## Tổng quan nghiên cứu

Ngành xây dựng Việt Nam đóng góp khoảng 11 tỷ đô la vào GDP và thu hút gần 10 triệu lao động trong những năm gần đây, thể hiện vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng xây dựng tại Việt Nam có tính phức tạp và phân mảnh cao, dẫn đến dễ bị gián đoạn trong giai đoạn thi công. Các gián đoạn này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ, chi phí và chất lượng dự án, làm gia tăng tỷ lệ vượt chi phí và chậm tiến độ với mức độ nghiêm trọng ngày càng tăng. Nghiên cứu tập trung phân tích nguyên nhân dẫn đến đứt gãy chuỗi cung ứng trong giai đoạn xây dựng tại các dự án ở TP. Hồ Chí Minh, trong khoảng thời gian từ đầu năm 2023 đến giữa năm 2023.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các nguyên nhân gây gián đoạn chuỗi cung ứng xây dựng, khám phá mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố ảnh hưởng và đánh giá tác động của chúng đến hiệu quả dự án về thời gian, chi phí và chất lượng. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp quản lý nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực đối với các bên liên quan như chủ đầu tư, nhà thầu, nhà cung cấp và cơ quan quản lý nhà nước, góp phần nâng cao năng lực quản lý chuỗi cung ứng, tăng cường sự tin cậy và hợp tác lâu dài trong ngành xây dựng Việt Nam.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý chuỗi cung ứng xây dựng (Construction Supply Chain - CSC) và quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (Supply Chain Risk Management - SCRM). Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

- **Lý thuyết chuỗi cung ứng xây dựng (CSC):** Mô tả mạng lưới các tổ chức tham gia vào luồng vật liệu, nhân lực, tài chính và thông tin nhằm tạo ra sản phẩm xây dựng theo yêu cầu dự án. Chuỗi cung ứng xây dựng có đặc điểm phân mảnh, ngắn hạn và cạnh tranh cao, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để đảm bảo hiệu quả.

- **Lý thuyết quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM):** Tập trung vào việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng, bao gồm các yếu tố như thiên tai, thay đổi chính sách, thiếu hụt nguyên vật liệu, và các sự kiện bất ngờ khác.

Các khái niệm chính bao gồm: gián đoạn chuỗi cung ứng (disruption), phối hợp (coordination), vòng đời chuỗi cung ứng xây dựng (CSC life cycle), và hiệu quả dự án (project performance).

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp giữa khảo sát định lượng và phỏng vấn chuyên gia. Dữ liệu được thu thập từ 150 người tham gia có kinh nghiệm trong quản lý dự án xây dựng tại TP. Hồ Chí Minh, bao gồm chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu chính, nhà thầu phụ và nhà cung cấp.

Phân tích dữ liệu sử dụng các kỹ thuật thống kê như phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để xác định các nhóm nguyên nhân và mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng đến gián đoạn chuỗi cung ứng và hiệu quả dự án. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2023, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và phân tích sâu sắc.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Nguyên nhân chính gây gián đoạn chuỗi cung ứng:** Bao gồm thiếu tiêu chuẩn vật liệu (được đánh giá với điểm trung bình cao nhất 4.2/5), bản vẽ không chính xác (4.0/5), thiếu nhà cung cấp hoặc nhà thầu phụ có năng lực (3.9/5), và thanh toán chậm trễ (3.8/5). Các nguyên nhân này tập trung chủ yếu ở nhóm hợp đồng và sản xuất.

2. **Ảnh hưởng của gián đoạn đến hiệu quả dự án:** Khoảng 65% dự án bị chậm tiến độ, 58% vượt chi phí phê duyệt, và 47% không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật đề ra. Gián đoạn chuỗi cung ứng làm giảm năng lực của các bên tham gia và gây ra nhiều tranh chấp, ảnh hưởng đến sự hài lòng của các bên liên quan.

3. **Mối quan hệ giữa các nhóm nguyên nhân:** Phân tích SEM cho thấy các nguyên nhân liên quan đến phối hợp kém, thiếu tin tưởng và thay đổi chính sách có tác động trực tiếp và gián tiếp đến các nguyên nhân khác, làm gia tăng mức độ gián đoạn chuỗi cung ứng.

4. **Tác động của các yếu tố bên ngoài:** Các sự kiện bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh (COVID-19) được xác định là nguyên nhân quan trọng làm tăng rủi ro gián đoạn, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn ngành.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thiếu phối hợp và quản lý yếu kém trong quá trình hợp đồng và sản xuất, phù hợp với các nghiên cứu trong khu vực và quốc tế. Việc sử dụng đấu thầu cạnh tranh thấp giá dẫn đến lựa chọn nhà cung cấp không đủ năng lực, làm tăng nguy cơ gián đoạn. Các dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ các nguyên nhân và biểu đồ đường thể hiện tác động đến tiến độ và chi phí dự án.

So với các nghiên cứu trước, nghiên cứu này bổ sung phân tích mối quan hệ tương tác giữa các nguyên nhân và tác động cụ thể đến hiệu quả dự án tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn toàn diện hơn. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu là giúp các bên liên quan nhận diện rõ ràng các điểm yếu trong chuỗi cung ứng và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm nâng cao khả năng phục hồi và hiệu quả dự án.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Tăng cường tiêu chuẩn hóa vật liệu và quy trình thiết kế:** Áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật chặt chẽ, kiểm soát chất lượng bản vẽ để giảm sai sót, nâng cao độ chính xác trong cung ứng vật liệu. Chủ đầu tư và tư vấn thiết kế chịu trách nhiệm, thực hiện trong vòng 6 tháng.

2. **Xây dựng mối quan hệ lâu dài với nhà cung cấp và nhà thầu phụ:** Thiết lập tiêu chí lựa chọn rõ ràng, ưu tiên hợp tác lâu dài để đảm bảo năng lực cung ứng ổn định. Nhà thầu chính và chủ đầu tư phối hợp thực hiện, theo dõi định kỳ hàng quý.

3. **Cải thiện quản lý thanh toán và hợp đồng:** Đảm bảo thanh toán đúng hạn, tránh gây gián đoạn tài chính cho nhà cung cấp. Áp dụng hợp đồng minh bạch, có điều khoản xử lý rủi ro rõ ràng. Chủ đầu tư và phòng tài chính dự án thực hiện, đánh giá hàng tháng.

4. **Ứng dụng công nghệ số trong quản lý chuỗi cung ứng:** Sử dụng phần mềm quản lý dự án, theo dõi tiến độ, vật tư và giao tiếp giữa các bên để nâng cao hiệu quả phối hợp và giảm thiểu sai sót. Các bên liên quan phối hợp triển khai trong vòng 1 năm.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Chủ đầu tư dự án xây dựng:** Nghiên cứu giúp hiểu rõ nguyên nhân gián đoạn chuỗi cung ứng, từ đó xây dựng chiến lược quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư.

2. **Nhà thầu chính và nhà thầu phụ:** Áp dụng các giải pháp quản lý chuỗi cung ứng, cải thiện phối hợp với các bên liên quan, giảm thiểu rủi ro gián đoạn trong thi công.

3. **Nhà cung cấp vật liệu và dịch vụ:** Nắm bắt các yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cung ứng và xây dựng mối quan hệ bền vững với khách hàng.

4. **Cơ quan quản lý nhà nước và chuyên gia nghiên cứu:** Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ ngành xây dựng, phát triển các chương trình đào tạo và nghiên cứu sâu hơn về quản lý chuỗi cung ứng.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Nguyên nhân chính nào gây gián đoạn chuỗi cung ứng xây dựng?**  
Thiếu tiêu chuẩn vật liệu, bản vẽ không chính xác, nhà cung cấp không đủ năng lực và thanh toán chậm trễ là những nguyên nhân phổ biến nhất.

2. **Gián đoạn chuỗi cung ứng ảnh hưởng thế nào đến dự án?**  
Gây chậm tiến độ khoảng 65%, vượt chi phí 58%, và giảm chất lượng dự án, đồng thời làm tăng tranh chấp giữa các bên.

3. **Làm thế nào để giảm thiểu rủi ro gián đoạn?**  
Tăng cường tiêu chuẩn hóa, xây dựng mối quan hệ lâu dài, cải thiện quản lý hợp đồng và ứng dụng công nghệ số là các giải pháp hiệu quả.

4. **Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?**  
Kết hợp khảo sát định lượng với 150 người tham gia và phỏng vấn chuyên gia, phân tích dữ liệu bằng EFA, CFA và SEM.

5. **Ai nên sử dụng kết quả nghiên cứu này?**  
Chủ đầu tư, nhà thầu, nhà cung cấp và cơ quan quản lý nhà nước trong ngành xây dựng để nâng cao hiệu quả quản lý chuỗi cung ứng.

## Kết luận

- Xác định rõ các nguyên nhân chủ yếu gây gián đoạn chuỗi cung ứng trong giai đoạn xây dựng tại Việt Nam.  
- Phân tích mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố ảnh hưởng và tác động đến hiệu quả dự án.  
- Đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao khả năng quản lý và giảm thiểu rủi ro gián đoạn.  
- Kết quả nghiên cứu hỗ trợ các bên liên quan trong ngành xây dựng cải thiện quản lý chuỗi cung ứng và tăng cường hợp tác.  
- Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và ứng dụng công nghệ để nâng cao tính bền vững của chuỗi cung ứng xây dựng.

Hành trình tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả thực tiễn và phát triển các nghiên cứu chuyên sâu hơn về quản lý rủi ro chuỗi cung ứng trong ngành xây dựng Việt Nam. Đề nghị các bên liên quan chủ động áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả dự án và phát triển bền vững ngành xây dựng.