chương 1, giới thiệu đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu môn học; từ chương 2 đến chương 7 giới thiệu khái quát tư tưởng Việt Nam từ thời tiền sử, sơ sử của dân tộc đến đầu thế kỷ XIX; Chương 8, trình bày tư tưởng Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX - ' C. Angghen: Todn tép, NXB Chinh tri Quốc gia, H. ? Mohadas Karamchand Gandhi: Con người và tu tưởng, Bombay, 1989. đặc biệt trong đó có bước ngoặt quan trọng của lịch sử tư tưởng Việt Nam là sự ra đời của hệ tư tướng mới - hệ tư tưởng vô sản của giai cấp công nhân VỚI Vai trò của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh nhà tư tưởng Việt Nam trong thời đại mới.
Lịch sử tư tưởng Việt Nam là môn học còn non trẻ ở Việt Nam, hơn nữa, việc nghiên cứu vấn đề lịch sử tư tưởng là vấn đề khó, phức tạp. Do đó, giáo trình này không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Tập thể tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, đồng nghiệp, học viên, sinh viên và bạn đọc để cuốn sách ngày càng hoàn thiện hơn trong lần tái bản sau. Xin chân thành cảm ơn! CÁC TÁC GIÁ Chuong 1 DOI TUONG VA PHUONG PHAP NGHIEN CUU MON LICH SU TU TUONG VIET NAM Là một môn khoa học, Lịch sử tư tưởng Việt Nam cũng như bất cứ một môn khoa học nào, đều xác định đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu của mình.
Chương này sẽ trình bày đối tượng và phương pháp nghiên cứu Lịch sử tư tưởng Việt Nam, làm cơ sở định hướng cho việc nghiên cứu toàn bộ môn học. I ĐÓI TƯỢNG VÀ NOI DUNG CO BAN CUA MON LICH SU’ TU TUONG VIET NAM 1. Đối tượng nghiên cứu của môn Lịch sứ tư tưởng Việt Nam 1. Quan niệm cơ bắn về tư trởng Tự tưởng là toàn bộ những suy nghĩ, ý nghĩ, quan điểm chung nhất của con người đối với tự nhiên, xã hội và bản thân mình.
Tư tưởng là sự phản ánh hiện thực trong ý thức, là sự biểu hiện quan hệ của cơn người đối với thế giới xung quanh. Tư tướng bao giờ cũng do chế độ xã hội, điều kiện sinh hoạt vật chất của con người quy định. Cho nên phải tìm nguồn gốc và thực chất của tư tưởng trong cơ cầu kinh tế, trong điều kiện sinh hoạt vật chất, trong tồn tại xã hội mà tư tưởng phản ánh. Trong xã hội có giai cấp, tư tưởng bao giờ cũng mang tính giai cấp, biểu hiện lợi ích vật chất của các giai cấp trong xã hội.
Do đó có tư tưởng của giai cấp thống trị (tư tưởng chính thống được thể hiện qua dòng văn học của giai cấp thống trị) và tư tưởng của giai cấp bị trị (tư tưởng không chính thống, được thê hiện qua dòng văn học đân gian, truyền miệng của nhân dan lao động). Tư tưởng của loài người nói chung, của từng quốc gia đân tộc nói riêng, có một quá trình phát triển từ thấp lên cao gắn liển với quá trình phát triển của những điều kiện kinh tế - xã hội, của công cụ sản xuất, của lực lượng sản xuất xã hội. Đồng thời, tư tưởng một quốc gia dân tộc, một thời đại lịch sử lại luôn tồn tại và phát triển trên cơ sở những đặc thù trong thế giới quan, trong văn hoá, lối sông, tâm lý của dân tộc, thời đại. Như vậy, khi xem xét các thành tố, các nội dung cơ bản hợp thành của tư tưởng một quốc gia dân tộc, trong một thời kỳ lịch 5 sử xác định nào đó, chúng ta cần đồng thời phải coi trọng hai hướng tiếp cận: tiếp cận lịch sử và tiếp cận logic.
Hai hướng tiếp cận này lại có mỗi quan hệ mật thiết chi phối, đan xen vào nhau làm nên sự phong phú đa dạng của tư tưởng. Theo hướng tiếp cận thứ nhất, tư tưởng nói chung, tư tưởng chính trị - xã hội nói riêng của một dân tộc được hình thành, tồn tại và phát triển như một dòng chảy tự nhiên. Trong dòng chảy ấy, sự kế thừa, tiếp nối, bổ sung và phát triển từ thấp lên cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện và hoàn thiện hơn của tư tưởng cộng đồng dân tộc. dần trở thành và hiện hữu trong đời sống tâm lý tình cảm, ý thức và văn hoá.
của dân tộc, của cộng đồng các dân tộc. Theo hướng tiếp cận thứ hai, tư tưởng của một dân tộc bao gồm các thành tố, các nội dung cơ bản khác nhau, phản ánh và là sự thể hiện các nội dung cơ bản, của các mối quan hệ cơ bản về kinh tế, chính trị, xã hội trong hiện thực. Trong đó, các tư tưởng về chính trị, chính trị - xã hội chiếm vị trí rất quan trọng. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu của môn Lịch sử tư tưởng Việt Nam Lịch sử tư tưởng Việt Nam là bộ môn khoa học chuyên nghiên cứu những tư tưởng điễn ra theo dòng chảy thời gian.
Những tư tưởng đó có ý nghĩa, có ảnh hưởng lớn đến tiến trình lịch sử Việt Nam, phát sinh phát triển trên cơ sở những sự vật, hiện tượng, sự kiện của các điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam. Trong quá trình nghiên cứu Lịch sử tư trởng Việt Nam cần lưu ý, có những tư tưởng có tác dụng tích cực, tiễn bộ và có tính cách mạng, đồng thời cũng có những tư tưởng có ảnh hướng tiêu cực, kìm hãm sự phát triển, thậm chí là phản động. Do đó, phải nhìn nhận và đánh giá một cách khách quan, khoa học. Phạm vi nghiên cứu của môn Lịch sử tư tưởng Việt Nam 1.
Phạm vi về nội dung của môn học Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng của cộng đồng dân tộc Việt Nam được thể hiện phong phú và đa dạng, tồn tại trong vô vàn các đấu hiệu đặc trưng khác nhau trong đời sống tỉnh thần, tình cảm, văn hoá của cộng đồng các dân tộc và của mỗi dân tộc trong cộng đồng gắn bó ấy. Đồng thời, quá trình ấy đã trải qua chiều dai lịch sử hàng nghìn năm, qua biết bao biến động thăng trầm. Vì vậy, việc nghiên cứu lịch sử tư tưởng dân tộc Việt Nam chỉ có hiệu quả khi chúng ta biết lựa chọn, xác định các nguôn sử liệu, các cứ liệu phủ hợp trong số bộn bề các nguồn sử liệu, cứ liệu phong phú, phức tạp đa dạng, vô giá của cha ông để lại. Trước hết, chúng ta cần khảo sát, phân tích các phương diện tư tưởng về thế giới quan, nhân sinh quan của cộng đồng người Việt được khắc họa, thể hiện trong các di chỉ khảo cổ, các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể đo các thế hệ người Việt, qua các thời kỳ lịch sử sáng tạo ra.
Đối với người nghiên cứu lịch sử tư tưởng chính trị - xã hội, văn hoá - xã hội, cần sử dụng hiệu quả các nghiên cứu về khảo cô học, văn hoá học, dân tộc học. trên nền tảng của thế giới quan duy vật lịch sử, phương pháp tư duy biện chứng mác-xit để phân tích các dữ liệu, sử liệu ấy. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu, phân tích tiểu sử, thân thế sự nghiệp các nhà tư tưởng tiêu biểu của từng thời kỳ lịch sử, từng triều đại và các tư tướng cơ bán của họ thê hiện trong các tác phẩm, các bài viết của họ, từ đó rút ra những nội dung tư tưởng về triết học, các tư tưởng chính trị, chính trị - xã hội và văn hoá. đáp ứng các yêu cầu nghiên cứu và học tập môn học, phải được coI là một nhiệm vụ rất cơ bản.
Trong quan sát, phân tích các tác phẩm của các nhà tư tưởng của mỗi thời kỳ cần sử đụng hợp lý, triệt để phương pháp lịch sử và logic - lịch sử, trên nguyên tắc coi lịch sử tư tưởng là một dòng chảy lịch sử tự nhiên. Đặc biệt, tư tưởng yêu nước là một trong những tr tưởng nỗi bật trong dòng chảy của lịch sử tư tưởng Việt Nam. Do vậy, nghiên cứu Lịch sử tư tưởng Việt Nam bên cạnh việc nghiên cứu các tư tưởng của các đại biểu tiêu biểu còn phải dựa trên các sử liệu hoặc qua các giá trị văn hóa dân gian của dân tộc (truyền thuyết, chuyện cổ tích, ca dao, tục ngữ.) phản ánh vé phong trào đấu tranh hiện thực của dân tộc chống giặc ngoại xâm, chống lại các thế lực cường quyền, ác bá trong quá trình dựng nước và g1ữ nước. Việc nghiên cứu, phân tích các sử liệu, các di sản văn hoá vật thể, phi vật thể.
cần được đối chiếu với các phân tích, nghiên cứu của các nhà sử học, văn hóa học, dân tộc học., trên cơ sở các nguyên tắc và phương pháp luận mác-x1f về lịch sử và lịch sử tư tưởng. Phạm vi về không gian và thời gian nghiên cứu của môn học Sự phân chia các thời kỳ của lịch sử tư tưởng Việt Nam trong giáo trình này có một số khác biệt so với các tài liệu cùng loại đã được công bố. Điều đó, một 7 mặt là do đặc thù về đối tượng nghiên cứu môn học của ngành học Chủ nghĩa xã hội khoa học tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền và đo giới hạn về khách thể nghiên cứu. Mặt khác, do giới hạn của nội dung chương trình môn học trong mỗi quan hệ với các môn học khác như Lịch sử dân tộc, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Tư tưởng Hồ Chỉ Minh.
Vì vậy, giáo trình này cũng chỉ trình bay lich sử tư tưởng Việt Nam gắn với các giai đoạn, thời kỳ có hoàn cánh lịch sử về kinh tế, chính trị, văn hóa - tư tưởng nỗi bật bắt đầu từ khi lập nước (thời tiền sử, sơ sử) cho đến đầu thế kỷ XX - khi xuất hiện hệ tư tưởng mới của giai cấp vô sản. Về không gian nghiên cứu của môn học Lịch sử tư tưởng Việt Nam được giới hạn trên phạm vi lãnh thổ đất nước Việt Nam thông qua quá trình lập nước, mở mang bờ cối và thống nhất lãnh thổ từ Bắc vào Nam. Đối tượng nghiên cứu môn học Lịch sử tư tưởng Việt Nam là quá trình khách quan - quá trình hình thành, phát triển tư tưởng, hệ tư tưởng của dân tộc Việt Nam theo thời gian trong những điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá - tư tưởng cụ thể của Việt Nam và của thế giới với những nội dung, hình thức tương ứng và do một giai cấp đại diện. Lịch sử tư tưởng Việt Nam có mối liên hệ gần gũi với lịch sử tư tưởng nói chung và lịch sử tư tưởng triết học nói riêng, nhưng không phải là một.