Đỗ thùy lan phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện tâm thần kinh tỉnh hưng yên năm 2021 luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp i

Phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện tâm thần kinh Hưng Yên năm 2021 trong luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I.

• Tác giả: Đỗ Thùy Lan
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Xuân Thắng
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Đề tài: Phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên năm 2021
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG KÊ ĐƠN – SỬ DỤNG THUỐC
• 2.1. Hoạt động kê đơn thuốc trong chu trình sử dụng thuốc
• 2.2. Sai sót trong kê đơn
• 2.3. Quy chế kê đơn thuốc ngoại trú
• 2.3.1. Khái niệm đơn thuốc
• 2.3.2. Quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Biến số nghiên cứu
• 3.2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.4. Mẫu nghiên cứu
• 3.2.5. Phương pháp xử lý, phân tích số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân tích kê đơn thuốc ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên
• 4.1.1. Thực hiện quy định về thủ tục hành chính (tên cơ sở, số điện thoại, tên, tuổi, địa chỉ của người bệnh, thông tin người kê đơn. Ghi tên thuốc, hướng dẫn sử dụng thuốc trong đơn
• 4.1.2. Số thuốc kê trong đơn
• 4.1.3. Chi phí cho một đơn thuốc
• 4.1.4. Thực hiện quy chế kê đơn thuốc hướng thần
• 4.1.5. Tỷ lệ thuốc kê trong đơn nằm trong Danh mục thuốc bệnh viện
• 4.1.6. Tỷ lệ các thuốc an thần kinh được kê trong đơn
• 4.1.7. Số lượng, giá trị sử dụng của thuốc theo nguồn gốc, xuất xứ
• 4.1.8. Cơ cấu danh mục thuốc được kê theo từng thuốc, nhóm điều trị
• 4.1.9. Tỷ lệ phối hợp thuốc trong đơn
• 4.1.10. Phân tích về tương tác thuốc trong đơn
• 4.2. Đánh giá việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú
• 4.2.1. Người bệnh uống thuốc đúng liều, đúng thời điểm
• 4.2.2. Người bệnh quên không uống thuốc trong thời gian 4 tuần
• 4.2.3. Người bệnh tự ý ngưng thuốc không tái khám, uống thêm thuốc khác
• 4.2.4. Lý do người bệnh không tuân thủ điều trị
• 4.2.5. Tuân thủ điều trị và biểu hiện bệnh
• 4.3. Kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên
• 4.3.1. Thực hiện quy định về thủ tục hành chính
• 4.3.2. Về ghi tên thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc
• 4.3.3. Số thuốc kê trong đơn
• 4.3.4. Chi phí cho một đơn thuốc
• 4.3.5. Thực hiện quy chế kê đơn thuốc hướng thần
• 4.3.6. Tỷ lệ thuốc kê nằm trong danh mục thuốc bệnh viện
• 4.3.7. Tỷ lệ các thuốc an thần kinh được kê trong đơn
• 4.3.8. Số lượng, giá trị của thuốc theo nguồn gốc xuất xứ
• 4.3.9. Cơ cấu danh mục thuốc được kê theo từng thuốc, nhóm điều trị
• 4.3.10. Tỷ lệ phối hợp thuốc trong đơn
• 4.3.11. Tương tác thuốc trong đơn
• 4.4. Về sự tuân thủ điều trị của người bệnh ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên
• 4.4.1. Uống thuốc đúng liều, đúng thời điểm
• 4.4.2. Người bệnh quên không uống thuốc trong thời gian 4 tuần
• 4.4.3. Người bệnh tự ý ngưng thuốc không tái khám, uống thêm thuốc khác
• 4.5. Về tuân thủ điều trị
• 4.5.1. Lý do người bệnh không tuân thủ điều trị
• 4.5.2. Tuân thủ điều trị và biểu hiện bệnh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại Hưng Yên

Phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần kinh Hưng Yên năm 2021 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá hiệu quả và tính hợp lý trong việc kê đơn thuốc. Nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe mà còn nâng cao uy tín của bệnh viện. Việc sử dụng thuốc điều trị tâm thần cần được thực hiện một cách khoa học và hợp lý để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

1.1. Khái niệm và vai trò của thuốc điều trị tâm thần

Thuốc điều trị tâm thần đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Các loại thuốc này bao gồm thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm và thuốc ổn định tâm trạng. Việc hiểu rõ về các loại thuốc này giúp bác sĩ kê đơn chính xác và hiệu quả hơn.

1.2. Tình hình sử dụng thuốc tại Bệnh viện Tâm thần kinh Hưng Yên

Tại Bệnh viện Tâm thần kinh Hưng Yên, việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú đã được thực hiện theo quy định của Bộ Y tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện, như tỷ lệ thuốc kê không nằm trong danh mục thuốc bệnh viện và sự tuân thủ quy chế kê đơn.

II. Vấn đề và thách thức trong việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú

Việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần kinh Hưng Yên gặp phải nhiều thách thức. Những sai sót trong kê đơn có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho bệnh nhân. Cần có các biện pháp khắc phục để nâng cao chất lượng kê đơn.

2.1. Sai sót trong kê đơn thuốc

Sai sót trong kê đơn thuốc có thể bao gồm việc kê sai tên thuốc, liều lượng không chính xác, hoặc không tuân thủ quy định của Bộ Y tế. Những sai sót này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn có thể gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng cho bệnh nhân.

2.2. Tác động của sai sót đến sức khỏe bệnh nhân

Sai sót trong kê đơn thuốc có thể dẫn đến việc bệnh nhân không tuân thủ điều trị, làm tăng nguy cơ tái phát bệnh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân mà còn làm tăng gánh nặng cho hệ thống y tế.

III. Phương pháp cải thiện kê đơn thuốc điều trị ngoại trú

Để nâng cao chất lượng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú, cần áp dụng các phương pháp khoa học và hiệu quả. Việc đào tạo nhân viên y tế và cải tiến quy trình kê đơn là rất cần thiết.

3.1. Đào tạo nhân viên y tế về kê đơn thuốc

Đào tạo nhân viên y tế về quy trình kê đơn thuốc và các quy định của Bộ Y tế là rất quan trọng. Điều này giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng của nhân viên trong việc kê đơn thuốc an toàn và hiệu quả.

3.2. Cải tiến quy trình kê đơn thuốc

Cải tiến quy trình kê đơn thuốc bằng cách áp dụng công nghệ thông tin và hệ thống quản lý thuốc có thể giúp giảm thiểu sai sót. Việc sử dụng phần mềm hỗ trợ kê đơn sẽ giúp bác sĩ dễ dàng theo dõi và quản lý đơn thuốc của bệnh nhân.

IV. Kết quả nghiên cứu về tuân thủ điều trị của bệnh nhân

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị của bệnh nhân tại Bệnh viện Tâm thần kinh Hưng Yên còn thấp. Cần có các biện pháp để nâng cao tỷ lệ này nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị.

4.1. Tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị

Tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị tại Bệnh viện Tâm thần kinh Hưng Yên chỉ đạt khoảng 60%. Điều này cho thấy cần có sự can thiệp để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của bệnh nhân trong việc tuân thủ điều trị.

4.2. Nguyên nhân không tuân thủ điều trị

Nguyên nhân không tuân thủ điều trị có thể bao gồm thiếu thông tin về thuốc, tác dụng phụ không mong muốn, và sự không tin tưởng vào hiệu quả của thuốc. Cần có các biện pháp giáo dục và tư vấn để giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về điều trị của mình.

V. Kết luận và kiến nghị cho tương lai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc cải thiện chất lượng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần kinh Hưng Yên là rất cần thiết. Cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả điều trị và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

5.1. Kiến nghị cải thiện quy trình kê đơn

Cần xây dựng các quy trình kê đơn thuốc rõ ràng và cụ thể, đồng thời tăng cường giám sát và đánh giá việc thực hiện quy trình này để đảm bảo chất lượng.

5.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Nên tiến hành các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các biện pháp cải thiện đã được áp dụng, từ đó có thể điều chỉnh và hoàn thiện quy trình kê đơn thuốc tại bệnh viện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Các rối loạn tâm thần đang trở thành một trong những gánh nặng y tế và kinh tế - xã hội lớn nhất trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo số liệu điều tra dịch tễ học, tỷ lệ mắc 10 rối loạn tâm thần thường gặp trong cộng đồng đã chiếm tới 18,69% dân số. Tại Bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên, năm 2021 đơn vị tiếp nhận khám và điều trị cho trên 7.000 lượt người bệnh với quy mô 130 giường bệnh kế hoạch, trong đó mô hình bệnh tật ngoại trú ghi nhận tỷ lệ cao ở bệnh tâm thần phân liệt với 25,52%, giai đoạn trầm cảm chiếm 9,83%, rối loạn phân liệt cảm xúc chiếm 5,45% và động kinh chiếm 3,04%.

Hoạt động kê đơn và sử dụng thuốc điều trị ngoại trú chuyên khoa tâm thần đòi hỏi tính chuẩn xác cao nhằm bảo đảm hiệu quả điều trị, kiểm soát tác dụng không mong muốn và ngăn ngừa nguy cơ phụ thuộc thuốc. Tuy nhiên, thực tiễn tại nhiều cơ sở y tế tuyến tỉnh cho thấy công tác này vẫn gặp phải những thách thức như kê đơn phối hợp phức tạp, lạm dụng chế phẩm bổ trợ và sự không tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân mạn tính. Đề tài nghiên cứu được thực hiện với hai mục tiêu cụ thể: thứ nhất, phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên năm 2021; thứ hai, đánh giá mức độ tuân thủ điều trị của người bệnh ngoại trú tại cơ sở.

Nghiên cứu được triển khai trên cỡ mẫu 120 đơn thuốc và 120 người bệnh ngoại trú từ ngày 01/09/2021 đến ngày 30/11/2021 tại Bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống chỉ số định lượng về kê đơn theo chuẩn Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế, tạo tiền đề để nâng tỷ lệ tuân thủ điều trị của bệnh nhân từ mức ước tính dưới 45% lên các mục tiêu cao hơn, đồng thời tối ưu hóa chi phí điều trị ngoại trú đạt mức trung bình 316.291 đồng mỗi đơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các khung lý thuyết quản trị dược và hướng dẫn chuyên môn y tế:

Thứ nhất, khung lý thuyết về Chu trình sử dụng thuốc và Hướng dẫn thực hành kê đơn thuốc tốt của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bao gồm quy trình chuẩn hóa 6 bước từ xác định vấn đề bệnh lý, mục tiêu điều trị, lựa chọn thuốc an toàn, ra quyết định kê đơn, cung cấp thông tin cảnh báo đến theo dõi và đánh giá sau điều trị.

Thứ hai, Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định 6858/QĐ-BYT của Bộ Y tế, trọng tâm là Phần C9 quy định các bậc thang chất lượng về quản lý cung ứng và sử dụng thuốc, kết hợp với bộ chỉ số kê đơn cốt lõi WHO/INRUD được quy định tại Thông tư 21/2013/TT-BYT.

Thứ ba, mô hình 5 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ điều trị theo báo cáo của WHO, bao gồm: nhóm yếu tố hệ thống chăm sóc sức khỏe, nhóm yếu tố liên quan đến người bệnh, nhóm yếu tố phác đồ điều trị, nhóm yếu tố đặc điểm bệnh học và nhóm yếu tố kinh tế - xã hội.

Các khái niệm cốt lõi trong nghiên cứu gồm có:

• Đơn thuốc ngoại trú: Văn bản chỉ định dùng thuốc hợp pháp của bác sĩ theo quy định tại Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT.
• Thuốc hướng thần và thuốc kiểm soát đặc biệt: Các hoạt chất tác động lên hệ thần kinh trung ương phải kê trên mẫu đơn thuốc H theo quy chế quản lý nghiêm ngặt.
• Thuốc an thần kinh thế hệ mới (chống loạn thần không điển hình) và thuốc an thần kinh cổ điển: Hai nhóm thuốc nền tảng trong điều trị loạn thần với sự khác biệt rõ rệt về phổ tác dụng phụ ngoại tháp.
• Tuân thủ dùng thuốc: Mức độ hợp tác tự nguyện của người bệnh đối với các hướng dẫn về liều lượng, thời điểm, cách dùng và tái khám của nhân viên y tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp giữa hồi cứu dữ liệu đơn thuốc và phỏng vấn trực tiếp người bệnh hoặc người nhà chăm sóc. Nguồn dữ liệu gồm 120 đơn thuốc ngoại trú lưu trữ trên phần mềm quản lý thông tin bệnh viện và 120 phiếu phỏng vấn hợp lệ thu thập trực tiếp tại quầy cấp phát thuốc ngoại trú BHYT từ ngày 01/09/2021 đến ngày 30/11/2021.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (hệ số Z bằng 1,96), tỷ lệ dự đoán P bằng 0,5 để đạt cỡ mẫu tối đa và khoảng sai lệch chấp nhận được d bằng 0,1. Theo công thức tính toán, cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 96 mẫu. Trong thực tế, nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát 139 đối tượng, loại bỏ 19 phiếu không đạt tiêu chuẩn để đưa vào phân tích 120 đơn thuốc và 120 người bệnh nhằm đảm bảo tính đại diện và nâng cao độ tin cậy thống kê.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng phần mềm Microsoft Excel với các công cụ thống kê mô tả, phân loại biến số và tính toán tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính tương thích cao với cấu trúc dữ liệu hồi cứu và khảo sát thực địa, cho phép xử lý chính xác các chỉ số kê đơn theo quy định của Bộ Y tế và đánh giá đa chiều các tiêu chí tuân thủ điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu từ 120 đơn thuốc với tổng số 397 lượt kê thuốc tại Bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên ghi nhận các kết quả nổi bật sau:

Thứ nhất, việc thực hiện quy chế kê đơn đạt mức độ chuẩn hóa tuyệt đối. Tỷ lệ đơn thuốc thực hiện đúng quy định về thủ tục hành chính đạt 100%, bao gồm đầy đủ thông tin tên cơ sở khám chữa bệnh, số điện thoại, họ tên, giới tính, địa chỉ chi tiết đến thôn xã, chẩn đoán theo mã ICD-10 và thông tin người kê đơn. Đồng thời, 100% lượt thuốc (397/397 lượt) đều được ghi rõ tên, hàm lượng, liều dùng một lần và liều dùng 24 giờ. 100% thuốc được kê đều nằm trong Danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện.

Thứ hai, chỉ số về số lượng thuốc và cơ cấu nguồn gốc thuốc phản ánh thực trạng kê đơn đa dạng. Số thuốc trung bình trong một đơn là 3,31 thuốc. Trong đó, đơn kê 3 thuốc chiếm tỷ lệ cao nhất với 51,67% (62 đơn), đơn 4 thuốc chiếm 28,33% (34 đơn), đơn 2 thuốc chiếm 12,50% (15 đơn) và đơn 5 thuốc chiếm 7,50% (9 đơn). Xét theo nhóm bệnh lý, nhóm rối loạn giấc ngủ có số thuốc trung bình cao nhất là 4,00 thuốc/đơn, nhóm rối loạn lo âu là 3,73 thuốc/đơn, trong khi tâm thần phân liệt và động kinh ghi nhận lần lượt là 3,00 và 3,04 thuốc/đơn. Thuốc sản xuất trong nước chiếm ưu thế vượt trội với 76,07% số lượt kê (302 lượt), trong khi thuốc nhập khẩu chiếm 23,93% số lượt (95 lượt) nhưng chiếm tới 53,44% tổng giá trị tiền thuốc. Thuốc generic chiếm 63,73% số lượt, chế phẩm Y học cổ truyền chiếm 33,00% và biệt dược gốc chiếm 3,27%.

Thứ ba, xu hướng chỉ định thuốc chuyên khoa dịch chuyển mạnh mẽ sang các thế hệ mới. Trong nhóm thuốc an thần kinh điều trị rối loạn tâm thần (85 lượt kê), an thần kinh thế hệ mới chiếm 75,29% về số lượt kê và 74,57% về giá trị sử dụng, dẫn đầu là Olanzapin 10mg với 39 lượt kê (chiếm 45,88%). An thần kinh thế hệ cũ chỉ còn chiếm 24,71% về số lượt và 25,43% về giá trị. Đối với nhóm động kinh và trầm cảm, các hoạt chất phổ biến gồm Depakin Chrono 500mg, Carbamazepin 200mg (cùng chiếm 3,27% tổng số lượt kê) và Amitriptylin 25mg (chiếm 5,04%). Tỷ lệ phối hợp thuốc chiếm 45,00% tổng số đơn (54 đơn), phổ biến nhất là phối hợp 2 thuốc an thần kinh (15,00%) và phối hợp an thần kinh với chống trầm cảm (15,00%).

Thứ tư, chi phí trung bình cho một đơn thuốc ngoại trú đạt 316.291 đồng, trong đó đơn có chi phí cao nhất là 835.740 đồng và thấp nhất là 57.240 đồng. Có 9,20% đơn thuốc (11 đơn) có chỉ định thuốc hướng thần và 100% các đơn này thực hiện đúng mẫu đơn thuốc H, tuân thủ đúng số ngày sử dụng quy định và có đầy đủ chữ ký, số chứng minh nhân dân của người lĩnh thuốc.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ 100% đơn thuốc thực hiện đúng quy chế hành chính là kết quả của việc áp dụng đồng bộ phần mềm công nghệ thông tin trong toàn viện. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An năm 2019 (đạt 100%) và vượt trội hơn so với Bệnh viện Tâm thần Thái Bình năm 2020 (đạt trên 90%). Việc thiết lập mặc định ngày kê đơn và các trường dữ liệu bắt buộc trên phần mềm đã loại bỏ hoàn toàn các lỗi sai sót hành chính thủ công.

Tuy nhiên, số thuốc trung bình 3,31 thuốc/đơn cao hơn so với khuyến cáo tối ưu của WHO (dưới 3,0 thuốc/đơn), đồng thời cao hơn mức 2,09 thuốc tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội năm 2016 và 2,42 thuốc tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An năm 2019. Phân tích sâu 105 đơn thuốc có từ 3 đến 5 thuốc cho thấy nguyên nhân chính là do bác sĩ thường kê kết hợp các chế phẩm bổ trợ thần kinh và Y học cổ truyền, tiêu biểu như Hoạt huyết dưỡng não (chiếm 14,44% tổng số lượt kê trong nhóm này), Setblood (10,63%) và Bình can (9,54%).

Chi phí trung bình một đơn thuốc (316.291 đồng) cao hơn so với kết quả tại Nghệ An (87.412 đồng) và Thái Bình (khoảng 91.000 đồng). Yếu tố cốt lõi dẫn đến sự gia tăng này là do trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19 năm 2021, bệnh viện đã triển khai chính sách cấp phát thuốc gộp thời gian 2 tháng cho bệnh nhân ngoại trú nhằm giảm tần suất tiếp xúc đông người.

Để tăng tính trực quan trong báo cáo học thuật, các dữ liệu trên có thể được biểu diễn hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng minh họa tỷ trọng số lượt kê và giá trị giữa thuốc nội và thuốc ngoại, kết hợp biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu phối hợp thuốc và bảng ma trận đối chiếu tương tác giữa các hoạt chất hướng thần.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực tế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, chuẩn hóa danh mục và hạn chế chỉ định các chế phẩm bổ trợ không thiết yếu. Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện cần ban hành hướng dẫn chi tiết về việc kê đơn thuốc hỗ trợ thần kinh và chế phẩm Đông y, đặt mục tiêu giảm số thuốc trung bình từ 3,31 xuống dưới 2,80 thuốc/đơn trong vòng 6 tháng kể từ khi áp dụng, do Giám đốc bệnh viện và Trưởng khoa Dược chịu trách nhiệm chỉ đạo.

Thứ hai, nâng cấp tính năng cảnh báo tương tác thuốc tự động trên phần mềm quản lý khám chữa bệnh. Tổ Công nghệ thông tin phối hợp cùng bộ phận Dược lâm sàng tích hợp cơ sở dữ liệu Dược thư Quốc gia và các nguồn tương tác chuẩn quốc tế vào phần mềm kê đơn, nhằm tầm soát 100% các đơn thuốc có phối hợp từ 3 thuốc trở lên, hạn chế tối đa nguy cơ tương kỵ, hoàn thành trong thời gian 3 tháng.

Thứ ba, đẩy mạnh hoạt động tư vấn dược lâm sàng ngoại trú tại quầy phát thuốc. Khoa Dược phân công dược sĩ đại học trực tiếp tư vấn, hướng dẫn cách xử lý khi quên liều và giải thích tác dụng phụ cho người bệnh hoặc người nhà, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ tuân thủ điều trị toàn diện lên trên 70% trong lộ trình 12 tháng.

Thứ tư, tổ chức đào tạo liên tục về quy chế kê đơn và phác đồ điều trị chuyên khoa. Phòng Kế hoạch tổng hợp chủ trì tổ chức các buổi sinh hoạt khoa học định kỳ hàng quý cho 100% bác sĩ khám bệnh ngoại trú, cập nhật Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị rối loạn tâm thần theo Quyết định 2058/QĐ-BYT, hạn chế thói quen điều trị bao vây theo kinh nghiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất: Bác sĩ chuyên khoa tâm thần, thần kinh và y học gia đình. Tài liệu cung cấp góc nhìn thực chứng về tỷ lệ phối hợp thuốc an thần kinh, kinh nghiệm sử dụng nhóm thuốc thế hệ mới và các lưu ý lâm sàng để tối ưu hóa hiệu quả điều trị ngoại trú cho từng thể bệnh mạn tính.

Nhóm thứ hai: Dược sĩ lâm sàng và cán bộ quản lý dược bệnh viện. Cung cấp phương pháp phân tích danh mục thuốc theo nguồn gốc, chi phí, chỉ số WHO/INRUD và quy trình kiểm soát chặt chẽ biểu mẫu kê đơn thuốc hướng thần H theo quy chuẩn Bộ Y tế.

Nhóm thứ ba: Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc & Điều trị các cơ sở y tế tuyến tỉnh. Luận văn cung cấp số liệu thực tế làm căn cứ xây dựng danh mục thuốc đấu thầu hợp lý, kiểm soát quỹ Bảo hiểm Y tế và thực hiện hiệu quả Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện tại Phần C9.

Nhóm thứ tư: Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược và Y tế công cộng. Tài liệu là mẫu nghiên cứu thực tế về thiết kế mô tả cắt ngang, cách thức xử lý dữ liệu hồi cứu kết hợp khảo sát thực địa và đánh giá các yếu tố tuân thủ điều trị của người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ sử dụng thuốc an thần kinh thế hệ mới tại bệnh viện đạt mức bao nhiêu? Nghiên cứu chỉ ra thuốc an thần kinh thế hệ mới chiếm 75,29% về số lượt kê và 74,57% về tổng giá trị sử dụng. Trong đó, Olanzapin 10mg là thuốc được kê nhiều nhất với 45,88% số lượt. Điều này cho thấy bệnh viện ưu tiên các hoạt chất thế hệ mới nhằm giảm thiểu tác dụng phụ ngoại tháp cho bệnh nhân ngoại trú.

Tại sao số thuốc trung bình trong đơn ngoại trú lại ở mức 3,31 thuốc? Mức 3,31 thuốc/đơn cao hơn khuyến nghị của WHO do ngoài các thuốc điều trị đặc hiệu tâm thần, bác sĩ thường kê thêm các chế phẩm hỗ trợ thần kinh và Y học cổ truyền. Trong 105 đơn kê từ 3 đến 5 thuốc, Hoạt huyết dưỡng não chiếm 14,44% và Setblood chiếm 10,63% tổng số lượt kê.

Chi phí bình quân một đơn thuốc ngoại trú trong nghiên cứu là bao nhiêu? Chi phí trung bình đạt 316.291 đồng mỗi đơn, dao động từ 57.240 đồng đến 835.740 đồng. Mức chi phí này cao hơn các giai đoạn trước do bệnh viện thực hiện chính sách cấp phát thuốc gộp thời gian 2 tháng cho người bệnh ngoại trú trong giai đoạn phòng chống dịch Covid-19 năm 2021.

Quy chế kê đơn thuốc hướng thần tại bệnh viện được kiểm soát ra sao? Có 9,20% đơn thuốc thuộc diện kê đơn thuốc hướng thần và 100% các đơn này tuân thủ chuẩn xác Thông tư 52/2017/TT-BYT: sử dụng đúng mẫu đơn H, chỉ định đúng số ngày quy định, viết số lượng bằng chữ và lưu trữ đầy đủ chữ ký cùng số chứng minh nhân dân người nhận.

Nghiên cứu đề xuất giải pháp cốt lõi nào để nâng cao sự tuân thủ điều trị của người bệnh? Nghiên cứu khuyến nghị tăng cường hoạt động dược lâm sàng trực tiếp tại quầy cấp phát ngoại trú, cung cấp tài liệu hướng dẫn xử trí khi quên liều, đồng thời tích hợp phần mềm cảnh báo tương tác tự động nhằm hạn chế các tác dụng phụ gây gián đoạn điều trị.

Kết luận

• Tỷ lệ tuân thủ quy chế kê đơn về thủ tục hành chính, ghi nhãn thuốc và danh mục thuốc thiết yếu tại Bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên đạt mức tối đa 100%.
• Số thuốc trung bình trong đơn là 3,31 thuốc với 45,00% đơn có phối hợp thuốc, phản ánh thói quen kê kèm các chế phẩm bổ trợ thần kinh và Y học cổ truyền.
• Thuốc sản xuất trong nước chiếm ưu thế lớn về số lượt kê với 76,07%, trong khi thuốc nhập khẩu chiếm tỷ trọng chi phí cao hơn với 53,44%.
• Xu hướng điều trị đã chuyển dịch mạnh mẽ sang nhóm an thần kinh thế hệ mới với tỷ lệ 75,29% số lượt kê, góp phần giảm thiểu tác dụng không mong muốn.
• Công tác quản lý và kê đơn thuốc hướng thần đạt chuẩn mực tuyệt đối 100% theo các quy định hiện hành của Bộ Y tế.

Luận văn đã đóng góp hệ thống bằng chứng khoa học thực chứng quan trọng về thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc chuyên khoa tâm thần tuyến tỉnh. Trong lộ trình 2022-2023, bệnh viện cần ưu tiên tích hợp phần mềm cảnh báo tương tác thuốc và chuẩn hóa quy trình tư vấn dược lâm sàng ngoại trú. Kính mời các nhà quản lý y tế, dược sĩ và bác sĩ lâm sàng tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng các giải pháp quản trị dược hiệu quả vào thực tiễn khám chữa bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Mục tiêu “Nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho toàn dân” đã được Đảng, Nhà nước và các cấp bộ ngành hết sức quan tâm trong thời gian qua là chiến lược không chỉ tại Việt Nam mà còn ở tất cả các quốc gia trên thế giới. Nội dung chính để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn dân là nâng cao chất lượng các cơ sở khám chữa bệnh trên toàn quốc. Quyết định 6858/QĐ-BYT ngày 18/11/2016 của Bộ Y tế ban hành Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện với mục tiêu khuyến khích, định hướng và thúc đẩy các bệnh viện tiến hành các hoạt động cải tiến và nâng cao chất lượng nhằm cung ứng dịch vụ y tế an toàn, chất lượng, hiệu quả và đem lại sự hài lòng cho người bệnh, người dân và nhân viên y tế, đồng thời phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội đất nước. Phần C9 trong bộ tiêu chí đưa ra các bậc thang chất lượng về quản lý cung ứng và sử dụng thuốc, tuy nhiên tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên để đạt được các nấc thang chất lượng cụ thể theo bộ tiêu chí thì việc khắc phục các tồn tại trong hoạt động cung ứng và sử dụng thuốc như việc kê đơn thuốc không hiệu quả và bất hợp lý, công tác triển khai các văn bản chỉ đạo như Quy chế kê đơn nội trú, ngoại trú chưa kịp thời và đầy đủ…Đó là một trong những nguyên nhân chính làm giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của bệnh viện.

Bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên là bệnh viện chuyên khoa hạng II, chịu trách nhiệm chính trong khám, điều trị các bệnh liên quan đến rối loạn tâm thần và động kinh. Việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú của bệnh viện ngoài những nét chung còn có những nét đặc thù của một bệnh viện chuyên khoa tâm thần. Với sự phát triển của bệnh viện, sự nâng cao về trình độ chuyên môn và nhận thức của cán bộ y tế cũng như nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao của nhân dân tỉnh nhà, các tỉnh lân cận, bệnh viện không 1 những phải cung ứng đủ thuốc mà còn phải đảm bảo sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn, hợp lý đồng thời phải tiến hành đánh giá và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động quản lý cung ứng và sử dụng thuốc từ đó để từng bước đạt được các nấc thang chất lượng. Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại đơn vị mình như thế nào? Sự tuân thủ điều trị ngoại trú của người bệnh ra sao? Có vấn đề gì cần cải thiện trong việc sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện? Bệnh viện đã có một số nghiên cứu về việc sử dụng thuốc điều trị nội trú, tuy nhiên cho đến nay chưa có nghiên cứu nào về việc sử dụng thuốc điều trị ngoại trú.

Vì vậy chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu: “Phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên năm 2021”. Với hai mục tiêu sau: 1. Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên năm 2021. Đánh giá việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần kinh tỉnh Hưng Yên năm 2021.

Từ đó đưa ra một số kiến nghị và đề xuất giúp cho việc kê đơn và sử dụng thuốc điều trị ngoại trú hợp lý, an toàn và hiệu quả. Khái quát về hoạt động kê đơn – sử dụng thuốc 1. Hoạt động kê đơn thuốc trong chu trình sử dụng thuốc Hoạt động kê đơn thuốc trong chu trình sử dụng thuốc được sơ đồ hóa như hình 1. Chu trình hoạt động sử dụng thuốc Chẩn đoán, kê đơn là hoạt động của bác sĩ xác định xem người bệnh cần dùng những thuốc gì, liều dùng cùng với liệu trình điều trị phù hợp.

Kê đơn hợp lý thông qua việc kê những thuốc hiệu quả, an toàn cho bệnh nhân không những giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân tại các cơ sở y tế mà còn góp phần giảm chi phí điều trị. Một đơn thuốc tốt phải đạt được các yêu cầu: hiệu quả chữa bệnh cao, an toàn trong dùng thuốc và tiết kiệm. Nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều sai sót trong kê đơn như kê sai tên thuốc, nhầm lẫn liều lượng, kê quá nhiều thuốc gây tương tác và tăng gánh nặng chi phí y tế… Trên thế giới, WHO đã ban hành và khuyến cáo áp dụng “Hướng dẫn thực hành kê đơn thuốc tốt”. Theo đó, quá trình thực hiện kê đơn, điều trị hợp lý gồm các bước [1].

Bước 1: Xác định vấn đề bệnh lý của bệnh nhân 3 Bước 2: Xác định mục tiêu điều trị: Bạn muốn đạt được gì sau điều trị? Bước 3: Xác định tính phù hợp của phương pháp điều trị riêng của bạn: Kiểm tra tính hiệu quả và an toàn. Bước 4: Bắt đầu điều trị (Kê đơn) Một đơn thuốc đầy đủ bao gồm nội dung sau: - Tên, địa chỉ, số điện thoại của người kê đơn. - Ngày tháng kê đơn - Tên gốc của thuốc, hàm lượng. - Dạng thuốc, tổng số thuốc - Nhãn thuốc: Hướng dẫn, cảnh báo - Tên, địa chỉ, tuổi bệnh nhân - Chữ ký của người kê đơn Bước 5: Cung cấp thông tin, hướng dẫn và cảnh báo Bước 6: Theo dõi và dừng điều trị Ở Việt Nam, việc chẩn đoán và kê đơn được Bộ Y tế quy định rất chặt chẽ thông qua các văn bản pháp quy.

Thông tư 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú và Thông tư 18/2018/TT-BYT ngày 22/8/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của TT 52/2017 ngày 29/12/2017. Luật khám bệnh có hiệu lực từ ngày 01/01/2011 quy định: khi kê đơn thuốc, người hành nghề phải ghi đầy đủ, rõ ràng vào đơn thuốc hoặc bệnh án thông tin về tên thuốc, hàm lượng, liều dùng, cách dùng và thời gian dùng thuốc. Việc kê đơn phải phù hợp với chẩn đoán bệnh, tình trạng bệnh của người bệnh [2]. Sai sót trong kê đơn Sai sót chính của quá trình sử dụng thuốc bao gồm các sai sót trong kê đơn “Prescribing errors”, sai sót trong cấp phát “Dispensing error” và sai sót trong thực hành “Administration error”, như vây trong chu trình sử dụng thuốc sai sót có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào [1].

Trong kê đơn, sai sót được định 4 nghĩa là sự kê đơn sai thuốc (sai so với chỉ định, chống chỉ định, thuốc gây dị ứng đã biết trước và thuốc trùng với thuốc đang dùng), sai liều, sai hàm lượng, sai dạng bào chế, sai số lượng, sai đường dùng, sai nồng độ, sai số lần dùng thuốc, phối hợp tương kỵ, hướng dẫn sai cách dùng, chữ viết không đọc được dẫn đến dùng sai [3]. Nhưng cũng có cách định nghĩa về sai sót trong kê đơn khác: sai sót trong kê đơn được coi là kết quả của một quyết định dùng thuốc hoặc quá trình viết đơn mà nó làm giảm đáng kể hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ có hại khi so sánh với hướng dẫn thực hành [2].Phân tích thực trạng kê đơn ngoài các chỉ số sử dụng thuốc theo khuyến cáo của WHO [5], một số nghiên cứu khác lại hướng tới vấn đề sai sót trong kê đơn. Đơn thuốc là đối tượng dễ tiếp cận, mặt khác sai sót trong kê đơn có thể là nguyên nhân gây ra sai sót trong các giai đoạn sau của chu trình sử dụng thuốc. Quy chế kê đơn thuốc ngoại trú 1.

Khái niệm đơn thuốc Đơn thuốc là văn bản để thầy thuốc chỉ định và hướng dẫn dùng thuốc cho bệnh nhân và là căn cứ để hiệu thuốc bán thuốc cho bệnh nhân. Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh. Đơn thuốc là căn cứ để bán thuốc, cấp thuốc, pha chế thuốc, cân thuốc, sử dụng thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc. Bác sĩ có thể chỉ định điều trị cho người bệnh vào đơn thuốc (theo mẫu quy định của BYT) hoặc sổ y bạ, sổ điều trị bệnh mạn tính gọi chung là đơn thuốc.

Đơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể tự mua. Đơn thuốc là chỉ định của người thầy thuốc đối với bệnh nhân nhằm giúp họ có được những thứ thuốc theo đúng phác đồ điều trị. Quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Việc kê đơn thuốc ngoại trú thực hiện theo Thông tư 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 của Bộ Y tế và Thông tư 18/2018/TT-BYT ngày 22/08/2018 5 của Bộ Y tế. Thông tư 27/2021/TT-BYT ngày 20/12/2021 Quy định kê đơn thuốc bằng hình thức điện tử có hiệu lực ngày 15/02/2022.

* Nguyên tắc kê đơn - Việc kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được thực hiện theo các nguyên tắc sau đây: + Chỉ được kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. + Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh. + Việc kê đơn thuốc phải đạt được mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ưu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic.

- Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: + Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế; + Quyết định số 2058/QĐ-BYT, ngày 14/5/2020 của Bộ Trưởng Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số rối loạn tâm thần thường gặp” + Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã được phép lưu hành; + Dược thư quốc gia của Việt Nam; - Số lượng thuốc được kê đơn thực hiện theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện 6 trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế.