ và chỉ định chính xác thuốc phải sử dụng.