Xác Định Đồng Thời Hàm Lượng Paracetamol và Caffein Trong Một Số Dược Phẩm

Luận văn phân tích đồng thời paracetamol và caffein trong dược phẩm bằng phương pháp HPLC, cung cấp kiến thức chuyên sâu và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Trinh
• Người hướng dẫn: Th. Nguyễn Ngọc Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. HCM
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Phân Tích Đồng Thời Paracetamol và Caffein Trong Dược Phẩm Bằng Phương Pháp HPLC
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: Cơ sở lý thuyết của phương pháp sắc kí lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 1.1. Giới thiệu
• 1.2. Nguyên tắc cấu tạo của hệ thống HPLC
• 1.3. Nguyên tắc của quá trình sắc kí trong cột
• 1.4. Các đại lượng đặc trưng
• 1.5. Định lượng bằng HPLC
• 2. KẾT QUẢ- THẢO LUẬN
• 2.1. Khảo sát điều kiện tối ưu
• 2.2. Khảo sát thành phần pha động
• 2.3. Khảo sát tốc độ pha động
• 2.4. Phân tích mẫu dược phẩm
• 2.5. Khảo sát khoảng tuyến tính
• 2.6. Ứng dụng quy trình phân tích vào một số mẫu dược phẩm
• 3. KẾT LUẬN – ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Đồng Thời Paracetamol Caffein

Xã hội hiện đại ngày càng chú trọng đến sức khỏe, kéo theo sự quan tâm đặc biệt đến các sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người. Paracetamol và caffein là hai thành phần phổ biến trong nhiều loại thuốc giảm đau, hạ sốt. Paracetamol có tác dụng giảm đau, hạ sốt, trong khi caffein giúp giảm mệt mỏi, buồn ngủ và tăng cường tác dụng giảm đau của paracetamol. Tuy nhiên, việc lạm dụng các loại thuốc này có thể gây ra tác dụng phụ không mong muốn. Do đó, việc kiểm soát chất lượng và hàm lượng của chúng trong dược phẩm là vô cùng quan trọng. Các phương pháp phân tích hiện đại như HPLC đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

1.1. Vai Trò Của Paracetamol và Caffein Trong Dược Phẩm

Paracetamol là một thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến, được sử dụng rộng rãi trong nhiều loại thuốc không kê đơn. Caffein, bên cạnh tác dụng giảm mệt mỏi, còn có khả năng co mạch, giúp tăng cường hiệu quả giảm đau của paracetamol. Sự kết hợp này mang lại hiệu quả điều trị cao, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ nếu sử dụng không đúng cách. Việc định lượng đồng thời paracetamol và caffein là cần thiết để đảm bảo chất lượng thuốc.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Nghiệm Dược Phẩm

Kiểm nghiệm dược phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng, an toàn và hiệu quả của thuốc. Việc xác định chính xác hàm lượng các hoạt chất như paracetamol và caffein giúp nhà sản xuất kiểm soát quy trình sản xuất, đồng thời giúp cơ quan quản lý giám sát chất lượng thuốc trên thị trường. Các phương pháp phân tích hiện đại như HPLC cung cấp công cụ mạnh mẽ để thực hiện công việc này.

II. Thách Thức Trong Phân Tích Paracetamol và Caffein

Mặc dù có nhiều phương pháp phân tích paracetamol và caffein, nhưng việc định lượng đồng thời hai chất này trong cùng một mẫu dược phẩm vẫn còn nhiều thách thức. Các phương pháp truyền thống như quang phổ UV-VIS có thể gặp khó khăn do sự chồng lấp phổ của hai chất. HPLC là một lựa chọn ưu việt, nhưng đòi hỏi phải tối ưu hóa điều kiện phân tích để đạt được độ phân giải và độ nhạy cao. Ngoài ra, việc chuẩn bị mẫu và xử lý dữ liệu cũng cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

2.1. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Phân Tích Truyền Thống

Các phương pháp quang phổ UV-VIS và quang phổ đạo hàm thường được sử dụng để xác định đồng thời paracetamol và caffein. Tuy nhiên, những phương pháp này có thể gặp khó khăn do sự chồng lấp phổ của hai chất, đặc biệt khi nồng độ của chúng gần nhau. Điều này dẫn đến sai số trong kết quả phân tích định lượng.

2.2. Yêu Cầu Về Độ Chính Xác và Độ Nhạy Của Phương Pháp HPLC

HPLC là một phương pháp phân tích hiện đại, có độ chính xác và độ nhạy cao. Tuy nhiên, để phân tích đồng thời paracetamol và caffein bằng HPLC, cần phải tối ưu hóa các điều kiện phân tích như thành phần pha động, tốc độ dòng, nhiệt độ cột và bước sóng phát hiện. Việc validation phương pháp HPLC cũng rất quan trọng để đảm bảo độ tin cậy của kết quả.

2.3. Ảnh Hưởng Của Chuẩn Bị Mẫu Đến Kết Quả Phân Tích

Quá trình chuẩn bị mẫu đóng vai trò quan trọng trong phân tích HPLC. Mẫu cần được xử lý để loại bỏ các tạp chất có thể gây nhiễu hoặc làm hỏng cột sắc ký. Các bước như chiết, lọc và pha loãng mẫu cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo tính đại diện và độ chính xác của mẫu phân tích.

III. Phương Pháp HPLC Giải Pháp Phân Tích Ưu Việt

HPLC (Sắc ký lỏng hiệu năng cao) là một phương pháp phân tích mạnh mẽ, được sử dụng rộng rãi trong kiểm nghiệm dược phẩm. Phương pháp này cho phép phân tích định lượng các thành phần trong hỗn hợp một cách chính xác và hiệu quả. Trong phân tích đồng thời paracetamol và caffein, HPLC cung cấp độ phân giải cao, cho phép tách biệt hai chất này một cách rõ ràng. Việc lựa chọn pha động, cột sắc ký và detector phù hợp là yếu tố then chốt để đạt được kết quả tốt nhất.

3.1. Nguyên Tắc Hoạt Động Của Phương Pháp HPLC

HPLC là một kỹ thuật sắc ký, dựa trên sự phân tách các chất dựa trên ái lực khác nhau của chúng với pha tĩnh và pha động. Mẫu được hòa tan trong pha động và được bơm qua cột chứa pha tĩnh. Các chất có ái lực khác nhau với pha tĩnh sẽ di chuyển với tốc độ khác nhau, dẫn đến sự tách biệt. Detector sẽ phát hiện các chất khi chúng ra khỏi cột, và tín hiệu được ghi lại dưới dạng sắc ký đồ.

3.2. Các Thành Phần Quan Trọng Của Hệ Thống HPLC

Một hệ thống HPLC bao gồm các thành phần chính như bơm, van bơm mẫu, cột sắc ký, detector và hệ thống xử lý dữ liệu. Bơm có nhiệm vụ cung cấp pha động với áp suất ổn định. Van bơm mẫu đưa mẫu vào cột. Cột sắc ký là nơi diễn ra quá trình tách. Detector phát hiện các chất và chuyển đổi thành tín hiệu điện. Hệ thống xử lý dữ liệu thu thập và phân tích tín hiệu, tạo ra sắc ký đồ.

3.3. Lựa Chọn Cột Sắc Ký và Pha Động Phù Hợp

Việc lựa chọn cột sắc ký và pha động phù hợp là rất quan trọng để đạt được độ phân giải cao trong phân tích HPLC. Đối với paracetamol và caffein, cột pha đảo (RP-HPLC) thường được sử dụng. Pha động thường là hỗn hợp của nước và dung môi hữu cơ như methanol hoặc acetonitrile. Tỷ lệ pha động cần được tối ưu hóa để đạt được sự tách biệt tốt nhất.

IV. Tối Ưu Hóa Quy Trình HPLC Cho Paracetamol và Caffein

Để đảm bảo hiệu quả và độ tin cậy của phương pháp HPLC trong phân tích đồng thời paracetamol và caffein, cần thực hiện tối ưu hóa quy trình. Các yếu tố cần được xem xét bao gồm thành phần pha động, tốc độ dòng, nhiệt độ cột, bước sóng phát hiện và quy trình chuẩn bị mẫu. Việc validation phương pháp HPLC theo các tiêu chuẩn quốc tế cũng rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác, độ lặp lại và độ tin cậy của kết quả.

4.1. Ảnh Hưởng Của Thành Phần Pha Động Đến Độ Phân Giải

Thành phần pha động có ảnh hưởng lớn đến độ phân giải trong HPLC. Việc điều chỉnh tỷ lệ dung môi hữu cơ trong pha động có thể thay đổi thời gian lưu và độ tách biệt của các chất. Cần tìm ra tỷ lệ tối ưu để đạt được sự tách biệt tốt nhất giữa paracetamol và caffein.

4.2. Tối Ưu Hóa Tốc Độ Dòng và Nhiệt Độ Cột

Tốc độ dòng và nhiệt độ cột cũng ảnh hưởng đến hiệu quả tách trong HPLC. Tốc độ dòng quá cao có thể làm giảm độ phân giải, trong khi tốc độ dòng quá thấp có thể kéo dài thời gian phân tích. Nhiệt độ cột có thể ảnh hưởng đến độ nhớt của pha động và sự tương tác giữa các chất và pha tĩnh. Cần tối ưu hóa cả hai yếu tố này để đạt được kết quả tốt nhất.

4.3. Validation Phương Pháp HPLC Theo Tiêu Chuẩn Quốc Tế

Validation phương pháp HPLC là quá trình chứng minh rằng phương pháp này phù hợp với mục đích sử dụng. Các thông số cần được đánh giá bao gồm độ chính xác, độ lặp lại, độ nhạy, độ tuyến tính, khoảng tuyến tính, giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ). Việc validation cần tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như ICH hoặc USP.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Phân Tích Dược Phẩm Bằng HPLC

Phương pháp HPLC đã được ứng dụng thành công trong phân tích đồng thời paracetamol và caffein trong nhiều loại dược phẩm khác nhau. Kết quả phân tích cho thấy phương pháp này có độ chính xác và độ tin cậy cao, phù hợp cho việc kiểm soát chất lượng thuốc. Việc sử dụng mẫu chuẩn paracetamol và mẫu chuẩn caffein là cần thiết để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Các kết quả này có thể được sử dụng để đánh giá chất lượng của thuốc và đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

5.1. Phân Tích Hàm Lượng Paracetamol và Caffein Trong Viên Nén

HPLC được sử dụng để phân tích hàm lượng paracetamol và caffein trong viên nén giảm đau, hạ sốt. Mẫu viên nén được hòa tan, xử lý và đưa vào hệ thống HPLC. Kết quả phân tích cho biết hàm lượng của hai chất này có nằm trong giới hạn cho phép hay không.

5.2. Đánh Giá Chất Lượng Thuốc Dựa Trên Kết Quả HPLC

Kết quả HPLC được sử dụng để đánh giá chất lượng thuốc. Nếu hàm lượng paracetamol và caffein nằm ngoài giới hạn cho phép, hoặc nếu phát hiện các tạp chất không mong muốn, thuốc có thể bị coi là không đạt tiêu chuẩn chất lượng.

5.3. So Sánh Kết Quả HPLC Với Các Phương Pháp Phân Tích Khác

Kết quả HPLC có thể được so sánh với kết quả từ các phương pháp phân tích khác như quang phổ UV-VIS để kiểm tra tính nhất quán. Nếu có sự khác biệt đáng kể, cần xem xét lại quy trình phân tích và validation để xác định nguyên nhân.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Của Phương Pháp HPLC

Phương pháp HPLC là một công cụ mạnh mẽ và hiệu quả trong phân tích đồng thời paracetamol và caffein trong dược phẩm. Phương pháp này cung cấp độ chính xác, độ nhạy và độ phân giải cao, đáp ứng yêu cầu khắt khe của kiểm nghiệm dược phẩm. Trong tương lai, có thể phát triển các kỹ thuật HPLC tiên tiến hơn, như HPLC siêu tới hạn (UHPLC) hoặc HPLC kết hợp với khối phổ (LC-MS), để nâng cao hiệu quả và độ tin cậy của phân tích.

6.1. Ưu Điểm Vượt Trội Của Phương Pháp HPLC

HPLC có nhiều ưu điểm so với các phương pháp phân tích khác, bao gồm độ chính xác cao, độ nhạy cao, khả năng phân tách tốt, và khả năng tự động hóa. Phương pháp này cũng có thể được sử dụng để phân tích nhiều loại chất khác nhau, từ các phân tử nhỏ đến các polyme lớn.

6.2. Hướng Phát Triển Của Kỹ Thuật HPLC Trong Tương Lai

Trong tương lai, kỹ thuật HPLC sẽ tiếp tục phát triển với các cải tiến về cột sắc ký, pha động, detector và hệ thống xử lý dữ liệu. Các kỹ thuật như UHPLC và LC-MS sẽ ngày càng được sử dụng rộng rãi để nâng cao hiệu quả và độ tin cậy của phân tích.

6.3. Ứng Dụng Rộng Rãi Của HPLC Trong Các Lĩnh Vực Khác

Ngoài kiểm nghiệm dược phẩm, HPLC còn được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác như phân tích thực phẩm, môi trường, hóa chất, sinh học và y học. Phương pháp này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng và an toàn của các sản phẩm và dịch vụ trong các lĩnh vực này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Cơ sở lý thuyết của phương pháp sắc kí lỏng hiệu năng cao (HPLC) 1. Giới thiệu Sắc kí là quá trình tách dựa trên sự phân bố liên tục của các cấu tử chất phân tích lên hai pha: một pha thường đứng yên, có khả năng hấp thu chất phân tích gọi là pha tĩnh,một pha di chuyển qua pha tĩnh gọi là pha động; do các cấu tử chất phân tích có ái lực khác nhau với pha tĩnh, chúng di chuyển với tốc độ khác nhau và tách ra khỏi nhau. Sắc kí lỏng hiệu năng cao (HPLC) là một phương thức của phép sắc kí.Kỹ thuật phân tích HPLC bao gồm hai nhóm: sắc kí lớp mỏng áp suất cao (HPTLC) và sắc kí lỏng hiệu năng cao (HPLC).

Trong nhóm HPLC, tùy theo bản chất của quá trình sắc kí của pha tĩnh trong cột tách mà người ta chia thành: − Sắc kí phân bố (PC) của chất tan giữa hai pha không tan (trộn) vào nhau. − Sắc kí hấp phụ pha thường (NP-HPLC). − Sắc kíhấp phụ pha ngược hay pha đảo (RP- HPLC). − Sắc kí trao đổi ion (IEX-HPLC) và cặp ion (IP-HPLC).

− Sắc kí rây phân tử (FG-HPLC). Nguyên tắc cấu tạo của hệ thống HPLC Hệ thống trang bị của kỹ thuật HPLC, về cơ bản (đơn giản và đủ để làm việc được theo kỹ thuật HPLC) bao gồm 5 bộ phận chính sau đây: a) Bơm cao áp: Để bơm pha động vào cột tách, thực hiện quá trình sắc kí, rửa giải chất tan ra khỏi cột sắc kí. Bơm phải điều chỉnh được áp suất (0 – 400 bar) để tạo ra được những tốc độ nhất định của pha động qua cột tách phù hợp cho quá trình sắc kí, phải có tốc độ nằm trong vùng 0,5 – 3 ml/phút. b) Van bơm mẫu: Để bơm mẫu phân tích vào cột tách theo những lượng mẫu nhất định không đổi trong một quá trình sắc kí.

Đó là các van 6 chiều có chứa vòng mẫu có thể tích xác Trang 3 định (20, 50 hay 100µl).Van 6 chiều chỉ có một vòng mẫu, nhưng van 10 chiều thì có 3 vòng mẫu. c) Cột tách: Cột tách là cột chứa pha tĩnh, trái tim của quá trình tách sắc kí. Nó là một trong những yếu tố quyết định hiệu quả sự tách sắc kí của một hỗn hợp chất mẫu. Cột tách có nhiều cỡ khác nhau, tuỳ thuộc vào mức độ sắc kí.

Nói chung, các cột tách phân tích thường có kích thước chiều dài từ 10 – 25 cm; đường kính trong thường từ 2 – 5 mm. d) Bộ phận phát hiện chất phân tích: Đây thường là các loại detector dựa theo các tính chất của chất phân tích. Một số detector thông dụng như: − Detector hấp thụ quang phân tử,vùng phổ UV-VIS. − Detector nguyên tử phát xạ (AES) hay hấp thụ nguyên tứ (AAS).

− Detector huỳnh quang phân tử. − Detector điện hoá (đo dòng, cực phổ, độ dẫn, điện lượng). − Detector chiết suất. − Detector đo độ dẫn nhiệt.

− Detector diode phát quang và diode mảng. − Detector phổ khối lượng. Tất nhiên phải tuỳ theo chất phân tích mà chọn loại detector nào cho phù hợp để đạt được độ nhạy cao khi phát hiện các chất, cũng như khi định lượng chúng. Trong các loại trên, thì detector hấp thụ quang phân tử vùng phổ UV hay UV-VIS hiện nay đang được dùng phổ biến nhất vì nó thích hợp cho nhiều loại chất và lại không quá đắt.

e) Bộ phận hiển thị kết quả: Bộ phận hiển thị kết quả có nhiều loại, nhưng đơn giản và phổ biến nhất là các máy tự ghi (recorder) để ghi tín hiệu đo dưới dạng các pic của các chất, rồi đến bộ tích phân kế (intergrator), sau đó máy tính và máy in kèm theo để xử lý kết quả và in kết quả. Trang 4 Đó là 5 bộ phận chính cần thiết tối thiểu phải có của một hệ thống máy HPLC. Những hệ thống máy HPLC hoàn chỉnh, hiện đại, ngày nay còn có thêm: − Bộ chương trình gradient dung môi (pha động). − Bộ bơm mẫu tự động và pha loãng mẫu.

− Bộ gia nhiệt và ổn nhiệt độ cho cột tách sắc kí. − Máy tính và các chương trình (phần mềm) điều khiển toàn bộ hệ thống HPLC và xử lý kết quả tách, in kết quả tách. Sơ đồ hệ thống HPLC. Nguyên tắc của quá trình sắc kí trong cột Trong quá trình sắc kí các phân tử chất tan luôn phân bố qua lại giữa hai pha trong khi pha động luôn chảy qua cột tách với một tốc độ nhất định.

Mặt khác, do cấu trúc và tính chất của mỗi phân tử chất tan là khác nhau nên tốc độ dịch chuyển trung bình của mỗi chất tan là khác nhau trong quá trình di chuyển từ đầu cột đến cuối cột sắc kí. Khi ở trong pha động, phân tử chất tan dịch chuyển theo tốc độ của pha động; khi ở trong pha tĩnh, phân tử chất tan bị giữ lại. Như vậy sẽ có một thời gian nhất định chất tan bị lưu giữ lại trong cột sắc kí. Vì vậy, trong quá trình sắc kí, có chất bị lưu giữ lâu trên cột, có chất tan ít bị lưu giữ.

Quyết định hiệu quả của sự tách sắc kí ở đây là tổng của các mối tương tác: Trang 5  Giữa chất phân tích và pha tĩnh (F 1 ).  Giữa chất phân tích và pha động (F 2 ).  Giữa pha tĩnh và pha động (F 3 ) .Sơ đồ thể hiện sự ảnh hưởng của các lực rửa giải. Tổng của 3 tương tác này sẽ quyết định chất nào được rửa giải ra khỏi cột trước.

Đối với mỗi chất,sự lưu giữ được qui định bởi ba lực F 1 , F 2 , F 3. Trong đó F 1 và F 2 giữ vai trò quyết định, còn F 3 là yếu tố ảnh hưởng không lớn. Ở đây F 1 là lực giữ chất phân tích trên cột, F 2 là lực kéo của pha động đối với chất phân tích ra khỏi cột. Như vậy với các chất khác nhau thì F 1 và F 2 là khác nhau.

Kết quả là các chất khác nhau sẽ di chuyển trong cột với tốc độ khác nhau và tách ra khỏi nhau khi ra khỏi cột (như hình dưới đây).Quá trình tách sắc kí của các chất. Các đại lượng đặc trưng 1. Thời gian lưu Các chất tan trong hỗn hợp mẫu phân tích, khi được nạp vào cột sắc kí sẽ bị lưu giữ ở trong cột tách (trên pha tĩnh) theo một thời gian nhất định. Thời gian lưu là thời gian tính từ lúc bắt đầubơm mẫu vào cột cho tới khi pic đạt giá trị cực đại.

Như vậy nếu gọi t Ri là thời gian lưu tổng cộng của chất tan i thì chúng ta luôn có: t Ri = ( t o + t′ Ri ) Trong đó: + t o là thời gian không lưu giữ ( thời gian chất tan nằm trong pha động ) + t′ Ri là thời gian lưu giữ thực của chất i ở trong cột sắc kí (thời gian lưu hiệu chỉnh) Nếu t o = 0 thì ta sẽ có t Ri = t′ Ri. Trường hợp này chỉ có khi t Ri là rất nhỏ (thường là khi t Ri nhỏ hơn 4 phút). Thời gian lưu trong HPLC. Giá trị t′ Ri của một chất tan trong quá trình sắc kí là phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Ví dụ như:  Bản chất sắc kí của pha tĩnh, kích thước, độ xốp, cấu trúc xốp.  Bản chất, thành phần, tốc độ của pha động. Trang 7  Cấu tạo và bản chất của phân tử chất tan, các nhóm thế.  Trong một số trường hợp còn phụ thuộc cả vào pH của pha động, nồng độ chất tạo phức nếu các yếu tố này có ảnh hưởng đến các cân bằng động trong quá trình sắc kí.

Giá trị thời gian lưu t′ Ri có ý nghĩa rất lớn trong thực tế của kỹ thuật sắc kí. Vì nó cho ta biết các chất tan (chất phân tích) trong hỗn hợp mẫu được rửa giải ra như thế nào trong các điều kiện thí nghiệm và một hệ pha đã chọn. Đồng thời đó cũng là đại lượng để chúng ta phát hiện định tính một chất. Mặt khác, trong một hệ sắc kí chúng ta còn có: t Ri = L / u i (1.3) Trong đó u i và u o là tốc độ tuyến tính của pha động; k i ′ là hệ số dung lượng của chất tan i; L là chiều dài của cột sắc kí.

Hệ số phân bố Quá trình tách sắc kí của các chất là dựa trên cơ sở sự phân bố của chất tan giữa pha động và pha tĩnh xảy ra liên tục trong quá trình sắc kí. Sự phân bố này được đặc trưng bởi mộtđại lượng gọi là hệ số phân bố K i của chất i. Hệ số này được định nghĩa là tỷ số nồng độ của chất tan i ở trong pha tĩnh và pha động và nó được tính theo công thức: 𝐶𝑖𝑆𝑃 𝐾= (1.4) 𝐶𝑖𝑀𝑃 Trong đó C iSP và C iMP là nồng độ của chất tan i trong pha tĩnh và pha động. Hệ số K i cho ta biết khả năng phân bố của chất i như thế nào trong mỗi pha (pha động và pha tĩnh).

Hệ số dung lượng Hệ số dung lượng k’cho ta biết tỷ số khối lượng của chất tan i phân bố vào trong mỗi pha là bao nhiêu.5) 𝑚𝑀𝑃 Trang 8 Mối quan hệ giữa hệ số dung tích k i ′ và hệ số phân bố K i thể hiện qua phương trình sau: 𝑉𝑆 𝑘′𝑖 = 𝐾𝑖. Hệ số tách α Hệ số tách α (hay còn gọi là thời gian lưu tương đối của hai chất A và B) là đại lượng đánh giá khả năng tách hai chất bằng phương pháp sắc kí. Nó phụ thuộc vào hệ số phân bố và là tỉ số của hệ số phân bố của hai chất.7) 𝐾𝐵 𝑘′𝐵 𝑡′𝑅𝐵 Điều kiện cần thiết để hai chất A, B tách khỏi nhau là α ≠ 1 1. Số đĩa lý thuyết N Theo lý thuyết đĩa, để đặc trưng cho một cột tách sắc kí, người ta dùng khái niệm số đĩa N.

Đây là một đại lượng, về hình thức, có thể coi mỗi đĩa trong cột sắc kí như là một lớp chất nhồi có chiều cao (bề dày) là H. Tất nhiên đây là lớp có tính chất động, và bề dày H của nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như: - Đường kính của hạt pha tĩnh, hình dạng và kiểu hạt tròn hay mảnh. - Độ xốp, kích thước lỗ xốp của hạt pha tĩnh. - Bản chất, cấu trúc phân tử của chất tan (chất phân tích).

- Tốc độ và thành phần của pha động trong quá trình sắc kí. - Độ nhớt của pha động.