chương 1 giáo trình Quản trị rủi ro (2017) trường Đại học Thương Mại “Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao Luan van 9 gồm đo lường và đánh giá) rủi ro, xây dựng, triển khai kế hoạch kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro”. Quản trị rủi ro theo quan điểm của Kloman, Haimes và các tác giả khác là việc đối phó với những sự kiện bất lợi đối với mình hay nói cách khác đó là việc xử lý đối với những nguy cơ rủi ro có thể xảy ra. Theo cách nhìn mới, với quan điểm “quản trị rủi ro toàn diện” thì quản trị rủi ro được định nghĩa là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện, liên tục và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro, đồng thời tìm cách biến rủi ro thành những cơ hội thành công. Từ những quan điểm trên có thể thấy các quan điểm đều thống nhất rằng hoạt động quản trị rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp đều bao gồm 4 hoạt động chính: nhận dạng rủi ro, phân tích rủi ro, kiểm soát rủi ro, tài trợ rủi ro.2 Vai trò của quản trị rủi ro trong kinh doanh Thứ nhất, nhận dạng rủi ro ban đầu để có những động thái đối đầu phù hợp khi nhận dạng rủi ro, doanh nghiệp đồng thời cũng lựa chọn những biện pháp đối phó phù hợp; Thứ hai, phân tích rủi ro giúp quá trình xác định hiểm họa, nguyên nhân rủi ro và dự tính tổn thất xảy ra; Thứ ba, kiểm soát rủi ro là việc sử dụng các kỹ thuật, công cụ khác nhau nhằm né tránh, phòng ngừa, giảm thiểu và chuyển giao các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình hoạt động của tố chức; Thứ tư, tài trợ rủi ro là tập hợp nhứng hoạt động nhằm tạo ra và cung cấp những phương tiện để khắc phục hậu quả hay bù đắp tổn thất khi rủi ro xảy ra, gây quỹ dự phòng cho những chương trình để giảm bớt những bất trắc vả rủi ro hay để gia tăng những tác động tích cực.
Tóm lại, quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp thực hiện được mục tiêu sứ mạng thông qua việc lựa chọn được một chiến lược ít rủi ro nhất, bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh của doanh nghiệp, góp phần giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đồng thời giảm thiểu mức tháp nhất các tổn thất về người và tài sản cho doanh nghiệp.2 Các nội dung của công tác quản trị rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp 1.1 Nhận dạng rủi ro Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp. Việc nhận dạng rủi ro được tiến hành dựa trên cơ sở phân tích nguồn gốc quản trị rủi ro và đối tượng rủi ro (đối tượng chịu tổn thất khi rủi ro xảy ra). Nguồn rủi ro là các yếu tố môi trường - tổng hợp những yếu tố và điều kiện khách quan, chủ quan có mối quan hệ tương tác lẫn nhau, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp theo chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực. Đối tượng chịu rủi ro bao gồm: tài sản, nhân lực và trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp.
Một số phương pháp nhận dạng rủi ro được sử dụng : Thứ nhất, phương pháp phân tích báo cáo tài chính. Nhà quản trị tiến hành phân tích các báo cáo tài chính, báo cáo kết quả kinh doanh, dự báo ngân sách để tiến hành xác định các nguy cơ rủi ro có thể xảy ra cho doanh nghiệp. Phương pháp này được đánh giá là khách quan, đáng tin cậy, có thể nhận diện những rủi ro suy đoán. Thứ hai, phương pháp thanh tra hiện trường.
Với phương pháp này, nhà quản trị quan sát trực tiếp, tổng thế các hoạt động diễn ra ở mỗi đơn vị mỗi bộ phận, mỗi cá nhân trong doanh nghiệp. Các thông tin được ghi chép tỉ mỉ để phục vụ công việc nghiên cứu và phân nhận dạng rủi ro tiềm năng, từ đó đưa ra nhưng giải pháp chủ động ứng phó. Tuy nhiên, nhược điểm của phương pháp này nằm ở chỗ nhà quản trị mất khá nhiều thời gian trong việc quan sát hoạt động ở các bộ phận tại công ty, đặc biệt đối với những công ty có quy môi nhân sự và cơ cấu tổ chức mở rộng. Thứ ba, phương pháp làm việc với bộ phận khác của doanh nghiệp.
Nhà quản trị có thể nhận dạng những rủi ro tiềm tàng thông qua việc giao tiếp trao đổi với các cá nhân và các bộ phận khác trong doanh nghiệp. Thông tin nhận được có thể bằng lời nói hoặc văn bản. Thứ tư, phương pháp phân tích hợp đồng. Nhà quản trị nghiên cứu rõ những điều khoản hợp đồng tránh những rủi ro về pháp lý gây ra cho doanh nghiệp.
Luan van 11 Thứ năm, phương pháp phân tích số liệu tổn thất trong quá khứ. Các số liệu trong quá khứ cho phép nhà quản trị đánh giá các xu hướng của tổn thất mà doanh nghiệp đã trải qua, từ đó, nhà quản trị có thể phân tích nguyên nhân, địa điểm rủi ro, các yếu tố ảnh hưởng đến bản chất rủi ro doanh nghiệp đã gặp phải, từ đó có những kinh nghiệm về những rủi ro mà doanh nghiệp thường xuyên gặp phải, lên phương án đề kiểm soát và tài trợ nó.2 Phân tích rủi ro Phân tích rủi ro là quá trình nghiên cứu những hiểm họa, xác định nguyên nhân gây ra rủi ro và phân tích những tổn thất. Nội dung của phân tích rủi ro bao gồm: phân tích hiểm họa, phân tích nguyên nhân rủi ro và phân tích tổn thất. Phân tích hiểm họa Là quá trình phân tích những điểu kiện hay yếu tố tạo ra rủi ro hoặc những điều kiện, yếu tố làm gia tăng mức độ thiệt hại của rủi ro.Các bước phân tích hiểm họa bao gồm: Liệt kê tất cả những hiểm họa đã biết (Liệt kế tất các các thảm họa mà doanh nghiệp đang và có nguy cơ sẽ phải đối mặt); Thu thập số liệu liên quan đến những hiểm họa đã biết này (Những số liệu liên quan đến thảm họa như khả năng xảy ra, mức độ ảnh hưởng,…); Xác định những hậu quả có thể xảy ra (xác định mức độ tổn thất có thể gặp phải khi rủi ro xảy ra, mức độ thiệt hại); Thảo luận những biện pháp có thể sử dụng nhằm đề phòng và giảm nhẹ hiểm họa (sau khi đã đánh giá được mức độ tổn thất xảy ra, tiến hành lên kế hoạch cũng như đề bàn các giải pháp để giải quyết hậu quả cũng như tạo ra mức độ thấp nhất của tổn thất); Viết báo cáo phân tích hiểm họa (sau khi đã tổng hợp được tát cả thông tin về hiểm họa thì tiến hành viết báo cáo).
Phân tích nguyên nhân rủi ro Là quá trình nhà quản trị xác định nguồn gốc gây rủi ro là gì? Có hai nguyên nhân chính gây nên rủi ro tại doanh nghiệp: yếu tố con người và yếu tố kỹ thuật. Một số quan điểm về phân tích nguyên nhân rủi ro như sau: Phân tích nguyên nhân rủi ro dựa trên quan điểm: phần lớn các rủi ro xảy ra đều liên quan đến con người; Luan van 12 Phân tích nguyên nhân rủi ro dựa trên quan điểm: phần lớn rủi ro xảy ta đều do yếu tố kỹ thuật; Phân tích nguyên nhân rủi ro dựa trên quan điểm: nguyên nhân rủi ro gây ra đến từ cả con người và kỹ thuật. Phân tích tổn thất Phân tích tổn thất là quá trình xác định những tổn thất một đối tượng nào đó phát sinh từ một biến cố bất ngờ ngoài ý muốn đối với chủ sở hữu. Hoạt động này bao gồm phân tích tổn thất đã xảy ra và phân tích những tổn thất dự đoán.
Phân tích tổn thất đã xảy ra là việc doanh nghiệp nghiên cứu những tổn thất gặp phải khi rủi ro xảy ra. Việc phân tích những tổn thất đã xảy ra giúp doanh nghiệp tìm ra được nguyên nhân gây và tần xuất xảy ra rủi ro, từ đó xây dựng chương trình ứng phó, giảm thiểu rủi ro phù hợp. Phân tích tổn thất dự đoán là việc doanh nghiệp dự đoán những tổn thất có thể xảy ra cho doanh nghiệp để từ đó có những chương trình ứng phó với những rủi ro đó. Nếu mức độ tổn thất của một rủi ro thấp hơn chi phí quản trị rủi ro, thì rủi ro này sẽ được chấp nhận.3 Kiểm soát rủi ro Kiểm soát rủi ro là việc sử dụng những kỹ thuật, công cụ khác nhau nhằm né tránh, phòng ngừa, giảm thiểu và chuyển giao các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình hoạt động của tổ chức.
Hoạt động kiểm soát tập trung vào các vấn đề: Thứ nhất, né tránh rủi ro. Theo đó, công ty thực hiện các biện pháp để chủ động phòng ngừa trước khi rủi ro xảy ra và loại bỏ nguyên nhân xuất hiện của chúng. Thứ hai, chuyển giao rủi ro. Doanh nghiệp tiến hành chuyển giao tác nhan gây rủi ro cho chủ thể khác hoặc chuyển giao rủi ro bằng hợp đồng giao ước cho bên khác và chịu thiệt hại nhất định.
Thứ ba, giảm thiểu rủi ro. Doanh nghiệp sử dụng những biện pháp nhằm giảm ảnh hưởng cũng như giảm khả năng xảy ra của rủi ro. Có hai cách giảm thiểu rủi ro: giảm nhẹ xác suất xuất hiện rủi ro và giảm thiểu ảnh hưởng của rủi ro khi rủi ro đã xuất hiện. Thông thường, các doanh nghiệp sẽ tìm cách giảm thiều khả năng gây ra rủi ro, nếu thất bại, sẽ cố gắng giảm thiểu ảnh hưởng.
Luan van 13 Thứ tư, chấp nhận rủi ro. Rủi ro chỉ được chấp nhận khi ở giai đoạn nhận dạng, nhà quản trị xác định nguyên nhân và mức độ thiệt hại của nó nhưng chấp nhận giữ lại để quản lý tốt hơn. Việc chấp nhận rủi ro được thực hiện khi: Rủi ro được xem xét và đánh giá cẩn thận; Một quyết định về các biện pháp quản lý chi phí - hiệu quả được đưa ra không phát huy tác dụng; Chiến lược kinh doanh đề ra đòi hỏi phải sử dụng biện pháp chấp nhận rủi ro trong điều kiện có sự giám sát thường xuyên, liên tục.4 Tài trợ rủi ro Tài trợ rủi ro là tập hợp những hoạt động nhằm tạo ra và cung cấp những phương tiện để khắc phục hậu quả hay bù đắp tổn thất khi rủi ro xảy ra, gây quỹ dự phòng cho những chương trình để giảm bớt bất trắc và rủi ro hay để gia tăng những tác động tích cực.