Phân Tích Đặc Điểm Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú Cho Phụ Nữ Có Thai Tại Bệnh Viện Phụ Sản Hà Nội

Phân tích đặc điểm kê đơn thuốc ngoại trú cho phụ nữ có thai tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội trong luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nghĩa Bình
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý và Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Đặc Điểm Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú Cho Phụ Nữ Có Thai Tại Bệnh Viện Phụ Sản Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn Dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ SỬ DỤNG THUỐC TRÊN PHỤ NỮ CÓ THAI VÀ ĐIỀU TRỊ MỘT SỐ BỆNH LÝ SẢN PHỤ KHOA THƯỜNG GẶP
• 1.1. Đặc điểm dược động học của thuốc ở phụ nữ có thai và ảnh hưởng của thuốc đối với thai nhi
• 1.1.1. Đặc điểm dược động học của thuốc ở phụ nữ có thai
• 1.1.2. Ảnh hưởng của thuốc đối với thai nhi
• 1.2. Các nhóm thuốc thường dùng trong thai kỳ
• 1.3. Tính an toàn của thuốc sử dụng trên phụ nữ có thai
• 1.3.1. Hệ thống phân loại của Mỹ
• 1.3.2. Hệ thống phân loại của Úc
• 1.4. Các bệnh lý sản phụ khoa thường gặp
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.2.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.2.3. Các nội dung nghiên cứu. Xử lý và phân tích số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả đặc điểm bệnh nhân và đặc điểm kê đơn trên phụ nữ có thai khám ngoại trú tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội
• 3.1.1. Đặc điểm bệnh nhân
• 3.1.2. Đặc điểm đơn thuốc cho phụ nữ có thai
• 3.2. Phân tích các vấn đề liên quan đến thuốc trong kê đơn trên phụ nữ có thai khám ngoại trú tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội
• 3.2.1. Kết quả xây dựng cơ sở dữ liệu rà soát vấn đề liên quan đến thuốc
• 3.2.2. Các vấn đề liên quan đến thuốc trong kê đơn trên phụ nữ có thai khám thai ngoại trú tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích kê đơn thuốc ngoại trú cho phụ nữ có thai

Phân tích kê đơn thuốc ngoại trú cho phụ nữ có thai tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực dược lý và chăm sóc sức khỏe. Việc sử dụng thuốc trong thai kỳ cần được thực hiện cẩn thận, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Nghiên cứu này nhằm mục đích cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai, từ đó giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho nhóm đối tượng này.

1.1. Tình hình sử dụng thuốc cho phụ nữ có thai tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và sử dụng thuốc cho phụ nữ có thai. Theo một nghiên cứu, tỷ lệ phụ nữ mang thai sử dụng thuốc trong thời kỳ này rất cao, nhưng thông tin về an toàn thuốc lại thiếu hụt nghiêm trọng. Điều này dẫn đến nguy cơ cao về các vấn đề liên quan đến thuốc trong thai kỳ.

1.2. Vai trò của Bệnh viện Phụ sản Hà Nội trong việc kê đơn thuốc

Bệnh viện Phụ sản Hà Nội là một trong những cơ sở y tế hàng đầu trong lĩnh vực sản phụ khoa. Bệnh viện không chỉ cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu và phân tích kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai, nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị.

II. Vấn đề và thách thức trong kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai

Kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai gặp nhiều vấn đề và thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là thiếu thông tin về an toàn của thuốc. Nhiều loại thuốc không được thử nghiệm trên phụ nữ mang thai, dẫn đến sự không chắc chắn về tác động của chúng đối với thai nhi. Ngoài ra, việc tương tác giữa các loại thuốc cũng là một yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Thiếu dữ liệu về an toàn thuốc

Hầu hết các loại thuốc không có đủ dữ liệu về an toàn khi sử dụng cho phụ nữ có thai. Điều này khiến cho các bác sĩ gặp khó khăn trong việc kê đơn thuốc phù hợp, đồng thời làm tăng nguy cơ cho thai nhi.

2.2. Tương tác thuốc và tác dụng phụ

Việc sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc có thể dẫn đến tương tác thuốc, gây ra các tác dụng phụ không mong muốn. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ có thai, khi mà sức khỏe của cả mẹ và thai nhi đều bị ảnh hưởng.

III. Phương pháp phân tích kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai

Để phân tích kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học chặt chẽ. Việc thu thập và phân tích dữ liệu từ các đơn thuốc thực tế tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội sẽ giúp xác định các vấn đề liên quan đến thuốc và đưa ra giải pháp cải thiện.

3.1. Quy trình thu thập dữ liệu

Quy trình thu thập dữ liệu bao gồm việc ghi nhận các đơn thuốc được kê cho phụ nữ có thai tại bệnh viện. Dữ liệu sẽ được phân tích để xác định các loại thuốc thường được sử dụng và các vấn đề liên quan đến kê đơn.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Sau khi thu thập dữ liệu, các nhà nghiên cứu sẽ tiến hành phân tích để tìm ra các xu hướng trong kê đơn thuốc. Kết quả sẽ giúp xác định các vấn đề chính và đề xuất các giải pháp cải thiện.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ có thai. Việc phát hiện và giải quyết các vấn đề liên quan đến thuốc sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho thai nhi và đảm bảo an toàn cho mẹ.

4.1. Cải thiện quy trình kê đơn thuốc

Dựa trên kết quả nghiên cứu, bệnh viện sẽ cải thiện quy trình kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai, đảm bảo rằng các bác sĩ có đủ thông tin để đưa ra quyết định chính xác.

4.2. Đào tạo nhân viên y tế

Bệnh viện sẽ tổ chức các khóa đào tạo cho nhân viên y tế về an toàn thuốc và cách kê đơn cho phụ nữ có thai, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng trong việc chăm sóc sức khỏe cho nhóm đối tượng này.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai

Nghiên cứu kê đơn thuốc cho phụ nữ có thai tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội là một bước quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục được mở rộng để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn trong việc sử dụng thuốc an toàn cho phụ nữ mang thai.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc thu thập thêm dữ liệu và phân tích sâu hơn về các vấn đề liên quan đến thuốc cho phụ nữ có thai, từ đó đưa ra các khuyến nghị cụ thể.

5.2. Hướng phát triển trong lĩnh vực dược lý

Lĩnh vực dược lý cần tiếp tục phát triển các phương pháp nghiên cứu mới và cải tiến quy trình kê đơn thuốc, nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả cho phụ nữ có thai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sử dụng thuốc trong thai kỳ là một thực hành lâm sàng phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe của cả thai phụ và thai nhi. Các thống kê quốc tế chỉ ra rằng hơn 90% các loại thuốc lưu hành trên thị trường hiện nay chưa có đầy đủ dữ liệu an toàn khi sử dụng cho phụ nữ có thai do những rào cản về mặt y đức trong thử nghiệm lâm sàng. Trong khi đó, có tới 92,4% thai phụ từng sử dụng ít nhất một loại thuốc hoặc sản phẩm chăm sóc sức khỏe trong suốt quá trình mang thai. Những thay đổi sinh lý đặc thù trong thai kỳ như sự gia tăng thể tích huyết tương từ 30% đến 50%, mức lọc cầu thận tăng và sự thay đổi hoạt tính enzyme gan làm biến đổi căn bản dược động học của thuốc, gia tăng nguy cơ xuất hiện các vấn đề liên quan đến thuốc (DRP).

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng sử dụng thuốc và phân tích các DRP trong thực hành kê đơn ngoại trú cho phụ nữ có thai tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. Mục tiêu cụ thể gồm: mô tả đặc điểm người bệnh, khảo sát mô hình kê đơn trên thai phụ bình thường và thai nguy cơ cao, đồng thời định danh các sai sót về chống chỉ định, thời điểm dùng và hướng dẫn cách dùng thuốc. Nghiên cứu được triển khai trên tập dữ liệu gồm 14.432 đơn thuốc của 9.939 thai phụ đến khám ngoại trú trong giai đoạn từ ngày 01/01/2021 đến ngày 30/06/2021. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi phát hiện 2.387 lượt đơn gặp DRP (chiếm tỷ lệ 16,5%), tạo tiền đề xây dựng cơ sở dữ liệu cảnh báo lâm sàng và chuẩn hóa quy trình dược lâm sàng tại các bệnh viện chuyên khoa sản phụ khoa tuyến đầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng hệ thống lý thuyết về dược động học thai kỳ kết hợp với các công cụ phân loại an toàn thuốc và đánh giá biến cố dược lâm sàng chuẩn hóa quốc tế:

• Hệ thống phân loại DRP của Mạng lưới Chăm sóc Dược Châu Âu (PCNE) phiên bản cập nhật: Cung cấp khung phân tích đa chiều về nguyên nhân DRP từ khâu lựa chọn thuốc, liều dùng, dạng bào chế đến quy trình sử dụng. Khung lý thuyết này được đối chiếu và mã hóa theo Quyết định số 3547/QĐ-BYT của Bộ Y tế về phân tích sử dụng thuốc tại bệnh viện (mã hóa các lỗi T1.5, T2.5, T99).
• Hệ thống đánh giá độ an toàn thuốc trong thai kỳ của Cơ quan Quản lý Sản phẩm Y tế Úc (TGA): Phân loại thuốc theo các mức độ rủi ro từ A, B1, B2, B3, C, D đến X, cung cấp bằng chứng rõ ràng hơn về nguy cơ dược lý so với hệ thống phân loại cũ của FDA Hoa Kỳ.
• Khái niệm then chốt: Vấn đề liên quan đến thuốc (DRP), tương tác thuốc chống chỉ định (theo Quyết định số 5948/QĐ-BYT), chuyển hóa qua hàng rào nhau thai, thể tích phân bố của thuốc tan trong lipid/nước và tính tương thích của dạng bào chế đặc biệt (viên bao tan trong ruột, viên nang mềm).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Dữ liệu được trích xuất hồi cứu từ phần mềm quản lý thông tin bệnh viện Medisoft tại khoa Khám bệnh và khoa Sản tự nguyện, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. Tổng số 16.160 đơn thuốc ngoại trú được trích xuất ban đầu; sau khi áp dụng tiêu chuẩn loại trừ (loại bỏ 1.728 đơn chỉ kê thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và vật tư y tế), cỡ mẫu chính thức gồm 14.432 đơn thuốc tương ứng với 9.939 bệnh nhân.
• Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với tất cả các đơn thuốc thỏa mãn tiêu chí lựa chọn trong khung thời gian 6 tháng (01/01/2021 - 30/06/2021). Phương pháp này giúp loại bỏ sai số chọn mẫu, đảm bảo tính đại diện cao nhất cho bức tranh kê đơn ngoại trú tại cơ sở y tế tuyến cuối.
• Phương pháp phân tích: Nhóm nghiên cứu tiến hành xây dựng cơ sở dữ liệu rà soát gồm 54 thuốc danh mục bệnh viện dựa trên Dược thư Quốc gia Việt Nam 2015, Tờ thông tin sản phẩm (SPC), DailyMed và eMC. Dữ liệu được mã hóa và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2016. Thống kê mô tả được sử dụng để tính toán giá trị trung bình, độ lệch chuẩn cho biến liên tục, cũng như tần số và tỷ lệ phần trăm cho các biến định tính nhằm định lượng chính xác các sai lệch kê đơn. Timeline phân tích chuyên môn diễn ra từ tháng 01/2022 đến tháng 05/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm dịch tễ và mô hình bệnh tật: Độ tuổi trung bình của thai phụ trong mẫu nghiên cứu là 29,8 ± 4,9 tuổi. Tỷ lệ theo dõi thai bình thường chiếm 75,2% (7.476 người) và theo dõi thai nguy cơ cao chiếm 22,3% (2.219 người). Trong nhóm bệnh lý mắc kèm, viêm âm đạo chiếm tỷ lệ áp đảo với 12,4% (1.229 bệnh nhân). Đối với nhóm thai nguy cơ, dọa sảy thai là nguyên nhân hàng đầu với 20,3% (451 ca), tiếp theo là đa thai hoặc thai IVF chiếm 8,5% (188 ca).
• Đặc điểm cơ cấu nhóm thuốc kê đơn: Có sự khác biệt rõ nét giữa hai nhóm thai phụ. Ở nhóm theo dõi thai bình thường, thuốc bổ sung sắt và canxi chiếm tỷ lệ cao nhất (lần lượt 71,0% và 47,4%). Ngược lại, nhóm thai nguy cơ ghi nhận tỷ lệ kê đơn thuốc nội tiết lên tới 70,6% và thuốc giảm co thắt cơ trơn đạt 52,7%. Trong 568 đơn điều trị dọa sảy thai, thuốc giảm co thắt chiếm 64,1% (Flavoxat 38,0%, Drotaverin 26,1%), Dydrogesteron uống chiếm 59,2% và Progesteron đặt chiếm 52,2%. Trong 2.009 đơn viêm âm đạo, 96,0% đơn sử dụng thuốc đặt âm đạo, trong đó thuốc đặt phối hợp kháng sinh và kháng nấm chiếm 71,6%.
• Các vấn đề liên quan đến thuốc (DRP): Tổng số phát hiện 2.387 DRP, chiếm 16,5% tổng số đơn thuốc:
  • Vi phạm chống chỉ định: Ghi nhận 39 đơn (0,3%) kê viên đặt phối hợp Ovumix (chứa Neomycin, Metronidazol, Polymyxin B, Miconazol) cho thai phụ trong 3 tháng đầu thai kỳ.
  • Thời điểm dùng thuốc không phù hợp: Ghi nhận 108 đơn (0,74%), trong đó có 91 đơn kê phức hợp Sắt hydroxyd polymaltose yêu cầu uống xa bữa ăn thay vì uống cùng bữa ăn.
  • Hướng dẫn cách dùng chưa phù hợp: Chiếm tỷ lệ cao nhất với 2.240 đơn (15,5%), bao gồm 2.207 đơn viên nang mềm dầu cá ngừ Dasbrain hướng dẫn nuốt thay vì nhai (15,3%) và 33 đơn kê Aspirin bao tan trong ruột hướng dẫn bẻ viên để chia liều (0,2%).
  • Thuốc cần thận trọng (TGA nhóm C): 1.003 đơn (6,9%) kê Aspirin (865 đơn) và Enoxaparin (138 đơn) trên nhóm thai kỳ nguy cơ cao.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ DRP phát hiện trong nghiên cứu (16,5%) thấp hơn so với tỷ lệ 42% tại Na Uy và 28,9% tại Ethiopia. Sự khác biệt này bắt nguồn từ việc nghiên cứu tại Việt Nam tập trung khai thác dữ liệu đơn thuốc ngoại trú hồi cứu, chưa tiếp cận sâu vào các vấn đề tuân thủ thực tế của bệnh nhân hoặc tương tác lâm sàng nội trú. Dữ liệu kê đơn này có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ tròn biểu thị tỷ trọng các loại DRP và biểu đồ cột so sánh nhu cầu sử dụng thuốc giữa nhóm thai bình thường và thai nguy cơ.

Đáng chú ý, việc kê đơn thuốc Ovumix cho thai phụ trong tam cá nguyệt thứ nhất vi phạm trực tiếp chống chỉ định trong Tờ thông tin sản phẩm do thành phần Neomycin có nguy cơ gây độc tính thính giác và thận cho thai nhi. Đối với DRP về dạng bào chế, việc hướng dẫn bệnh nhân bẻ viên nén Aspirin bao tan trong ruột sẽ phá vỡ lớp màng kháng acid dạ dày, làm giải phóng hoạt chất sớm tại dạ dày gây tổn thương niêm mạc và làm suy giảm sinh khả dụng. Sai sót chiếm 15,3% ở chế phẩm dầu cá Dasbrain cho thấy thói quen kê đơn mặc định của bác sĩ đối với dạng viên nang mềm mà không chú ý đến hướng dẫn nhai đặc thù của nhà sản xuất nhằm tối ưu hóa quá trình nhũ hóa lipid.

Đề xuất và khuyến nghị

• Nâng cấp tính năng cảnh báo tự động trên phần mềm kê đơn Medisoft: Phòng Công nghệ thông tin phối hợp cùng Khoa Dược hoàn thành việc thiết lập bộ lọc tự động chặn 100% các chỉ định thuốc vi phạm chống chỉ định tuyệt đối (như Ovumix trong 3 tháng đầu thai kỳ) và cảnh báo tương tác thuốc trong Quý 4/2022.
• Chuẩn hóa trường thông tin hướng dẫn sử dụng thuốc trên hệ thống bệnh viện: Hội đồng Thuốc và Điều trị ban hành quy chuẩn ghi nhãn điện tử mặc định cho các dạng bào chế đặc thù trong vòng 3 tháng tới. Cụ thể: khóa trường chia liều đối với Aspirin bao tan trong ruột và tự động điền chỉ dẫn nhai cả viên đối với dầu cá ngừ Dasbrain, mục tiêu giảm trên 90% lỗi sai cách dùng.
• Tăng cường kiểm soát chất lượng chẩn đoán lâm sàng: Ban Giám đốc bệnh viện chỉ đạo các khoa lâm sàng thực hiện ghi rõ nguyên nhân cụ thể trong hồ sơ theo dõi thai nguy cơ cao và xác định căn nguyên vi sinh khi điều trị viêm âm đạo, giảm tỷ lệ chẩn đoán thai nguy cơ không rõ nguyên nhân từ 57,6% xuống dưới 10% trong vòng 6 tháng.
• Mở rộng hoạt động duyệt đơn ngoại trú của Dược sĩ lâm sàng: Khoa Dược triển khai quy trình rà soát đơn thuốc hàng ngày, tập trung can thiệp lâm sàng trực tiếp trên 100% các đơn thuốc có chỉ định thuốc thuộc nhóm C theo TGA như Enoxaparin và Aspirin, đảm bảo an toàn tối đa trong năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Sản phụ khoa: Nắm bắt mô hình sử dụng thuốc thực tế, nhận diện các cạm bẫy kê đơn thường gặp trong điều trị dọa sảy thai, viêm âm đạo và tối ưu hóa chỉ định thuốc theo từng tam cá nguyệt.
• Dược sĩ lâm sàng tại các bệnh viện: Tiếp cận khung phương pháp rà soát DRP chuẩn hóa quốc tế, sử dụng bộ cơ sở dữ liệu 54 thuốc sản phụ khoa để ứng dụng vào công tác duyệt đơn và cảnh báo tương tác thuốc ngoại trú.
• Nhà quản lý y tế và chuyên viên công nghệ thông tin y tế: Tham khảo căn cứ thực tiễn để thiết kế cấu trúc cảnh báo DRP trên phần mềm bệnh viện (HIS/EMR), góp phần chuyển đổi số an toàn trong quản lý dược.
• Học viên sau đại học và sinh viên ngành Y - Dược: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu dịch tễ dược học, kỹ thuật xử lý dữ liệu đơn thuốc quy mô lớn trên 14.000 mẫu và cách phân loại DRP theo PCNE.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao việc bẻ viên nén Aspirin 81mg hoặc 100mg lại bị xếp vào nhóm DRP cách dùng không phù hợp?
  Aspirin sử dụng tại bệnh viện là dạng bao tan trong ruột nhằm bảo vệ niêm mạc dạ dày và giải phóng thuốc tại tá tràng. Việc bẻ, nhai hoặc nghiền viên thuốc làm phá vỡ lớp bao bảo vệ, khiến dược chất phân hủy sớm trong môi trường acid dạ dày, gây kích ứng tiêu hóa và làm biến đổi dược động học của thuốc.

• Chế phẩm phối hợp Ovumix bị chống chỉ định cho phụ nữ mang thai 3 tháng đầu vì lý do gì?
  Ovumix chứa thành phần Neomycin sulfat. Hoạt chất kháng sinh nhóm aminoglycosid này có khả năng hấp thu qua niêm mạc âm đạo bị viêm, đi vào tuần hoàn thai nhi và tiềm ẩn nguy cơ gây độc tính không thể hồi phục trên cơ quan thính giác và thận của thai nhi trong giai đoạn tạo cơ quan.

• Thuốc chứa phức hợp Sắt hydroxyd polymaltose nên được uống vào thời điểm nào để đạt hiệu quả tốt nhất?
  Khác với các muối sắt vô cơ thông thường cần uống xa bữa ăn, phức hợp Sắt hydroxyd polymaltose không bị ức chế hấp thu bởi thức ăn. Nhiều thử nghiệm lâm sàng chứng minh thuốc đạt sinh khả dụng cao hơn và ít gây tác dụng phụ đường tiêu hóa hơn khi được uống trong hoặc ngay sau bữa ăn.

• Tỷ lệ thai kỳ nguy cơ cao tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội chiếm bao nhiêu và nguyên nhân phổ biến nhất là gì?
  Nghiên cứu ghi nhận 22,3% thai phụ (2.219 người) thuộc nhóm theo dõi thai nguy cơ cao. Trong số các trường hợp có nguyên nhân xác định, dọa sảy thai là tình trạng phổ biến nhất chiếm 20,3%, theo sau là các trường hợp mang đa thai hoặc can thiệp hỗ trợ sinh sản IVF chiếm 8,5%.

• Hệ thống phân loại mức độ an toàn thuốc của TGA Úc được ứng dụng như thế nào trong đề tài?
  Nghiên cứu sử dụng thang đo TGA để sàng lọc các thuốc cần thận trọng khi kê đơn. Những thuốc thuộc nhóm C trở lên (như Aspirin, Enoxaparin) được đưa vào danh mục giám sát đặc biệt vì có khả năng gây tác dụng dược lý bất lợi có thể hồi phục trên thai nhi mà không gây dị tật cấu trúc.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 14.432 đơn thuốc ngoại trú của 9.939 thai phụ, phản ánh chân thực mô hình sử dụng thuốc tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội.
• Xác định tỷ lệ theo dõi thai nguy cơ cao đạt 22,3% với các bệnh lý trọng điểm là dọa sảy thai (20,3%) và viêm âm đạo (12,4%).
• Khám phá 2.387 DRP (tỷ lệ 16,5%), trong đó lỗi hướng dẫn cách dùng chiếm ưu thế (15,5%) và phát hiện 39 trường hợp vi phạm chống chỉ định trong 3 tháng đầu thai kỳ.
• Xây dựng thành công bộ cơ sở dữ liệu rà soát DRP chuẩn hóa gồm danh mục cảnh báo chống chỉ định, lưu ý dạng bào chế và thời điểm dùng thuốc cho thai phụ.
• Đề xuất lộ trình tích hợp cảnh báo điện tử trên phần mềm HIS trong năm 2022 - 2023 nhằm xóa bỏ sai sót kê đơn nguy cơ cao. Hãy tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng dược lâm sàng và tự động hóa cảnh báo đơn thuốc để xây dựng môi trường điều trị an toàn tuyệt đối cho người mẹ và thai nhi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan về sử dụng thuốc trên phụ nữ có thai và điều trị một số bệnh lý sản phụ khoa thường gặp 1. Đặc điểm dược động học của thuốc ở phụ nữ có thai và ảnh hưởng của thuốc đối với thai nhi 1. Đặc điểm dược động học của thuốc ở phụ nữ có thai Thông thường, chúng ta mong đợi rằng hiệu quả, liều lượng tối ưu và bất kỳ tác dụng có hại ngắn hạn nào của thuốc sẽ được xác định trong giai đoạn thử nghiệm tiền lâm sàng và lâm sàng của quá trình phát triển thuốc.

Tuy nhiên do phụ nữ có thai là đối tượng loại trừ trong các thử nghiệm lâm sàng do lo ngại về nguy cơ gây quái thai hoặc tác dụng khác đối với thai nhi. Do đó, thông tin an toàn của các thuốc được sử dụng trong thai kỳ thường không đầy đủ. Trong thời kỳ mang thai, thể tích huyết tương của phụ nữ tăng 30-50% và cung lượng tim và mức lọc cầu thận cũng tăng theo tỷ lệ tương tự. Những yếu tố này góp phần làm giảm nồng độ trong máu của một số thuốc (đặc biệt là những thuốc thải trừ qua thận) ở phụ nữ có thai và có thể làm giảm hiệu quả điều trị.

Ngoài ra, có sự gia tăng chất béo trong cơ thể khi mang thai; làm tăng khối lượng phân phối của thuốc tan trong lipid. Nồng độ albumin huyết tương giảm trong thời kỳ mang thai làm tăng thể tích phân phối đối với các thuốc liên kết với protein cao, ví dụ như thuốc chống co giật, ngược lại, các thuốc ở dạng tự do được đào thải ra ngoài nhanh hơn qua thận và gan [3]. Bên cạnh đó, việc sử dụng đồng thời các loại thuốc thông thường khác trong thai kỳ như thuốc kháng axit, sắt và vitamin cũng có thể liên kết và làm mất hoạt tính của một số loại thuốc. Tiêm bắp hấp thu thuốc thường nhanh hơn do tăng lưu lượng máu; giúp tăng cường hấp thu và rút ngắn thời gian khởi phát tác dụng.

Cuối cùng là estrogen và progesterone làm thay đổi hoạt 3 động của enzym gan; có thể làm tăng tích lũy thuốc hoặc giảm thải trừ một số thuốc [18], [31]. Sử dụng thuốc trên đối tượng phụ nữ có thai có các đặc điểm đặc trưng do những thay đổi sinh lý trong thai kỳ ảnh hưởng đáng kể đến dược lực học hoặc dược động học của thuốc [29] (Bảng 1.1 Thay đổi dược động học ở phụ nữ có thai Tăng Giảm Đặc điểm Giải thích lên bớt Trọng lượng cơ thể X Liều lượng phụ thuộc vào trọng lượng Thành phần chất béo X trong cơ thể Tốc độ tháo rỗng dạ dày X Thời gian làm rỗng dạ dày kéo dài Tổng lượng nước cơ thể X Tăng thể tích máu và các thay đổi liên Dịch ngoại bào X quan trong nhiều giá trị xét nghiệm máu Nhịp tim, thể tích tống X máu và cung lượng tim Chức năng thận X Tăng độ thanh thải ở thận Nồng độ albumin và liên Có thể làm thay đổi tính khả dụng sinh X kết với protein lý của một số loại thuốc Tăng hoạt động của CYP2D6. Các thay Hoạt động của enzym gan X* đổi có thể làm thay đổi cơ bản sự chuyển hóa của thuốc. * Con đường CYP450; Xanthine oxidase; N-acetyl transferase 1.

Ảnh hưởng của thuốc đối với thai nhi Các thuốc dùng cho người mẹ khi mang thai có thể ảnh hưởng trực tiếp lên thai nhi do thuốc có thể qua nhau thai vào vòng tuần hoàn của thai, hoặc có thể ảnh hưởng gián tiếp lên thai nhi thông qua ảnh hưởng lên tuần hoàn của người mẹ [3], [38]. An toàn của thuốc được ưu tiên cao nhất trong điều trị cho phụ nữ có thai, vì bất kỳ ảnh hưởng nào đến sự phát triển của thai nhi sẽ không thể hiện rõ ngay lập tức và tác hại sau đó có thể để lại hậu quả bất lợi suốt đời. Thuốc có 4 thể gây tác động trực tiếp lên thai nhi gây tổn thương hoặc phát triển không bình thường dẫn đến dị tật bẩm sinh hoặc tử vong. Đồng thời cũng có thể làm thay đổi chức năng của nhau thai thông thường bằng cách co thắt các mạch máu và làm giảm lượng máu cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho thai nhi từ người mẹ, do đó dẫn đến em bé nhẹ cân và kém phát triển.

Bên cạnh đó, việc sử dụng một số thuốc có thể khiến cơ tử cung của người mẹ co bóp mạnh; gián tiếp làm tổn thương thai nhi do giảm cung cấp máu hoặc gây ra chuyển dạ và sinh non [31]. Thuốc ảnh hưởng đến thai nhi như thế nào phụ thuộc vào giai đoạn phát triển của thai nhi, đặc điểm độc tính và liều lượng của thuốc. Trong đó, liều lượng của thuốc trong cơ thể thai nhi bị ảnh hưởng bởi liều dùng cho người mẹ, sự phân bố của thuốc trong dòng máu mẹ, chức năng nhau thai, tình trạng di truyền và sinh lý của mẹ và thai nhi cũng như việc tiếp xúc với các loại thuốc, hóa chất hoặc các mối nguy môi trường khác. Để thuốc có thể gây quái thai hoặc tác dụng dược lý đối với thai nhi, thuốc phải truyền từ tuần hoàn mẹ sang tuần hoàn thai qua nhau thai bằng cách khuếch tán.

Tốc độ truyền phụ thuộc vào tính chất hóa học, khả năng liên kết với protein, chênh lệch pH, độ hòa tan trong lipid và trọng lượng phân tử của thuốc. Trong thời kỳ mang thai, albumin huyết tương của mẹ giảm trong khi albumin của thai nhi lại tăng lên. Do đó, nồng độ thuốc tự do tăng lên sẽ đi qua nhau thai để đến thai nhi. pH của thai nhi có tính axit cao hơn một chút so với pH của mẹ và do đó các bazơ yếu có nhiều khả năng đi qua nhau thai hơn [21].

Thuốc tan trong lipid vừa phải có thể dễ dàng khuếch tán qua màng nhau. Thuốc có trọng lượng phân tử thấp (<500 g/ mol) khuếch tán tự do qua nhau thai. Thuốc có trọng lượng phân tử cao hơn (từ 500-1000 g/ mol) đi qua ít dễ dàng hơn, trong khi một số thuốc có trọng lượng phân tử cao (>1000 g/ mol) không qua màng nhau thai [31]. Các nhóm thuốc thường dùng trong thai kỳ Trong thời kỳ mang thai, việc sử dụng thuốc cần rất hạn chế song đôi khi là rất cần thiết để điều trị bệnh hoặc điều trị các triệu chứng liên quan đến thai nghén.

Theo nghiên cứu hồi cứu ở Pháp năm 2004 [22] các thuốc thường dùng khi mang thai gồm có Sắt (74,9%), Thuốc dùng cho da liễu (63,0%), Thuốc giảm đau (62,3%), Thuốc tác động lên hệ tiêu hóa (6,4%) Các kết quả nghiên cứu tại Na Uy [15] và tại Hà Lan [12] được thể hiện ở bảng 1. 2 Các nhóm thuốc thường dùng trong thai kỳ STT Nhóm thuốc Nhu cầu khi mang thai Theo nghiên cứu của Engeland và cộng sự tiến hành tại Na Uy từ năm 2004 đến năm 2006 1 nhóm A (đường tiêu hóa và chuyển Tăng trên 50% so với trước hóa) khi mang thai 2 nhóm B (máu và cơ quan tạo máu) Tăng cao khi mang thai 3 nhóm C (hệ thống tim mạch) Gia tăng kê đơn cho PNCT ba tháng giữa và ba tháng cuối 4 nhóm J (thuốc kháng khuẩn) Gia tăng, trong đó 80% được sử dụng nhóm penicilin 5 nhóm D (da liễu), nhóm G (hệ thống Giảm khi người phụ nữ mang sinh dục và hormon giới tính), nhóm H thai (hormon hệ thống trừ hormon sinh dục và insulin), nhóm L (tác nhân chống ung thư và miễn dịch), nhóm M (hệ thống cơ xương khớp), nhóm N (hệ thống thần kinh) và nhóm R (hệ thống hô hấp) 6 STT Nhóm thuốc Nhu cầu khi mang thai Theo nghiên cứu của Bakker và cộng sự tại Hà Lan năm 2006 1 Nhóm thuốc điều trị bệnh mạn tính : Giảm trong khi mang thai (trừ thuốc điều trị đái tháo đường, thuốc thuốc điều trị đái tháo đường có điều trị rối loạn tuyến giáp, thuốc chống xu hướng tăng lên trong quá động kinh, thuốc chống loạn thần, thuốc trình mang thai). chống trầm cảm và thuốc điều trị hen. 2 Nhóm thuốc dùng không thường xuyên Giảm khi mang thai (trừ kháng hoặc dùng trong thời gian ngắn bao sinh toàn thân, giảm số đơn kê gồm: thuốc chống co thắt và kháng kháng sinh trong ba tháng đầu cholinergic; thuốc chống tiêu chảy và thai kỳ và tăng số đơn kê kháng chống viêm, chống nhiễm trùng ruột; sinh trong ba tháng giữa và ba thuốc chống nấm da; thuốc làm mềm và tháng cuối thai kỳ).

bảo vệ da; kháng sinh và hóa trị liệu sử dụng trong da liễu; chế phẩm điều trị mụn trứng cá; kháng sinh toàn thân; thuốc giảm đau, hạ sốt; thuốc giải lo âu; thuốc ngủ và an thần; chống kí sinh trùng và côn trùng; kháng histamin toàn thân; thuốc dùng cho tai, mắt, mũi và họng. 3 Nhóm thuốc liên quan đến thai kì bao Tăng lên trong quá trình mang gồm: antacid, chống nôn, nhuận tràng, thai. Cụ thể acid folic và dẫn các chế phẩm sắt, acid folic và dẫn chất, chất, thuốc chống nôn được kê thuốc chống nhiễm khuẩn và khử trùng nhiều nhất trong ba tháng đầu phụ khoa thai kỳ, các chế phẩm sắt, antacid, kháng khuẩn phụ khoa được kê nhiều trong ba tháng giữa và ba tháng cuối 7 1. Tính an toàn của thuốc sử dụng trên phụ nữ có thai Có nhiều cách phân loại thuốc dùng cho phụ nữ có thai.

Nguyên tắc chung của mọi cách phân loại đều dựa trên nguy cơ đối với thai nhi khi sử dụng cho người mẹ. Có hai cách phân loại thường dùng là hệ thống phân loại của Mỹ [13] và hệ thống phân loại của Úc [37] 1. Hệ thống phân loại của Mỹ Vào năm 1979, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm đã phát triển một hệ thống xác định nguy cơ gây quái thai của thuốc bằng cách xem xét chất lượng dữ liệu từ các nghiên cứu trên động vật và con người. FDA phân loại các loại thuốc khác nhau được sử dụng trong thai kỳ thành năm loại, loại A, B, C, D và X.

Loại A được coi là loại an toàn nhất và loại X tuyệt đối chống chỉ định trong thai kỳ [13] Hầu hết các thông tin về an toàn sử dụng thuốc trong thai kỳ đều bắt nguồn từ các nghiên cứu trên động vật, các nghiên cứu không đối chứng và theo dõi sau khi đưa ra thị trường. Do đó, hệ thống phân loại của FDA có thể nhầm lẫn và khó áp dụng thông tin sẵn có cho các quyết định lâm sàng. Vào tháng 12 năm 2014, FDA đã phản hồi bằng cách yêu cầu loại bỏ các nhóm A, B, C, D, và X khi mang thai khỏi nhãn của tất cả các loại thuốc. Thay vì phân loại, FDA yêu cầu trên nhãn này cung cấp thông tin về thuốc cụ thể theo một định dạng nhất quán.