Phân Tích Quan Hệ Giữa Các Cường Quốc Trong Thập Niên Đầu Thế Kỷ XXI

Khóa luận phân tích hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ và các cường quốc trong thập niên đầu thế kỷ XXI, nêu bật xu hướng và thách thức.

• Tác giả: Lê Nhật Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Cảnh Huệ
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quốc Tế Học
• Đề tài: Phân Tích Quan Hệ Giữa Các Cường Quốc Trong Thập Niên Đầu Thế Kỷ XXI
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG NGHỆ NĂNG LƯỢNG HẠT NHÂN VÀ VIỆC ỨNG DỤNG TRONG ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI
• 1.1. Ngành năng lượng hạt nhân
• 1.2. Khái niệm năng lượng - Năng lượng hạt nhân
• 1.3. Sự hình thành và phát triển năng lượng hạt nhân
• 1.4. Vai trò của năng lượng hạt nhân
• 1.5. Lời giải cho bài toán an ninh năng lượng
• 1.6. Ứng dụng trong một số lĩnh vực của đời sống
• 2. CHƯƠNG 2: HỢP TÁC NĂNG LƯỢNG HẠT NHÂN GIỮA ẤN ĐỘ VỚI CÁC CƯỜNG QUỐC TRONG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỈ XXI
• 2.1. Hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với Mỹ
• 2.1.1. Sơ sở, mục tiêu hợp tác
• 2.1.2. Hiệp định hạt nhân năm 2005
• 2.1.3. Hiệp định hạt nhân năm 2006
• 2.1.4. Hiệp định hạt nhân năm 2007
• 2.1.5. Những thỏa thuận hợp tác từ năm 2008-2010
• 2.2. Hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với Pháp
• 2.2.1. Những thỏa thuận hợp tác từ năm 2005-2010
• 2.3. Hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với Nga
• 2.3.1. Cơ sở lịch sử của sự hợp tác
• 2.3.2. Những ký kết hợp tác hạt nhân trong thế kỉ XXI
• 2.3.3. Những thỏa thuận hợp tác từ năm 2002-2010
• 2.4. Hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với Anh
• 2.4.1. Cơ sở lịch sử của sự hợp tác
• 2.4.2. Những ký kết hợp tác hạt nhân trong thế kỉ XXI
• 2.5. Hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với Trung Quốc
• 2.5.1. Những dự kiến hợp tác năng lượng hạt nhân trong thế kỉ XXI
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN ĐỊNH VÀ ĐÁNH GIÁ SỰ HỢP TÁC NĂNG LƯỢNG HẠT NHÂN GIỮA ẤN ĐỘ VỚI CÁC CƯỜNG QUỐC
• 3.1. Cơ hội và thách thức cho sự hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với các cường quốc
• 3.2. Triển vọng hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với các cường quốc
• 3.2.1. Những cơ sở dự báo triển vọng hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quan Hệ Giữa Các Cường Quốc Trong Thế Kỷ XXI

Trong thập niên đầu thế kỷ XXI, quan hệ quốc tế đã trải qua nhiều biến động lớn. Các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc, Nga, và Ấn Độ đã có những thay đổi đáng kể trong chính sách đối ngoại và hợp tác quốc tế. Sự phát triển của kinh tế thế giới và các vấn đề an ninh toàn cầu đã thúc đẩy các quốc gia này tìm kiếm các mối quan hệ chiến lược mới. Đặc biệt, sự gia tăng xung đột quốc tế và hợp tác quốc tế đã tạo ra một bối cảnh phức tạp cho các cường quốc trong việc duy trì ổn định và phát triển.

1.1. Tình Hình Chính Trị Toàn Cầu Trong Thập Niên Đầu Thế Kỷ XXI

Thế giới đã chứng kiến sự thay đổi lớn trong chính trị toàn cầu. Các cường quốc đã phải đối mặt với nhiều thách thức mới, từ khủng bố đến biến đổi khí hậu. Những vấn đề này đã làm thay đổi cách thức mà các quốc gia tương tác với nhau.

1.2. Sự Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Cường Quốc

Hợp tác giữa các cường quốc đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. Các hiệp định thương mại và an ninh đã được ký kết, tạo ra một mạng lưới hợp tác đa dạng và phức tạp.

II. Những Thách Thức Trong Quan Hệ Giữa Các Cường Quốc

Mặc dù có nhiều cơ hội hợp tác, nhưng các cường quốc cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự trỗi dậy của các cường quốc mới như Ấn Độ và Brazil đã làm thay đổi cán cân quyền lực. Các vấn đề như xung đột lợi ích và cạnh tranh địa chính trị đã tạo ra những căng thẳng trong quan hệ quốc tế.

2.1. Xung Đột Lợi Ích Giữa Các Cường Quốc

Các cường quốc thường xuyên phải đối mặt với xung đột lợi ích trong các vấn đề như thương mại, an ninh và tài nguyên. Điều này dẫn đến những căng thẳng và xung đột trong quan hệ quốc tế.

2.2. Cạnh Tranh Địa Chính Trị

Cạnh tranh giữa các cường quốc trong việc mở rộng ảnh hưởng địa chính trị đã dẫn đến nhiều cuộc xung đột và căng thẳng. Các khu vực như Châu Á-Thái Bình Dương và Trung Đông trở thành điểm nóng trong cuộc cạnh tranh này.

III. Phương Pháp Giải Quyết Các Vấn Đề Trong Quan Hệ Quốc Tế

Để giải quyết các vấn đề trong quan hệ giữa các cường quốc, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Đối thoại và thương lượng là những công cụ quan trọng giúp các quốc gia tìm ra giải pháp cho các vấn đề phức tạp. Ngoài ra, việc xây dựng các tổ chức quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hòa bình và ổn định.

3.1. Đối Thoại Và Thương Lượng

Đối thoại giữa các cường quốc giúp giảm thiểu căng thẳng và tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề. Các cuộc đàm phán thường xuyên diễn ra để giải quyết các xung đột và bất đồng.

3.2. Vai Trò Của Các Tổ Chức Quốc Tế

Các tổ chức như Liên Hợp Quốc và Tổ chức Thương mại Thế giới đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối các nỗ lực hợp tác và giải quyết xung đột giữa các cường quốc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quan Hệ Giữa Các Cường Quốc

Các mối quan hệ giữa các cường quốc không chỉ ảnh hưởng đến chính trị mà còn tác động đến kinh tế thế giới. Sự hợp tác trong lĩnh vực thương mại, đầu tư và công nghệ đã mang lại lợi ích cho nhiều quốc gia. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý đến những rủi ro và thách thức đi kèm.

4.1. Hợp Tác Kinh Tế Giữa Các Cường Quốc

Hợp tác kinh tế giữa các cường quốc đã tạo ra nhiều cơ hội cho phát triển. Các hiệp định thương mại tự do và đầu tư đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

4.2. Rủi Ro Trong Quan Hệ Kinh Tế

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng các cường quốc cũng phải đối mặt với rủi ro từ sự phụ thuộc lẫn nhau. Các khủng hoảng kinh tế có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống kinh tế toàn cầu.

V. Kết Luận Về Quan Hệ Giữa Các Cường Quốc Trong Thế Kỷ XXI

Trong thập niên đầu thế kỷ XXI, quan hệ giữa các cường quốc đã trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Các thách thức và cơ hội mới đang xuất hiện, đòi hỏi các quốc gia phải có những chiến lược linh hoạt và sáng tạo. Tương lai của quan hệ quốc tế sẽ phụ thuộc vào khả năng hợp tác và giải quyết xung đột của các cường quốc.

5.1. Triển Vọng Tương Lai Của Quan Hệ Quốc Tế

Tương lai của quan hệ giữa các cường quốc sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi trong môi trường quốc tế. Sự hợp tác và đối thoại sẽ là chìa khóa cho sự ổn định và phát triển.

5.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Quan Hệ Quốc Tế

Các bài học từ quá khứ sẽ giúp các cường quốc điều chỉnh chính sách và chiến lược của mình. Việc học hỏi từ những thành công và thất bại sẽ là cần thiết để xây dựng một tương lai hòa bình hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với các cường quốc trong thập niên đầu thế kỉ XXI" do sinh viên Lê Nhật Quang thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Cảnh Huệ (Khoa Lịch sử, Bộ môn Quốc tế học, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, khóa 2007 - 2011). Nghiên cứu thuộc chuyên ngành Quốc tế học, đi sâu vào lịch sử quan hệ quốc tế và phân tích chính sách đối ngoại năng lượng của các nước lớn.

Bối cảnh thực tiễn được tác giả đặt ra bắt nguồn từ những chuyển biến sâu sắc của thế giới bước sang thế kỷ XXI. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - kỹ thuật và nền công nghiệp toàn cầu dẫn đến nhu cầu tiêu thụ năng lượng khổng lồ, trong khi các nguồn năng lượng hóa thạch truyền thống như than đá, dầu mỏ và khí đốt đối mặt với nguy cơ cạn kiệt. Cùng với áp lực giải quyết bài toán khí thải carbonic gây hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu toàn cầu, năng lượng hạt nhân trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều quốc gia. Các nước lớn tăng cường "chiến lược ngoại giao năng lượng", đẩy mạnh phát triển điện hạt nhân dân sự bên cạnh việc duy trì kho vũ khí hạt nhân chiến lược.

Trong bối cảnh đó, Ấn Độ nổi lên như một nền kinh tế và thị trường đầu tư trọng điểm, song lại là quốc gia chưa tham gia Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) và từng hứng chịu các lệnh trừng phạt quốc tế sau vụ thử nghiệm hạt nhân năm 1998. Tuy nhiên, chỉ trong thập niên đầu thế kỷ XXI, đặc biệt đạt đỉnh điểm vào "năm vàng" ngoại giao 2009, New Delhi đã liên tiếp ký kết nhiều hiệp định hợp tác hạt nhân dân sự quan trọng với các cường quốc hàng đầu. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả lựa chọn đề tài nhằm làm sáng tỏ nguyên nhân, tiến trình và tác động của chiến lược ngoại giao hạt nhân này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, các khái niệm cơ bản về ngành năng lượng hạt nhân, tiến trình hình thành và vai trò của năng lượng hạt nhân đối với đời sống con người và bài toán an ninh năng lượng toàn cầu.
2. Khảo sát, phục dựng và phân tích chi tiết tiến trình hợp tác năng lượng hạt nhân dân sự song phương giữa Ấn Độ với từng cường quốc: Hoa Kỳ, Pháp, Nga, Anh và Trung Quốc trong giai đoạn 2001 - 2010.
3. Nhận định, đánh giá các động lực, thành tựu, hạn chế, cơ hội, thách thức và đưa ra những dự báo về triển vọng của mối quan hệ hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với các cường quốc trong tương lai.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là mối quan hệ hợp tác trên lĩnh vực năng lượng hạt nhân dân sự giữa Ấn Độ với các cường quốc hạt nhân gồm Hoa Kỳ, Nga, Pháp, Anh và Trung Quốc đặt trong bối cảnh quan hệ quốc tế. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian tập trung vào Ấn Độ và 5 cường quốc hạt nhân nói trên; phạm vi về thời gian bao quát thập niên đầu thế kỷ XXI, trọng tâm từ năm 2001 đến năm 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về khung khái niệm và cơ sở khoa học, khóa luận dẫn chiếu các định nghĩa chuẩn hóa trong nghiên cứu nguyên tử và luật pháp quốc tế:

• Năng lượng hạt nhân (năng lượng nguyên tử): Năng lượng giải phóng trong quá trình biến đổi hạt nhân (phân hạch, nhiệt hạch, phân rã phóng xạ).
• Hoạt động năng lượng nguyên tử: Bao gồm nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, khai thác quặng, xử lý lưu giữ chất thải phóng xạ và quản lý cơ sở bức xạ.
• Phân định vật liệu hạt nhân nguồn (quặng urani, thori với tỷ lệ từ 0,05% trọng lượng trở lên) và chất phóng xạ.
• Phân biệt mục đích phát triển hạt nhân dân sự (vì mục đích hòa bình, phát điện, y tế, nông nghiệp) và hạt nhân quân sự (chế tạo vũ khí hủy diệt, bom nguyên tử, đầu đạn tên lửa, tàu ngầm hạt nhân); xác lập khái niệm cường quốc hạt nhân dân sự và cường quốc hạt nhân quân sự.
• Thang đánh giá sự cố hạt nhân quốc tế INES (International Nuclear Event Scale) gồm 7 mức tai họa áp dụng từ năm 1991.
• Khung văn bản và thể chế quốc tế: Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBT), Nghị định thư Kyoto (hiệu lực từ ngày 16/02/2005), Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và Nhóm các nhà cung cấp hạt nhân (NSG).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả sử dụng gồm: phương pháp lịch sử (tái hiện tiến trình đàm phán, ký kết văn kiện theo trình tự thời gian); phương pháp logic (phân tích bản chất quan hệ quốc tế và động thái ngoại giao); phương pháp phân tích - tổng hợp; phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế (tiếp cận lợi ích quốc gia, an ninh năng lượng, địa chính trị và thế cân bằng quyền lực).

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm sách chuyên khảo trong và ngoài nước (công trình của tác giả Trần Thị Lý, Học viện Quan hệ quốc tế, Nguyễn Trường Giang, Thomas Mathew từ Viện IDSA Ấn Độ); bài nghiên cứu trên các tạp chí chuyên ngành (Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, Tạp chí Nghiên cứu châu Âu, Tạp chí Nghiên cứu Trung Quốc); tài liệu lưu trữ, thông tin tư liệu từ Thông tấn xã Việt Nam, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam; dữ liệu thống kê của IAEA, IISS, Hiệp hội Hạt nhân Thế giới (WNA); các văn kiện tuyên bố chung của chính phủ các nước cùng các nguồn tin báo chí quốc tế (Hindustan Times, Times of India, AFP).

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Khái quát về công nghệ năng lượng hạt nhân và việc ứng dụng trong đời sống con người

Chương I tập trung làm rõ bức tranh tổng thể về công nghệ hạt nhân thông qua hai nội dung lớn: lịch sử phát triển ngành năng lượng hạt nhân và ứng dụng thực tiễn trong đời sống.

Tiến trình hình thành và phát triển được chia làm ba giai đoạn:

1. Giai đoạn cuối thế kỷ XIX - nửa đầu thế kỷ XX: Đánh dấu bởi các phát minh nền tảng của Henri Becquerel (1896, phóng xạ tự nhiên), Joseph Thomson (1897, điện tử), Pierre và Marie Curie (1898, phát hiện polonium và radium), Ernest Rutherford (1911 khám phá hạt nhân, 1913 phát hiện proton, 1919 thực hiện phản ứng hạt nhân đầu tiên chuyển nitơ thành oxy), James Chadwick (1932, phát hiện neutron), Otto Hahn và Fritz Strassman (1938, hiện tượng phân hạch uranium), Enrico Fermi và Leo Szilard (1942, vận hành thành công lò phản ứng đầu tiên Chicago Pile-1), mở đường cho Kế hoạch Manhattan và các nghiên cứu lò phản ứng neutron.
2. Giai đoạn nửa cuối thế kỷ XX: Khởi đầu kỷ nguyên thương mại với dòng điện hạt nhân đầu tiên ngày 20/12/1951 tại lò thử nghiệm EBR (Idaho, Mỹ) và tuyên ngôn "Atoms for Peace" của Tổng thống Dwight Eisenhower (1953). Đến năm 1960, có 17 lò phản ứng hoạt động (1.200 MWe) tại Mỹ, Pháp, Anh và Liên Xô. Khủng hoảng dầu mỏ 1973 và 1979 thúc đẩy các nước tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế. Tuy nhiên, sự cố Three Mile Island (Mỹ, 28/03/1979) và thảm họa Chernobyl (Ukraina, 26/04/1986, lò số 4 nổ do lỗi thiết kế) đã làm suy giảm niềm tin công chúng, khiến nhiều nước đình chỉ hoặc hủy bỏ dự án. Dù vậy, theo thống kê của IAEA, đến cuối năm 1986 vẫn có 133 lò phản ứng (118.000 MWe) được xây dựng tại 23 quốc gia.
3. Giai đoạn đầu thế kỷ XXI: Công nghiệp điện hạt nhân phục hồi nhờ áp lực an ninh năng lượng và công nghệ an toàn cải tiến. Tỷ trọng điện hạt nhân thế giới duy trì ổn định mức 16% (năm 2003) và 17% (năm 2010). Tính đến tháng 12/2005, toàn cầu có 443 lò phản ứng hoạt động và 28 lò đang xây dựng (tổng công suất 369 GW). Châu Á trở thành tâm điểm với 17/28 lò đang xây dựng.

Về vai trò an ninh năng lượng, chương này phân tích dữ liệu trữ lượng hữu hạn của nhiên liệu hóa thạch (than đá toàn cầu 438,6 tỉ tấn; dầu mỏ có thể cạn kiệt trong 44 năm, khí thiên nhiên trong 77 năm theo IAEA Bulletin 2002). Điện hạt nhân được khẳng định là giải pháp bền vững nhờ nguồn cung urani dồi dào (đủ cho 2-3 thế kỷ, sử dụng thori đủ cho hàng nghìn năm), hiệu quả kinh tế cao và mức phát thải khí nhà kính thấp (2-6 gam CO2/kWh theo Nghị định thư Kyoto, tương đương điện gió, điện mặt trời và thấp hơn 100 lần so với điện than, dầu).

Lĩnh vực ứng dụng	Kỹ thuật và chất phóng xạ sử dụng	Kết quả và giá trị thực tiễn ghi nhận
Y học	Coban, I-131, Tc-99m, P-32, kit in-vivo/in-vitro, tia X, CT Scan	Tiêu diệt khối u ung thư; chẩn đoán bệnh lý tuyến giáp, gan, thận, phổi; điều trị u mao mạch máu, giảm đau ung thư di căn xương. Giới hạn an toàn IAEA: <20 mSv/năm cho nhân viên bức xạ, <1 mSv/năm cho người dân.
Nông nghiệp	Bức xạ gamma, đồng vị đánh dấu, công nghệ chiếu xạ thực phẩm, kỹ thuật tiệt sản côn trùng	Tạo giống cây trồng đột biến; chuyển giao trồng nấm linh chi, bào ngư. Tại Việt Nam (2000-2009), tạo ra hơn 10 giống lúa đột biến (VND95-20, VND99-3, TNDB100, OM2717), chiếm 11% diện tích phía Nam, tăng thu nhập 836 tỷ đồng/năm (riêng giống VND95-20 gieo trồng >300.000 ha/năm). Hơn 30 quốc gia dùng chiếu xạ bảo quản hơn 40 loại thực phẩm.
Công nghiệp	Kiểm tra không phá hủy (NDT), bức xạ truyền qua, bức xạ tán xạ ngược, kỹ thuật đánh dấu phóng xạ	Tự động hóa đo mức bồn bể xi măng, giấy, đồ uống; khảo sát giếng khoan mỏ dầu khí; kiểm tra chất lượng mối hàn ống dẫn, tháp công nghiệp (đường kính 4m, cao 30m), cọc nhồi công trình; đo độ dày thép cán, giấy; nguồn điện tàu vũ trụ.
Môi trường	Phân tích hạt nhân, đồng vị môi trường, kỹ thuật đánh dấu	Giám sát nồng độ nhân phóng xạ nhân tạo Cs-137; xác định mức ô nhiễm nguồn nước; đo độ dày lớp sa bồi di chuyển, tốc độ bồi lấp lòng hồ; định vị vết rò rỉ tại đập thủy điện và khảo sát nước ngầm.

Chương II: Hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với các cường quốc trong thập niên đầu thế kỉ XXI

Chương II là phần cốt lõi của khóa luận, phản ánh tiến trình đàm phán và thỏa thuận ngoại giao hạt nhân giữa Ấn Độ với 5 cường quốc:

1. Hợp tác Ấn Độ - Hoa Kỳ:

   • Cơ sở lịch sử: Thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ nghiêng về Pakistan, trong khi Ấn Độ thân thiện với Liên Xô. Sau vụ thử hạt nhân tháng 5/1998 của Ấn Độ, quan hệ bị đình trệ do lệnh trừng phạt. Bước ngoặt xuất hiện từ chuyến thăm của Tổng thống Bill Clinton (tháng 3/2000) và 12 vòng đối thoại giữa Strobe Talbott và Jaswant Singh. Biến cố 11/9/2001 buộc Washington tái cấu trúc an ninh: ngày 22/09/2001, Tổng thống G. Bush ký sắc lệnh dỡ bỏ trừng phạt kinh tế với New Delhi. Ngày 12/01/2004, sáng kiến "Những bước tiếp theo trong quan hệ đối tác chiến lược" (NSSP) được xác lập trên ba lĩnh vực: hoạt động phi quân sự, không gian vũ trụ và mậu dịch công nghệ cao.
   • Hiệp định hạt nhân 2005 - 2010: Ngày 18/07/2005, Thủ tướng Manmohan Singh và Tổng thống Bush ký Tuyên bố chung tại Washington. Theo đó, Ấn Độ đồng ý tách bạch các cơ sở hạt nhân dân sự khỏi cơ sở quân sự, đặt các cơ sở dân sự dưới sự giám sát của IAEA; đổi lại, Mỹ cam kết điều chỉnh luật pháp trong nước và thuyết phục NSG dỡ bỏ hạn chế buôn bán hạt nhân với Ấn Độ. Thỏa thuận gây tranh cãi lớn tại chính trường Ấn Độ giữa đảng Quốc Đại cầm quyền với liên minh cánh tả (CPI, CPI-M) và cựu Thủ tướng Vajpayee. Đến ngày 17/10/2009, Ấn Độ thông báo hai địa điểm dành cho nhà máy điện hạt nhân của Mỹ tại Chhayamithi Virdi (bang Gujarat) và Kovvada (bang Andhra Pradesh). Ngày 03/02/2010, Tổng thống Barack Obama xác nhận Ấn Độ đảm bảo an toàn cơ sở hạt nhân khi cho phép thanh sát viên IAEA tiếp cận. Ngày 30/07/2010, hai bên ký thỏa thuận cho phép Ấn Độ tái chế nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng có nguồn gốc từ Mỹ.

2. Hợp tác Ấn Độ - Pháp:

   • Cơ sở lịch sử: Bắt đầu từ năm 1949 thông qua thỏa thuận giữa Indian Rare Earth và công ty Pháp nhằm tách thori từ quặng monazite tại Alwaye (bang Kerala). Cuối thập niên 1960, Pháp hỗ trợ xây cơ sở nước nặng Baroda; giai đoạn 1978 - 1979 giúp xây lò phản ứng tái sinh nhanh tại Kalpakkam (mô phỏng theo lò Rapsodie của Pháp). Sau khi ký NPT năm 1992, Pháp tạm ngừng cung cấp urani cho nhà máy Tarapur nhưng duy trì tiếp xúc qua "đối thoại cơ cấu" do Tổng thống Jacques Chirac khởi xướng năm 1998.
   • Tiến trình ký kết 2005 - 2010: Ngày 12/09/2005, Manmohan Singh và Jacques Chirac ký Tuyên bố chung. Tháng 1/2008, Tổng thống Nicolas Sarkozy thăm Ấn Độ, ký thỏa thuận khung về hạt nhân và quốc phòng, tập đoàn Areva ký 2 hợp đồng trị giá 41 triệu USD (bao gồm dự án lò Indira Gandhi), đồng thời thỏa thuận nâng cấp 51 máy bay tiêm kích Mirage-2000 của Ấn Độ lên chuẩn Mirage-2009. Hiệp định hạt nhân chính thức ký ngày 30/09/2008 tại Paris, được Quốc hội Pháp phê chuẩn ngày 24/11/2009 và có hiệu lực từ ngày 14/01/2010. Ngày 06/12/2010, Tổng thống Sarkozy và Thủ tướng Singh chứng kiến lễ ký Hiệp định trị giá 9,3 tỷ USD, giao tập đoàn Areva SA xây dựng 2 lò phản ứng nước áp lực thế hệ mới (EPR) công suất 1.650 MW mỗi lò tại Jaitapur (bang Maharashtra), nằm trong kế hoạch xây 20 nhà máy của Ấn Độ trong 10 năm.

3. Hợp tác Ấn Độ - Liên bang Nga:

   • Cơ sở lịch sử: Khởi nguồn từ năm 1979 khi Morarji Desai hội đàm với Aleksei Kosygin; đến năm 1989, công ty IVO ký hợp đồng xây dựng 2 lò phản ứng VVER-1000 MW tại Kudankulam (bang Tamil Nadu). Sau vụ thử hạt nhân 1998 của Ấn Độ, Nga duy trì lập trường trung lập và nhất quán coi New Delhi là một cực quyền lực chiến lược theo học thuyết đa cực của Ngoại trưởng Primakov.
   • Giai đoạn 2002 - 2010: Tuyên bố chung tháng 12/2002 tái khẳng định dự án Kudankulam trị giá 2 tỷ USD. Ngày 05/12/2008, hai nước ký hiệp định hợp tác mở rộng xây dựng nhà máy. Ngày 07/12/2009, Tổng thống Dmitry Medvedev và Thủ tướng Singh ký thỏa thuận bổ sung cho phép mua bán nhiên liệu và mở rộng nghiên cứu. Ngày 09/12/2009, lãnh đạo ROSATOM (Sergey Kiriyenko) và DAE Ấn Độ (Srikumar Banerjee) ký tắt các văn kiện mở rộng thêm 4 lò phản ứng tại Kudankulam và khảo sát địa điểm mới tại Tây Bengal. Tháng 3/2010, Thủ tướng Vladimir Putin sang thăm Ấn Độ, ký Lộ trình 2010 cam kết hỗ trợ New Delhi xây dựng từ 12 đến 16 lò phản ứng hạt nhân.

4. Hợp tác Ấn Độ - Anh và Ấn Độ - Trung Quốc:

   • Hợp tác với Anh: Tập trung vào an ninh bức xạ hạt nhân và phòng chống khủng bố phóng xạ, dựa trên các khuyến nghị chính sách từ Viện IDSA (công trình của Bowen, Nayan, Sastry, Rhode tháng 4/2010).
   • Hợp tác với Trung Quốc: Chủ yếu dừng lại ở các dự kiến, thảo luận thăm dò trong khuôn khổ cạnh tranh và đối thoại chiến lược thế kỷ XXI, bị chi phối bởi các bất đồng lịch sử biên giới và sự dè chừng địa chính trị.

Quốc gia đối tác	Mốc thời gian trọng tâm	Văn kiện / Dự án tiêu biểu	Quy mô / Nội dung cam kết chính
Hoa Kỳ	18/07/2005; 17/10/2009; 30/07/2010	Tuyên bố chung Bush - Singh; Thỏa thuận địa điểm; Thỏa thuận tái chế	Tách bạch cơ sở dân sự chịu thanh sát IAEA; bố trí 2 địa điểm xây dựng nhà máy tại Chhayamithi Virdi và Kovvada; cấp quyền tái chế nhiên liệu hạt nhân của Mỹ.
Pháp	30/09/2008; 04/02/2009; 06/12/2010	Hiệp định hạt nhân Paris; Hợp đồng Areva SA; Hiệp định Jaitapur	Hiệp định trị giá 9,3 tỷ USD; tập đoàn Areva SA xây 2 lò phản ứng EPR (1.650 MW/lò) tại Jaitapur (Maharashtra); cung cấp urani và thiết bị kỹ thuật.
Nga	04/12/2002; 07/12/2009; Tháng 3/2010	Tuyên bố Delhi; Thỏa thuận Kudankulam mở rộng; Lộ trình 2010	Xây dựng 2 lò VVER-1000 ban đầu tại Kudankulam (Tamil Nadu); cam kết xây thêm 4 lò tại Kudankulam, mở địa điểm tại Tây Bengal; kế hoạch xây 12-16 nhà máy.

Chương III: Nhận định và đánh giá sự hợp tác năng lượng hạt nhân giữa Ấn Độ với các cường quốc

Chương III phân tích khái quát các khía cạnh bản chất của tiến trình ngoại giao năng lượng:

• Động lực thúc đẩy: Về phía Ấn Độ, nước này cần nguồn năng lượng khổng lồ để duy trì tăng trưởng kinh tế, đồng thời muốn phá vỡ thế cô lập ngoại giao và lệnh cấm vận công nghệ kéo dài từ năm 1974 và 1998. Về phía các cường quốc, đây là cơ hội tiếp cận thị trường hạt nhân thương mại trị giá hàng chục tỷ USD của New Delhi, cạnh tranh hợp đồng xây lò phản ứng và bán nhiên liệu urani, đồng thời thiết lập thế cân bằng địa chính trị tại khu vực Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương.

• Thành tựu và cơ hội: Ấn Độ đạt được vị thế đặc biệt: là quốc gia duy nhất không ký NPT nhưng vẫn được NSG dỡ bỏ rào cản cấm vận mậu dịch hạt nhân và được IAEA chấp thuận thanh sát chuyên biệt cho các cơ sở dân sự mà không ảnh hưởng tới năng lực hạt nhân chiến lược quân sự. Nước này tiếp cận được công nghệ lò phản ứng tối tân (EPR của Pháp, VVER của Nga, công nghệ áp lực của Mỹ) và nguồn nhiên liệu urani nhập khẩu ổn định.

• Hạn chế và thách thức: Tiến trình hợp tác làm dấy lên sự phản đối gay gắt trong chính trường nội bộ Ấn Độ do lo ngại tổn hại chủ quyền năng lượng và an ninh quốc gia. Nước này đối mặt với các ràng buộc pháp lý phức tạp của luật pháp quốc tế và các cơ quan quản chế xuất khẩu. Nguy cơ phụ thuộc công nghệ và nhiên liệu từ nước ngoài, vấn đề xử lý chất thải phóng xạ cùng với thách thức thường trực trong mối quan hệ căng thẳng với đối thủ hạt nhân láng giềng Pakistan là những bài toán an ninh chưa có lời giải triệt để.

• Cơ sở dự báo và triển vọng: Triển vọng hợp tác được dự báo mở rộng mạnh mẽ nhờ sự đồng thuận của lãnh đạo các nước lớn. Kế hoạch tăng công suất điện hạt nhân của Ấn Độ lên gấp 10 lần vào năm 2022 và hướng tới cung cấp 25% tổng sản lượng điện quốc gia vào giữa thế kỷ XXI bảo đảm sự gắn kết dài hạn giữa Ấn Độ với các nhà cung cấp hạt nhân toàn cầu.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và hệ thống hóa các kết quả cụ thể:

• Phục dựng chi tiết tiến trình bình thường hóa và phát triển quan hệ hạt nhân dân sự giữa Ấn Độ với Mỹ, Pháp, Nga, Anh, Trung Quốc trong giai đoạn 2001 - 2010.
• Trích xuất dữ liệu xác thực về các thương vụ thương mại hạt nhân lớn: dự án nhà máy Kudankulam của Nga (2 lò VVER-1000 đầu tiên, kế hoạch bổ sung 4 lò và lộ trình 12-16 lò phản ứng); thỏa thuận 9,3 tỷ USD của Areva (Pháp) tại Jaitapur (2 lò EPR công suất 1.650 MW/lò); hai địa điểm xây dựng nhà máy của Mỹ tại Chhayamithi Virdi và Kovvada.
• Phân tích cơ chế ngoại giao song phương giúp New Delhi đạt được "ngoại lệ" từ Nhóm NSG và IAEA, cho phép một nước sở hữu vũ khí hạt nhân không ký NPT tham gia thị trường công nghệ hạt nhân dân sự toàn cầu.

Về giải pháp và khuyến nghị, tác giả chỉ ra Ấn Độ cần:

• Thực hiện nghiêm ngặt lộ trình tách bạch cơ sở hạt nhân dân sự và quân sự để bảo đảm lòng tin chiến lược với IAEA và các đối tác.
• Đa dạng hóa đối tác cung cấp công nghệ (cân bằng giữa Mỹ, Nga, Pháp) nhằm tránh rơi vào tình trạng lệ thuộc độc quyền vào một cường quốc.
• Hoàn thiện khung pháp lý về an toàn hạt nhân và trách nhiệm dân sự đối với các sự cố nguyên tử.

Đóng góp mới của khóa luận do tác giả tự xác định:

• Về mặt khoa học: Làm sáng tỏ chiến lược ngoại giao năng lượng hạt nhân đặc thù của Ấn Độ trong mối quan hệ đa phương phức tạp với các cường quốc, bổ sung luận cứ về chính sách đối ngoại Nam Á đầu thế kỷ XXI.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật tổng hợp bằng tiếng Việt cho sinh viên, giảng viên chuyên ngành Lịch sử, Quốc tế học và Quan hệ quốc tế trong bối cảnh các công trình trong nước trước đó còn ít và rời rạc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các hạn chế nhất định do tác giả tự nêu:

• Nguồn tài liệu tham khảo trong nước còn khan hiếm; việc tiếp cận các văn kiện nguyên bản chủ yếu dựa qua bản dịch, tài liệu thông tấn hoặc báo cáo thứ cấp từ các viện nghiên cứu nước ngoài.
• Văn bản còn tồn tại một số lỗi kỹ thuật đánh máy và biên tập.
• Phạm vi nghiên cứu dừng lại ở mốc năm 2010, thời điểm nhiều hiệp định hạt nhân lớn (như hợp đồng Areva SA hay Lộ trình 2010 với Nga) mới ở giai đoạn ký kết khung hoặc phê chuẩn, chưa có dữ kiện thực tế để đánh giá tiến độ thi công và vận hành thương mại.

Hướng nghiên cứu tiếp nối từ phạm vi đề tài:

• Khảo sát thực tế quá trình triển khai xây dựng các tổ hợp lò phản ứng EPR tại Jaitapur và mở rộng các tổ máy tại Kudankulam sau năm 2010.
• Phân tích tác động địa chấn từ thảm họa nhà máy Fukushima Daiichi tại Nhật Bản (tháng 3/2011) đối với việc điều chỉnh chính sách an toàn hạt nhân và các dự án điện nguyên tử đang triển khai giữa Ấn Độ với các cường quốc.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quốc tế học, Lịch sử Quan hệ Quốc tế, Chính trị học và Nam Á học.
• Những người nghiên cứu về chính sách an ninh năng lượng, ngoại giao nguyên tử và đàm phán quốc tế về giải trừ vũ khí hạt nhân.

Các nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu gồm:

• Tiến trình đàm phán và giải quyết mâu thuẫn chính trị nội bộ Ấn Độ xung quanh bản Tuyên bố chung Ấn - Mỹ năm 2005 và Hiệp định 123.
• Dữ liệu lịch sử về quá trình chuyển giao công nghệ hạt nhân từ Pháp (từ năm 1949 tại Alwaye) và Nga (từ năm 1979 tại Kudankulam) sang Ấn Độ.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệp định hạt nhân dân sự năm 2005 giữa Ấn Độ và Hoa Kỳ đặt ra những nghĩa vụ cụ thể nào đối với Ấn Độ?
Ấn Độ cam kết thực hiện việc tách rời các cơ sở hạt nhân dân sự khỏi các cơ sở hạt nhân chiến lược quân sự, đồng thời đặt toàn bộ các cơ sở hạt nhân dân sự dưới sự giám sát và thanh sát định kỳ của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

2. Dự án hạt nhân dân sự lớn nhất giữa Pháp và Ấn Độ ký kết vào tháng 12/2010 có quy mô và giá trị như thế nào?
Hiệp định ký ngày 06/12/2010 giữa Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy và Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh có tổng trị giá 9,3 tỷ USD. Theo đó, tập đoàn Areva SA của Pháp xây dựng 2 lò phản ứng nước áp lực thế hệ mới (EPR) với công suất 1.650 MW mỗi lò tại thành phố Jaitapur, bang Maharashtra.

3. Trọng tâm của hợp tác hạt nhân dân sự giữa Liên bang Nga và Ấn Độ trong giai đoạn 2002 - 2010 được triển khai tại địa điểm nào?
Dự án trọng tâm là nhà máy điện hạt nhân Kudankulam (bang Tamil Nadu). Bên cạnh 2 lò phản ứng VVER-1000 ban đầu, Nga cam kết xây thêm 4 lò phản ứng tại Kudankulam, mở rộng khảo sát địa điểm mới tại bang Tây Bengal và ký bản Lộ trình 2010 hỗ trợ Ấn Độ xây dựng từ 12 đến 16 nhà máy điện hạt nhân.

4. Vì sao việc ký hiệp định hạt nhân với Mỹ lại vấp phải sự phản đối gay gắt từ các đảng phái cánh tả và đối lập tại Ấn Độ?
Các lực lượng đối lập (như Mặt trận Cánh Tả, Đảng Cộng sản Ấn Độ CPI, CPI-M và cựu Thủ tướng Vajpayee) chỉ trích đây là sự dàn xếp một chiều, cho rằng Ấn Độ nhượng bộ quá nhiều cam kết pháp lý ràng buộc trong khi Mỹ chỉ đưa ra các hứa hẹn ngoại giao; đồng thời lo ngại thỏa thuận sẽ làm suy giảm năng lực tự chủ chiến lược và đẩy New Delhi vào quỹ đạo ảnh hưởng của Washington.

5. Khóa luận dẫn chứng số liệu thực nghiệm nào về hiệu quả của ứng dụng công nghệ hạt nhân trong nông nghiệp tại Việt Nam?
Theo số liệu tại Hội nghị khoa học và công nghệ hạt nhân toàn quốc lần VIII (tháng 8/2009) được khóa luận dẫn lại, việc chiếu xạ đột biến đã tạo ra hơn 10 giống lúa (tiêu biểu như VND95-20, VND99-3, TNDB100, OM2717), chiếm 11% diện tích phía Nam giai đoạn 2000 - 2009, giúp tăng thu nhập 836 tỷ đồng/năm. Riêng giống VND95-20 gieo trồng trên 300.000 ha/năm, nằm trong nhóm 5 giống lúa xuất khẩu chủ lực.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Nhật Quang đã phục dựng bức tranh toàn diện và có hệ thống về tiến trình hợp tác năng lượng hạt nhân dân sự giữa Ấn Độ với các cường quốc hàng đầu trong thập niên đầu thế kỷ XXI. Công trình phân tích sâu sắc thế thỏa hiệp chiến lược và các nỗ lực ngoại giao thực dụng giúp New Delhi tháo gỡ bao vây cấm vận, tiếp cận công nghệ và thị trường hạt nhân thương mại quốc tế dù không ký kết Hiệp ước NPT. Khóa luận cung cấp nguồn tư liệu lịch sử ngoại giao phong phú, có giá trị học thuật xác thực và ý nghĩa tham khảo thiết thực cho công tác nghiên cứu quan hệ quốc tế và địa chính trị khu vực Nam Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: KHÁI QUAT VE CONG NGHỆ NANG LƯỢNG HAT NHÂN VÀ VIỆC UNG DỤNG TRONG ĐỜI SÓNG CON NGƯỜI 1. Ngành năng lượng hạt nhân L. Khái niệm năng lượng — Năng lượng hạt nhân % Nang lượng là năng lực làm vật thể hoạt động '. Ngay từ thời ky sơ khai, năng lượng được tạo ra do đốt than hoặc khí để sử dụng trực tiếp vào việc nấu nướng va sưởi ấm.

Sau đó, nang lượng được dùng để chạy máy móc. tảu xe, chạy tua bin va may phát điện để sản xuất điện năng. Các nguồn năng lượng chính như: than, dau mỏ, khí đốt, điện (thủy điện, nhiệt điện, điện hạt nhân), các nguồn năng lượng tái sinh và bén vững. Năng lượng gắn bó chặt chẽ với đời sống sinh hoạt của con người.

Hau hết, các hoạt động trong cuộc sống đều phải sử dụng đến các nguồn năng lượng như: điện, xăng dầu, than,.Trong bối cảnh xã hội ngày nay, năng lượng là động lực quan trọng của sự phát triển, * Nàng lượng hạt nhân (hay còn gọi là năng lượng nguyên tử) là năng lượng được giải phóng trong quá trình biến đổi hạt nhân bao gồm: nâng lượng phân hạch, năng lượng nhiệt hạch. năng lượng do phân ra chất phóng xa; là năng lượng sóng điện tir có kha năng ion hoá vật chất và năng lượng các hạt được gia tốc. Hoạt động trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử là hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử; xây dựng, vận hành, bảo đường, khai thác, quản lý va tháo dé cơ sở hạt nhân, cơ sở bức xạ; thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng quặng phóng xạ; sản xuất, lưu giữ, sử dụng. vận chuyển, chuyển giao, xuất khẩu, nhập khẩu nguồn phóng xạ.

thiết bị bức xạ. nhiên liệu hạt nhân, vật liệu hạt nhân nguồn, vật liệu hạt nhân vả thiết bị hạt nhân; xử lý, lưu giữ chất thải phóng xạ và các dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyễn tử. Vật liệu hạt nhắn nguồn là một trong các vật liệu sau đây: urani, thori dưới dạng quặng hoặc đuôi quặng: urani chứa thành phan đông vị urani 235 ít hơn urani trong tự ‘Thong Tắn Xã Việt Nam - Thông tin tư liệu - 88 (784). An minh nàng lượng quác tả - Thách thức và triển vọng.

SVTH: Lê Nhật Quang Trang 7 Khóa dắt GVHD: PGS. in Cảnh H nhiên: các quặng chứa thori, urani bằng hoặc lớn hơn 0.05% tính theo trọng lượng: các hợp chất của thori và urani khác chưa đủ hàm lượng để được xác định là vật liệu hạt nhân. Chat phóng xa là chat phát ra bức xạ do quá trình phân rã hạt nhân, chuyển mức năng lượng hạt nhân, có hoạt độ phóng xạ riêng hoặc tổng hoạt độ lớn hơn mức miễn trừ. An toàn hạt nhân là việc thực hiện các biện pháp nhằm ngăn ngừa sự cô hoặc giảm thiểu hậu quả sự có do thiết bị hạt nhân, vật liệu hạt nhân gây ra cho con người, môi trường.

Ì Mục tiêu chủ yếu của an toàn hạt nhân là bảo vệ con người và môi trường tránh khỏi những ảnh hưởng có hại của bức xạ ion hỏa. Nguyễn lý an toản đầu tiền khẳng định rằng, trách nhiệm cuối cùng vẻ an toàn thuộc về tổ chức vận hành. Gan như tất cả những thảm họa nguyên tử từ các nhà máy điện hạt nhân đều có nguyên nhân xuất phát từ công tác vận hành chứ không phải là thiết kế và xây dựng. Phản ứng hạt nhân là một quá trình vật lí, trong đó xảy ra sự tương tác mạnh của hạt nhân với một hạt nhân khác hoặc với một nucleon ở khoảng cách nhỏ khoảng fm.

Qua quá trình này, hạt nhân nguyên tử thay đổi trang thái ban đầu (thành phần, năng lượng.) hoặc tạo ra hạt nhân mới hay các hạt mới vàgiải phóng ra năng lượng. Chính nhờ các phản ứng hạt nhân mà con người ngày càng hiểu biết sâu sắc hơn vẻ cấu trúc vi mô của thế giới vật chất muôn hình muôn vẻ. Thang đánh giá các sự kiện hạt nhân quốc tế Ines (International Nuclear Event Scale) là một khối có dạng hình chóp ”. Thang nảy phân ra bảy mức tai họa khác nhau theo thứ tự từ trên xuống như sau: tai họa lớn, tai họa nghiêm trọng, tai họa gây ra những nguy cơ bên ngoài hiện trường, sự cố nghiêm trọng, sự cố, bat thường.

Thang Ines được áp dụng trên toản thế giới từ năm 1991 với mục đích đảm bảo tin tức về những sự cố xảy ra trong các cơ sở hạt nhân dân sự và những sự cé khi vận chuyển các chất liệu nguyên tử. % Việc phát triển năng lượng hạt nhân bao gồm hai mục đích: dân sự và quân sự. Trong khu vực hạt nhân dan sự, năng lượng hạt nhân được phat triển vì mục đíc hòa bình như: sản suất điện năng. Theo WNA (World Nuclear Assosiation), điện hat ‘Thy Anh, Tim hidu nội dung Luật năng lượng nguyên tử NXB Lao động - Xã hội 2008.\vi wikipedia ore/vikL(Ph%E!3⁄4BA%A3n %EI3⁄4BB%A9ng h%E IMBAMA I nÀ2%%C33⁄4A42n * Xem phụ lục hình |, SVTH: Lê Nhật Quang Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.

Nguyễn Cảnh Hug nhân cung cấp khoảng 16% lượng điện trên toàn thể giới, chiếm 83% tổng công suất ở các nước công nghiệp ', riêng ở các nước như: Mỹ, Pháp và Nhật Bản thì con số nay lên đến 503%. Ngoài ra, năng lượng hạt nhân cỏn được ứng dụng trong một số lĩnh vực khác phục vụ nhu cầu sinh hoạt của con người: y học, nông nghiệp, môi trường,. Cường quốc hạt nhân dân sự được hiểu là quốc gia có một khả năng tiềm tang để tận dụng công nghệ hạt nhân cho việc phát triển vũ khí hạt nhân nhưng họ quyết định chồng lại hành động nay.’ Trong khu vực hạt nhân quân sự, năng lượng hạt nhân được dùng đẻ sản suất và chế tạo các loại vũ khí hạt nhân °: tên lửa, bom nguyên tử, tàu ngâm mang dau đạn hạt nhân,. phục vụ cho mục dich chiến tranh hoặc các cuộc chạy đua vũ trang giữa những quốc gia, chủ yếu là giữa các nước lớn trên thế giới.

Cường quốc hạt nhân quan sự được hiểu là một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân và có khả năng tận dụng của quốc gia đó ' L. Sự hình thành và phát triển năng lượng hạt nhân. Giai đoạn cuối thế ki XIX — nửa đầu thế ki XX. Năm 1896, nha khoa học người Pháp Henrri Becquerel khám phá ra chất phóng xạ tự nhiên.

Một năm sau, nhà vật lí học người Anh, Joshep Thomson, nhắn mạnh đến sự hiện điện của hạt điện tích âm mà ông cho rằng đó là điện từ. Tiếp tục công việc của Becquerel và Thomson, Pierre và Marie Curie, nhà vật lí học và hóa học người Pháp, đã khám phá ra hai nguyên tố mới có tính phóng xạ cao là polonium và radium vào năm 1898. Những bước tiến khoa học trên đây đã tạo nên một tiền đề vững chắc cho sự ra đời và phát triển của một dạng năng lượng mới mà người ta gọi đó là năng lượng hạt nhân hay năng lượng nguyên tử. Đầu thé ki XX, nhiều nhà khoa học đã đưa ra các lý thuyết về năng lượng hạt nhân.

Họ cho rằng nguyên tử có chứa một lượng năng lượng rất lớn. Điển hình là nhà * IAEA Releases Nuclear Power Statistics for 2000. Xem tại địa chỉ: hirp://www.org/newscertter/pressre |eases/200 Ì /pm0 | 07 shtml ? Xem tại địa chỉ: http://www.nev/definition’civilTM20nuclear%20power > Vit khí hot nhản là loại vũ khí mà năng lượng của nd do các phản ứng phán hạch hoặc nhiệt hạch gầy ra. Một vũ khí hạt nhân nhỏ nhất cũng có sức công phá lon hơn bat kì vũ khí quy ước nào.

Vũ khi có sức công phá tương với 10 triệu tắn thuốc nd có thé phá hủy hoàn toàn một thành phổ. Nếu sức công phá la 100 triệutấn thi có thé pha hủy một ving với bản kinh 100 — 160 km. * Xem tai địa chỉ: bttp://www.net/definition/military%20nuclear*20power SVTH: Lê Nhật Quang Trang9 Khóa luận tỐt nghiệp GVHD: PGS. Nguyễn Cảnh Huệ vật li học người New Zealand, Emest Rutherford ', ông khám phá ra hạt nguyên tử vào năm 1911 và hạt proton ” vào năm 1913.

Năm 1919, lần đầu tiền ông thực hiện được phan ứng hạt nhân *. Phát minh nay đã mở ra một triển vọng to lớn cho kha năng chỉnh phục năng lượng hạt nhân. Năm 1932, James Chadwick, nhà vật lí người Anh, khám phá ra hạt nơtron *. Kế đó, Iréne va Frédéric Joliot Curie, nha vật lí học và hóa học người Pháp.

đưa ra thuyết phân hạch hạt nhân. Nguyên lí này được ứng dụng rất nhiều trong việc dùng hạt nhân đẻ sản xuất năng lượng. Mùa thu năm 1938, hai nhả khoa học người Đức, Otto Hahn và Fritz Strassman, nhận thấy rằng hạt uranium khi bị bắn phá sẽ vỡ thành những hạt nhỏ hơn và giải phóng một năng lượng không lồ. Năm 1939, nhà vật lí hạt nhân người Đức, Otto Frisch và nhà bác học người Pháp, Frédéric Joliot Curie và Lisa Meither đã tiến hành thí nghiệm phân hạch.

Sang năm 1941, nhà vật lí học người Ý, Enrico Fermi và cộng sự của mình là Leo Szilard để nghị một bản thiết kế cho lò phản ứng uranium. Kết qua là ngày 2/12/1942, lò phản ứng dau tiên Pile- ltại Chicago (Mỹ) đã có thể tự vận hành sau khi được Fermi điều chỉnh trong nhiều giờ liền. Sự kiện này đánh dấu một bước chuyển lớn từ việc ứng dụng lý thuyết hạt nhân vào thực tế và đưa thé giới tiến vao một kỷ nguyên hạt nhân mới. Không dừng lại ở thành tựu ban đầu của mình, các lò phản ứng này đã kích thích các nước tập trung nghiên cứu vũ khí hạt nhân phục vụ cho cuộc chiến tranh thé giới lần thứ hai.

Công trình nghiên cứu này được chính quyền Mỹ thực hiện với tên gọi là kế hoạch Manhattan. Cũng trong giai đoạn này, các nhà khoa học vẫn ra sức nghiên cứu vẻ các lò phản ứng nơtron nhằm tạo ra nhiều nguôn nhiên liệu phân hạch hơn so với nguồn nhiên liệu ban đầu cung cấp trong quá trình phản ứng. Giai đoạn nửa cuối thé ki XX. Thập niên 1950 đánh đấu bước khởi đầu của ky nguyên hạt nhân dân sự vì điện hạt nhân bắt đầu được sử dụng cho mục đích thương mại ”.

Nhiều phát minh về khoa học hạt nhân dan dan nhận được sự ủng hộ của cộng đồng thé giới. Lò phản ứng sản Ÿ Emest Rutherford được xem la cha đẻ của khoa học hạt nhân. Xem phụ lọc hình 2. * Proton là hạt mang điện tịch đương càng với hạt neutron cấu thành hạt nhẫn nguyên tử.

Keo nee Hae Wis ng es a as ss SO nace 0240 C22222 02002 OO A hà én tố Nitơ và tạo ra được nguyên tổ mới là Oxy.