MỞ ĐẦU CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHƯƠNG IV: KẾT QUA NGHIÊN CỨU CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 13 CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 2. Thị trường chứng khoán phái sinh 2. Chứng khoán phái sinh Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng, trong đó xác nhận quyền, nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền, chuyển giao số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định trong khoảng thời gian hoặc vào ngày đã xác định trong tương lai. Thị trường chứng khoán phái sinh Về thị trường chứng khoán phái sinh, Hull (2017) đã nghiên cứu rằng, thị trường chứng khoán phái sinh là nơi trao đổi các hợp đồng phái sinh, bao gồm các hợp đồng quyền chọn (options), hợp đồng tương lai (futures), và các sản phẩm tài chính phái sinh khác.
Các hợp đồng phái sinh là các hợp đồng tài chính được phát triển để giúp các nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro liên quan đến thay đổi giá của tài sản cơ bản (underlying assets) như cổ phiếu, chỉ số chứng khoán, tiền tệ, hàng hóa, và nhiều loại tài sản khác. Thị trường chứng khoán phái sinh là một phần quan trọng của thị trường tài chính, cung cấp cho các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính các cơ hội đầu tư và bảo vệ rủi ro. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán phái sinh cũng có thể gây ra các rủi ro cho các nhà đầu tư không có kinh nghiệm, do đó, cần phải nghiên cứu kỹ và có kiến thức chuyên môn khi tham gia. Các công cụ phái sinh điển hình Các công cụ chứng khoán phái sinh trên Thế giới hiện nay đang có 4 loại phổ biến nhất, đó là: - Hop đồng tương lai (Futures): Hợp đồng tương lai là một thỏa thuận giữa hai bên để mua hoặc bán một tài sản với một giá cố định vào một thời điểm trong tương lai.
Hợp đồng tương lai được sử dụng phổ biến trong các thị trường hàng hóa, tiền tệ, chứng khoán và lãi suất. Trong hợp đồng tương lai, người mua và người bán cam kết mua và bán tài sản tương lai với một giá cố định, đảm bảo giá cả và giảm thiểu rủi ro. Tính chuẩn hoá của hợp đồng tương lai được đảm bảo bởi việc xác định các tiêu chuẩn định mức và điều kiện giao dịch chung được áp dụng cho tất cả các hợp đồng trên sàn giao dịch. Các tiêu chuẩn này bao gồm kích cỡ của hợp đồng, phương thức thanh toán, thời hạn của hợp đồng, quy định về lãi suất và các điều kiện khác.
Tính chuẩn hoá giúp đảm 14 bảo tính minh bạch và đồng nhất trong giao dịch, giúp các bên giao dịch tránh được rủi ro về việc không thể thực hiện giao dịch do sự khác biệt trong điều kiện và tiêu chuẩn của từng hợp đồng. Hợp đồng quyền chọn (Options): Hợp đồng quyền chọn là một thỏa thuận cho phép người mua có quyền, nhưng không phải nghĩa vụ, mua hoặc bán một tài sản với một giá cố định vào một thời điểm trong tương lai. Hợp đồng quyền chọn được sử dụng phổ biến trong các thị trường chứng khoán, tiền tệ và hàng hóa. Người mua hợp đồng quyền chọn sẽ trả tiền để có quyền mua hoặc bán tài sản tương lai với giá cố định, đảm bảo quyền lợi và giảm thiểu rủi ro.
Hợp đồng kỳ hạn (Forwards): Hợp đồng kỳ hạn là một thỏa thuận giữa hai bên để mua hoặc bán một tài sản với một giá cố định vào một thời điểm trong tương lai. Hợp đồng kỳ hạn được sử dụng phổ biến trong các thị trường hàng hóa, tiền tệ, chứng khoán và lãi suất. Tương tự như hợp đồng tương lai, người mua và người bán cam kết mua và bán tài sản tương lai với một giá cố định, đảm bảo giá cả và giảm thiểu rủi ro. Hợp đồng hoán đổi (Swaps): Hợp đồng hoán đổi là một thỏa thuận giữa hai bên để hoán đổi các dòng tiền vào tương lai.
Swaps được sử dụng phổ biến trong các thị trường lãi suất và tiền tệ. Trong một hợp đồng hoán đổi, các bên cam kết trao đổi các dòng tiền theo một tỷ lệ nhất định, đảm bảo giá cả và giảm thiểu rủi ro. Vai trò của thị trường chứng khoán phái sinh Thị trường chứng khoán phái sinh là một phần quan trọng của hệ thống tài chính toàn cầu và có vai trò đóng góp đáng kể trong việc giảm thiểu rủi ro tài chính, tăng cường thanh khoản và cung cấp giá tham chiếu cho các thị trường tài chính khác. Thị trường chứng khoán phái sinh có một số vai trò như sau: Giảm thiểu rủi ro tài chính: Thị trường chứng khoán phái sinh cho phép các nhà đầu tư và doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro tài chính bằng cách sử dụng các công cụ phái sinh để đảm bảo rủi ro tài chính.
Các công cụ này bao gồm các hợp đồng tương lai, quyền chọn, hợp đồng trao đổi lãi suất và hợp đồng trao đổi ngoại tệ. Nhờ đó, các nhà đầu tư và doanh nghiệp có thể bảo vệ mình khỏi các biến động giá và rủi ro tài chính liên quan đến các thị trường tài chính. Tăng cường thanh khoản: Thị trường chứng khoán phái sinh cũng có vai trò quan trọng trong tăng cường thanh khoản của các thị trường tài chính khác. Các hợp đồng 15 phái sinh được giao dịch trên thị trường chứng khoán phái sinh có tính thanh khoản cao, giúp các nhà đầu tư dễ dàng mua và bán các tài sản phái sinh.
Điều này giúp tăng cường thanh khoản của các thị trường tài chính khác, ví dụ như thị trường chứng khoán và thị trường ngoại hối. - _ Cung cấp giá tham chiếu: Thị trường chứng khoán phái sinh cung cấp giá tham chiếu cho các thị trường tài chính khác, bao gồm cả thị trường chứng khoán và thị trường ngoại hối. Giá của các hợp đồng phái sinh được sử dụng như một chỉ số để đánh giá giá trị của các tài sản cơ sở, giúp các nhà đầu tư và doanh nghiệp dễ dàng định giá các tài sản và đưa ra quyết định đầu tư. Tổ chức và hoạt động của thị trường chứng khoán phái sinh Theo nghiên cứu của Kolb và Overdahl (2012), tổ chức của thị trường chứng khoán phái sinh thường bao gồm các sàn giao dịch, các nhà môi giới và các nhà cung cấp dịch vụ tài chính.
Sàn giao dịch có vai trò chính trong việc đảm bảo tính minh bạch và an toàn của giao dịch, đồng thời cung cấp hệ thống thông tin và công nghệ phục vụ cho các nhà giao dịch. Nhà môi giới là những người trung gian giữa người mua và người bán, cung cấp dịch vụ và tư vấn cho các nhà đầu tư. Các nhà cung cấp dịch vụ tài chính, chẳng hạn như các công ty tư vấn đầu tư, cũng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà đầu tư quản lý rủi ro và đưa ra quyết định đầu tư. Hoạt động của thị trường chứng khoán phái sinh được điều chỉnh bởi các quy tắc và quy định của các cơ quan quản lý như Ủy ban chứng khoán và trao đổi Mỹ (SEC) và Cơ quan quản lý tiêu chuẩn kế toán tài chính quốc tế (IASB).
Các quy tắc này đảm bảo sự minh bach và an toàn của thị trường, đồng thời giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư thông minh. 16 Ký quỹ Đặt lệnh Đặt lệnh Xác nhận lệnh SỞ GIAO DỊCH CHỨNG Xác nhận lệnh KHOÁN PHÁI SINH Thành viên Thành viên giao dịch ~ giao dịch Thành viên Kết quả giao dịch + Xác nhận giá thanh toán Thành viên bù trừ TRUNG TÂM BÙ TRỪ | Ký quỹ Hình 2.1: Sơ đồ phác thảo tổ chức và hoạt động của thị trường chứng khoán phái sinh 2. Tổng quan các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường chứng khoán phái sinh Thị trường chứng khoán phái sinh là một phần quan trọng của hệ thống tài chính toàn cầu. Nó cung cấp cho các nhà đầu tư cơ hội để giao dịch các sản phẩm tài chính phái sinh, bao gồm các tùy chọn, hợp đồng tương lai và hợp đồng chênh lệch điểm.
Tuy nhiên, sự phát triển của thị trường chứng khoán phái sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố ảnh hưởng, bao gồm các yếu tố kinh tế, chính trị và xã hội. Nghiên cứu trong nước Trong nghiên cứu về thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam, một số yếu tố quan trọng đã được xác định là ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường này. Các yếu tố này bao gồm: e Chính sách và quy định của chính phủ: Chính sách và quy định của chính phủ đóng một vai trò quan trọng trong việc xác định sự phát triển của thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam. Chính phủ có thể hỗ trợ cho sự phát triển của thị trường bằng cách đưa ra các chính sách thu hút đầu tư, tăng tính minh bạch và đảm bảo sự ổn định của thị trường.
17 e _ Tình hình kinh tế: Tình hình kinh tế ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam thông qua nhu cầu của các nhà đầu tư. Nếu nền kinh tế ổn định và phát triển, các nhà đầu tư có xu hướng tăng cường đầu tư vào thị trường chứng khoán phái sinh để tăng thu nhập và đầu tư an toàn. e Sw phát triển của thị trường chứng khoán chính: Sự phát triển của thị trường chứng khoán chính cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam. Nếu thị trường chứng khoán chính phát triển mạnh mẽ, các nhà đầu tư có xu hướng tăng cường đầu tư vào thị trường chứng khoán phái sinh để đa dạng hóa các khoản đầu tư của mình.
Đã có một số những nghiên cứu liên quan đến chứng khoán phái sinh tại Việt Nam. Phải kể đến nghiên cứu của Tô Thị Quỳnh Hoa và Nguyễn Thị Quyết Tiên (2020). Nghiên cứu này xác định những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam bằng cách sử dụng mô hình Vector autoregression (VAR). Các yếu tố bao gồm sự ổn định chính trị, nhu cầu đầu tư và chính sách hỗ trợ của chính phủ.
Các tác giả Nguyen Van Quyen và Tran Thi Thuy Trang (2021) cũng tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến giao dịch chứng khoán phái sinh tại Việt Nam. Các yếu tố bao gồm tình hình kinh tế, tình hình tài chính, tình hình thị trường chứng khoán và tình hình pháp lý. Nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố này có tác động đến giao dịch chứng khoán phái sinh tại Việt Nam.