CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH XUẤT KHẨU 1. Khái quát về xuất khẩu hàng hoá 1. Khái niệm xuất khẩu hàng hoá Theo điều 28, Luật Thương mại (2005), Xuất khẩu hàng hoá là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Xuất khẩu hàng hoá là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi quốc tế.
Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm bán sản phẩm, hàng hoá sản xuất trong nước ra nước ngoài thu ngoại tệ, qua đẩy mạnh sản xuất hàng hoá phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế ổn định từng bước nâng cao mức sống nhân dân. Xuất khẩu hàng hoá nằm trong lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hoá của một quá trình tái sản xuất mở rộng, nhằm mục đích liên kết sản xuất với tiêu dùng của nước này với nước khác. Nền sản xuất xã hội phát triển như thế nào phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động kinh doanh này. Vai trò của hoạt động xuất khẩu Xuất khẩu hàng hoá có vai trò vô cùng to lớn để thúc đẩy phát triển kinh tế, là hoạt động kinh tế không thể thiếu của mỗi quốc gia.
Nền sản xuất xã hội của một nước phát triển như thế nào phụ thuộc rất lớn vào hoạt động xuất khẩu và mỗi doanh nghiệp dù ít hay nhiều đều có liên quan đến nó. Thông qua xuất khẩu có thể làm gia tăng ngoại tệ thu được, cải thiện cán cân thanh toán, tăng thu ngân sách, kích thích đổi mới công nghệ, cải biến cơ cấu kinh tế, tạo công ăn việc làm và nâng cao mức sống của người dân. Xuất khẩu tạo nguồn vốn nhập khẩu và tích luỹ phát triển sản xuất, phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Công nghiệp hóa là xu hướng tất yếu của thời đại, là mục tiêu lâu dài, xây dựng Việt Nam trở thành nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, để thực hiện đường lối công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì đòi hỏi chúng ta phải trang bị máy móc thiết bị hiện đại từ bên ngoài, nhập khẩu công nghệ, văn minh 4 công nghiệp trên thế giới.
Nguồn vốn nhập khẩu chủ yếu hiện nay là: đi vay, viện trợ, đầu tư nước ngoài và xuất khẩu. Nguồn vốn vay là gánh nặng kinh tế vô cùng lớn, trả nợ các khoản thâm hụt ngân sách, còn vốn viện trợ và đầu tư nước ngoài thì có hạn, hơn nữa các nguồn này thường bị phụ thuộc bởi các điều kiện viện trợ ràng buộc. Vì thế, nguồn vốn quan trọng nhất để nhập khẩu chính là xuất khẩu. Xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển.
Cuộc Cách mạng Khoa học công nghệ hiện đại làm thay đổi cơ cấu sản xuất và tiêu dùng trên thế giới vô cùng rõ rệt. Khoa học và Công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, các ngành Công nghiệp có hàm lượng khoa học cao, mậu dịch quốc tế phát triển nhanh chóng, đầu tư nước ngoài trên phạm vi toàn cầu. Xu hướng sản xuất theo nhu cầu có tác động tích cực tới sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh tế phát triển. Sự tác động này được thể hiện: Xuất khẩu làm ngành này phát triển, cũng kéo theo các ngành có liên quan mật thiết với nhau phát triển.
Ví dụ: Hàng nông sản phát triển thì kéo theo sự phát triển của các loại máy móc công nghiệp. Xuất khẩu giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo điều kiện cho sản xuất phát triển và ổn định. Xuất khẩu làm mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Xuất khẩu có vai trò tích cực trong việc đổi mới trang thiết bị và công nghệ sản xuất.
Hoạt động xuất khẩu là hoạt động kinh doanh trên phạm vi thị trường thế giới. Việc đa dạng mẫu mã, chất lượng sản phẩm, cạnh tranh về giá là không thể tránh khỏi. Và điều đó phụ thuộc rất lớn bởi công nghệ sản xuất ra sản phẩm. Vì thế các doanh nghiệp sản xuất trong nước phải luôn luôn đổi mới, cải tiến thiết bị, máy móc nhằm nâng cao chất lượng sản xuất, nâng cao tay nghề, và trình độ lao động.
Xuất khẩu giúp giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống nhân dân. Thông qua hoạt động xuất khẩu đã tạo cơ hội làm việc cho hàng ngàn lao động, tăng giá trị ngày công lao động, tăng thu nhập Quốc dân. 5 Xuất khẩu tạo nguồn vốn để tiêu dùng thiết yếu, phục vụ đời sống và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của nhân dân, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động. Xuất khẩu làm mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại.
Thông qua xuất khẩu, tạo quan hệ hợp tác giữa các nước với nhau, giúp tiếp thu được Khoa học - Công nghệ mới và cách quản lý tiên tiến trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, kỹ thuật, văn hóa - xã hội… góp phần tăng năng suất lao động, nâng cao năng lực cạnh tranh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đào tạo được đội ngũ nguồn nhân lực có trình độ và năng lực cả về chuyên môn lẫn quản lý. Xuất khẩu là một bộ phận rất quan trọng của kinh tế đối ngoại. Vì vậy khi hoạt động xuất khẩu phát triển sẽ kéo theo các bộ phận khác của kinh tế đối ngoại phát triển như dịch vụ, quan hệ tín dụng, đầu tư, hợp tác, liên doanh, mở rộng vận tải quốc tế. Mặt khác, chính các quan hệ kinh tế đối ngoại này lại tạo điều kiện mở rộng xuất khẩu.
Vì vậy đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tăng cường sự hợp tác quốc tế giữa các nước, nâng cao vị trí và vai trò của nước ta trên trường quốc tế, góp phần tạo sự ổn định kinh tế chính trị của đất nước. Quy trình xuất khẩu hàng hoá Sau khi hợp đồng được ký kết, công việc hết sức quan trọng là tổ chức thực hiện các hợp đồng đó. Để thực hiện một hợp đồng xuất khẩu, bên bán phải tiến hành các công việc sau: bước đầu của khâu thanh toán (tuỳ theo phương thức thanh toán đã chọn), xin giấy phép xuất khẩu (nếu cần), chuẩn bị hàng hoá để xuất khẩu, thuê tàu, kiểm nghiệm và kiểm dịch hàng hoá, làm thủ tục hải quan, giao hàng, mua bảo hiểm, làm thủ tục thanh toán và giải quyết khiếu nại (nếu có), thanh lý hợp đồng.1: Quy trình thực hiện hợp đồng xuất khẩu Ký hợp đồng Xin giấy phép (Nếu có) Xác nhận thanh toán Chuẩn bị hàng hoá xuất khẩu Kiểm tra hàng xuất khẩu Thuê phương tiện vận tải (Nếu có) Mua bảo hiểm cho hàng hoá xuất khẩu (Nếu có) Làm thủ tục hải quan Giao hàng cho người vận tải Khiếu nại và giải quyết Lập bộ chứng từ thanh toán Khiếu nại và thanh lý hợp đồng 7 1. Xin giấy phép (nếu có) Không phải xin giấy phép xuất khẩu đối với những hàng hoá hoặc dịch vụ.
Khi cơ quan hoặc doanh nghiệp bạn kinh doanh những mặt hàng thông thường được sự cho phép của cơ quan chủ quản hoặc các bộ chuyên ngành. Bắt buộc phải xin giấy phép xuất khẩu - Giấy phép xin xuất khẩu hết hạn sau 6 tháng. “Đơn xin phép xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm gửi trước ngày 5 tháng 12 năm trước, đơn xin phép xuất nhập khẩu 6 tháng cuối năm gửi trước ngày 5 tháng 6 năm thực hiện”2 - Đối với những hàng hoá thuộc diện quản lý đặc biệt của chính phủ. - Những hàng hoá cần cấp phép xuất khẩu là những mặt hàng bị hạn chế hay xuất khẩu có điều kiện, khi kinh doanh những mặt hàng này đòi hỏi phải xin giấy từ các cơ quan có thẩm quyền.
- Bộ hồ sơ xin cấp phép xuất khẩu bao gồm: + Đơn xin cấp phép + Bản kê chi tiết hàng hoá: 2 bản chính + Hợp đồng xuất khẩu + Báo cáo tình hình thực hiện + Hồ sơ pháp nhân của công ty (Giấy phép đăng ký kinh doanh, mã số thuế, mã số XNK) 1. Xác nhận thanh toán Vấn đề thanh toán là một trong những nội dung quan trọng nhất trong Xuất nhập khẩu. Điều khoản thanh toán không rõ ràng sẽ gây bất lợi cho nhà Xuất khẩu, tuy điều khoản thanh toán thể hiện rõ ràng nhưng cũng chưa đảm bảo chắc rằng rủi ro thanh toán sẽ không xảy ra. Vì thế, nghiệp vụ kiểm tra xác nhận thanh toán là một trong những nghiệp vụ rất quan trọng khi tổ chức thực hiện hợp đồng ngoại thương theo điều khoản trong hợp đồng.
Các hình thức thanh toán chủ yếu: Thanh toán bằng tiền mặt 2 Theo thông tư của Bộ Ngoại Thương số 53 – BNG/VP ngày 2/10/1982 hướng dẫn thi hành quyết định số 947 – NGT/VP ngày 2/10/1982 của Bộ Ngoại Thương về thủ tục xin và cấp phép giấy Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá. 8 - Khi thanh toán bằng tiền mặt đòi hỏi nhà xuất khẩu phải hoàn tất các thủ tục thanh toán để làm chứng từ kế toán. - Chứng từ quan trọng nhất để thanh toán bằng tiền mặt là hoá đơn kiêm phiếu thu tiền. - Hoá đơn thương mại hay phiếu thu tiền kiêm hoá đơn bán hàng đều là chứng từ ghi nhận các nội dung về hàng hoá, số lượng đơn giá và số tiền thanh toán.
Chú ý: Lưu ý quan trọng nhất khi thanh toán bằng tiền mặt là nhà xuất khẩu hàng hoá phải kiểm tra được chất lượng tiền và số lượng tiền. Thanh toán bằng phương thức nhờ thu - Trong phương thức này, rủi ro chủ yếu thuộc về nhà xuất khẩu, vì nếu nhà nhập khẩu vỡ nợ, hoặc không có khả năng thanh toán, từ chối thanh toán thì nhà xuất khẩu sẽ không nhận được tiền thanh toán. - Khi thanh toán bằng phương thức nhờ thu nhà xuất khẩu cần phải xem xét uy tín và tiềm lực tài chính của đối tác qua các nghiệp vụ thẩm tra quốc tế, thông thường quá trình thẩm tra được tiến hành trước khi có quyết định ký hợp đồng ngoại thương với điều khoản thanh toán nhờ thu.2 Quy trình thanh toán nhờ thu trơn 3 NH. Thu hộ 6 5 2 7 4 1 Bán Mua Giải thích: (1) Người bán giao hàng và chứng từ (2) Người bán lập hối phiếu và viết chỉ thị nhờ thu (3) Lập thư ủy thác nhờ thu, hối phiếu (4) Xuất trình hối phiếu để yêu cầu thanh toán (5) Người NK tiến hành trả tiền hoăc chấp nhận trả tiền.