phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận án được cấu trúc thành 4 chương chính: Chƣơng 1. Tổng quan về quản lý cầu nước sinh hoạt đô thị và phân tích kinh tế đối với quản lý cầu nước sinh hoạt đô thị Chƣơng 2: Cơ sở lý luận về quản lý cầu nước sinh hoạt đô thị và phân tích kinh tế đối với quản lý cầu nước sinh hoạt đô thị Chƣơng 3. Khung tiếp cận và phương pháp nghiên cứu Chƣơng 4. Phân tích kinh tế và đề xuất giải pháp quản lý cầu nước sinh hoạt đô thị ở Hà Nội.
9 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CẦU NƢỚC SINH HOẠT ĐÔ THỊ VÀ PHÂN TÍCH KINH TẾ ĐỐI VỚI QUẢN LÝ CẦU NƢỚC ĐÔ THỊ 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu Từ sau thập niên 1970, các công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý cầu NSHĐT đã được tiến hành ở nhiều quốc gia. Trên thế giới vấn đề về quản lý cầu NSHĐT thường được đề cập trong các nghiên cứu chung và một số công trình nghiên cứu cụ thể. Có thể kể tới một số công trình về quản lý cầu NSHĐT và phân tích kinh tế quản lý cầu NSHĐT tiêu biểu dưới đây.
Các nghiên cứu trên thế giới 1. Các nghiên cứu trên thế giới về quản lý cầu nước sinh hoạt đô thị Bài báo cáo tại hội nghị thế giới về phát triển bền vững của tác giả Auerbach và Karassin (2007) [33] về quản lý tài nguyên nước ở Israel, đã nhấn mạnh rằng việc tăng cường thực hiện quản lý cầu NSHĐT là một nhiệm vụ không thể bỏ qua nếu muốn duy trì nguồn cung ổn định và quản lý cầu NSHĐT mang lại hiệu quả kinh tế cho tất cả các đối tượng dùng nước. Nói cách khác, việc quản lý nguồn cung chỉ là một vế của phương trình quản lý tài nguyên nước, vế còn lại là quản lý cầu cũng quan trọng không kém. Báo cáo này cũng đưa ra lý do giải thích vì sao ngay từ thập niên 1970, các nhà quản lý nước cấp đô thị Hoa Kỳ đã tiên phong chuyển sang hướng quản lý cầu.
Kể từ đó, nhiều quốc gia trên thế giới đã có nhiều thay đổi về mặt chính sách trong công tác quản lý nước cấp đô thị. - Các tác giả Benedykt [40], Ben [39], Cecilia [44], AWA [45], đã chỉ ra các giải pháp thực hiện chương trình quản lý cầu NSHĐT bao gồm: • Giải pháp giáo dục nâng cao nhận thức về tiết kiệm nước, gồm: giáo dục tiết kiệm nước ở trường tiểu học, trường cấp 2, trường cấp 3; chương trình thông tin công cộng trên các phương tiện thông tin đại chúng (radio, tivi, báo); liên hệ cá nhân như tuyên truyền đường dây nóng hỗ trợ khách hàng; • Giải pháp kỹ thuật, gồm: chương trình trang bị đường ống và lắp đặt đồng hồ đo nước cho khu vực dân dụng và trong các cơ quan quản lý nhà nước; chương 10 trình thay bồn cầu mức xả nước thấp; chương trình tái sử dụng nước, quay vòng tuần hoàn nước; chương trình phát hiện rò rỉ tại khu vực nước dân dụng; • Giải pháp kiểm tra sử dụng nước, gồm: chương trình kiểm tra nước tại các hộ sử dụng nhiều; kiểm tra hệ thống tưới tiêu ở cảnh quan lớn; • Giải pháp luật pháp chính sách, gồm: ban hành luật về thiết bị nước trong nhà với các công trình xây mới; luật kinh doanh về thiết bị nước; luật tạo cảnh quản ở khu vực nước dân dụng; luật đồng hồ đo nước; luật nước thải; • Giải pháp kinh tế, gồm: Cơ cấu giá lũy tiến; chính sách phụ phí mùa hè; áp dụng giảm thuế cho các thiết bị tiết kiệm nước. Opitz (1997) [55] nghiên cứu quy trình lập kế hoạch quản lý cầu NSHĐT bao gồm nhiều bước và cần thực hiện một cuộc điều tra kỹ lưỡng được tiến hành trước khi đưa ra quyết định thực hiện chương trình quản lý cầu NSHĐT: (1) thiết lập các mục tiêu bảo tồn, (2) xác định khả năng áp dụng và tính khả thi, (3) xác định mức độ chấp nhận của xã hội, (4) các điều kiện thực hiện, (5) ước lượng mức độ tiết kiệm nước, (6) lợi ích và chi phí dự kiến. Nhìn chung, công trình này đã chỉ ra những bước cần thiết cơ bản và phân tích chi tiết từng bước việc áp dụng lồng ghép quản lý cầu NSHĐT trong quy hoạch cấp nước khu vực.
Tuy vậy, nghiên cứu chỉ tập chung phân tích đối với các giải pháp quản lý cầu về kỹ thuật, chưa phân tích đối với các giải pháp kinh tế. - Brown và Caldwell (1990) đã nghiên cứu về một chương trình kiểm tra nước tại nhà cần thực hiện các hạng mục công việc như: (1) kiểm tra trong nhà với hoạt động đo lưu lượng nước, kiểm tra rò rỉ, điều tra về tần suất sử dụng các thiết bị, lắp đặt vòi sen lưu lượng thấp, vách ngăn bồn chứa nước của bồn cầu và đầu tạo bọt; (2) kiểm tra ngoài trời với các hoạt động thăm dò đất, kiểm tra loại cỏ, kiểm tra hệ thống phân phối độ ẩm, kiểm tra tỷ lệ lưu lượng của đầu phun, khuyến nghị về thời gian và tần suất tưới. Một số nghiên cứu cụ thể về vai trò giáo dục nâng cao nhận thức, giải pháp kinh tế và kỹ thuật đối với quản lý cầu NSHĐT, gồm: 11 Theo tổ chức IWA (International Water Asociation) (2007) [66] và tác giả Emilylioyd [54] cũng đưa ra quan điểm là thói quen và ý thức sử dụng nước sinh hoạt của người dân đóng vai trò quan trọng đối với quản lý cầu NSHĐT và việc giáo dục khách hàng về sự cần thiết của công tác tiết kiệm nước sạch là biện pháp kinh tế nhất để kiểm soát nhu cầu. Opitz (1997) [55] nghiên cứu về chương trình quản lý cầu NSHĐT với giải pháp giáo dục kiến thức về tiết kiệm nước thông qua một chương trình thực nghiệm tại một trường tiểu học ở Canifonia, Mỹ.
Các hoạt động được triển khai gồm: công ty cấp nước đã soạn một giáo trình về tiết kiệm nước cho các học sinh, kết hợp cùng giáo viên thực hiện trò chơi và hoàn thành cuộc điều tra với sự giúp đỡ của phụ huynh. Nếu được sự đồng ý của cha mẹ, học sinh sẽ mang bộ thiết bị nước về nhà; mỗi bộ thiết bị gồm một hoặc 2 đầu vòi sen lưu lượng thấp, viên phẩm màu phát hiện rò rỉ, và các tài liệu được thiết kế để hướng dẫn lắp đặt vòi sen. Chương trình đã tiếp xúc được với 300.000 học sinh và 100.000 bộ thiết bị được lắp đặt. Viện Giáo dục Tài nguyên nước UNESCO – IHE (2009) [91] cho rằng thực hiện quản lý cầu NSHĐT thì giải pháp kinh tế đóng vai trò chủ đạo.
Tuy nhiên, trợ giá nước để giữ giá nước thấp là một trong những trở ngại lớn nhất của chương trình quản lý cầu NSHĐT, không thúc đẩy tiết kiệm và sử dụng hiệu quả nước sạch. Giá nước thấp làm cho khách hàng sử dụng nước phung phí. Đó cũng là quan điểm đưa ra trong phân tích của Sharma S. Do vậy, Viện Giáo dục tài nguyên nước UNESCO – IHE [92]khuyến nghị rằng cách tính giá nước phải bao gồm chi phí về vốn đầu tư, chi phí sản xuất của nhà máy cấp nước, và cả chi phí các dịch vụ môi trường.
Theo nghiên cứu của tổ chức SPUB (2005) [87] thì Chính phủ Singapo đã triển khai thực hiện cách tính giá nước lũy tiến, áp dụng hai loại thuế và phí áp dụng trên lượng nước tiêu thụ: thuế bảo vệ nguồn nước (Water conservation tax) nhằm thúc đẩy việc tiết kiệm nước và phí sử dụng nước (Water borne fee) giúp chính phủ trang trải phí xây dựng và bảo trì các hệ thống xử lý nước thải. Chính quyền 12 Singapo khẳng định việc tính đúng, tính đủ giá nước sạch đã giúp giảm lượng nước tiêu thụ trên đầu người từ 172 lít/ ngày.đêm năm 1995 xuống còn 160 lít/ ngày. Benedykt (1997) [40] nghiên cứu về chương trình quản lý cầu NSHĐT với giải pháp kỹ thuật trang bị các thiết bị tiết kiệm nước cho các hộ gia đình và cách thức đánh giá chương trình tiết kiệm nước với việc tính toán mức nước tiết kiệm được. Giải pháp cụ thể của quản lý cầu NSHĐT được nghiên cứu thực nghiệm là chương trình trang bị thêm đầu vòi sen lưu lượng thấp cho 1085 hộ gia đình ở California, Mỹ.
Trong nghiên cứu này các tác giả đã đưa ra bộ thông số đánh giá, ước tính lượng nước sử dụng của hộ gia đình (26 thông số). Dziegielewski đã thực hiện điều tra, xử lý số liệu thống kê và sử dụng mô hình hồi quy đa biến OLS với 4 biến liên quan và một số biến khác ảnh hưởng tới lượng nước tiết kiệm được như các đặc điểm nhân khẩu học của người sử dụng. Kết quả ước tính được là mức nước tiết kiệm cho gia đình 2 thế hệ là 4% mức sử dụng hàng năm; đối với gia đình nhiều thế hệ mức nước tiết kiệm là 6% mức sử dụng hàng năm. Đây là nghiên cứu khá chi tiết về phân tích giải pháp kỹ thuật được áp dụng trong quản lý cầu NSHĐT.
Đây là nghiên cứu khá chi tiết về phân tích một giải pháp được áp dụng trong quản lý cầu NSHĐT, tuy nhiên còn rất nhiều những giải pháp vi mô, vĩ mô thực hiện quản lý cầu NSHĐT khác cần được nghiên cứu đánh giá hiệu quả để đề xuất chính sách. (2010) [53] cũng đã tiến hành nghiên cứu ở Chiang Mai (Thái Lan) về công tác kiểm toán sử dụng nước cho khách hàng nhằm giúp khách hàng phát hiện rò rỉ ở xí bệt, vòi nước, đường ống nước,. Và đây cũng là dịp để quảng bá các thiết bị và công nghệ tiết kiệm nước hiện có. Trong thời gian này, 24 nhà thầu xây dựng cũng đã được tập huấn về các kỹ năng lắp đặt hệ thống cấp nước để có thể giúp khách hàng tránh được thất thoát nước về sau.
Hervé L [63] có một loạt các sản phẩm nghiên cứu là các mô hình, phần mềm sẵn có miễn phí hoặc có phí, và được sử dụng để hỗ trợ các công ty cấp nước trong việc giảm thất thoát nước, và trong việc tìm hiểu mối quan hệ giữa sự rò rỉ và áp 13 suất. Các mô hình bao gồm BENCHLEAK, ECONOLEAK, SANFLOW, và PRESMAC. Các mô hình này đã được phát triển trong sự hợp tác với các chuyên gia tư vấn trong nước và quốc tế. Thông tin chi tiết và các ví dụ mà chúng đã được áp dụng có trong “Cẩm nang quản lý cầu”.
Haarhoff [64] trong báo cáo nghiên cứu quốc gia quản lý cầu NSHĐT Namibia đến tổ chức IUCN đã phân tích giải pháp thực hiện quản lý cầu NSHĐT về tái sử dụng nước thải sau xử lý tại Windhoek, Namibia.