CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH DOANH THU BÁN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về doanh thu bán hàng 1. Các khái niệm Căn cứ theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” (ban hành và công bố theo Quyết định số 149/ 2011/ QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bột Tài chính), “Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”.
Doanh thu của doanh nghiệp bao gồm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu từ hoạt động tài chính và doanh thu từ các hoạt động bất thường khác. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền đã thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hay sẽ thu được từ bán sản phẩm hàng hóa sau khi trừ đi các khoản giảm trừ doanh thu như giảm giá hàng bán, chiết khấu thương mại, giá trị hàng bán bị trả lại và các khoản thuế gián thu. Hiểu theo một nghĩa khác, doanh thu bán hàng của một doanh nghiệp bao gồm toàn bộ số tiền đã thu được hoặc có quyền đòi về do việc bán hàng hóa và dịch vụ trong một thời gian nhất định. Các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ đem biếu, tặng, hoặc cho tiêu dùng ngay trong nội bộ, dùng để thanh toán tiền lương, tiền thưởng cho cán SVTH: Nguyễn Thị Lý 6 Lớp: 16D - SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Quang Hùng bộ công nhân viên, trao đổi hàng hóa, làm phương tiện thanh toán công nợ của doanh nghiệp cũng phải được hạch toán để xác định doanh thu bán hàng.
Thời điểm xác định doanh thu bán hàng là khi người mua đã chấp nhận thanh toán không phụ thuộc vào số tiền đã thu được hay chưa. Ta có hai khái niệm: doanh thu tổng thể và doanh thu thuần. - Doanh thu tổng thể hay tổng doanh thu, là số tiền ghi trong hóa đơn bán hàng, hợp đồng cung cấp lao vụ kể cả số doanh thu bị chiết khấu, hàng bán bị trả lại và giảm giá hàng bán chấp thuận cho người mua nhưng chưa được ghi trên hóa đơn. - Doanh thu thuần hay doanh thu thực được xác định bằng công thức: Doanh thu thuần = Doanh thu tổng thể - Chiết khấu thương mại – Giảm giá hàng bán - Hàng bán bị trả lại – Thuế tiêu thụ đặc biệt – Thuế GTGT.
Trong đó: Chiết khấu thương mại là khoản tiền giảm trừ cho khách hàng tính trên tổng số các nghiệp vụ đã được thực hiện trong một thời gian nhất định, khoản giảm trừ trên giá bán thông thường vì lý do mua hàng với số lượng lớn. Đây được coi như một khoản chi phí làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp. Giảm giá hàng bán là khoản giảm trừ được chấp nhận một cách đặc biệt trên giá đã thỏa thuận vì lý do hàng kém phẩm chất hay không đúng quy cách theo hợp đồng, SVTH: Nguyễn Thị Lý 7 Lớp: 16D - SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Quang Hùng không đúng thời hạn ghi trong hợp đồng nhưng chưa đến mức độ bị trả lại do bên mua đồng ý chấp nhận giảm giá. Hàng bán bị trả lại là hàng hóa, thành phẩm, dịch vụ đã tiêu thụ bị khách hàng trả lại do không phù hợp với yêu cầu người mua, do vi phạm hợp đồng kinh tế, vi phạm cam kết, kém phẩm chất và không đúng chủng loại, quy cách.
Thuế tiêu thụ đặc biệt là thuế chỉ thu vào một số mặt hàng, sản phẩm thuộc diện cần hướng dẫn sản xuất hoặc điều tiết tiêu dùng xã hội nhằm điều tiết thu nhập của người tiêu dùng cho ngân sách Nhà nước. Thuế giá trị gia tăng (VAT) là loại thuế được đánh vào giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ qua quá trình sản xuất và lưu thông. Thuế GTGT mà cơ sở kinh doanh phải nộp được tính theo một trong hai phương pháp là phương pháp thuế khấu trừ và phương pháp tính thuế trực tiếp.Ý nghĩa của việc phân tích doanh thu bán hàng Phân tích doanh thu bán hàng nhằm đánh giá một cách chính xác, toàn diện và khách quan tình hình thực hiện doanh thu của doanh nghiệp trên các mặt tổng giá trị cũng như kết cấu thời gian, không gian, đơn vị trực thuộc để từ đó đánh giá việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của doanh nghiệp. Phân tích doanh thu giúp doanh nghiệp kiểm soát được tiến độ hoàn thành mục tiêu, từ đó rút ra được những tồn tại và biết được nguyên nhân ảnh hưởng đến doanh SVTH: Nguyễn Thị Lý 8 Lớp: 16D - SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Quang Hùng thu để có biện pháp khắc phục kịp thời, tận dụng triệt để những thế mạnh của doanh nghiệp.
Nội dung phân tích doanh thu bán hàng đối với doanh nghiệp 1. Phân tích sự thay đổi của doanh thu bán hàng qua các năm Phân tích doanh thu bán hàng cần phải phân tích tốc độ phát triển qua các năm, qua đó thấy được sự biến động và xu hướng phát triển của doanh thu bán hàng, làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch kinh doanh trung và dài hạn. Nguồn số liệu để phân tích là các số liệu doanh thu bán hàng thực tế qua các năm. Phương pháp được áp dụng là tính toán các chỉ tiêu tỷ lệ phát triển liên hoàn, tỷ lệ phát triển định gốc và tỷ lệ phát triển bình quân theo các công thức sau: - Tốc độ phát triển liên hoàn Ti = x 100 - Tốc độ phát triển định gốc T0i = x 100 - Tốc độ phát triển bình quân T = x 100 Trong đó: Ti: Tỷ lệ phát triển liên hoàn.
T : Tỷ lệ phát triển bình quân. SVTH: Nguyễn Thị Lý 9 Lớp: 16D - SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Quang Hùng T0i: Tỷ lệ phát triển định gốc. Mi-1: Doanh thu bán hàng kì i-1. M0: Doanh thu bán hàng kì gốc.
Ngoài ra, có thể dùng đồ thị để minh họa trong trường hợp qua các kì có sự biến động, sử dụng những mặt hàng mà doanh nghiệp kinh doanh thì phải sử dụng chỉ số giá qua các năm để tính toán loại trừ. Phân tích doanh thu bán hàng theo tổng mức và kết cấu mặt hàng Một doanh nghiệp thường sản xuất kinh doanh nhiều mặt hàng hoặc nhóm hàng, nhất là doanh nghiệp thương mại. Mỗi mặt hàng nhóm hàng có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật khác nhau trong sản xuất kinh doanh đáp ứng những nhu cầu tiêu dùng cũng như mức doanh thu đạt được cũng rất khác nhau. Mặt khác, trong những mặt hàng, nhóm hàng mà doanh nghiệp có khả năng và lợi thế cạnh tranh trong sản xuất kinh doanh, mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Do vậy, phân tích doanh thu bán hàng trong doanh nghiệp cần phải phân tích chi tiết theo từng mặt hàng, nhóm hàng trong đó có những mặt hàng, nhóm hàng chủ yếu để qua đó thấy được sự biến đổi tăng giảm và xu hướng phát triển của chúng làm cơ sở cho việc hoạch định chiến lược đầu tư trong những mặt hàng nhóm hàng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. SVTH: Nguyễn Thị Lý 10 Lớp: 16D - SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Quang Hùng Phân tích doanh thu bán hàng theo nhóm, mặt hàng và những mặt hàng chủ yếu căn cứ vào những số liệu kế hoạch và hạch toán chi tiết doanh thu bán hàng để so sánh giữa số thực hiện với số kế hoạch và số thực hiện kỳ trước. Phân tích doanh thu bán hàng theo phương thức bán hàng Việc bán hàng trong doanh nghiệp thương mại, dịch vụ được thực hiện bằng những phương thức khác nhau: bán buôn, bán lẻ, bán đại lý, bán trả góp. Mỗi phương thức bán có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật và ưu nhược điểm khác nhau.
- Bán buôn: Là bán hàng với số lượng lớn theo hợp đồng hoặc theo đơn đặt hàng của người mua. Phương thức bán này có ưu điểm là doanh thu lớn, hàng tiêu thụ nhanh nhưng nhược điểm là đồng vốn, phát sinh rủi ro mất vốn do không thu tiền được ngay (do bán chịu) và lãi xuất thấp. - Bán lẻ: Là bán trực tiếp cho người tiêu dùng thông qua mạng lưới cửa hàng, quầy hàng của công ty. Bán lẻ thường bán với số lượng ít, doanh thu tăng chậm nhưng giá bán lẻ thường cao hơn so với bán buôn, ít bị mất vốn hoặc đọng vốn.
- Bán đại lý, ký gửi: Là bán hàng thông qua một tổ chức hoặc cá nhân bán đại lý. Phương thức bán hàng đại lý góp phần tăng doanh thu nhưng người giao bán đại lý phải chi một khoản hoa hồng đại lý trong giá bán cho bên nhận đại lý. - Bán hàng trả góp: Là phương thức bán mà người bán trao hàng cho người mua nhưng người mua trả tiền thành nhiều lần theo sự thoả thuận trong hợp đồng. Phương SVTH: Nguyễn Thị Lý 11 Lớp: 16D - SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Quang Hùng thức bán này góp phần đẩy mạnh bán hàng, tăng doanh thu nhưng nhược điểm của phương thức này là tiền bán hàng thu hồi chậm do người mua trả chậm.
Ngoài ra doanh nghiệp thương mại dịch vụ có thể áp dụng các phương thức bán khác nhau như: Bán qua điện thoại hoặc qua mạng internet. Phân tích doanh thu bán hàng theo phương thức bán nhằm mục đích đánh giá tình hình và khả năng đa dạng hoá các phương thức bán hàng của doanh nghiệp qua đó tìm ra những phương thức bán thích hợp cho doanh nghiệp để đẩy mạnh bán hàng tăng doanh thu. Phân tích doanh thu bán hàng theo phương thức bán những số liệu thực tế kỳ báo cáo và kỳ trước để tính toán lập biểu so sánh. Phân tích doanh thu bán hàng theo các đơn vị trực thuộc Nhìn chung trong các doanh nghiệp thương mại hiện nay, nhiều doanh nghiệp có mô hình kinh doanh tổng hợp theo quy mô lớn, có nhiều cửa hàng, quầy hàng trực thuộc đóng trên những địa bàn khác nhau.
Về mô hình quản lý nhìn chung các doanh nghiệp giao quyền trị chủ trong kinh doanh và tự chịu trách nhiệm hạch toán kinh tế trên cơ sở thực hiện các chỉ tiêu kinh tế chủ yếu doanh nghiệp. Do vậy, phân tích doanh thu bán hàng theo các đơn vị trực thuộc hạch toán kinh tế nội bộ, qua đó thấy được sự tác động ảnh hưởng đến thành tích, kết quả chung của doanh nghiệp. Đồng thời qua phân tích cũng thấy được những ưu, nhược điểm và SVTH: Nguyễn Thị Lý 12 Lớp: 16D - SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.