CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH 1.1 Tổng quan về hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh “Mỗi doanh nghiệp sẽ có nhiều mục tiêu và cách thức hoạt động khác nhau trong mỗi môi trường kinh tế không giống nhau. Nhưng suy cho cùng thì để có thể tồn tại và phát triển thì mọi doanh nghiệp đều phải hướng đến mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mình. Để nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thì đầu tiên ta phải hiểu thế nào là hiệu quả sản xuất kinh doanh. Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau trong việc định nghĩa về hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Theo Lê Kim Long (2018) thì: “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loạt hàng hoá mà không cắt giảm một loạt sản lượng hàng hoá khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”. Thực tế, quan điểm này đề cập đến khía cạnh phân bổ có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội. Việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực sản xuất sao cho đạt được việc sử dụng mọi nguồn lực trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả và rõ ràng xét trên phương diện lý thuyết thì đây là mức hiệu quả cao nhất mà mỗi nền kinh tế có thể đạt được.
Có thể nói mức hiệu quả ở đây mà tác giả đưa ra là cao nhất, là lý tưởng và không thể có mức hiệu quả nào cao hơn nữa. Tuy nhiên, để đạt được mức hiệu quả kinh doanh này sẽ cần rất nhiều điều kiện, trong đó đòi hỏi phải dự báo và quyết định đầu tư sản xuất thì qui mô phù hợp với cầu thị trường. Và điều này không phải lúc nào cũng thành hiện thực.” Theo Whohe và Doring (1985) lại đưa ra hai khái niệm về hiệu quả kinh tế. Đó là hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật và hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị giá trị.
Theo hai ông thì hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau. "Mối quan hệ tỷ lệ giữa sản lượng tính theo đơn vị hiện vật (chiếc, kg.) và lượng các nhân tố đầu vào (giờ lao động, đơn vị thiết bị,nguyên vật liệu.) được gọi là tính hiệu quả có tính chất kỹ thuật hay hiện 14 Downloaded by NUOC LOC (nuocloc.com) lOMoARcPSD|38896048 vật", "Mối quan hệ tỷ lệ giữa chi phí kinh doanh phải chỉ ra trong điều kiện thuận lợi nhất và chi phí kinh doanh thực tế phải chi ra được gọi là tính hiệu quả xét về mặt giá trị" và "Để xác định tính hiệu quả về mặt giá trị người ta còn hình thành tỷ lệ giữa sản lượng tính bằng tiền và các nhân tố đầu vào tính bằng tiền".[2] Khái niệm hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật của hai ông chính là năng suất lao động, máy móc thiết bị và hiệu suất tiêu hao vật tư, còn hiệu quả tính bằng giá trị là hiệu quả của hoạt động quản trị chi phí. Theo Lê Kim Long (2018) lại có quan điểm cho rằng: “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh”. Dựa vào cách tiếp cận của mình, Adam Smith (1776) nhận định: “Hiệu quả - Kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hóa”.
Theo quan điểm này, việc xác định hiệu quả kinh doanh chỉ đơn thuần dựa vào khả năng tiêu thụ sản phẩm. Quan điểm của Adam Smith đã bỏ qua yếu tố chi phí trong việc tính toán hiệu quả kinh doanh do đó chưa phân định được rõ ràng giữa hiệu quả kinh doanh và kết quả kinh doanh. Theo cuốn giáo trình Kinh tế thương mại dịch vụ – NXB Thống Kê 1998, có quan điểm cho rằng : “Hiệu quả kinh tế của một quá trình sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu xác định”. Quan điểm này phản ánh tốt trình độ lợi dụng của hoạt động sản xuất kinh doanh trong mọi điều kiện biến đổi.
Cũng theo quan điểm này thì có thể xác định được hiệu quả sản xuất kinh doanh trong mọi điều kiện biến động. Tại việt Nam, Phan Quang Niệm (2008) đã đưa ra nhận định: “Các doanh nghiệp quan tâm nhất chính là vấn đề hiệu quả sản xuất. SXKD có hiệu quả sẽ giúp cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Hiểu theo mục đích cuối cùng thì hiệu quả kinh doanh đồng nghĩa với phạm trù lợi nhuận, là hiệu số giữa kết quả thu về với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Hiệu quả SXKD cao hay thấp phụ thuộc vào trình độ tổ chức sản xuất và quản lý của mỗi doanh nghiệp”. Ngoài ra còn có quan niệm cho rằng : "Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế - xã hội tổng hợp để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong quá trình hoạt 15 Downloaded by NUOC LOC (nuocloc.com) lOMoARcPSD|38896048 động thực tiễn ở mọi lĩnh vực kinh doanh và tại mọi thời điểm. Bất kỳ các quyết định cần đạt được phương án tốt nhất trong điều kiện cho phép, giải pháp thực hiện có tính chất cân nhắc, tính toán chính xác phù hợp với sự tất yếu của quy luật khách quan trong từng điều kiện cụ thể. Lại có quan niệm cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là phạm trù phản ánh mối quan hệ giữa kết quả kinh doanh mà doanh nghiệp thu được với chi phí hoặc nguồn lực bỏ ra để đạt được kết quả đó, được thể hiện thông qua các chỉ tiêu về khả năng sinh lời của doanh nghiệp”, ( Nguyễn Văn Phúc, 2016).
Hay quan niệm: “Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ sử dụng nguồn lực có sẵn của doanh nghiệp để đạt kết quả cao nhất trong kinh doanh với chi phí thấp nhất”, ( Nguyễn Văn Công, 2009). Như vậy, hiệu quả kinh doanh khác với hiệu quả kinh tế nhưng lại có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Từ các quan niệm trên ta có thể hiểu một cách khái quát hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực như: nhân lực, vật lực, tài lực, nguồn vốn,. nhằm đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp mong muốn, cụ thể là tối đa hóa lợi nhuận.2 Bản chất hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh đã cho thấy bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp.Tuy nhiên để hiểu rõ và ứng dụng được phạm trù hiệu quả sản xuất kinh doanh vào việc thành lập các chỉ tiêu, các công thức cụ thể nhằm đánh giá tính hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thì chúng ta cần làm rõ sự khác nhau và mối quan hệ giữa hiệu quả kinh doanh và kết quả kinh doanh.
“Kết quả là phạm trù phản ánh những cái thu được sau một quá trình kinh doanh hay một khoảng thời gian kinh doanh nào đó. Kết quả bao giờ cũng là mục tiêu của doanh nghiệp có thể được biểu hiện bằng đơn vị hiện vật hay đơn vị giá trị. Các đơn vị hiện vật cụ thể được sử dụng tùy thuộc vào đặc trưng của sản phẩm mà quá trình kinh doanh có thể tạo ra nó có thể là tấn, tạ, kg, m,… các đơn vị giá trị có thể là đồng, triệu 16 Downloaded by NUOC LOC (nuocloc.com) lOMoARcPSD|38896048 đồng,ngoại tệ… Kết quả cũng có thể phản ánh mặt chất lượng của sản xuất kinh doanh hoàn toàn định tính như uy tín, danh tiếng của doanh nghiệp, chất lượng,…Tự bản thân mình, kết quả kinh doanh chưa thể hiện nó được tạo ra ở mức nào với chi phí bao nhiêu. Trong khi đó hiệu quả kinh doanh là một phạm trù phản ánh trình độ khai thác sử dụng các nguồn lực sản xuất (tiền vốn, vật tư, lao động.), phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tạo ra với mức chi phí nhất định gắn với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp.
Để xác định hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, ngoài đại lượng kết quả kinh doanh còn cần xác định đại lượng chi phí.”(Nguyễn Văn B,2019) Xác định chi phí của doanh nghiệp trong một thời kỳ là vấn đề không đơn giản. Việc tính toán các chi phí như chi phí kế toán, chi phí kinh doanh.phụ thuộc rất nhiều vào cơ chế hạch toán, trình độ quản lý kinh doanh. Tóm lại, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp phản ánh mặt chất lượng của quá trình kinh doanh tương đối phức tạp và khó tính toán bởi chi phí và kết quả thường khó xác định một cách chính xác.3 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh “Trong cơ chế thị trường, các doanh nghiệp luôn phải cạnh tranh gay gắt với nhau để tồn tại và phát triển. Mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp phụ thuộc vào từng lĩnh vực kinh doanh và mức độ mở cửa thị trường đối với doanh nghiệp.
Để tồn tại và phát triển đòi hỏi các doanh nghiệp phải liên tục vận động, nâng cao hiệu quả kinh doanh của mình. Nâng cao hiệu quả kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm nguồn lực lao động xã hội. Đây là hai mặt có mối quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh tế. Chính việc khan hiếm nguồn lực và việc sử dụng chúng có tính cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã hội, đặt ra yêu cầu phải khai thác, vận dụng triệt để và sử dụng tiết kiệm các nguồn lực.
Để đạt được mục tiêu kinh doanh, các doanh nghiệp buộc phải chủ động trong các điều kiện nội tại. Phát huy năng lực của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm mọi chi phí. Vì vậy, không chỉ là mối quan tâm hàng đầu của các doanh nghiệp mà còn là mối quan tâm của toàn xã hội, bởi vì các lý do sau: - Xuất phát từ sự khan hiếm các nguồn lực làm cho điều kiện phát triển sản xuất theo chiều rộng bị hạn chế, do đó phát triển theo chiều sâu là một điều tất yếu khách 17 Downloaded by NUOC LOC (nuocloc.com) lOMoARcPSD|38896048 quan. Nâng cao hiệu quả kinh doanh là một hướng phát triển kinh tế theo chiều sâu nhằm sử dụng các nguồn lực một cách tiết kiệm và có hiệu quả.