CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN THỦ TỤC HÀNG HÓA XUẤT KHẨU 1. Tổng quan về quá trình thực hiện thủ tục hàng hóa xuất khẩu 1. Khái quát về xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm xuất khẩu Xuất khẩu hàng hóa là một hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi, sử dụng tiền tệ làm phương thức thanh toán.
Tiền tệ ở đây có thể là đồng tiền của một trong hai quốc gia của người mua, người bán hoặc của một quốc gia thứ ba khác. Xuất khẩu được xem là hành vi buôn bán theo một hệ thống các mối quan hệ mua bán trong nền thương mại có tổ chức nhằm bán sản phẩm, hàng hóa sản xuất trong nước ra nước ngoài để thu mua ngoại tệ, đẩy mạnh quá trình sản xuất hàng hóa phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế ổn định, từng bước nâng cao mức sống nhân dân. Kinh doanh xuất khẩu của doanh nghiệp là hoạt động buôn bán hàng hóa và dịch vụ từ trong nước phục vụ nhu cầu của các nước ở bên ngoài lãnh thổ hoặc vùng khu vực đặc biệt trên lãnh thổ nước ta nhằm mục đích đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Căn cứ theo khoản 1 Điều 28 Luật Thương Mại số 36/2005/QH11 ban hành ngày 14 tháng 06 năm 2005 quy định về khái niệm xuất khẩu như sau: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”.
Vai trò của xuất khẩu hàng hóa 1. Đối với quá trình phát triển kinh tế 11 Xuất khẩu đóng góp vào sự tăng trưởng của nền kinh tế: Trong tính toán tổng cầu, xuất khẩu được coi là nhu cầu từ bên ngoài (ngoại nhu). Mức độ phụ thuộc của một nền kinh tế vào xuất khẩu được đo bằng tỷ lệ giữa giá trị nhập khẩu và tổng thu nhập quốc dân. Đối với những nền kinh tế mà cầu nội địa yếu, thì xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế.
Xuất khẩu là cách mang ngoại tệ lớn nhất về cho đất nước, bên cạnh đó giúp các doanh nghiệp trong nước mở rộng thị trường tiêu thụ, quy mô sản xuất, từ đó giúp nền kinh tế tăng trưởng. Chính vì thế, nhiều nước đang phát triển theo đuổi chiến lược công nghiệp hóa hướng vào xuất khẩu. Tuy nhiên, vì xuất khẩu phụ thuộc vào yếu tố nước ngoài, nên để đảm bảo tăng trưởng kinh tế ổn định và bền vững, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF – International Monetary Fund) thường khuyến nghị các nước phải dựa nhiều hơn nữa vào cầu nội địa. Hoạt động xuất khẩu góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm: Trong quá trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới, hàng hoá các nước phải chịu sự cạnh tranh khốc liệt với hàng hoá của nước khác và gặp phải sự cản trở quyết liệt của các rào cản như thuế quan và phi thuế quan.
Vì vậy để có thể tồn tại, đứng vững và phát triển được trên thị trường, bên cạnh đó là chống trả được sự cạnh tranh quyết liệt từ hàng hoá các nước khác, thì các nước phải không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành sản phẩm… để tạo sức cạnh tranh mạnh mẽ cho hàng hoá nước mình. Xuất khẩu giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang nền kinh tế hướng ngoại: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là do tác động của rất nhiều yếu tố như tiến bộ khoa học kỹ thuật, tốc độ phát triển kinh tế. Trong đó hoạt động xuất khẩu cũng là một yếu tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Kể từ khi Đảng và Nhà nước ta phát triển nền kinh tế dựa trên mô hình hướng về xuất khẩu kếp hợp song song với mô hình thay thế nhập khẩu, đã và đang làm cho cơ cấu kinh tế của nước ta chuyển dịch tích cực, phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới và khu vực.
Xuất khẩu giải quyết công ăn việc làm, nâng cao đời sống nhân dân: Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm rất nhiều mặt; trước hết, sản xuất hàng xuất khẩu là nơi thu hút hàng triệu lao động vào làm việc và có thu nhập tương đối ổn định. Xuất khẩu 12 còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu, phục vụ đời sống và đáp ứng ngày càng phong phú thêm nhu cầu tiêu dùng của nhân dân. Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại: Xuất khẩu và các quan hệ kinh tế đối ngoại đã làm cho nền kinh tế nước ta gắn chặt với phân công lao động quốc tế. Thông thường hoạt động xuất khẩu ra đời sớm hơn các hoạt động kinh tế đối ngoại khác, nên nó thúc đẩy các quan hệ này phát triển.
Chẳng hạn, xuất khẩu và sản xuất hàng hoá thúc đẩy các quan hệ tín dụng, đầu tư, vận tải quốc tế…. đến lượt nó chính các quan hệ kinh tế đối ngoại lại tạo điều kiện để cho mở rộng xuất khẩu. Đối với doanh nghiệp Xuất khẩu giúp cho doanh nghiệp thu được lợi nhuận cao: Lợi nhuận thu được ở thị trường nước ngoài có thể nhiều hơn vì môi trường cạnh tranh, giai đoạn chu kì sống của sản phẩm ở nước ngoài khác với thị trường nội địa. Ví dụ: một sản phẩm đang rơi vào giai đoạn suy thoái ở thị trường trong nước, làm cho doanh số tiêu thụ sản phẩm giảm xuống, trong khi đó ở thị trường nước ngoài, sản phẩm này lại đang phát triển.
Do đó, lúc này nếu xuất khẩu sản phẩm đó ra thị trường nước ngoài thì việc giảm giá sản phẩm là điều không cần thiết. Một lý do khác có thể làm cho lợi nhuận lớn hơn là do sự khác nhau về chính sách của chính phủ trong nước và ngoài nước về thuế hay sự điều chỉnh về giá. Xuất khẩu có vai trò tích cực trong việc đổi mới trang thiết bị và công nghệ sản xuất: Hoạt động xuất khẩu là hoạt động kinh doanh trên phạm vi thị trường thế giới, một thị trường mà sự cạnh tranh ngày càng diễn ra ác liệt. Sự tồn tại và phát triển hàng hoá xuất khẩu phụ thuộc rất lớn vào chất lượng và giá cả; do đó phụ thuộc rất lớn vào công nghệ sản xuất ra chúng.
Điều này thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất trong nước phải luôn luôn đổi mới, luôn cải tiến thiết bị, máy móc nhằm nâng cao chất lượng sản xuất. Mặt khác, xuất khẩu trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh quyết liệt còn đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao tay nghề, trình độ của người lao động. Hoạt động xuất khẩu giúp quảng bá thương hiệu doanh nghiệp, thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế: Các công ty lớn mạnh xuất khẩu nhiều mặt hàng có giá trị ra thị trường quốc tế ngoài việc chiếm lĩnh thị trường, còn giúp khẳng định tên tuổi công ty. 13 Quốc gia có nhiều thương hiệu mạnh thì cũng được khẳng định thương hiệu của chính quốc gia đó.
Có thể thấy rõ việc xuất khẩu đã có những đóng góp của những tên tuổi lớn cho thương hiệu các quốc gia. Nhiệm vụ của xuất khẩu hàng hóa Nghiên cứu chiến lược, chính sách và công cụ nhằm phát triển thương mại quốc tế nói chung và hoạt động xuất khẩu nói riêng. Ra sức khai thác có hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước, không đánh giá mình quá cao, quá lạc quan cũng như không tự ti đánh giá mình quá thấp, từ đó bỏ lỡ cơ hội làm ăn với nước ngoài, liên kết và đan xen vào chương trình kinh tế thế giới. Nâng cao năng lực sản xuất hàng xuất khẩu theo hướng ngày càng chứa đựng nhiều hàm lượng chất xám, kỹ thuật và công nghệ để tăng nhanh khối lượng và kim ngạch xuất khẩu.
Tạo ra những mặt hàng, nhóm hàng xuất khẩu có khối lượng và giá trị lớn đáp ứng những đòi hỏi của thị trường thế giới và của khách hàng về chất lượng và số lượng, có sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh cao. Mở rộng thị trường và đa phương hoá đối tác. Xây dựng các mặt hàng chủ lực ở phạm vi chiến lược, từ đó có kế hoạch phát triển và mở rộng mặt hàng chủ lực. Quy trình thực hiện thủ tục hàng hóa xuất khẩu ở nước ta hiện nay Để hoạt động kinh doanh xuất khẩu có hiệu quả, chúng ta cần phải tổ chức hoạt động này một cách khoa học và chặt chẽ: từ khâu điều tra nghiên cứu thị trường, lựa chọn hàng hóa xuất khẩu và đối tác giao dịch, đến việc tiến hành giao dịch đàm phán, ký kết hợp đồng và thực hiện hợp đồng.
Mỗi khâu trong quá trình đều cần phải được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng và luôn đặt nó trong một mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Quy trình thực hiện thủ tục hàng hóa xuất khẩu là một trong những khâu quan trọng. Sau khi ký kết hợp đồng với đối tác, doanh nghiệp bắt đầu lên kế hoạch và triển khai, tổ chức thực hiện hợp đồng xuất khẩu. Quy trình thực hiện thủ tục hàng hóa xuất khẩu Xin giấy phép xuất khẩu Chuẩn bị hàng xuất khẩu Kiểm tra chất lượng hàng xuất khẩu Thuê phương tiện vận tải Mua bảo hiểm cho hàng hóa xuất khẩu Làm thủ hải quan Giao hàng cho người vận tải.
Làm thủ tục thanh toán Khiếu nại và giải quyết khiếu nại 15 Nguồn: Bài giảng Quản trị xuất nhập khẩu (Dương Đắc Quang Hảo) Để thực hiện hợp đồng xuất khẩu, nhân viên XNK bắt đầu thực hiện các thủ tục hàng hóa xuất khẩu từ việc chuẩn bị hàng xuất khẩu, đến việc thuê phương tiện vận tải, làm thủ tục hải quan cho đến khi giao hàng và thanh toán. Mỗi bước trong quy trình đều có liên quan chặt chẽ với nhau, và bắt buộc phải có độ chính xác trong quá trình làm thủ tục hàng hóa xuất khẩu. Xin giấy phép xuất khẩu Giấy phép xuất khẩu là một biện pháp quan trọng để Nhà nước quản lý hoạt động XNK. Vì thế, trước khi xuất khẩu hàng hóa, doanh nghiệp phải xin giấy phép xuất khẩu cho hàng hóa đó.
Ở Việt Nam, thủ tục xin giấy phép được thay đổi rất nhiều lần trong thời gian qua, theo hướng ngày càng đơn giản và thuận lợi. Tất nhiên, không phải hàng hóa xuất khẩu nào cũng bắt buộc xin giấy phép xuất khẩu, còn tùy thuộc vào từng loại hàng hóa được quy định tại các văn bản pháp luật.