Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Trên Bệnh Nhân Nội Trú Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Yên Lập

Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân nội trú tại trung tâm y tế huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ trong luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I.

• Tác giả: Dương Quang Trung
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Thúy Vân
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý - Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Yên Lập
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ CHƯƠNG TRÌNH QUẢN LÝ SỬ DỤNG KHÁNG SINH THEO QUYẾT ĐỊNH SỐ 5631/QĐ-BYT
• 2.1. Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện
• 2.2. Hoạt động giám sát sử dụng kháng sinh
• 2.3. Các chỉ số trong chương trình quản lý sử dụng kháng sinh
• 3. TỔNG QUAN VỀ SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHẾ QUẢN - BỆNH LÝ NHIỄM KHUẨN PHỔ BIẾN TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN YÊN LẬP
• 3.1. Tổng quan về bệnh viêm phế quản cấp ở người lớn
• 3.2. Sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản cấp
• 4. BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận về mức độ và xu hướng tiêu thụ kháng sinh tại TTYT huyện Yên Lập giai đoạn 2020-2021
• 4.2. Tình hình tiêu thụ kháng sinh nhóm cephalosporin
• 4.3. Tình hình tiêu thụ kháng sinh nhóm Penicilin
• 4.4. Tình hình tiêu thụ các nhóm kháng sinh khác
• 4.5. Tình hình tiêu thụ kháng sinh tại các khoa lâm sàng
• 4.6. Về tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản cấp nội trú
• 4.7. Một số ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A. DANH MỤC BẢNG
• B. DANH MỤC HÌNH
• C. CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập

Kháng sinh đóng vai trò quan trọng trong điều trị các bệnh nhiễm trùng. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc. Tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập, việc phân tích tình hình sử dụng kháng sinh là cần thiết để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị. Nghiên cứu này nhằm mục đích khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh và tình hình kê đơn kháng sinh trong điều trị viêm phế quản, một bệnh lý phổ biến tại đây.

1.1. Khái quát về kháng sinh và vai trò của chúng trong y tế

Kháng sinh là các hợp chất có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn. Chúng được sử dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh nhiễm trùng. Tuy nhiên, việc lạm dụng kháng sinh có thể dẫn đến kháng thuốc, gây khó khăn trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn trong tương lai.

1.2. Tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập

Tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập, kháng sinh được sử dụng phổ biến trong điều trị các bệnh nhiễm trùng. Tuy nhiên, việc kê đơn kháng sinh không hợp lý vẫn diễn ra, dẫn đến tình trạng kháng thuốc ngày càng gia tăng. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng kháng sinh tại đây.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng kháng sinh

Việc sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là tình trạng kê đơn kháng sinh không hợp lý, dẫn đến kháng thuốc. Ngoài ra, việc thiếu thông tin và kiến thức về kháng sinh cũng là một yếu tố quan trọng.

2.1. Tình trạng kê đơn kháng sinh không hợp lý

Nhiều bệnh nhân được kê đơn kháng sinh mặc dù không cần thiết, đặc biệt trong các trường hợp viêm phế quản cấp. Điều này không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn góp phần vào tình trạng kháng thuốc.

2.2. Thiếu thông tin và kiến thức về kháng sinh

Nhiều nhân viên y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập chưa được đào tạo đầy đủ về việc sử dụng kháng sinh. Điều này dẫn đến việc kê đơn kháng sinh không đúng cách, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

III. Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu từ hồ sơ bệnh án và phỏng vấn nhân viên y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập. Dữ liệu sẽ được thu thập trong khoảng thời gian từ 03/01/2022 đến 03/05/2022.

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, nhằm thu thập thông tin về tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu sẽ được thu thập từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân điều trị nội trú và thông qua phỏng vấn nhân viên y tế. Các thông tin sẽ bao gồm loại kháng sinh được sử dụng, liều lượng, và lý do kê đơn.

IV. Kết quả nghiên cứu về sử dụng kháng sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập có nhiều vấn đề cần khắc phục. Tỷ lệ kê đơn kháng sinh không hợp lý cao, đặc biệt trong điều trị viêm phế quản.

4.1. Tỷ lệ kê đơn kháng sinh trong điều trị viêm phế quản

Nghiên cứu cho thấy khoảng 70% bệnh nhân viêm phế quản được kê đơn kháng sinh, mặc dù nhiều trường hợp không cần thiết. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình kê đơn kháng sinh.

4.2. Đánh giá hiệu quả điều trị

Mặc dù kháng sinh được kê đơn phổ biến, nhưng hiệu quả điều trị không đạt yêu cầu. Nhiều bệnh nhân không cải thiện tình trạng sức khỏe sau khi sử dụng kháng sinh, cho thấy cần có sự điều chỉnh trong việc kê đơn.

V. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng kháng sinh

Để nâng cao hiệu quả sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập, cần thực hiện một số giải pháp như đào tạo nhân viên y tế, cải thiện quy trình kê đơn và tăng cường giám sát sử dụng kháng sinh.

5.1. Đào tạo nhân viên y tế

Cần tổ chức các khóa đào tạo về sử dụng kháng sinh cho nhân viên y tế, giúp họ hiểu rõ hơn về chỉ định và cách sử dụng kháng sinh hợp lý.

5.2. Cải thiện quy trình kê đơn

Cần xây dựng quy trình kê đơn kháng sinh rõ ràng, đảm bảo rằng chỉ những trường hợp cần thiết mới được kê đơn kháng sinh.

VI. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Nghiên cứu này đã chỉ ra tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập và những thách thức hiện tại. Việc cải thiện quy trình sử dụng kháng sinh là cần thiết để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ kê đơn kháng sinh không hợp lý cao, cần có các biện pháp khắc phục kịp thời.

6.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và giám sát tình hình sử dụng kháng sinh, đồng thời áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả hơn để giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc các bệnh lý nhiễm khuẩn chiếm 16,7% tổng số ca bệnh nội trú, đứng thứ hai chỉ sau các bệnh lý tim mạch (18,4%). Thực trạng này dẫn đến việc sử dụng kháng sinh chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách y tế, dao động từ 34% đến 38,1% tổng chi phí tiền thuốc tại các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện. Tình trạng lạm dụng và kê đơn kháng sinh phổ rộng không đúng chỉ định đang đẩy mức độ kháng thuốc lên mức báo động, đe dọa trực tiếp đến hiệu quả điều trị và an toàn của người bệnh.

Luận văn chuyên khoa cấp I ngành Dược lý - Dược lâm sàng của dược sĩ Dương Quang Trung thực hiện tại Trường Đại học Dược Hà Nội tập trung giải quyết hai mục tiêu trọng tâm: Khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú giai đoạn 2020 - 2021 và phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản cấp nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ.

Nghiên cứu được triển khai tại cơ sở khám chữa bệnh hạng II tuyến huyện trong phạm vi thời gian từ ngày 03/01/2022 đến 03/05/2022, trích xuất dữ liệu tiêu thụ dược phẩm trong 24 tháng (2020 - 2021) và phân tích chuyên sâu 90 hồ sơ bệnh án năm 2021. Kết quả nghiên cứu xác lập bức tranh toàn cảnh về mức độ tiêu thụ thuốc với mật độ trung bình toàn viện đạt 42,4 DDD/100 ngày nằm viện, đồng thời phát hiện 38,9% ca bệnh viêm phế quản cấp được chỉ định kháng sinh chưa thỏa mãn hướng dẫn chuyên môn. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chuẩn xác làm nền tảng triển khai Chương trình Quản lý sử dụng kháng sinh (AMS) theo Quyết định 5631/QĐ-BYT của Bộ Y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Chương trình Quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020 và Quyết định số 772/QĐ-BYT ngày 04/03/2016 của Bộ Y tế. Mô hình này thiết lập các trụ cột giám sát tiêu thụ dược phẩm định kỳ, kiểm soát nhiễm khuẩn và can thiệp dược lâm sàng nhằm tối ưu hóa phác đồ điều trị.

Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng hệ thống phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học (ATC) kết hợp Đơn vị liều xác định hàng ngày (Defined Daily Dose - DDD) do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chuẩn hóa. Các khái niệm và mô hình chuyên ngành then chốt được vận hành bao gồm:

• Chỉ số DDD/100 ngày nằm viện: Thước đo chuẩn hóa cường độ tiêu thụ kháng sinh, phản ánh số liều dùng chuẩn trên 100 ngày điều trị nội trú.
• Kháng sinh nhóm 2 cần theo dõi và giám sát: Danh mục các thuốc phổ rộng có nguy cơ kháng thuốc cao như Fluoroquinolon, Aminoglycosid, Cephalosporin thế hệ 3 và thế hệ 4.
• Đánh giá tính hợp lý của phác đồ: Đối chiếu chỉ định, liều dùng, đường dùng, tương tác thuốc và chống chỉ định theo Hướng dẫn sử dụng kháng sinh ban hành kèm Quyết định 708/QĐ-BYT ngày 02/03/2015 và Dược thư Quốc gia Việt Nam năm 2020.
• Bệnh học viêm phế quản cấp: Nhiễm trùng cấp tính niêm mạc phế quản với hơn 60% căn nguyên do virus, đa phần tự giới hạn và chỉ dùng kháng sinh khi có bằng chứng nhiễm khuẩn rõ ràng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu kết hợp hai nhánh phương pháp:

Nhánh định lượng tiêu thụ: Thu thập hồi cứu toàn bộ số liệu xuất nhập kho dược và dữ liệu ngày nằm viện thực tế từ phần mềm quản lý thông tin bệnh viện tại tất cả các khoa lâm sàng nội trú (loại trừ khoa Nhi) trong giai đoạn từ 01/01/2020 đến 31/12/2021. Phương pháp phân tích DDD/100 ngày nằm viện được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc triệt tiêu sai số do quy mô giường bệnh biến động và cho phép so sánh khách quan với các bệnh viện trong nước và quốc tế.

Nhánh đánh giá lâm sàng: Chọn mẫu toàn thể gồm 90 bệnh án bệnh nhân người lớn (từ 16 tuổi trở lên) được chẩn đoán viêm phế quản cấp trong vòng 48 giờ sau nhập viện và có kê đơn kháng sinh trong năm 2021. Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ áp dụng cho bệnh nhân nằm viện dưới 3 ngày, chuyển tuyến, tử vong hoặc đồng nhiễm từ 2 vị trí nhiễm khuẩn trở lên nhằm bảo đảm tính đồng nhất của mẫu.

Toàn bộ dữ liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2010. Các biến số liên tục có phân phối chuẩn được trình bày dưới dạng giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn, trong khi các biến phân hạng định tính được biểu diễn bằng tần số và tỷ lệ phần trăm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mức tiêu thụ kháng sinh nội trú có xu hướng gia tăng qua hai năm nghiên cứu. Tổng mật độ tiêu thụ toàn viện tăng từ 40,2 DDD/100 ngày nằm viện (năm 2020) lên 44,8 DDD/100 ngày nằm viện (năm 2021), đạt mức trung bình 42,4 DDD/100 ngày nằm viện. Nhóm Cephalosporin chiếm ưu thế tuyệt đối với 22,6 DDD/100 ngày nằm viện (chiếm 53,3% tổng tiêu thụ), tiếp theo là Penicillin đạt 10,2 DDD/100 ngày nằm viện. Trong phân nhóm Cephalosporin, các hoạt chất thế hệ 3 (C3G) có mức tiêu thụ gấp 6 đến 7 lần so với thế hệ 1 và thế hệ 2.

Khoa lâm sàng có mật độ sử dụng kháng sinh cao nhất lần lượt là Hồi sức tích cực - Chống độc (tăng mạnh từ 46,2 lên 59,9 DDD/100 ngày nằm viện), Ngoại tổng hợp - Chuyên khoa (tăng từ 56,0 lên 58,0 DDD/100 ngày nằm viện) và Phụ sản (giảm từ 60,0 xuống 53,1 DDD/100 ngày nằm viện). Hai hoạt chất có mật độ sử dụng cao nhất toàn viện giai đoạn 2020 - 2021 là Amoxicilin đường uống (7,7 DDD/100 ngày nằm viện) và Cefoperazon đường tiêm (6,7 DDD/100 ngày nằm viện).

Khảo sát 90 bệnh nhân viêm phế quản cấp (tuổi trung bình 56,3 ± 15,7 tuổi, nữ giới chiếm 66,7%, bệnh nhân trên 60 tuổi chiếm 50,0%) cho thấy thời gian nằm viện trung bình là 7,7 ± 1,7 ngày và thời gian dùng kháng sinh là 6,4 ± 1,7 ngày. Tỷ lệ bệnh nhân có bệnh nền mạn tính mắc kèm là 57,8%, phổ biến nhất là tăng huyết áp (18,9%), đau thắt ngực (7,8%) và đái tháo đường (5,6%). Có 31,1% bệnh nhân từng dùng kháng sinh trước khi nhập viện.

Đánh giá tính hợp lý chỉ định theo Hướng dẫn của Bộ Y tế ghi nhận 61,1% bệnh nhân (55 ca) thỏa mãn tiêu chuẩn dùng kháng sinh (trong đó 45,6% do khạc đờm mủ/vàng/xanh, 7,8% có bệnh lý mạn tính, 6,7% người cao tuổi có yếu tố nguy cơ). Tuy nhiên, có tới 38,9% bệnh án (35 ca) không thỏa mãn các tiêu chí hướng dẫn nhưng vẫn được bác sĩ chỉ định kháng sinh điều trị.

Cơ cấu kê đơn trong điều trị viêm phế quản cấp tập trung vào nhóm Cephalosporin với 59/126 lượt kê (chiếm 46,8%, riêng Cephalosporin thế hệ 3 chiếm 41,3%), Macrolid đạt 21,4%, Penicillin chiếm 18,3% và Quinolon chiếm 12,1%. Kháng sinh đường tiêm truyền tĩnh mạch chiếm tỷ lệ áp đảo 62,7% (79 lượt). Phác đồ đơn độc chiếm 60,0% (54 bệnh nhân, đứng đầu là Ampicillin/Sulbactam 17,8% và Cefoperazon 13,3%), trong khi phác đồ phối hợp 2 kháng sinh chiếm 40,0% (36 bệnh nhân, dẫn đầu là Cefoperazon kết hợp Azithromycin 11,1%).

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua các biểu đồ xu hướng biến thiên 24 tháng và bảng cơ cấu phối hợp thuốc. Việc nhóm Cephalosporin thế hệ 3, đặc biệt là Cefoperazon tiêm, chiếm tỷ trọng cao phản ánh thói quen điều trị bao vây tại tuyến y tế cơ sở. Điều này bắt nguồn từ tâm lý e ngại diễn tiến nặng trên người bệnh cao tuổi (50,0%) và bệnh nhân có bệnh mắc kèm (57,8%).

Thực trạng 38,9% ca viêm phế quản cấp được chỉ định kháng sinh không thỏa mãn tiêu chuẩn hướng dẫn của Bộ Y tế phản ánh khoảng trống lớn trong thực hành lâm sàng. Viêm phế quản cấp phần lớn do virus gây ra, nhưng áp lực điều trị triệu chứng và thói quen kê đơn theo kinh nghiệm khi chưa có kết quả xét nghiệm vi sinh tại chỗ đã thúc đẩy việc lạm dụng thuốc.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả này tương đồng với nghiên cứu đa trung tâm của Trương Anh Thư khi Cephalosporin chiếm 70,2% và gần một phần ba bệnh nhân sử dụng kháng sinh chưa hợp lý. Trên bình diện quốc tế, khảo sát tại 248 bệnh viện ở Úc ghi nhận 24,3% kê đơn không tuân thủ hướng dẫn. Sự phụ thuộc quá mức vào kháng sinh đường tiêm (62,7%) và tỷ lệ phối hợp thuốc lên tới 40,0% trong viêm phế quản cấp tại Yên Lập nhấn mạnh sự cần thiết phải kiểm soát chặt chẽ danh mục thuốc để hạn chế nguy cơ chọn lọc chủng vi khuẩn kháng thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

Kiện toàn Ban Quản lý sử dụng kháng sinh và ban hành quy định sử dụng kháng sinh nội bộ: Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp cùng Tổ Dược lâm sàng xây dựng phác đồ điều trị nhiễm trùng hô hấp chuẩn hóa cho tuyến huyện. Mục tiêu giảm tỷ lệ chỉ định kháng sinh không đúng hướng dẫn trong viêm phế quản cấp từ 38,9% xuống dưới 15% trong vòng 12 tháng.

Thiết lập quy trình phê duyệt trước đối với kháng sinh cần giám sát nhóm 2: Áp dụng phiếu yêu cầu hội chẩn chuyên môn trước khi cấp phát các hoạt chất thuộc nhóm Fluoroquinolon, Aminoglycosid và Cephalosporin thế hệ 3 đường tiêm. Khoa Dược và các khoa lâm sàng Hồi sức cấp cứu, Ngoại, Nội phối hợp thực hiện nhằm cắt giảm tổng lượng tiêu thụ Cefoperazon và Ciprofloxacin ít nhất 20% sau 6 tháng áp dụng.

Triển khai chương trình xuống thang và chuyển đổi từ đường tiêm sang đường uống (IV-to-PO switch): Bác sĩ điều trị và Dược sĩ lâm sàng thực hiện đánh giá người bệnh sau 48 đến 72 giờ nhập viện. Nếu triệu chứng lâm sàng cải thiện và chức năng tiêu hóa ổn định, chuyển ngay sang kháng sinh đường uống thích hợp. Mục tiêu hạ tỷ lệ sử dụng kháng sinh đường tiêm từ 62,7% xuống dưới 40%, rút ngắn thời gian dùng kháng sinh trung bình từ 6,4 ngày xuống 5,0 ngày trong lộ trình 18 tháng.

Tăng cường năng lực vi sinh và tập huấn dược lâm sàng định kỳ: Phòng Kế hoạch tổng hợp phối hợp Khoa Xét nghiệm đầu tư trang thiết bị nhuộm soi và nuôi cấy vi khuẩn, phấn đấu đạt tỷ lệ xét nghiệm vi sinh trên 30% ca nhiễm khuẩn nội trú nặng. Đồng thời tổ chức đào tạo liên tục mỗi 6 tháng cho 100% bác sĩ kê đơn về Dược lý học, hiệu chỉnh liều theo độ thanh thải creatinin và tương tác thuốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Dược sĩ lâm sàng và cán bộ Khoa Dược tại các bệnh viện tuyến huyện: Tài liệu hướng dẫn chi tiết quy trình tính toán chỉ số DDD/100 ngày nằm viện theo chuẩn WHO, cung cấp biểu mẫu thu thập bệnh án phục vụ công tác giám sát sử dụng thuốc định kỳ.

Bác sĩ điều trị chuyên khoa Nội, Hồi sức cấp cứu, Ngoại và Phụ sản: Tài liệu lâm sàng hữu ích giúp nhận diện các sai sót thường gặp trong kê đơn viêm phế quản cấp, hỗ trợ lựa chọn kháng sinh đúng căn nguyên và hạn chế các phối hợp thuốc trùng lặp phổ kháng khuẩn.

Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc & Điều trị các cơ sở y tế: Khung tham chiếu thực tiễn để xây dựng và đánh giá hiệu quả hoạt động của Ban Quản lý sử dụng kháng sinh theo Quyết định 5631/QĐ-BYT, giúp kiểm soát ngân sách thuốc và chi phí bảo hiểm y tế.

Học viên sau đại học và sinh viên ngành Dược, Y khoa: Nguồn dữ liệu thực chứng và phương pháp luận chuẩn mực trong thiết kế nghiên cứu đánh giá sử dụng thuốc (Drug Utilization Evaluation - DUE) và phân tích dược tễ học.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số DDD/100 ngày nằm viện có ý nghĩa gì trong quản lý dược bệnh viện? Chỉ số DDD/100 ngày nằm viện là công cụ đo lường chuẩn hóa của WHO, phản ánh số liều dùng xác định hàng ngày trên 100 ngày điều trị nội trú. Chỉ số này giúp triệt tiêu sự khác biệt về quy mô giường bệnh và biến động giá thuốc, cho phép so sánh mức độ tiêu thụ kháng sinh chính xác giữa các khoa phòng và giữa các cơ sở y tế.

Tại sao Cephalosporin thế hệ 3 lại có mức tiêu thụ cao vượt trội tại tuyến huyện? Cephalosporin thế hệ 3, tiêu biểu là Cefoperazon, có phổ kháng khuẩn rộng trên vi khuẩn Gram âm và tiện dụng trong điều trị theo kinh nghiệm. Tại tuyến y tế cơ sở, do hạn chế về xét nghiệm vi sinh định danh vi khuẩn và áp lực điều trị trên người bệnh có nhiều bệnh nền, bác sĩ thường có xu hướng chỉ định thuốc phổ rộng để bao vây nhiễm trùng.

Khi nào bệnh nhân viêm phế quản cấp nội trú có chỉ định dùng kháng sinh? Theo Quyết định 708/QĐ-BYT của Bộ Y tế, kháng sinh chỉ được chỉ định trong viêm phế quản cấp khi có triệu chứng lâm sàng không cải thiện, ho khạc đờm mủ/vàng/xanh, người bệnh có bệnh lý mạn tính phối hợp (tim, phổi, thận, suy giảm miễn dịch) hoặc bệnh nhân trên 65 tuổi có từ hai yếu tố nguy cơ trở lên.

Tác hại của việc lạm dụng kháng sinh đường tiêm và phối hợp thuốc không cần thiết là gì? Việc sử dụng kháng sinh đường tiêm chiếm tới 62,7% và phối hợp thuốc 40,0% không đúng chỉ định làm tăng chi phí điều trị, kéo dài ngày nằm viện, tăng nguy cơ tai biến tiêm truyền và phản ứng có hại của thuốc (ADR). Nghiêm trọng hơn, thực hành này thúc đẩy nhanh quá trình chọn lọc các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc trong môi trường bệnh viện.

Chương trình quản lý sử dụng kháng sinh theo Quyết định 5631/QĐ-BYT yêu cầu thực hiện những nhiệm vụ trọng tâm nào? Quyết định 5631/QĐ-BYT quy định 6 nhiệm vụ cốt lõi: Thành lập Ban quản lý sử dụng kháng sinh; ban hành các quy định và hướng dẫn điều trị nội bộ; giám sát định kỳ mức độ tiêu thụ và tình hình đề kháng kháng sinh; triển khai các can thiệp dược lâm sàng (duyệt thuốc, chuyển đổi tiêm - uống, xuống thang); đào tạo tập huấn cho nhân viên y tế; đánh giá và phản hồi thông tin kê đơn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã cung cấp bức tranh định lượng toàn diện về mức độ tiêu thụ kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập giai đoạn 2020 - 2021 với chỉ số trung bình toàn viện đạt 42,4 DDD/100 ngày nằm viện, trong đó nhóm Cephalosporin chiếm tỷ trọng chi phối 53,3%.
• Phát hiện thực trạng đáng lưu tâm với 38,9% bệnh án viêm phế quản cấp được chỉ định kháng sinh chưa thỏa mãn tiêu chí hướng dẫn của Bộ Y tế, phản ánh sự lạm dụng điều trị theo kinh nghiệm.
• Ghi nhận tỷ lệ sử dụng kháng sinh đường tiêm (62,7%) và phác đồ phối hợp hai thuốc (40,0%) còn ở mức cao, chủ yếu tập trung vào Cephalosporin thế hệ 3 kết hợp Macrolid.
• Đề tài đóng góp cơ sở dữ liệu thực chứng và phương pháp luận vững chắc giúp củng cố hoạt động của Ban Quản lý sử dụng kháng sinh và chuẩn hóa phác đồ điều trị nhiễm khuẩn hô hấp tại tuyến cơ sở.
• Các bệnh viện tuyến huyện cần nhanh chóng thiết lập hệ thống giám sát phê duyệt kháng sinh phổ rộng, triển khai chiến lược chuyển đổi tiêm sang uống và nâng cao vai trò can thiệp của dược sĩ lâm sàng để bảo vệ hiệu lực kháng sinh bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh nhiễm trùng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh tật và tử vong trên toàn thế giới [15]. Vi khuẩn là tác nhân gây bệnh phổ biến nhất trên người trong các bệnh nhiễm trùng. Kháng sinh là một thành tựu quan trọng của thế kỷ 20. Sự ra đời của kháng sinh là một bước ngoặt lớn của y học, giúp giảm thiểu đáng kể tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do nhiễm khuẩn.

Tuy nhiên việc lạm dụng kháng sinh đã gây ra tình trạng kháng kháng sinh ngày càng nghiêm trọng và trở thành vấn đề mang tính toàn cầu [18]. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc các bệnh lý nhiễm khuẩn rất cao, đứng hàng thứ hai (16,7%) chỉ sau các bệnh lý về tim mạch (18,4%) [6], cùng với tình hình kháng kháng sinh luôn ở mức báo động khiến lựa chọn sử dụng kháng sinh đang là thách thức lớn đối với cán bộ y tế trong điều trị. Chính vì vậy quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện là chiến lược quan trọng của kế hoạch phòng chống kháng thuốc. Nhằm nâng cao quả điều trị bệnh nhiễm trùng, đảm bảo an toàn, giảm thiểu các biến cố bất lợi cho người bệnh, giảm khả năng xuất hiện đề kháng của vi sinh vật gây bệnh, giảm chi phí nhưng không ảnh hưởng tới chất lượng điều trị, thúc đẩy chính sách sử dụng kháng sinh hợp lý, an toàn, Bộ Y tế đã ra quyết định 772/QĐ- BYT ngày 04/3/2016 về việc ban hành tài liệu “Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện”, và sau đó được thay thế bằng quyết định 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020.

Quyết định của Bộ Y tế là kim chỉ nam cho việc xây dựng chương trình quản lý sử dụng tại trung tâm y tế huyện Yên Lập. Trung tâm Y tế huyện Yên Lập được xếp hạng II thực hiện chức năng khám bệnh, chữa bệnh và y tế dự phòng cho nhân dân trong huyện và các huyện lân cận. Những năm gần đây số lượng bệnh nhân đến khám và điều trị tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập về các bệnh nhiễm trùng ngày càng tăng theo kết quả phân tích ABC/VEN hàng năm nhóm thuốc kháng sinh là nhóm thuốc có tổng tiền sử dụng đứng thứ 3 sau thuốc điều trị tim mạch và đái tháo đường. Do vậy để việc sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập an toàn, hiệu quả, hợp lý, nhóm nghiên cứu tiến hành thực hiện đề tài “Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh 1 trên bệnh nhân điều trị nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập tỉnh Phú Thọ” với hai mục tiêu: 1.

Khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản trên bệnh nhân nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập. Chúng tôi hi vọng với kết quả thu được của nghiên cứu sẽ mô tả được thực trạng tiêu thụ kháng sinh và tình hình kê đơn kháng sinh trong điều trị viêm phế quản trên bệnh nhân nội trú là một bệnh nhiễm trùng phổ biến tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập từ đó đề xuất được một số biện pháp thúc đẩy sử dụng kháng sinh hợp lý, nâng cao hiệu quả của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại TTYT huyện Yên Lập. Tổng quan về chương trình quản lý sử dụng kháng sinh theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT 1.

Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện [1] Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020 của Bộ Y tế, khuyến cáo một số nhiệm vụ chính của chương trình quản lý kháng sinh trong bệnh viện như sau: - Thành lập Ban quản lý sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện. - Xây dựng các quy định về sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện. - Giám sát sử dụng kháng sinh và giám sát đề kháng kháng sinh tại bệnh viện. - Triển khai các can thiệp nâng cao chất lượng sử dụng kháng sinh trong bệnh viện.

- Đào tạo, tập huấn cho nhân viên y tế trong bệnh viện. - Đánh giá thực hiện, báo cáo và phản hồi thông tin. Hoạt động giám sát sử dụng kháng sinh [1] Giám sát sử dụng kháng sinh cần được thực hiện định kỳ, liên tục, tại các thời điểm: - Trước khi triển khai chương trình QLSDKS: giúp cung cấp các thông tin quan trọng về mô hình kê đơn sử dụng kháng sinh trong bệnh viện cũng như trên các nhóm bệnh nhân/nhóm khoa phòng đặc thù khác nhau. Kết quả giám sát sẽ giúp nhận diện được các nguy cơ tiềm tàng của việc sử dụng kháng sinh không hợp lý, từ đó định hướng các hoạt động, chiến lược của chương trình QLSDKS phù hợp.

- Định kỳ trong quá trình triển khai chương trình QLSDKS (thuờng mỗi 6 tháng một lần hoặc mỗi 1 năm 1 lần): giúp theo dõi việc sử dụng kháng sinh tại bệnh viện và hiệu quả của các chiến lược hoạt động trong chương trình QLSDKS. - Các hình thức giám sát + Phân tích chi phí kháng sinh + Phân tích tiêu thụ thông qua DDD (Defined daily dose) theo quy mô toàn bệnh viện và/hoặc phân theo từng khoa phòng. DDD cần được hiệu chỉnh cho 100 hoặc 1000 (người- ngày hoặc ngày – giường) (ngày nằm viện). 3 + Phân tích tiêu thụ thông qua thời gian sử dụng kháng sinh DOT (Days of therapy), LOT (Length of therapy).

DOT và LOT hiệu chỉnh theo 100 hoặc 1000 (người - ngày hoặc ngày - giường) (hay ngày nằm viện). + Phân tích chuyên sâu các vấn đề liên quan đến sử dụng kháng sinh. Phân tích có thể khu trú tại một số khoa, đơn vị lâm sàng sử dụng nhiều kháng sinh quan tâm. Các chỉ số phân tích có thể bao gồm: chỉ định, lựa chọn, chế độ liều, cách dùng, chuyển đổi đường tiêm sang đường uống, xuống thang kháng sinh, biến cố bất lợi, thời gian sử dụng kháng sinh.

Từ kết quả giám sát thực trạng sử dụng kháng sinh, Ban QLSDKS có thể xây dựng các chính sách, quy định về sử dụng kháng sinh, định hướng các chiến lược hoạt động phù hợp. Các chỉ số trong chương trình quản lý sử dụng kháng sinh 1. Chỉ số giám sát sử dụng kháng sinh [1] - Chỉ số cần thực hiện: + Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê đơn kháng sinh. + Tiêu thụ kháng sinh tính theo liều dùng một ngày DDD (DDD - Defined Daily Dose), báo cáo dưới dạng DDD/100 hoặc 1000 (người – ngày hoặc ngày – giường).

- Chỉ số khuyến khích thực hiện: + Ngày điều trị kháng sinh (DOT - Days of Therapy) trung bình. DOT có thể được báo cáo dưới dạng DOT/100 hoặc 1000 (người – ngày hoặc ngày – giường) (ngày nằm viện). + Thời gian sử dụng kháng sinh (LOT – Length of Therapy) trung bình. + Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê đơn 1 kháng sinh + Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê kháng sinh phối hợp + Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê đơn kháng sinh đường tiêm + Số lượng, tỷ lệ % ca phẫu thuật được chỉ định kháng sinh dự phòng + Số lượng, tỷ lệ % chuyển kháng sinh từ đường tiêm sang kháng sinh uống + Tỷ lệ đơn kê phù hợp theo hướng dẫn sử dụng kháng sinh, hướng dẫn điều trị các bệnh nhiễm khuẩn hoặc hướng dẫn sử dựng kháng sinh dự phòng.

Chỉ sổ về nhiễm khuẩn bệnh viện [1] Các bệnh viện căn cứ theo Hướng dẫn của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc phê duyệt các Hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để xác định tiêu chí về kiểm soát nhiễm khuẩn tại bệnh viện. Chỉ số về mức độ kháng thuốc (xác định theo tiêu chuẩn EUCAST hoặc CLSI): - Chỉ số cần thực hiện: + Số lượng, tỷ lệ % cấy dương tính. + Số lượng, tỷ lệ % vi sinh vật đa kháng gây bệnh quan trọng phân lập được trên tổng số mẫu cấy dương tính. Căn cứ theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT, nhóm nghiên cứu sẽ đánh giá một số tiêu chí sử dụng kháng sinh sau: - Đánh giá mức độ tiêu thụ kháng sinh thông qua liều dùng một ngày DDD (DDD - Defined Daily Dose) với từng kháng sinh cụ thể theo toàn viện và các khoa lâm sàng, trên nhóm bệnh nhân nội trú.

- Đánh giá các vấn đề liên quan đến kê đơn kháng sinh trên một bệnh nhiễm trùng là viêm phế quản- bệnh lý nhiễm trùng phổ biến nhất trên nhóm bệnh nhân nội trú về: chỉ định, liều dùng, cách dùng, tương tác thuốc, chống chỉ định. Tổng quan về sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản - bệnh lý nhiễm khuẩn phổ biến tại Trung tâm y tế huyện Yên Lập 1. Tổng quan về bệnh viêm phế quản cấp ở người lớn [4] Qua khảo sát sơ bộ tại TTYT huyện Yên Lập, viêm phế quản cấp là nhiễm trùng thường gặp nhất trên cả bệnh nhân nội trú và ngoại trú. Khái niệm Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính của niêm mạc phế quản ở người trước đó không có tổn thương; khi khỏi không để lại di chứng; nguyên nhân thường do nhiễm virus, vi khuẩn hoặc cả hai loại [4].

Đây là bệnh lý nhiễm trùng hô hấp thường gặp nhất trong thực hành lâm sàng. Nhiều trường hợp viêm phế quản cấp tự khỏi mà không cần điều trị [4]. 5 Viêm phế quản cấp cũng thường liên quan nhiều tới tình trạng dùng kháng sinh không phù hợp. Căn nguyên gây bệnh thường gặp nhất là do virus, tuy nhiên, nhiều nghiên cứu nhận thấy, có tới 70% số trường hợp viêm phế quản cấp được dùng kháng sinh [4].

Dịch tễ Viêm phế quản cấp đứng hàng thứ 5 trong tổng số những chẩn đoán hay gặp nhất cho bệnh nhân. Tỷ lệ mắc bệnh viêm phế quản cấp tính cao nhất vào cuối mùa thu và mùa đông khi các bệnh lây nhiễm do siêu vi qua đường hô hấp đạt đỉnh [13], [28]. Bệnh nhân đến khám vì viêm phế quản cấp thường được kê đơn kháng sinh từ 70 -90% trường hợp, mặc dù đa số các trường hợp là do virus. Tần suất mắc viêm phế quản cấp vào mùa đông và mùa thu cao hơn trong mùa hè và mùa xuân [2].

Chẩn đoán + Người bệnh thường không có sốt. + Ho khan hoặc có thể có khạc đờm trắng, màu xanh, màu vàng, hoặc đục như mủ. + Một số ít người bệnh có thể có khó thở. + Hầu hết các biểu hiện lâm sàng của viêm phế quản cấp thường kéo dài chừng 1 tuần thì hết, tuy nhiên, ho có thể kéo dài đến 20 ngày [28].

Căn nguyên - Các căn nguyên thường gặp nhất gây viêm phế quản cấp là virus chiếm khoảng 60% các trường hợp [17], [19].