Chương 1, giúp người học tiếp cận các nội dung ở các chương sau liên quan đến việc ra quyết định đầu tư và quản trị DMĐT một cách hiệu quả. Sau khi kết thúc chương, học viên có khả năng: Nắm được các khái niệm cơ bản về đầu tư tài chính. Phân biệt kênh đầu tư trực tiếp và gián tiếp. Hiểu, diễn giải và biết cách đo lường lợi nhuận và rủi ro trong đầu tư tài chính.
Hiểu, diễn giải và chứng minh được ý nghĩa hiệu quả của đa dạng hoá DMĐT. Nắm được quy trình quản trị DMĐT. Nội dung chính của chương bao gồm: Môi trường đầu tư Lợi nhuận và rủi ro trong đầu tư tài chính DMĐT và quản trị DMĐT 2 1.1 Môi trường đầu tư Môi trường đầu tư có thể hiểu chung là bối cảnh thị trường trên nền tảng đó các nhà đầu tư (“NĐT”) đưa ra các quyết định đầu tư nhằm tối đa hoá giá trị tài sản của mình (Reilly và Brown, 2012; Mishkin, 2019). Môi trường đầu tư bao gồm một loạt các yếu tố mang tính điều kiện thị trường, các công cụ đầu tư và kênh đầu tư, môi trường pháp lý, công nghệ vận hành thị trường và dữ liệu thị trường, và các yếu tố mang tính ngoại sinh.
Các yếu tố này đan xen, tác động lên hoạt động của doanh nghiệp, từ đó tác động đến giá trị doanh nghiệp và giá của các chứng khoán do doanh nghiệp phát hành. Nhóm các yếu tố mang tính điều kiện thị trường có thể kể đến trước tiên là môi trường kinh tế bao gồm các yếu tố kinh tế vĩ mô như lạm phát, lãi suất, tăng trường kinh tế và tỷ lệ thất nghiệp. Các yếu tố này ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và đầu tư của các doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến dòng tiền của các doanh nghiệp cũng như các phi phí phát sinh, cuối cùng là tác động đến dòng tiền thuộc về NĐT cũng như giá của các tài sản tài chính. Ví dụ, khi nền kinh tế suy thoái, niềm tin NĐT giảm, dẫn đến giảm nhu cầu đầu tư cổ phiếu trong khi đó nhu cầu đầu tư trái phiếu tăng (Ross và cùng tác giả, 2021).
Mức độ biến động của thị trường cũng là yếu tố mang tính điều kiện thị trường NĐT cũng cần hiểu rõ vì mức độ biến động của giá tài sản ành hưởng đến rủi ro và lợi nhuận của các khoản đầu tư của NĐT. Mức độ biến động của thị trường có thể được xem xét và phân tích dưới các hình thái hiệu quả của thị trường hoặc các bất thường trên thị trường. Thị trường hoạt động hiệu quả hoặc một thị trường non trẻ, có tính bầy đàn, mang lại các hàm ý khác nhau cho các NĐT trong việc ra các quyết định đầu tư. Xu hướng phát triển các ngành hoặc lĩnh vực kinh tế cũng được xem là yếu tố mang tính điều kiện thị trường.
NĐT cần đánh giá được kết quả hoạt động cũng như triển vọng phát triển hay suy thoái của các ngành, lĩnh vực kinh tế để đưa ra các quuyết định đầu tư hoặc quyết định điều chỉnh DMĐT phù hợp. Nhóm các yếu tố về công cụ đầu tư và kênh đầu tư cho biết thị trường có sẵn những công cụ đầu tư nào để NĐT phân bổ vốn đầu tư cũng như các kênh đầu tư mà các NĐT có thể lựa chọn để luân chuyển vốn đầu tư của mình. Các công cụ đầu tư thường được phân loại 3 theo các nhóm tài sản lớn hoặc mảng thị trường. Ví dụ, có các nhóm tài sản lớn như cổ phiếu, trái phiếu, địa ốc, hàng hoá hoặc ngoại tệ.
Ở mỗi nhóm tài sản lại có nhiều loại tài sản khác nhau được phân bổ theo nhiều tiêu chí khác nhau. Các kênh đầu tư được hiểu là cách thức mà NĐT có thể tiếp cận các tài sản để đầu tư. NĐT cần tìm hiểu các kênh đầu tư để quyết định sẽ mua các chứng khoán đơn lẻ hay đầu tư vào các quỹ tương hỗ hay các quỹ đầu tư phát hành chứng chỉ quỹ được mua bán như cổ phiếu trên thị trường hay đầu tư thông qua các hình thức khác.Ngoài ra, sự sẵn có của các công cụ tài chính phái sinh cũng giúp NĐT lựa chọn xây dựng các chiến lược đầu cơ và phòng ngừa rủi ro hiệu quả. Các yếu tố mang tính môi trường pháp lý bao gồm các yếu tố liên quan đến quy định mang tính yêu cầu tuân thủ, các loại thuế áp dụng hay các quy định mang tính bảo vệ NĐT mà tổ chức phát hành chứng khoán cần đảm bảo.
Các quy định mang tính yêu cầu tuân thủ thường áp dụng đối với một số lĩnh vực nhất định hoặc sử dụng để điều chỉnh hành vi đầu tư của các nhà đầu tư tổ chức. Các luật thuế đánh thuế trên thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân, lãi vốn và cổ tức thường ảnh hưởng đến thu nhập của các NĐT. Các quy định về việc minh bạch thông tin và chế độ báo cáo yêu cầu doanh nghiệp công bố các thông tin thiết yếu về hoạt động kinh doanh nhằm giảm thiểu tình trạng thông tin bất cân xứng (Bodie, Kane và Marcus, 2020). Các NĐT cần nắm được các đặc điểm mang tính môi trường pháp lý này và hiểu được tác động của chúng đến hoạt động đầu tư và kết quả đầu tư của mình, để từ đó đưa ra các quyết định đầu tư phù hợp.
Các yếu tố mang tính công nghệ vận hành thị trường và dữ liệu thị trường bao gồm sự tiếp cận thông tin thị trường, công nghệ tổ chức sàn giao dịch và các công cụ quản trị rủi ro. Khi tham gia thị trường tài chính, NĐT cần tiếp cận nhiều loại thông tin như thông tin về giao dịch (giá cả và khối lượng giao dịch), thông tin công bố của doanh nghiệp và các nguồn thông tin khác về chính sách, môi trường và hoạt động kinh tế vĩ mô cũng như các công cụ phân tích dữ liệu và thông tin , để có thể đưa ra các quyết định đầu tư có đầy đủ thông tin. Các thông tin như vậy cần minh bạch và xuất hiện theo thời gian thực. Công nghệ tổ chức sàn giao dịch cũng là yếu tố quan trọng, cho biết việc giao dịch mua bán được tổ chức thế nào, có được sự hỗ trợ bởi các nền tảng công nghệ số hay không.
Công nghệ tổ chức sàn 4 giao dịch có ảnh hưởng tốc độ xử lý khối lượng lệch giao dịch và chi phí giao dịch. Sự sẵn có của các công cụ mang tính công nghệ hỗ trợ quản trị rủi ro cũng là yếu tố NĐT cần quan tâm để đưa ra các quyết định phù hợp. Các công cụ mang tính công nghệ này bao gồm các ứng dụng phần mềm giúp quản trị mức độ rủi ro, điều chỉnh DMĐT tự động, thực hiện các lệnh điều chỉnh DMĐT hoặc quyết định kinh doanh dựa trên thuật toán. Nhóm yếu tố mang tính ngoại sinh bao gồm các sự kiện toàn cầu, các yếu tố mang tính môi trường sống và xã hội, và biến động tỷ giá hối đoái.
Đây cũng là những yếu tố nhà đầu tư cần biết và phân tích được mức độ ảnh hưởng đến giá tài sản ở hiện tại cũng như trong tương lai, để từ đó đưa ra các quyết định đầu tư phù hợp. Sự kiện toàn cầu bao gồm các sự kiện chính trị, quan hệ thương mại và căng thẳng địa chính trị có thể ảnh hưởng đến dòng tiền đầu tư vào và ra khỏi quốc gia, tác động đến cung cầu các tài sản tài chính và giá của chúng trên thị trường. Các NĐT ngày càng g quan tâm đến môi trường sống và xã hội, cân nhắc ưu tiên đầu tư cổ phiếu của các doanh nghiệp có trách nhiệm với môi trường, xã hội và sự phát triển bền vững. Các yếu tố này là các yếu tố được xem xét trong quá trình định giá các tài sản tài chính và ra quyết định đầu tư.
Tỷ giá hối đoái là một biến vĩ mô quan trọng của nền kinh tế quốc dân, bàn thân chịu tác động của nhiều yếu tố. Các NĐT quốc tế cần phân tích tác động của yếu tố này đến lợi nhuận các khoản đầu tư quốc tế. Sự bất ổn gia tăng của tỷ giá hối đoái có thể buộc các NĐT phải phòng ngừa rủi ro này với các công cụ phái sinh tiền tệ hoặc tìm kiếm đầu tư vào những tài sản ít chịu tác động của tỷ giá hối đoái (Bodie, Kane và Marcus, 2020). Tóm lại, có rất nhiều yếu tố đan xen nhau, thậm chí tương tác với nhau, hình thành nên môi trường đầu tư.
Trong môi trường đầu tư như vậy, NĐT cần phải đưa ra nhiều quyết định đầu tư khác nhau như quyết định phân bổ tài sản, quyết định lựa chọn chứng khoán. Hiểu và phân tích được các yếu tố thuộc bối cảnh đầu tư giúp NĐT đưa ra được các quyết định và lựa chọn sáng suốt. Nó giúp định hình chính sách và chiến lược đầu tư phù hợp nhất với hoàn cảnh cụ thể, điều kiện thị trường của NĐT cũng như các hạn chế đầu tư mang tính cá nhân của mình. Các yếu tố cấu thành nên môi trường đầu tư không phải là các yếu tố tĩnh, mà là các yếu tố động.
Đặc điểm này của các yếu tố môi trường đầu tư đòi hỏi NĐT thích 5 nghi với những thay đổi và có những điều chỉnh phù hợp trong quá trình đưa ra các quyết định đầu tư. Việc xem xét và phân tích cụ thể các nhóm yếu tố của môi trường đầu tư cũng như tác động của chúng đến việc ra quyết định đầu tư và kết quả đầu tư vượt ra ngoài khuôn khổ của cuốn giáo trình này. Trong đầu tư tài chính, trước khi xem xét các yếu tố của môi trường đầu tư, NĐT thường phải nắm và hiểu rõ về các tài sản tài chính, sự sẵn có của chúng trên thị trường để đầu tư, sự vận hành của thị trường và khả năng tiếp cận cũng như các chủ thể tham gia thị trường. Ngoài ra, có thể nói hai yếu tố lợi nhuận và rủi ro của các tài sản tài chính được các NĐT quan tâm hàng đầu.
Sự đánh đổi giữa hai yếu tố này luôn luôn được xem xét hàng đầu trong quá trình ra quyết định đầu tư. Do vậy, phần tiếp theo trong mục này sẽ tập trung giới thiệu các khái niệm co bản thuộc nhóm các yếu tố về công cụ đầu tư, kênh đầu tư cũng như các thước đo về lợi nhuận và rủi ro trong đầu tư tài chính.
