Chương 1: Tổng quan cơ sở lý luận về hoạt động nhập khẩu và hiệu quả kinh doanh hàng nhập khẩu 1. Cơ sở lý luận về hoạt động nhập khẩu 1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động nhập khẩu Nhập khẩu là hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế; là quá trình trao đổi giữa các quốc gia theo nguyên tắc lấy tiền tệ làm môi giới và thường tính trong một khoảng thời gian nhất định. Trong nền kinh tế có các tổ chức bên trong và bên ngoài, đây không phải là một hoạt động thương mại đơn lẻ, mà là một hệ thống các quan hệ thương mại.
Nhập khẩu của mỗi quốc gia cũng phụ thuộc vào thu nhập của cư dân nước đó và tỷ giá hối đoái. Nếu thu nhập bình quân của người dân nước này càng cao thì nhu cầu nhập khẩu hàng hóa cũng sẽ tăng theo. Ngược lại, nếu tỷ giá hối đoái tăng, giá hàng hóa nhập khẩu tính bằng đồng nội tệ sẽ tăng, có thể ảnh hưởng đến hàng hóa nhập khẩu và làm giảm nhu cầu nhập khẩu. Nhập khẩu đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế của một quốc gia, đảm bảo sự phát triển ổn định của các ngành kinh tế chủ chốt của mỗi quốc gia, đồng thời tận dụng tối đa lợi thế so sánh của quốc gia, giúp đạt được lao động chuyên môn cao và cải thiện cán cân thanh toán.
So với hoạt động kinh doanh trong nước, nhập khẩu là một hoạt động phức tạp. Hoạt động nhập nhẩu có những đặc điểm sau: Hoạt động nhập khẩu chịu sự điều chỉnh của nhiều nguồn lực hợp pháp, chẳng hạn như các điều ước quốc tế và ngoại thương, luật nội địa của các nước có liên quan, và các tập quán thương mại quốc tế. Có nhiều các phương thức giao dịch mua bán trên thị trường quốc tế: Giao dịch thông thường, giao dịch qua trung gian, giao dịch tại hội chợ triển lãm. Phương thức thanh toán đa dạng: Nhờ thu, hàng đổi hàng, L/C.
Tiền tệ dùng trong thanh toán thường là ngoại tệ mạnh, có tính thanh khoản cao như USD, 9 bảng Anh. Điều khoản giao hàng rất đa dạng hình thức nhưng phổ biến là nhập khẩu theo điều kiện CIF, FOB… Kinh doanh nhập khẩu là hoạt động kinh doanh quốc tế nên phạm vi rộng, thủ tục phức tạp, thời gian thực hiện lâu. Kinh doanh nhập khẩu phụ thuộc vào kiến thức kinh doanh, trình độ quản lý, trình độ chuyên môn nghiệp vụ ngoại thương và sự nhanh nhạy trong nắm bắt thông tin. Trong hoạt động nhập khẩu có thể xảy ra rủi ro liên quan đến hàng hóa.
Để phòng ngừa rủi ro, có thể mua bảo hiểm tương ứng. Nhập khẩu là cơ hội hợp tác lâu dài giữa các công ty thuộc các quốc gia khác nhau. Thương mại quốc tế tác động trực tiếp đến quan hệ kinh tế, chính trị của các nước xuất khẩu và giúp phát triển quan hệ kinh tế đối ngoại. Vai trò của hoạt động nhập khẩu Nhập khẩu là hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế, nhập khẩu ảnh hưởng trực tiếp và quyết định đến sản xuất và đời sống.
Nhập khẩu nhằm củng cố nền tảng vật chất và công nghệ bằng cách sử dụng công nghệ sản xuất tiên tiến, hiện đại và những mặt hàng tiêu dùng trong nước chưa sản xuất được hoặc chưa đáp ứng được. Nhập khẩu cũng để thay thế, tức là nhập khẩu những sản phẩm mà sản xuất trong nước sẽ không có lợi bằng xuất khẩu. Làm như vậy sẽ có tác động tích cực đến sự phát triển cân đối và khai thác tiềm năng, thế mạnh của nền kinh tế quốc dân về nguồn lực lao động, vốn, cơ sở vật chất, tài nguyên và khoa học công nghệ. Chính vì vậy mà nhập khẩu có vai trò như: Nhập khẩu tạo ra sự chuyển giao công nghệ, nhờ đó giúp các quốc gia không cải thiện để phát triển kinh tế.
Sự học hỏi lẫn nhau tạo nên mức cân bằng về trình độ sản xuất giữa các quốc gia, đồng thời giúp các đất nước phát triển sau kế thừa nhanh chóng, không phải mất quá nhiều thời gian và chi phí. Từ đó tạo ra sự phát triển to lớn trong nền sản xuất xã hội, tiết kiệm chi phí và thời gian, đồng đều về trình độ phát triển của xã hội. 10 Nhập khẩu tạo ra sự cạnh tranh giữa hàng hóa trong nước và nước ngoài. Tạo động lực thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước không ngừng vươn lên.
Khi hàng nhập khẩu đổ về trong nước tạo ra sự cạnh tranh mạnh mẽ, tạo ra nhiều sự lựa chọn. Từ đó, thúc đẩy xã hội phát triển và thanh lọc các đơn vị sản xuất. Nhập khẩu xóa bỏ tình trạng độc quyền và phá vỡ hoàn toàn hệ thống kinh tế khép kín, chế độ tự cung, tự cấp. Các quốc gia nhập khẩu nhiều thương hiệu từ các nước, tình trạng độc quyền sẽ bị xóa bỏ.
Trên thị trường sẽ có nhiều sự lựa chọn, nhiều hàng hóa thay thế đến từ các quốc gia khác, giá cả lẫn chất lượng cạnh tranh. Nhờ đó, khả năng tiêu dùng và mức sống của người dân cũng được nâng tầm. Nhập khẩu để đáp ứng các nhu cầu đặc biệt. Khi mà một quốc gia không thể tự sản xuất hoặc sản xuất nhưng không đủ nhu cầu tiêu dùng vì thế quốc gia đó nhập khẩu từ những nguồn nước ngoài để đảm bảo quy luật cung cầu, kinh tế phát triển ổn định và bền vững.
Nhập khẩu là cầu nối thông suốt giữa các nền kinh tế, các thị trường trong và ngoài nước. Góp phần thúc đẩy xuất khẩu, nâng cao chất lượng và giá trị cũng như uy tín của quốc gia. Tạo điều kiện phân công lao động và hợp tác quốc tế, phát huy được lợi thế so sánh của đất nước trên cơ sở chuyên môn hóa. Ngoài ra, đối với doanh nghiệp nhập khẩu còn có những vai trò sau: Hoạt động nhập khẩu góp phần hoàn thiện các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất.
Trên thực tế, hoạt động nhập khẩu tốt có thể tiết kiệm chi phí sản xuất, từ đó giảm giá thành, tăng lợi nhuận. Để làm ra sản phẩm đáp ứng được nhu cầu của khách hàng, doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, dây chuyền gia công hiện đại vào phục vụ quá trình sản xuất, tạo ra sản phẩm có giá thành rẻ, tất nhiên sản phẩm sẽ có lợi thế trên thị trường nên thu nhập lớn và lợi nhuận cao. 11 Hoạt động nhập khẩu không những có thể giảm chi phí sản xuất mà còn giảm chi phí lao động. Khi doanh nghiệp tìm ra lối đi nhập khẩu các trang thiết bị, dây chuyền kỹ thuật và sản phẩm hàng hóa hiện đại, doanh nghiệp không chỉ sản xuất được sản phẩm chất lượng cao thậm chí không cần sản xuất các doanh nghiệp vẫn đáp ứng được nhu cầu thị trường mà còn cung cấp được hàng loạt sản phẩm với thời gian sản xuất và nguồn lao động ít.
Một số hình thức nhập khẩu chủ yếu Nhập khẩu trực tiếp: là hình thức nhập khẩu mà bên bán và bên mua giao dịch trực tiếp với nhau, không ràng buộc về việc mua bán. Bên bán chỉ có thể bán mà không được mua, bên mua chỉ có thể mua mà không được bán. Hoạt động chủ yếu là các công ty ở trong nước nhập khẩu hàng hóa, vật tư từ các thị trường ở nước ngoài đem về buôn bán trong nước. Để tiến tới ký kết hợp đồng kinh doanh nhập khẩu, doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ nhu cầu nhập khẩu vật tư, thiết bị trên thị trường nội địa, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh nhập khẩu có hiệu quả, đàm phán kỹ lưỡng về các điều kiện giao dịch với bên xuất khẩu, thực hiện theo hành lang pháp lý quốc gia cũng như thông lệ quốc tế.
Đặc điểm của hình thức này là để hoạt động diễn ra một cách đơn giản. Bên nhập khẩu phải nghiên cứu thị trường trong và ngoài nước, tìm kiếm các nhà cung cấp, ký kết hợp đồng và thực hiện theo đúng hợp đồng, chịu mọi rủi ro, phải tự bỏ vốn và chi phí giao dịch, nghiên cứu, giao nhận… cùng các chi phí có liên quan đến tiêu thụ hàng hóa, thuế nhập khẩu… Nhập khẩu ủy thác: là hoạt động dịch vụ thương mại dưới hình thức nhận làm dịch vụ nhập khẩu. Hoạt động này được thực hiện trên cơ sở hợp đồng ủy thác giữa các doanh nghiệp theo quy định tại pháp luật hợp đồng kinh tế. Các doanh nghiệp trong nước có nguồn vốn ngoại tệ mong muốn nhập khẩu một số loại vật tư, thiết bị nhưng không được nhập khẩu trực tiếp hoặc gặp khó khăn trong việc tìm kiếm khách hàng vì vậy hợp đồng uỷ thác nhập khẩu được hình thành.
12 Nhập khẩu ủy thác có chức năng thương mại quốc tế thực hiện nhập khẩu theo hình thức của mình. Bên nhận ủy thác phải cung cấp cho bên ủy thác về nhà cung cấp, thị trường, giá cả, các điều kiện liên quan đến đơn hàng ủy thác và đàm phán, ký kết hợp đồng ủy thác. Bên nhận uỷ thác phải làm thủ tục nhập khẩu và nhận một khoản tiền gọi là phí uỷ thác. Đặc điểm của hình thức này là doanh nghiệp xử lý thuế nhập khẩu không cần bỏ vốn, xin hạn ngạch, tìm thị trường tiêu thụ hàng nhập khẩu, giá trị hàng nhập khẩu chỉ tính vào kim ngạch XNK, không tính vào doanh thu.
Hợp đồng ủy thác được chia thành hai hợp đồng khi nhận ủy thác: Một hợp đồng ủy thác nhập khẩu với bên ủy thác ở nước ngoài và một hợp đồng mua bán hàng hóa, vật tư với nước ngoài. Nhập khẩu tái xuất: là việc xuất khẩu hàng hóa đã được nhập khẩu trước đó nhưng không được gia công tại nước tái xuất. Nói cách khác, nhập khẩu không phải để tiêu thụ trong nước, mà để xuất khẩu sang nước thứ ba để thu lợi nhuận. Giao dịch tái xuất bao gồm xuất nhập khẩu, mục đích là thu được nhiều ngoại hối nhiều hơn so với vốn đầu tư bỏ ra ban đầu.
Thương vụ này luôn thu hút ba nước: nước xuất khẩu, nước tái xuất và nước nhập khẩu. Đặc điểm của hình thức này là các công ty tái xuất phải tính đủ mọi chi phí hàng hóa xuất nhập khẩu để thu hút ngoại hối nhiều hơn chi phí ban đầu. Công ty tái xuất phải ký hai loại hợp đồng: hợp đồng nhập khẩu và hợp đồng xuất khẩu, nhưng họ không phải nộp thuế XNK. Doanh nghiệp tái xuất được tính doanh thu hàng tái xuất và hàng nhập khẩu, doanh thu được tính trên giá trị hàng tái xuất nên vẫn phải nộp thuế.