CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VE HIỆU QUA SAN XUẤT KINH DOANH NGÀNH DỊCH VỤ VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.1 Ly luận chung về hiệu quả sản xuất kinh doanh ngành dịch vụ 1.1 Dịch vụ và hiệu qua sản xuất kinh doanh ngành dịch vụ * Dịch vụ - Khái niệm: Dich vụ là sản phẩm vô hình của hoạt động kinh tế - xã hội, không thé cam nắm được, khác với hàng hóa là sản phẩm có hình dạng cụ thé. Dịch vụ thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người như các hàng hóa thông thường khác. Đồng thời, nó đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tổng sản phẩm trong nước (GDP) và là xu hướng phát triên trung tâm của moi quôc gia. Nói cách khác, ngành dịch vụ là một ngành công nghiệp đặc biệt: Không khói, không độc hại đến môi trường xung quanh nhưng lại mang đến hiệu quả kinh tế rất cao so với các ngành khác.
Đây được xem là ngành kinh tế mũi nhọn của rất nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam, vì thế được nhà nước quan tâm phát triển. - Các đặc tính: + Tính đồng thời: quá trình sản xuất và tiêu dùng dịch vụ xảy ra đồng thời. + Tính không thể tách rời: quá trình sản xuất và tiêu dùng địch vụ không thể tách rời - có sản xuât thì mới có tiêu dùng dịch vụ và ngược lại. + Tính không đồng nhất: mỗi một sản phẩm dịch vụ đều có chất lượng khác nhau hay giữa các sản phẩm dich vụ không có chất lượng đồng nhất.
+ Tính vô hình: các sản phẩm dich vụ không có hình hai rõ rệt, không thé thay trước khi tiêu dùng. + Tính không lưu trữ được: khác với hàng hóa thông thường, dịch vụ là loại hàng hóa đặc biệt, không lập kho dé lưu trữ được. -Các nhóm ngành dịch vụ: bao gồm 3 nhóm ngành + Dịch vụ kinh doanh: các lĩnh vực như giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, tài chính ngân hàng, bảo hiểm, kinh doanh bat động sản, kinh doanh các dịch vụ công nghệ như dịch vụ seo, dịch vụ thiết kế website,. + Dịch vụ tiêu dùng: các ngành cung cấp các sản phâm phục vụ cho việc tiêu dùng như điện, nước, các hoạt động bán buôn, bán lẻ, du lịch, các ngành dịch vụ cá 8 Chuyên đề thực tập nhân như y tế, thé thao, giáo dục,.
+ Dịch vụ công: các công việc hành chính, các hoạt động đoàn thể hoặc các sự kiện cộng đồng như khoa học công nghệ, quản lí nhà nước, hoạt động đoản thé (bảo hiểm bắt buộc),. * Hiệu quả sản xuất kinh doanh ngành dịch vụ Hiệu quả kinh doanh là một loại hình kinh tế, gắn với cơ chế thị trường liên quan đến tất cả các yếu tố trong quá trình sản xuất kinh doanh (như lao động, vốn, máy móc, nguyên liệu thô,. Do đó, doanh nghiệp chỉ có thé đạt hiệu quả cao khi sử dụng các yêu tô cơ bản của quy trình kinh doanh là có hiệu quả. Khi nói đến kinh tế học, các nhà kinh tế dựa vào các quan điểm khác nhau dé đưa ra các định nghĩa khác nhau.
Đối với các doanh nghiệp để đạt được mục tiêu kinh doanh, họ phải chú ý đến điều kiện nội bộ, thúc đây hiệu quả của các yêu tố sản xuất và tiết kiệm tất cả các chi phí cần thiết dé nâng cao hiệu quả. Kinh doanh là sử dụng các đầu vào thích hợp dé đạt được kết quả tối đa và chi phí tối thiêu. Tuy nhiên, để có thể hiểu rõ bản chất của hiệu quả cũng cần phân biệt khái niệm hiệu quả và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh: kết quả kinh doanh phản ánh quy mô đầu ra của hoạt động kinh doanh; hiệu quả có cách tiếp cận rộng hơn, có nghĩa là mức độ mà kết quả thực tế đã đạt được dé đạt được kết quả mong muốn, hay là trạng thái đạt được năng suất tối đa mà ít công sức nhất. Ta có thể rút ra khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh ngành dịch vụ như sau: “Hiệu quả sản xuất kinh doanh ngành dịch vụ là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, tiền vốn.) nhằm đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp ngành dịch vụ đã đề ra”.
Nó được xác định bởi mối tương quan giữa kết quả dat được từ hoạt động sản xuất kinh doanh và chi phí bỏ ra dé thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh đó. Trong khi đó, cả hai chỉ tiêu kết quả và chi phí đều khó xác định chính xác nên việc đánh giá hiệu quả chỉ mang tính chất tương đối.2 Vai trò và ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả ngành dịch vụ trong phát triển kinh tế - xã hội *Vai trò của việc nâng cao hiệu quả ngành dich vụ trong phát triển kinh tế - xã hội Việc nâng cao hiệu quả ngành dịch vụ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là nhân t6 giúp thúc đây cạnh tranh và sự tiên bộ trong kinh doanh. Sự cạnh tranh đi kèm với việc nâng cao hiệu quả 9 Chuyên đề thực tập kinh doanh của doanh nghiệp minh dé tồn tại trong môi trường cạnh tranh đầy khốc liệt.
Ngành dịch vụ có quan hệ chặt chẽ với giao lưu, hợp tác quốc tẾ, nâng cao hiệu quả ngành dich vụ đồng nghĩa với việc thúc đây mối quan hệ với cộng đồng quốc tế dé hợp tác cùng phát triển. Ngành dịch vụ phát triển, nhu cầu về các sản phẩm vật chất cũng tăng lên; do đó nó thúc day các ngành sản xuất vật chat phát triển, chuyên dịch cơ câu nên kinh tê. Việt Nam là đất nước có nguồn nhân lực déi dào, tài nguyên phong phú. Đề tận dụng triệt để được những nguồn lực này đòi hỏi phải nâng cao hiệu quả ngành dịch vụ: sử dụng tốt nguồn lao động, tạo việc làm cho nhiều lao động, khai thác nguồn nhân lực trẻ; khai thác tốt các tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa, lịch sử và các thành tựu của khoa học kĩ thuật hiện đại phục vụ con người.
*Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả ngành dịch vụ trong phát triển kinh tế - xã hội - Đối với nền kinh tế quốc dân: Hiệu quả kinh doanh nói chung và hiệu quả ngành dịch vụ nói riêng là một loại hình kinh tế quan trọng, phản ánh yêu cầu về quy tắc tiết kiệm thời gian phản ánh trình độ sử dụng nguồn lực, mức độ sản xuất và mức độ hoàn thành quan hệ sản xuất trong cơ chế thị trường. Mức độ phát triển của lực lượng sản xuất ngày càng cao, mối quan hệ sản xuất càng hoàn hảo, hiệu quả càng cao. Tóm lại, hiệu quả của các dịch vụ sản xuất và kinh doanh cung cấp cho đất nước sự phân bố, sử dụng các nguồn lực ngày càng hợp lý và hiệu quả hơn cho các doanh nghiệp. - Đối với bản thân doanh nghiệp: + Về mặt tuyệt đối: Hiệu quả của doanh nghiệp dịch vụ là lợi nhuận thu được từ việc kinh doanh dịch vụ.
Đây là cơ sở để tái sản xuất, mở rộng, cải thiện cuộc sống của người lao động. Đối với mỗi doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ, nâng cao hiệu quả kinh doanh đóng một vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Nó cũng giúp các doanh nghiệp cạnh tranh trên thị trường, đầu tư, mở rộng, cải tạo, hiện đại hóa các cơ sở kỹ thuật cho doanh nghiệp. + Về mặt tương đối: Hiệu quả kinh doanh được thể hiện thông qua các chỉ số hoạt động, toi đa hóa và nó phụ thuộc vào môi trường kinh doanh, trình độ công nghệ, vốn và quản lý tài nguyên của doanh nghiệp.
- Đối với người lao động: Đây chính là động lực thúc đầy, kích thích người lao động hăng say làm việc, luôn quan tâm đến kết quả lao động của mình. Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh đồng nghĩa với việc nâng cao đời sông lao động thúc day tăng năng suất lao động và góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh. 10 Chuyên đề thực tập 1.2 Hệ thống chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất kinh doanh ngành dịch vụ 1.1 Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng lao động -NSLĐ: Chỉ tiêu cho biết một lao động trong kỳ sẽ tạo ra bao nhiêu đơn vi kết quả sản xuất - kinh doanh, chỉ tiêu này càng cao cho thấy hiệu quả sử dụng lao động càng tốt. (Kết quả sản xuất — kinh doanh của doanh nghiệp có thé được biéu thị bằng nhiều chỉ tiêu như: GO, VA, NVA, doanh thu, doanh thu thuần, lợi nhuận.
Mỗi chỉ tiêu đều có ưu nhược điểm riêng. Tuy nhiên, trong ngành dịch vụ, người ta thường sử dụng doanh thu, lợi nhuận vì trong khi doanh thu phản ánh quy mô của quá trình sản xuất thì lợi nhuận là chỉ tiêu chất lượng tổng hợp nói lên kết quả của toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh ngành dịch vụ) Wp= — Trong đó : Wp: NSLD theo doanh thu L DT: Tổng doanh thu L: Tổng số lao động WIN=“" — Trongđó: W,y: NSLD theo lợi nhuận LN: Lợi nhuận L: Tổng số lao động 1.2 Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn - Mức sản xuất của vốn: Chỉ tiêu cho biết một đồng vốn trong kỳ sẽ tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu, chỉ tiêu này càng cao cho thấy hiệu quả sử dụng vốn càng tốt. Rp= > Trong do: Rp: Mức san xuất của vốn V: Tổng số vốn - Mức sinh lợi của vốn: Chỉ tiêu cho biết một đồng vốn trong kỳ sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận, chỉ tiêu này càng cao cho thấy hiệu quả sử dụng vốn càng tốt.3 Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh - Doanh thu trên một đồng chỉ phí: Chỉ tiêu cho biết một đồng chỉ phí bỏ ra trong kỳ sẽ tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu, chỉ tiêu này càng cao cho thấy hiệu quả hoạt động kinh doanh càng tốt. == (T: Doanh thu trên một đồng chi phí) II Chuyên đề thực tập - Mức doanh lợi theo giá thành toàn bộ: Chỉ tiêu cho biết một đồng chi phi bỏ ra trong kỳ sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận, chỉ tiêu này càng cao cho thấy hiệu quả hoạt động kinh doanh càng tốt.
M= = (M: Mức doanh lợi theo giá thành toàn bộ) 13 Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh ngành dịch vụ 1.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dung lao động Đề đánh giá hiệu quả sử dụng lao động ta đánh giá năng suất lao động bình quân chung ngành dịch vụ.