CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VÀ QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN 1. Tổng quan về thị trường chứng khoán Việt Nam 1.1 Khái niệm, chức năng vai trò của thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán là một bộ phận cấu thành của thị trường tài chính, thị trường chứng khoán được hiểu một cách chung nhất, là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán – các hàng hóa và dịch vụ tài chính giữa các chủ thể tham gia. Việc trao đổi mua bán này được thực hiện theo quy tắc ấn định trước. Chức năng vai trò của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế là rất quan trọng * Thứ nhất, thị trường chứng khoán, với việc tạo ra các công cụ có tính thanh khoản cao, có thể tích tụ, tập trung và phân phối vốn, chuyển thời hạn của vốn phù hợp với yêu cầu phát triển.
Thị trường chứng khoán tạo một sự cạnh tranh có hiệu quả trên thị trường tài chính, điều này buộc các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính phải quan tâm tới hoạt động của chính họ và làm giảm chi phí tài chính. Sự tồn tại của thị trường chứng khoán cũng là yếu tố quyết định thu hút vốn đầu tư nước ngoài. * Thứ hai, thị trường chứng khoán góp phần thực hiện tái phân phối công bằng hơn, thông qua việc buộc các tập đoàn gia đình trị phát hành chứng khoán ra công chúng, giải tỏa sự tập trung quyền lực kinh tế của các tập đoàn, song vẫn tập trung vốn cho nền kinh tế. * Thứ ba, thị trường chứng khoán tạo điều kiện cho việc tách biệt giữa sở hữu và quản lý doanh nghiệp.
Khi quy mô của doanh nghiệp tăng lên, môi trường kinh doanh trở nên phức tạp hơn, nhu cầu về quản lý chuyên trách cũng tăng theo. * Thứ tư, hiệu quả của quốc tế hóa thị trương chứng khoán. Việc mở cửa thị trường chứng khoán làm tăng tính lỏng và cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Điều này cho phép các công ty có thể huy động nguồn vốn rẻ hơn, tăng cường đầu tư từ nguồn tiết kiệm bên ngoài, mở rộng cơ hội kinh doanh của các công ty trong nước.
* Thứ năm, thị trường chứng khoán tạo cơ hội cho Chính phủ huy động nguồn tài chính mà không tạo áp lực về lạm phát, đồng thời tạo các công cụ cho việc thực hiện chính sách tài chính tiền tệ của Chính phủ. * Thứ sáu, thị trường chứng khoán cung cấp một dự báo tuyệt vời về các chu kỳ kinh doanh trong tương lai. Việc thay đổi giá chứng khoán có xu hướng đi trước ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Nguyễn Văn Tú Toán tài chính 48 Chuyên đề thực tập 4 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- chu kỳ kinh doanh cho phép Chính phủ cũng như các công ty đánh giá kế hoạch đầu tư cũng như việc phân bổ các nguồn lực của họ. Ngoài những tác động tích cực trên, thị trường chứng khoán cũng có các tác động tiêu cực.
Thị trường chứng khoán hoạt động trên cơ sở thông tin hoàn hảo. Song ở các thị trường mới nổi, thông tin được truyền tải tới các nhà đầu tư không đầy đủ và không giống nhau. Như vậy giá cả chứng khoán không phản ánh giá trị kinh tế cơ bản của công ty và không trở thành cơ sở để phân phối một cách có hiệu quả các nguồn lực. Bên cạnh đó còn có hiện tượng đầu cơ, hiện tượng xung đột quyền lực làm thiệt hại quyền lợi của các cổ đông, việc mua bán nội gián, thao túng thị trường làm nản lòng các nhà đầu tư.2 Thành phần tham gia thị trường chứng khoán * Chủ thể phát hành: Là người cung cấp các chứng khoán – hàng hóa của thị trường chứng khoán.
Các chủ thể phát hành gồm: - Chính phủ và chính quyền địa phương: phát hành các trái phiếu chính phủ, trái phiếu địa phương, trái phiếu công trình, tín phiếu kho bạc - Các doanh nghiệp, công ty: phát hành các cổ phiếu và trái phiếu công ty - Các tổ chức tài chính như quỹ đầu tư, tổ chức tài chính trung gian: phát hành các công cụ tài chính như các trái phiếu, chứng chỉ quỹ,…phục vụ cho hoạt động huy động vốn * Nhà đầu tư: Là những người có tiền, thực hiện việc mua và bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán để tìm kiếm lợi nhuận. Nhà đầu tư có thể được chia làm 2 loại: - Các nhà đầu tư cá nhân: Là các cá nhân, hộ gia đình, những người có vốn nhàn rỗi tạm thời, tham gia thị trường chứng khoán với mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Tuy nhiên, trong đầu tư thì lợi nhuận càng cao thì mức độ rủi ro càng cao và ngược lại. - Các nhà đầu tư có tổ chức: Là các định chế đầu tư, thường xuyên mua bán chứng khoán với số lượng lớn trên thị trường.
Một số nhà đầu tư chuyên nghiệp chính trên thị trường chứng khoán là các ngân hàng thương mại, quỹ tương hỗ, các quỹ lương hưu và các quỹ bảo hiểm xã hội khác. * Chủ thể kinh doanh dịch vụ trên thị trường chứng khoán: Cung cấp các dịch vụ trên thị trường chứng khoán để hưởng lợi nhuận. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Nguyễn Văn Tú Toán tài chính 48 Chuyên đề thực tập 5 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- - Công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ - Tổ chức lưu ký và thanh toán bù trừ chứng khoán - Các công ty đánh giá hệ số tín nhiệm * Chủ thể quản lý - Ủy ban chứng khoán nhà nước: Thành lập theo nghị định số 75 CP ngày 28/11/1996 của Chính phủ - Sở giao dịch chứng khoán: Vận hành thị trường chứng khoán thông qua bộ máy tổ chức và hệ thống các quy định, văn bản pháp luật về giao dịch chứng khoán. - Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán: Là tổ chức tự quản của các công ty chứng khoán và một số thành viên khác hoạt động trong ngành chứng khoán, được lập với mục đích bảo vệ lợi ích cho các thành viên và các nhà đầu tư trên thị trường.1 Khái niệm, phân loại * Khái niệm: Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành.
Chứng khoán được thể hiện dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, bao gồm các loại sau: - Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ - Quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán. * Phân loại: Chứng khoán chia làm 4 loại: - Cổ phiếu: Là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn cổ phần của tổ chức phát hành - Trái phiếu: Là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn nợ của tổ chức phát hành - Chứng chỉ quỹ đầu tư: Là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu của nhà đầu tư đối với một phần vốn góp của quỹ - Chứng khoán phái sinh: Là những công cụ được phát hành trên cơ sở những công cụ đã có như cổ phiếu trái phiếu. Bản chất là công cụ phòng vệ nhằm hạn chế rủi ro, đầu cơ để tăng khả năng lợi nhuận. Gồm: quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn, hợp đồng tương lai.2 Đặc điểm * Tính thanh khoản: khả năng chuyển đổi nhanh sang tiền mặt.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Nguyễn Văn Tú Toán tài chính 48 Chuyên đề thực tập 6 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- * Tính rủi ro: sai biệt giữa thu nhập thực tế và mức sinh lời kỳ vọng - Rủi ro hệ thống: rủi ro thị trường, lạm phát, lãi suất tỷ giá,… - Rủi ro phi hệ thống: rủi ro của doanh nghiệp. * Tính sinh lời: cổ tức và lãi vốn.4 Thị trường chứng khoán việt nam Thực hiện chủ trương xây dựng và phát triển kinh tế thị trường, hình thành đồng bộ các loại thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, ngay từ những năm đầu của thập kỉ 1990, Chính phủ đã chỉ đạo bộ tài chính, ngân hàng nhà nước nghiên cứu đề án xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán ở việt nam. Trên cơ sở đề án của các bộ, ngành, Chính phủ đã ban hành nghị định số 75/1998/NĐ-CP ngày 28 tháng 11 năm 1996 về việc thành lập uỷ ban chứng khoán nhà nước (UBCKNN) và giao cho ủy ban chứng khoán nhà nước chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc ra đời thị trường chứng khoán. Trên thế giới viêc ra đời thị trường chứng khoán đã góp phần đẩy mạnh nền kinh tế của đất nước, đóng góp rất lớn vào sự phát triển kinh tế của một quốc gia.
Cũng nằm trong xu hướng phát triển nền kinh tế đất nước, Việt Nam đã dũng cảm xây dựng cho mình một thị trường chứng khoán cho mình. Tuy nhiên thịu trường chứng khoán không giống như trao đổi, buôn bán hàng hoá bình thường, mà nó còn biểu hiện sự phát triển hay thực trạng của nền kinh tế đất nước. Chính vì vậy nó chịu tác động của rất nhiều yếu tố như: quy luật hàng hoá, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật cung cầu,… Đó là “bàn tay vô hình”, nó chi phối hoạt động của mọi hình thái kinh tế - yếu tố kinh tế, ngoài ra còn có yếu tố chính trị, yếu tố tư tưởng tâm lý. Việc ra đời thị trường chứng khoán ở Việt Nam được đánh giá là một trong những sự kiện nổi bật trong năm 2000 về những thành tựu đạt được trong tiến trình cải cách, đổi mới kinh tế ở nước ta.
Điều này tiếp tục khẳng định con đường phát triển kinh tế đất nước theo cơ chế thị trường dưới sự lãnh đạo của Đảng. Tổng quan về quỹ đầu tư chứng khoán 2.1 Khái niệm quỹ đầu tư chứng khoán Sự xuất hiện các quỹ đầu tư chứng khoán trên thị trường chứng khoán là một trong những yếu tố góp phần cho sự ổn định của thị trường. Tại Việt Nam ngành quản lý quỹ đầu tư chỉ mới hình thành từ cuối năm 2003 và đến nay cũng chỉ đang trong những bước đi ban đầu. Cơ sở pháp lý cho hoạt động: công ty quản lý quỹ, ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Nguyễn Văn Tú Toán tài chính 48 Chuyên đề thực tập 7 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- quỹ đầu tư theo luật chứng khoán, quyết định số 35/2007/QĐ-BTC ngày 15/05/2007 về việc ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của công ty quản lý quỹ, quyết định số 45/2007/QĐ- BTC ngày 05/06/2007 về thành lập và quản lý quỹ đầu tư chứng khoán.
Quỹ đầu tư chứng khoán là một loại tổ chức trung gian tài chính, nó nhận tiền từ các nhà đầu tư và sử dụng số tiền đó để mua các tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu.