ĐẶT VẤN ĐỀ Trong cuộc sống hiện đại như ngày nay, con người phải chịu nhiều tác động của ngoại cảnh như: ô nhiễm thực phẩm và môi trường. Ngoài những vấn đề trên, chúng ta không thể không nói đến việc sử dụng thuốc không hợp lý, ảnh hưởng đến sức khỏe con người thậm chí gây tử vong. Để góp phần thực hiện mục tiêu trên, các bệnh viện và TTYT tuyến huyện đã có nhiều cố gắng trong việc cung cấp đủ thuốc đảm bảo chất lượng, sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và nâng cao chất lượng điều trị. Song bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những bất cập liên quan đến cung ứng và sử dụng thuốc như việc lạm dụng thuốc kháng sinh, sử dụng các Vitamin, thuốc cổ truyền bất hợp lý, sử dụng nhiều các thuốc nhập khẩu…đã khiến cho việc sử dụng thuốc là một thách thức lớn đối với Bệnh viện nói riêng, và các cơ sở khám chữa bệnh nói chung.
Trung tâm Y tế huyện Hàm Thuận Bắc là đơn vị y tế tuyến huyện trực thuộc Sở Y tế tỉnh Bình Thuận, với sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trên địa bàn, hàng năm Trung tâm Y tế đã thực hiện khám, chữa bệnh cho gần 150.000 lượt/năm, số lượng người bệnh đến khám bệnh trung bình 400-500 người/ngày. Kinh phí sử dụng cho việc mua thuốc khoảng 20 tỷ đồng/ năm. Điều này cho thấy kinh phí sử dụng mua thuốc phục vụ trong công tác khám chữa bệnh tương đối cao so với ngân sách của toàn Đơn vị. Hiện nay với sự phát triển không ngừng của Trung tâm Y tế huyện, sự nâng cao về trình độ chuyên môn và nhận thức của cán bộ y tế cũng như nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao của nhân dân toàn huyện, thì việc cung ứng đủ thuốc và đảm bảo sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn, hợp lý, cũng như mức độ phù hợp của danh mục với mô hình bệnh tật tại đơn vị là vấn đề luôn được Trung tâm Y tế huyện quan tâm.
Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng thuốc tại đơn vị mình như 1 nhế nào? Có vấn đề gì cần cải thiện so với kết quả nguyên cứu năm 2018 đã công bố trong danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm hay không? Do đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận năm 2021” với mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận năm 2021; 2. Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận theo phương pháp ABC. VEN và ma trận ABC/VEN.
Từ kết quả thực hiện đề tài sẽ đưa ra một số kiến nghị, đề xuất giúp Hội đồng thuốc và điều trị của Trung tâm Y tế có thêm cơ sở, căn cứ để xây dựng danh mục thuốc những năm tiếp theo được hợp lý, an toàn và hiệu quả hơn. Khái niệm danh mục thuốc. Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và các bác sỹ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. DMT sử dụng trong Trung tâm Y tế là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng cho Trung tâm Y tế.
DMT của Trung tâm Y tế là cơ sở để đảm bảo cung ứng thuốc chủ động, có kế hoạch nhằm phục vụ cho nhu cầu điều trị hợp lý, an toàn, hiệu quả. DMT Trung tâm được xây dựng định kỳ hàng năm và có thể bổ sung hoặc loại bỏ thuốc trong danh mục thuốc của Trung tâm trong các kỳ họp của HĐT&ĐT để phù hợp với sự thay đổi của cơ cấu bệnh tật và phác đồ điều trị của Trung tâm Y tế. Việc xây dựng DMT phù hợp mang lại rất nhiều lợi ích như sau: - Loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong; - Giảm số lượng và chi phí mua thuốc, sử dụng chi phí tiết kiệm để mua các thuốc có chất lượng tốt, an toàn và hiệu quả hơn. Các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài.
Luật Dược số 105/2016/QH13 ngày 06 thág 04 năm 2016 của Quốc Hội. Nghị định số 54/2017/NĐ-CP ngày 08 tháng 05 năm 2017 của Chính Phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật dược. Thông tư số 21/2013/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 08/8/2013 quy định về tổ chức và hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị trong Bệnh viện. Thông tư số 22/2012/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 10/6/2012 quy định tổ chức và hoạt động của khoa dược Bệnh viện.
Thông tư số 23/2011/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 10/6/2011 Hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. 3 Nghị định số 131/2020/NĐ–CP ngày 02/11/2020 của Bộ Y tế quy định về tổ chức hoạt động dược lâm sàng của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thông tư 19/2018/TT-BYT ngày 30/8/2018 của Bộ Y tế về việc Ban hành danh mục thuốc thiết yếu. Thông tư số 30/2018/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 30/10/2018 về danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế.
Thông tư số 05/2015/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 17/3/2015 về danh mục thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế. Thông tư 01/2016/TT-BYT ngày 05/1/2016 của Bộ Y tế quy định về kê đơn thuốc YHCT, kê đơn thuốc YHVT kết hợp với thuốc hóa dược trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thông tư số 15/2019/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 11/7/2019 quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở công lập. Thông tư 15/2020/TT-BYT do bộ Y tế ban hành ngày 10/8/2020 quy định danh mục thuốc đấu thầu, danh mục thuốc đấu thầu tập trung, danh mục thuốc được áp dụng hình thức đàm phán giá.
Thông tư 01/2020/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 16/1/2020 quy định sửa đổi, bổ sung Thông tư số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ Y tế ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Thông tư 20/2022/TT-BYT ngày 31/12/2022 của Bộ Y tế Ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc. Theo tổ chức Y tế thế giới, có 3 phương pháp chính để làm rõ các vấn đề sử dụng thuốc tại bệnh viện mà HĐT&ĐT nên thường xuyên sử dụng, đó là: - Thu thập thông tin ở mức độ cá thể: - Các phương pháp định tính: - Các phương pháp tổng hợp dữ liệu: Trong số các phương pháp trên, phân tích danh mục thuốc gồm phân tích ABC và phân tích VEN là giải pháp hữu ích và cần được áp dụng để xác định các vấn đề lớn liên quan đến sử dụng thuốc.
Phương pháp phân tích này sẽ trở thành công cụ cho HĐT&ĐT quản lý danh mục thuốc [1]. Để phân tích DMT được sử dụng tại bệnh viện thường sử dụng các phương pháp sau: 1. Phương pháp phân tích nhóm điều trị a) Khái niệm:là phương pháp phân tích việc sử dụng thuốc dựa vào đánh giá số lượng sử dụng và giá trị tiền thuốc của các nhóm điều trị[1]. b) Vai trò và ý nghĩa + Giúp xác định các nhóm điều trị có lượng tiêu thụ, chi phí cao nhất.
+ Trên cơ sở thông tin về mô hình bệnh tật (MHBT), xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý, xác định những thuốc bị lạm dụng hoặc mức tiêu thụ không mang tính đại diện. + Giúp HĐT&ĐT lựa chọn các thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và lựa chọn thuốc cho các liệu pháp điều trị thay thế. Ý nghĩa: Phương pháp phân tích nhóm điều trị giúp xác định những nhóm điều trị có mức tiêu thụ thuốc cao nhất và chi phí nhiều nhất. Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý.
Xác định những thuốc đã bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức tiêu thụ không mang tính đại diện cho những ca bệnh cụ thể ví dụ sốt rét và sốt xuất huyết. Hội đồng thuốc và điều trị lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao trong các nhóm điều trị 5 và thuốc lựa chọn trong liệu pháp điều trị thay thế. Phương pháp phân tích ABC a) Khái niệm phân tích ABC Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn nhất trong chi phí dành cho mua thuốc bệnh viện[1]. b) Vai trò và ý nghĩa phân tích ABC: Phân tích ABC tạo ra cơ sở đưa ra những quyết định quan trọng trong tồn trữ, mua sắm, lựa chọn nhà cung cấp.
- Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với số lượng lớn mà chỉ có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường, được sử dụng để: + Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn + Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những bất cập, chưa hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật (ICD). - Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện. Tóm lại, phân tích ABC có ưu điểm chính giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào.Tuy nhiên nhược điểm của phân tích ABC: không cung cấp được đầy đủ thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau. Phương pháp phân tích VEN - Khái niệm: Là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn[1].