CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 1.1 Một số khái niệm 1.1 Khái niệm về hoạt động kinh doanh Kinh doanh được hiểu là một thuật ngữ chung chỉ tất cả các hoạt động sản xuất ra hàng hóa, cung cấp dịch vụ phục vụ nhu cầu, mong muốn khách hàng. Hoạt động kinh doanh là việc thực hiện một hoặc tất cả các hoạt động của quá trình đầu tư, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi nhuận.” Hoạt động kinh doanh đúng nghĩa là hoạt động kiếm lời, của các công ty. Đó là các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, hộ cá thể, trang trại, các loại hình công ty. Do đó người làm kinh doanh phải biết cân nhắc, đưa các phương án tối ưu sao cho chi phí bỏ ra thấp nhất mà đem về nhiều doanh thu.
Tóm lại, để tồn tại và phát triển thì các công ty, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, phải tiến hành các hoạt động kinh doanh. Thông qua đó, các công ty, doanh nghiệp đủ điều kiện nộp thuế cho ngân sách nhà nước.2 Bản chất của hiệu quả kinh doanh 1.1 Khái niệm và bản chất Khái niệm: Hiệu quả kinh doanh của một công ty thực chất chính là một định mức kinh tế được tổng hợp lại nhằm đánh giá trình độ, năng lực sử dụng các nguồn lực yếu tố đầu vào của quá trình hoạt động kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh được biểu hiện qua sự quản trị kéo léo của các nhà quản lí, đưa lý thuyết và thực tế với mục đích tối ưu đầu vào của quá trình hoạt động kinh doanh gồm các yếu tố hữu hình như nhân lực, tài lực, vật lực…và các yếu tố vô hình: mối quan hệ đối tác, mức am hiểu thị trường…, để nâng cao tối đa giá trị đầu ra là lợi nhuận. Có thể nói rằng: 4 Hiệu quả kinh doanh là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các nguồn nhân lực, vật lực, tài chính của công ty để đạt hiệu quả cao nhất.(nguồn TLTK) Ngoài ra hiệu quả kinh doanh còn được định nghĩa theo một số nhà kinh tế học: “Hiệu quả kinh doanh là việc đi so sánh giữ đầu vào và đầu ra, giữa chi phí công ty bỏ ra, và kết quả công ty đạt được”.
Cụ thể là, hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty là việc sản xuất ra các sản phẩm, cung cấp dịch vụ, nhưng với mức bỏ ra thấp như vốn, lao động, nguyên vật liệu. Hoạt động kinh doanh tốt, tạo ra nhiều sản phẩm dịch vụ tốt, và tất nhiên là sẽ mang lại nhiều lợi nhuận cho công ty. Một số nhà quản trị đưa ra quan niệm khác: “Hiệu quả kinh doanh được xác định bởi tỉ số, kết quả thu được từ hoạt động kinh doanh và chi phí bỏ ra suốt quá trình thực hiện hoạt động đó”. Theo Manfred Kuhn (1990) thì cho rằng: “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh”.
Tổng hợp lại các khái niệm: Hiệu quả kinh doanh là phạm trù phản ánh trình độ của các nhà quản trị trong việc vận dụng các nguồn lực vào quá trình hoạt động kinh doanh, đạt được các mục tiêu kinh doanh của công ty. Trong hoạt động kinh doanh mục tiêu cuối cùng các công ty luôn hướng tới là tối đa hóa lợi nhuận. Nên việc đánh giá, phân tích, hiệu quả hoạt động kinh doanh là vô cùng quan trọng. Công thức tính toán hiệu quả kinh doanh: H = K/C Trong đó: H: Hiệu quả kinh doanh.
K: Kết quả mang lại. C: Chi phí bỏ ra cần thiết. Bản chất Bản chất đó là sự so sánh chênh lệch của các yếu tố đầu ra và đầu vào của công ty. Hiệu quả kinh doanh nói lên chất lượng của quá trình hoạt động kinh doanh, nói lên 5 trình độ của các nhà quản trị vận dụng các nguồn lực công ty vào quá trình hoạt động kinh doanh của công ty.
Đây là một phạm trù phức tạp, không thể đánh giá, nhận xét một cách chính xác, vì kết quả và chi phí được xác định mang tính tương đối. Các hoạt động kinh doanh của công ty, doanh nghiệp đều mong muốn đạt được mục tiêu trên tất cả các phương diện. Hiệu quả sản xuất kinh doanh là sự so sánh chênh lệch giữa các yếu tố đầu ra với các yếu tố đầu vào của một công ty, được nghiên cứu trong một khoản thời gian nào đó, tùy vào yêu cầu của các nhà quản trị trong công ty. Các yếu tố đầu ra gồm: Tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, lợi nhuận sau và trước thuế.
Các yếu tố đầu vào gồm: Tổng tài sản bình quân, tổng nguồn vốn, các chi phí, giá vốn hàng bán, chi phí quản lí, chi phí bán hàng, chi phí tài chính. Các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh nói lên trình độ của các nhà quản trị, là cái để đưa ra quyết định của các nhà quản trị. Mức chính xác của các chỉ tiêu này tùy thuộc vào thông tin, dữ liệu, khoản thời gian và khoản không gian phân tích đánh giá. Cần phân biệt hiệu quả và kết quả để thấy rõ được bản chất: Kết quả chính là nhữn gì đạt được qua tiến trình hoạt động kinh doanh.
Kết quả là mục tiêu của công ty. Kết quả thể hiện thông qua giá trị sản phẩm, dịch vụ. Đánh giá chất lượng quá trình. Ngoài ra kết quả còn phản ánh giá trị vô hình công ty như uy tín, thương hiệu, chất lượng, dịch vụ.
Kết quả mang tính định tính, dự doán trong một kì nào đó. Bởi vì quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh không liên quan đến quá trình tiêu thụ, có nghĩa là sản phẩm làm ra chưa chắc đã được tiêu thụ, nếu tiêu thụ thì chưa biết khi nào đem tiền về. Hiệu quả đánh giá năng lực, trình độ quản lí các nhà quản trị vận dụng các nguồn lực công ty. Mà nói đến trình độ, năng lực của các nhà quản trị, thì đơn vị đo lường mang tính tương đối, tham khảo, chứ không như kết quả được đo lường bằng đơn vị giá trị, số lượng, sản lượng.
Đó là một con số mang tính chất tương đối: là tỉ số giữa yếu tố kết quả đầu ra và các yếu tố hao phí nguồn lực đầu vào của công ty. Cần phân biệt rõ với hiệu quả kinh doanh, chênh lệch kết quả và hao phí nguồn lực. Tỉ số giữa kết quả đầu ra và hao phí nguồn lực đầu vào đó là một số tuyệt đối và đánh giá một khía cạnh nào đó mang tính chất là kết qủa của quá trình hoạt động, không đánh giá được trình độ, 6 năng lực vận dụng nguồn lực của các nhà quản trị. Mục tiêu của công ty là kết quả, thì hiệu quả chính là công cụ giúp công ty thực hiện.
Tóm lại, đây là một phạm trù đánh giá trình độ, khả năng vận dụng các nguồn lực công ty của các nhà quản trị vào quá trình hoạt động kinh doanh, qua đó đánh giá được chất lượng của các hoạt động đó. Để tính toán một cánh chính xác phạm trù này thì rất khó và vô cùng phức tạp bởi vì chi phí bỏ ra và kết quả mang lại phải gắn với một khoản thời gian nào đó, không xác định được.2 Phân loại hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh cá biệt và hiệu quả kinh tế - xã hội Hiệu quả kinh doanh cá biệt là kết quả từ các hoạt động kinh doanh thương mại của công ty. Được thể hiện qua lợi nhuận mà công ty đạt được. Hiệu quả kinh tế - xã hội là hiệu quả hoạt động kinh doanh đem lại cho nền kinh tế quốc dân là sự đóng góp vào việc phát triển sản xuất, cung cấp dịch vụ, thay đổi nền kinh tế, tăng năng suất lao động, lưu trữ ngoại tệ, đóng góp ngân sách, tạo việc làm.
Hiệu quả kinh tế – xã hội và hiệu quả cá biệt có mố i quan hệ biện chứng với nhau. Hiệu quả kinh tế xã hội chỉ có thể đạt được trên cơ sở hoạt động kinh doanh của công ty có hiệu quả. Các công ty muốn có được hiệu quả kinh doanh cá biệt tốt thì củng phải quan tâm tới những hiệu quả kinh tế- xã hội vì nó chính là cơ sở và điều kiện cho công ty kinh doanh có hiệu quả. Để công ty chú trọng tới hiệu quả kinh tế- xã hội, chính phủ cần đưa các chính sách đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công ty, góp phần đem lại doanh thu, lợi nhuận cho công ty.
Khi đó công ty sẽ chú trọng đến hiệu quả kinh tế xã hội và người lao động. Cho nên, chính phủ cần nghiên cứu, áp dụng, đổi mới chính sách vừa đảm bảo lợi ích chung xã hội, vừa đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công ty. Với quan điể m là đặt hiệu quả kinh doanh trong hiệu quả kinh tế xã hội. Hiệu quả kinh doanh ngắn hạn và dài hạn Hiệu quả kinh doanh ngắn hạn là hiệu quả kinh doanh được xem xét và được đánh giá ở từng khoản thời gian ngắn như: tuần, tháng, quí, năm, vài năm,… 7 Hiệu quả kinh doanh dài hạn là hiệu quả kinh doanh được xem xét và được đánh giá trong một khoảng thời gian dài, gắn với các chiến lược, kế hoạch dài hạn hoặc lâu dài, gắn với chu kì sống công ty.
Cả hai loại hiệu quả này có mối quan hệ biện chứng và mâu thuẫn nhau. Hiệu quả dài hạn của công ty phải được đảm bảo, nếu muốn đánh giá tức thời. Khi có đối lập thì chỉ hiệu quả kinh doanh lâu dài mới phản ánh một cách toàn diện. Khi nghiên cứu, triển khai các chính sách, chiến lược kinh doanh công ty phải đảm bảo cả lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài.
Tính toán, kết hợp, kế sách kinh doanh mang lại cả hai lợi ích, và không nên vì cái lợi ngắn hạn mà làm ảnh hưởng đến lợi ích lâu dài của công ty. Hiệu quả kinh doanh tổng hợp và bộ phận Hiệu quả kinh doanh tổng hợp phản ánh một cách tổng hợp hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty (đơn vị công ty), phản ánh ở từng bộ phận và toàn công ty. Hiệu quả kinh doanh bộ phận phản ánh hiệu quả ở từng lĩnh vực hoạt động ( lao động, sử dụng nguyên vật liệu,…) không phản ánh chung mà phân tích, nhận xét, bổ sung cho chỉ tiêu tổng hợp. Phân tích từng mặt hoạt động kinh doanh, từng yếu tố tìm ra khó khăn và biện pháp tối ưu chỉ tiêu.
Giữa hai loại hiệu quả này có mối quan hệ biện chứng với nhau.