Phân tích thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021

Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành y tế.

• Tác giả: Bùi Đức Minh
• Người hướng dẫn: TS Trần Thị Lan Anh
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Trong Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Mắt Thái Bình Năm 2021
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về quy định kê đơn thuốc ngoại trú
• 1.2. Quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.3. Các căn cứ trong việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú
• 1.4. Thực trạng kê đơn thuốc Ngoại trú những năm gần đây
• 1.5. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trên thế giới
• 1.6. Thực trạng kê đơn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú tại một số bệnh viện ở Việt Nam thời gian gần đây
• 1.7. Giới thiệu về bệnh viện Mắt Thái Bình
• 1.8. Đặc điểm tình hình
• 1.9. Cơ cấu tổ chức và nhân lực
• 1.10. Công tác khám, điều trị tại Bệnh viện Mắt Thái Bình
• 1.11. Về khoa Dược Bệnh viện Mắt Thái Bình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU / NGUYÊN VẬT LIỆU, TRANG THIẾT BỊ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế nghiên cứu: Phương pháp mô tả cắt ngang
• 2.6. Các biến số trong nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.8. Mẫu nghiên cứu
• 2.9. Xử lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích việc thực hiện quy chế kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình theo thông tư 52/2017/TT-BYT năm 2018
• 3.2. Ghi thông tin bệnh nhân
• 3.3. Thông tin thuộc về người kê đơn
• 3.4. Thông tin về thuốc kê đơn
• 3.5. Kết quả phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021
• 3.6. Số khoản mục kê trung bình trong một đơn
• 3.7. Sự phân bố số khoản mục trong đơn
• 3.8. Thực trạng kê đơn kháng sinh
• 3.9. Thực trạng kê đơn corticoid
• 3.10. Thực trạng kê đơn vitamin và khoáng chất
• 3.11. Thực trạng kê đơn các loại VTYT và TPCN
• 3.12. Về chi phí thuốc kháng sinh, corticoid, vitamin - khoáng chất, TPCN, VTYT
• 3.13. Chi phí trung bình của một đơn thuốc
• 3.14. Cơ cấu thuốc kê theo nguồn gốc, xuất xứ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận về thực hiện quy định kê đơn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021 theo thông tư 52/2017-TT BYT
• 4.2. Thông tin về người kê đơn
• 4.3. Ghi thông tin bệnh nhân
• 4.4. Ghi thông tin liên quan đến thuốc
• 4.5. Bàn luận về các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021
• 4.6. Số thuốc trung bình trên một đơn
• 4.7. Kê đơn thuốc có Kháng sinh
• 4.8. Kê đơn thuốc có Corticoid
• 4.9. Kê đơn có Vitamin – Khoáng chất
• 4.10. Kê đơn có thuốc tiêm
• 4.11. Kê đơn có VTYT và TPCN
• 4.12. Về chi phí đơn thuốc Ngoại trú
• 4.13. Chi phí về thuốc kháng sinh
• 4.14. Chi phí cho sử dụng Vitamin - Kháng chất
• 4.15. Chi phí cho sử dụng Thực phẩm chức năng và Vật tư y tế
• 4.16. Về nguồn gốc, xuất xứ
• 4.17. Về thuốc kê đơn theo DMTBV, DMTTY
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình 2021

Kê đơn thuốc ngoại trú là một phần quan trọng trong quy trình điều trị tại Bệnh viện Mắt Thái Bình. Năm 2021, bệnh viện đã thực hiện nhiều cải tiến trong quy trình kê đơn nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Việc kê đơn thuốc không chỉ đảm bảo tính hợp lý mà còn phải tuân thủ các quy định của Bộ Y tế. Đơn thuốc là tài liệu pháp lý, giúp bác sĩ chỉ định thuốc cho bệnh nhân một cách chính xác và hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và vai trò của kê đơn thuốc ngoại trú

Kê đơn thuốc ngoại trú là hoạt động của bác sĩ nhằm chỉ định thuốc cho bệnh nhân sau khi đã có kết quả khám bệnh. Đơn thuốc không chỉ là tài liệu pháp lý mà còn là cơ sở để bệnh nhân nhận thuốc và điều trị hiệu quả.

1.2. Các quy định về kê đơn thuốc tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Bệnh viện Mắt Thái Bình tuân thủ các quy định của Thông tư 52/2017/TT-BYT về kê đơn thuốc. Các bác sĩ phải ghi rõ thông tin bệnh nhân, tên thuốc, liều lượng và hướng dẫn sử dụng để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị.

II. Thách thức trong việc kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Mặc dù đã có nhiều cải tiến, việc kê đơn thuốc tại Bệnh viện Mắt Thái Bình vẫn gặp phải một số thách thức. Tình trạng kê đơn không hợp lý, lạm dụng thuốc vẫn còn tồn tại. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn gây lãng phí cho hệ thống y tế.

2.1. Tình trạng kê đơn thuốc không hợp lý

Nhiều bác sĩ vẫn kê đơn quá nhiều loại thuốc cho một bệnh nhân, dẫn đến tình trạng lạm dụng thuốc. Việc này không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn.

2.2. Lạm dụng kháng sinh trong kê đơn thuốc

Lạm dụng kháng sinh là một vấn đề nghiêm trọng tại Bệnh viện Mắt Thái Bình. Nhiều đơn thuốc kê kháng sinh không đúng chỉ định, dẫn đến tình trạng kháng thuốc và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

III. Phương pháp cải thiện kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Để nâng cao chất lượng kê đơn thuốc, Bệnh viện Mắt Thái Bình đã áp dụng nhiều phương pháp cải tiến. Việc đào tạo nhân viên y tế và cập nhật thông tin thuốc là rất cần thiết để đảm bảo kê đơn hợp lý và an toàn.

3.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho bác sĩ

Đào tạo thường xuyên cho bác sĩ về quy trình kê đơn thuốc và các quy định hiện hành là cần thiết. Điều này giúp bác sĩ nắm rõ các quy định và thực hiện kê đơn một cách chính xác.

3.2. Cập nhật thông tin thuốc và hướng dẫn điều trị

Bệnh viện cần thường xuyên cập nhật thông tin về thuốc và hướng dẫn điều trị từ Bộ Y tế. Việc này giúp bác sĩ có đủ thông tin để kê đơn thuốc một cách hợp lý và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kê đơn thuốc tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Kết quả nghiên cứu về kê đơn thuốc tại Bệnh viện Mắt Thái Bình cho thấy nhiều cải tiến trong quy trình kê đơn. Số lượng thuốc kê trung bình trong một đơn đã giảm, và tỷ lệ đơn kê kháng sinh cũng đã được cải thiện.

4.1. Kết quả phân tích chỉ số kê đơn thuốc

Phân tích cho thấy số thuốc trung bình trong một đơn đã giảm xuống còn 1,8 thuốc, phù hợp với tiêu chuẩn của WHO. Điều này cho thấy sự cải thiện trong việc kê đơn thuốc tại bệnh viện.

4.2. Tỷ lệ đơn kê kháng sinh và vitamin

Tỷ lệ đơn kê kháng sinh đã giảm xuống còn 20%, trong khi tỷ lệ đơn kê vitamin và khoáng chất cũng được cải thiện, cho thấy sự thay đổi tích cực trong thói quen kê đơn của bác sĩ.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình đã có nhiều cải tiến trong năm 2021. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nỗ lực để nâng cao chất lượng kê đơn và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc đào tạo nhân viên y tế và cải thiện quy trình kê đơn.

5.1. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng kê đơn

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng kê đơn, bao gồm việc tăng cường đào tạo cho bác sĩ và cập nhật thông tin thuốc thường xuyên.

5.2. Tương lai của kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Tương lai của kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình sẽ phụ thuộc vào việc thực hiện các quy định và cải tiến quy trình kê đơn. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống y tế hiện đại, kê đơn hợp lý là mắt xích then chốt bảo đảm an toàn người bệnh và tối ưu hóa chi phí điều trị. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, hơn 50% lượng thuốc trên toàn cầu được kê đơn, phân phối hoặc bán ra chưa phù hợp, đồng thời khoảng 50% người bệnh sử dụng thuốc không đúng hướng dẫn. Tại Việt Nam, sự đa dạng của thị trường dược phẩm với hàng nghìn biệt dược lưu hành tạo ra không ít thách thức cho công tác quản lý sử dụng thuốc tại các cơ sở khám chữa bệnh. Năm 2021, Bệnh viện Mắt Thái Bình – bệnh viện chuyên khoa hạng II tuyến tỉnh tiếp nhận 37.049 lượt khám chữa bệnh, trong đó bệnh nhân điều trị ngoại trú chiếm tới 30.395 lượt, tương đương 82,04% tổng số lượt bệnh nhân.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng kê đơn ngoại trú vẫn còn những bất cập như lạm dụng kháng sinh, phối hợp nhiều loại thuốc trong một đơn, kê thực phẩm chức năng và chưa tuân thủ chặt chẽ các quy định hành chính chuyên môn. Mục tiêu cụ thể của luận văn là mô tả thực trạng thực hiện quy chế kê đơn thuốc ngoại trú theo Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT, đồng thời phân tích các chỉ số kê đơn cốt lõi ở hai nhóm bệnh nhân Bảo hiểm y tế và Dịch vụ. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Mắt Thái Bình trong giai đoạn từ ngày 01/09/2021 đến ngày 31/12/2021. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp bằng chứng khoa học giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị thiết lập các can thiệp can thiệp dược lâm sàng, giảm thiểu sai sót chuyên môn và nâng cao tỷ lệ kê đơn an toàn, hợp lý cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên quy trình kê đơn chuẩn 6 bước của Tổ chức Y tế Thế giới kết hợp với hệ thống chỉ số đánh giá sử dụng thuốc theo Thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế. Mô hình đánh giá tập trung vào hai nhóm chỉ số chính: nhóm chỉ số thực hiện quy chế chuyên môn và nhóm chỉ số kê đơn thực tế. Các căn cứ pháp lý nền tảng bao gồm Thông tư 52/2017/TT-BYT, Thông tư 18/2018/TT-BYT quy định về đơn thuốc và kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú, cùng Điều 6 Khoản 15 Luật Dược năm 2016 quy định các hành vi nghiêm cấm trong kê đơn.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được vận dụng xuyên suốt gồm:

• Kê đơn thuốc hợp lý: Việc chỉ định thuốc đáp ứng yêu cầu lâm sàng của người bệnh ở liều lượng phù hợp, trong khoảng thời gian thỏa đáng với chi phí thấp nhất cho cá nhân và cộng đồng.
• Tên chung quốc tế (INN): Tên gốc của hoạt chất do Tổ chức Y tế Thế giới quy định, nhằm tránh nhầm lẫn giữa vô số tên thương mại trên thị trường.
• Danh mục thuốc thiết yếu: Danh mục các loại thuốc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ưu tiên của đại đa số người dân, luôn sẵn có với số lượng đầy đủ và giá cả hợp lý.
• Phân loại bệnh tật quốc tế (ICD-10): Hệ thống mã hóa các chẩn đoán lâm sàng theo chuẩn y khoa quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, thu thập số liệu tiến cứu từ ngày 01/09/2021 đến ngày 31/12/2021 tại Bệnh viện Mắt Thái Bình. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (hệ số Z = 1,96), sai số tuyệt đối cho phép d = 0,1 và tỷ lệ ước tính p = 0,5 nhằm tối đa hóa cỡ mẫu. Kết quả tính toán cỡ mẫu lý thuyết đạt 97 đơn thuốc, tác giả đã mở rộng khảo sát lên 200 đơn thuốc ngoại trú, chia đều thành 100 đơn Bảo hiểm y tế và 100 đơn Dịch vụ.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống được tiến hành từ thứ Hai đến thứ Sáu trong khung giờ từ 09h00 đến 10h00 tại bộ phận cấp phát thuốc Bảo hiểm y tế và Nhà thuốc bệnh viện, mỗi ngày thu thập 10 đơn cho mỗi nhóm đối tượng. Tiêu chuẩn lựa chọn là các đơn thuốc ngoại trú được kê trong thời gian nghiên cứu; loại trừ các đơn khám không phát sinh chỉ định dùng thuốc. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cao, phản ánh chân thực quy trình kê đơn hàng ngày và hạn chế tối đa sai số lựa chọn. Toàn bộ dữ liệu được số hóa và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel, phân tích thống kê mô tả thông qua các đại lượng tần số, tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 200 đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình ghi nhận những kết quả nổi bật về tuân thủ quy chế và chỉ số kê đơn:

Thứ nhất, về tuân thủ quy chế kê đơn hành chính, 100% đơn thuốc ở cả hai nhóm Bảo hiểm y tế và Dịch vụ ghi đầy đủ họ tên, tuổi bệnh nhân, ngày kê đơn, chữ ký và họ tên bác sĩ. Tuy nhiên, 0% đơn thuốc ghi đầy đủ số nhà hoặc thôn xóm theo quy định tại Thông tư 52/2017/TT-BYT. Đối với bệnh nhi dưới 72 tháng tuổi (15 đơn), 100% đơn ghi nhận số tháng tuổi và tên phụ huynh nhưng 0% đơn ghi số chứng minh nhân dân hoặc căn cước công dân của người giám hộ.

Thứ hai, về cách ghi tên thuốc, đơn Bảo hiểm y tế tuân thủ ghi tên theo tên chung quốc tế INN hoặc kèm tên thương mại trong ngoặc đơn đạt 77,8% (81/104 lượt thuốc đơn thành phần). Ngược lại, đơn Dịch vụ chỉ đạt 31,4% (50/159 lượt), trong khi có tới 68,6% lượt thuốc đơn thành phần chỉ ghi tên thương mại. Tỷ lệ ghi nồng độ, hàm lượng thuốc đạt 49,0% ở đơn Bảo hiểm y tế và 50,9% ở đơn Dịch vụ.

Thứ ba, về số khoản mục và cấu trúc đơn, số thuốc trung bình trong một đơn Bảo hiểm y tế là 2,32 thuốc, trong khi đơn Dịch vụ lên tới 3,38 khoản mục (đơn cao nhất ghi nhận 10 khoản mục). Đáng chú ý, trong 338 khoản mục ở đơn Dịch vụ có 16,8% là vật tư y tế (57 lượt) và 4,6% là thực phẩm chức năng (15 lượt) được kê trực tiếp vào đơn thuốc, vi phạm quy định tại Thông tư 52/2017/TT-BYT.

Thứ tư, về chỉ số sử dụng kháng sinh và dạng dùng, tỷ lệ đơn có kê kháng sinh ở mức rất cao: 75,0% đối với đơn Bảo hiểm y tế và 72,0% đối với đơn Dịch vụ. Kháng sinh nhóm Quinolon chiếm tỷ lệ vượt trội với 60,1% ở đơn Bảo hiểm y tế và 51,0% ở đơn Dịch vụ, tiếp theo là nhóm Aminoglycosid chiếm lần lượt 18,8% và 36,0%. Bệnh viện không ghi nhận việc sử dụng thuốc tiêm trong điều trị ngoại trú (đạt 0,0%).

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt rõ nét giữa đơn thuốc Bảo hiểm y tế và Dịch vụ bắt nguồn từ phương thức quản lý. Đơn Bảo hiểm y tế được kê trên hệ thống phần mềm bệnh viện kết nối cổng giám định Bảo hiểm xã hội, có bộ lọc danh mục và kiểm soát bắt buộc, giúp tỷ lệ kê tên thuốc theo INN đạt 77,8%. Trong khi đó, đơn Dịch vụ chủ yếu được bác sĩ ghi tay vào sổ y bạ, dẫn đến thói quen ghi biệt dược chiếm tới 68,6%. Cơ cấu này có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ cột chồng so sánh tỷ lệ tuân thủ INN và cấu trúc khoản mục giữa hai nhóm đơn.

Tỷ lệ đơn kê kháng sinh tại bệnh viện (72,0% - 75,0%) cao hơn nhiều so với ngưỡng chuẩn khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (20,0% - 26,8%). Khi đối chiếu với mô hình bệnh tật năm 2021, nhóm bệnh củng mạc, giác mạc (34,0% đơn Dịch vụ) và viêm kết mạc (25,0% đơn Dịch vụ) chiếm tỷ trọng lớn. Bác sĩ chuyên khoa mắt thường có xu hướng chỉ định kháng sinh tra nhỏ tại chỗ để điều trị bao vây và phòng ngừa nhiễm khuẩn, tương đồng với kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Mắt Hà Giang (Quinolon chiếm 60,1%) và Bệnh viện Mắt Thanh Hóa (kháng sinh chiếm 49,3%). Việc xuất hiện 4,6% thực phẩm chức năng và 16,8% vật tư y tế trong đơn Dịch vụ phản ánh việc phân tách giữa đơn thuốc điều trị và phiếu tư vấn bổ trợ chưa được thực hiện triệt để tại các phòng khám ngoại trú.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực tế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp có tính khả thi cao nhằm chuẩn hóa công tác kê đơn:

Thứ nhất, triển khai số hóa đồng bộ và áp dụng phần mềm kê đơn điện tử cho 100% các phòng khám Dịch vụ. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ kê tên thuốc theo tên chung quốc tế INN từ 31,4% lên trên 90% và xóa bỏ hoàn toàn lỗi không ghi căn cước công dân người giám hộ trong quý 1 năm tiếp theo. Chủ thể chịu trách nhiệm chính là Ban Giám đốc, Phòng Công nghệ thông tin và Khoa Khám bệnh.

Thứ hai, tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát của Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp cùng bộ phận Dược lâm sàng. Tổ chức bình bệnh án và duyệt đơn thuốc ngoại trú định kỳ hàng tháng, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ kê kháng sinh ngoại trú từ mức 75,0% xuống dưới ngưỡng 50,0% trong vòng 6 tháng. Chủ thể thực hiện là Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp với Khoa Dược.

Thứ ba, thiết lập quy trình tách biệt hoàn toàn giữa đơn thuốc hóa dược và phiếu tư vấn vật tư y tế, thực phẩm chức năng theo đúng quy định tại Điều 6 Luật Dược năm 2016 và Thông tư 52/2017/TT-BYT. Đưa tỷ lệ kê thực phẩm chức năng trong đơn thuốc điều trị từ 4,6% về mức 0,0% ngay trong tháng đầu tiên áp dụng. Chủ thể thực hiện là toàn thể bác sĩ lâm sàng và bộ phận Nhà thuốc bệnh viện.

Thứ tư, định kỳ tổ chức các lớp tập huấn cập nhật quy chế kê đơn, hướng dẫn điều trị bệnh nhãn khoa và an toàn sử dụng kháng sinh, corticoid cho 100% cán bộ y tế tham gia khám chữa bệnh ngoại trú, hoàn thành trong quý 2. Chủ thể chủ trì là Phòng Kế hoạch tổng hợp phối hợp với Khoa Dược.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng trong ngành y dược:

Thứ nhất, Dược sĩ bệnh viện và Dược sĩ lâm sàng: Tài liệu cung cấp bức tranh thực tế về các sai sót kê đơn ngoại trú chuyên khoa nhãn khoa, giúp dược sĩ xây dựng các bộ tiêu chí cảnh báo tương tác thuốc và quy trình kiểm soát đơn thuốc hiệu quả trước khi cấp phát.

Thứ hai, Bác sĩ chuyên khoa Mắt và cán bộ y tế điều trị ngoại trú: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị giúp nhận diện các lỗi hành chính thường gặp như quên ghi hàm lượng, ghi tên biệt dược hay thiếu thông tin hành chính, từ đó điều chỉnh thực hành kê đơn chuẩn mực và an toàn hơn.

Thứ ba, Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc và Điều trị các bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh: Cung cấp khung phương pháp luận và các chỉ số đo lường thực tế để đánh giá chất lượng sử dụng thuốc, hỗ trợ xây dựng danh mục thuốc bệnh viện sát với mô hình bệnh tật và tối ưu hóa chi phí y tế.

Thứ tư, Học viên sau đại học, sinh viên ngành Dược và các nhà nghiên cứu quản lý y tế: Cung cấp mô hình nghiên cứu mô tả cắt ngang tiến cứu chuẩn mực, hệ thống hóa các biến số nghiên cứu theo Thông tư 52/2017/TT-BYT, làm tài liệu tham khảo phục vụ giảng dạy và triển khai các đề tài nghiên cứu tương tự.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn nghiên cứu trên cỡ mẫu bao nhiêu và tại địa bàn nào? Đề tài thực hiện khảo sát trên 200 đơn thuốc ngoại trú, gồm 100 đơn Bảo hiểm y tế và 100 đơn Dịch vụ được chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống tại Bệnh viện Mắt Thái Bình trong giai đoạn từ tháng 9/2021 đến tháng 12/2021.

Tại sao tỷ lệ kê đơn kháng sinh tại bệnh viện lại vượt xa mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới? Tỷ lệ kê kháng sinh đạt 75,0% ở đơn Bảo hiểm y tế và 72,0% ở đơn Dịch vụ do đặc thù bệnh lý mắt phần lớn là viêm kết mạc (chiếm 29,57%) và bệnh giác mạc (chiếm 8,92%), khiến bác sĩ có thói quen chỉ định kháng sinh tra nhỏ tại chỗ để điều trị bao vây và phòng ngừa biến chứng.

Khác biệt lớn nhất giữa đơn thuốc Bảo hiểm y tế và đơn thuốc Dịch vụ là gì? Đơn Bảo hiểm y tế có số thuốc trung bình thấp hơn (2,32 so với 3,38 khoản) và tỷ lệ ghi tên thuốc theo tên chung quốc tế cao hơn rõ rệt (77,8% so với 31,4%), đồng thời đơn Dịch vụ có xuất hiện thêm thực phẩm chức năng (4,6%) và vật tư y tế (16,8%).

Lỗi hành chính nào phổ biến nhất trên các đơn thuốc ngoại trú được khảo sát? Lỗi phổ biến nhất là 100% đơn thuốc không ghi đầy đủ địa chỉ chi tiết đến số nhà/thôn xóm, và 100% đơn thuốc cho trẻ dưới 72 tháng tuổi thiếu thông tin số chứng minh nhân dân hoặc căn cước công dân của người giám hộ theo quy định tại Thông tư 52/2017/TT-BYT.

Việc kê thực phẩm chức năng trong đơn thuốc điều trị ngoại trú gây ra hệ lụy gì? Hành vi này vi phạm Khoản 15 Điều 6 Luật Dược năm 2016, làm tăng gánh nặng tài chính không cần thiết cho người bệnh, gây nhầm lẫn giữa sản phẩm hỗ trợ và thuốc điều trị, đồng thời làm sai lệch cấu trúc chi phí y tế thực tế.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện thực trạng tuân thủ Thông tư 52/2017/TT-BYT trên 200 đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2021.
• Nghiên cứu chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa đơn Bảo hiểm y tế và Dịch vụ trong việc ghi tên thuốc theo INN (77,8% so với 31,4%) và số lượng thuốc trung bình trên mỗi đơn (2,32 so với 3,38 khoản).
• Cảnh báo thực trạng kê kháng sinh tại chỗ ở mức cao (72,0% - 75,0%), tập trung chủ yếu vào hai nhóm Quinolon và Aminoglycosid.
• Phát hiện việc tồn tại 4,6% thực phẩm chức năng và 16,8% vật tư y tế kê chung trong đơn thuốc Dịch vụ cần phải chấn chỉnh ngay.
• Đóng góp hệ thống giải pháp can thiệp toàn diện từ số hóa kê đơn điện tử, tăng cường kiểm tra dược lâm sàng đến đào tạo lại quy chế chuyên môn cho nhân viên y tế.

Lộ trình thực hiện các khuyến nghị cần được triển khai theo các mốc thời gian rõ ràng: hoàn thiện hệ thống phần mềm kê đơn điện tử phòng khám Dịch vụ trong quý 1, tổ chức tập huấn chuyên đề quy chế kê đơn trong quý 2 và tiến hành đánh giá lại các chỉ số kê đơn sau 6 tháng can thiệp trong quý 3. Các cơ sở khám chữa bệnh chuyên khoa mắt cần chủ động áp dụng các giải pháp nêu trên để đảm bảo quyền lợi và sự an toàn tối đa cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về quy định kê đơn thuốc ngoại trú 1. Quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú - Đơn thuốc: Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh, là cơ sở pháp lý cho việc chỉ định thuốc, bán thuốc và cấp thuốc theo đơn. Bác sĩ có thể chỉ định điều trị cho người bệnh vào đơn thuốc (theo mẫu quy định của BYT) hoặc sổ y bạ, sổ điều trị bệnh mạn tính gọi chung là đơn thuốc [4].

Đơn thuốc là chỉ định của người thầy thuốc đối với bệnh nhân nhằm giúp họ có được những thứ thuốc theo đúng phác đồ điều trị. Đơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể tự mua. - Quy định kê đơn thuốc: Kê đơn là hoạt động của bác sĩ xác định xem người bệnh cần dùng những thuốc gì, liều dùng cùng với liệu trình điều trị phù hợp. Trên thế giới WHO và hội Y khoa các nước đã ban hành và áp dụng “Hướng dẫn kê đơn tốt”.

Để thực hành kê đơn thuốc tốt, người thầy thuốc cần phải tuân thủ quá trình thực hiện kê đơn, điều trị hợp lý gồm 6 bước: Xác định vấn đề bệnh lý của bệnh nhân. Xác định mục tiêu điều trị: muốn đạt được gì sau điều trị Xác định tính phù hợp của phương pháp điều trị riêng cho bệnh nhân: kiểm tra tính hiệu quả và an toàn. Cung cấp thông tin, hướng dẫn và cảnh báo. 3 Kê đơn thuốc hợp lý thông qua việc kê những thuốc hiệu quả an toàn cho bệnh nhân không những giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe bệnh nhân tại các cơ sở y tế mà còn góp phần giảm chi phí điều trị.

Trái lại, nếu kê đơn không hợp lý sẽ dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng cả về kinh tế lẫn sức khỏe. Trên thế giới không có một tiêu chuẩn thống nhất nào về kê đơn thuốc và mỗi quốc gia có quy định riêng phù hợp với điều kiện của đất nước mình. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng nhất đó là đơn thuốc phải rõ ràng. Đơn thuốc phải có tính hợp lệ và chỉ định chính xác thuốc phải sử dụng.

Theo khuyến cáo của WHO thì một đơn thuốc đầy đủ bao gồm các nội dung sau: 1.Tên, địa chỉ của người kê đơn và số điện thoại (nếu có). Ngày, tháng kê đơn. Tên thuốc khuyến cáo là gốc, hàm lượng thuốc. Dạng thuốc, tổng lượng thuốc.

Hướng dẫn sử dụng, cảnh báo. Tên, tuổi, địa chỉ của bệnh nhân. Chữ ký của người kê đơn [16]. Một đơn thuốc được xem là chuẩn phải đảm bảo các yêu cầu: hiệu quả chữa bệnh cao, an toàn trong điều trị và tiết kiệm.

Các căn cứ trong việc kê đơn thuốc điều trị ngoại trú: Căn cứ theo thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ Y tế về “Tổ chức và hoạt động của HĐT & ĐT trong bệnh viện” Các chỉ số kê đơn Số thuốc kê trung bình trong một đơn; Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê theo tên chung quốc tế (INN;) Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh; Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc tiêm; Tỷ lệ phần trăm đơn kê có vitamin; Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê đơn có trong DMTTY do Bộ Y tế ban hành [3] 4 Theo khuyến cáo của WHO: [20] STT Tên chỉ số Giá trị tiêu chuẩn 1 Số thuốc trung bình/ đơn 1,6 – 1,8 2 Tỉ lệ đơn kháng sinh 20,0 – 26,8 3 Tỉ lệ đơn kê thuốc tiêm 13,4 – 24,1 4 Tỉ lệ thuốc kê tên generic 100,0% 5 Tỉ lệ thuốc kê nằm trong danh mục TTY 100,0% Các chỉ số sử dụng thuốc toàn diện Tỷ lệ phần trăm người bệnh được điều trị không dùng thuốc; Chi phí cho thuốc trung bình của mỗi đơn; Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho kháng sinh; Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho vitamin; Tỷ lệ phần trăm đơn kê phù hợp với phác đồ điều trị; Tỷ lệ phần trăm người bệnh hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe; Tỷ lệ phần trăm cơ sở y tế tiếp cận được với các thông tin thuốc khách quan [3]. Một số quy định cụ thể về kê đơn thuốc điều trị ngoại trú theo thông tư 52/2017/TT – BYT. a, Nguyên tắc kê đơn thuốc: - Chỉ được kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. - Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh.

- Việc kê đơn thuốc phải đạt được mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ưu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic. - Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: + Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định 5 về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế. + Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã được phép lưu hành.

+ Dược thư quốc gia của Việt Nam; - Số lượng thuốc được kê đơn thực hiện theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị được quy định tại Điểm a Khoản 4 Điều này hoặc đủ sử dụng nhưng tối đa không quá 30 (ba mươi) ngày, trừ trường hợp quy định tại các điều 7, 8 và 9 Thông tư này. - Đối với người bệnh phải khám từ 3 chuyên khoa trở lên trong ngày thì người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc người được người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ủy quyền (trưởng khoa khám bệnh, trưởng khoa lâm sàng) hoặc người phụ trách chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sau khi xem xét kết quả khám bệnh của các chuyên khoa trực tiếp kê đơn hoặc phân công bác sỹ có chuyên khoa phù hợp để kê đơn thuốc cho người bệnh. - Bác sỹ, y sỹ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến 4 được khám bệnh, chữa bệnh đa khoa và kê đơn thuốc điều trị của tất cả chuyên khoa thuộc danh mục kỹ thuật ở tuyến 4 (danh mục kỹ thuật của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt). - Trường hợp cấp cứu người bệnh, bác sĩ, y sĩ quy định tại các khoản 1,2 Điều 2 Thông tư này kê đơn thuốc để xử trí cấp cứu, phù hợp với tình trạng của người bệnh.

- Không được kê vào đơn thuốc các nội dung quy định tại Khoản 15 Điều 6 Luật dược, cụ thể: + Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh; + Các thuốc chưa được phép lưu hành hợp pháp tại Việt Nam, + Thực phẩm chức năng; + Mỹ phẩm. b, Yêu cầu chung đối với nội dung kê đơn thuốc: 6 - Ghi đủ, rõ ràng và chính xác các mục in trong Đơn thuốc hoặc trong sổ khám bệnh của người bệnh. - Ghi địa chỉ nơi người bệnh thường trú hoặc tạm trú: số nhà, đường phố, tổ dân phố hoặc thôn/ấp/bản, xã/phường/thị trấn, quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh, tỉnh/thành phố. - Đối với trẻ dưới 72 tháng tuổi thì phải ghi số tháng tuổi, ghi tên và số chứng minh nhân dân hoặc sổ căn cước công dân của bố hoặc mẹ hoặc người giám hộ của trẻ.

- Kê đơn thuốc theo quy định như sau: + Thuốc có một hoạt chất: Theo tên chung quốc tế (INN, generic); Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol 500mg. Theo tên chung quốc tế + (tên thương mại). Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg, tên thương mại là A thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol (A) 500mg. + Thuốc có nhiều hoạt chất hoặc sinh phẩm y tế thì ghi theo tên thương mại.

- Ghi tên thuốc, nồng độ/hàm lượng, số lượng/thể tích, liều dùng, đường dùng, thời điểm dùng của mỗi loại thuốc. Nếu đơn thuốc có thuốc độc phải ghi thuốc độc trước khi ghi các thuốc khác. - Số lượng thuốc gây nghiện phải viết bằng chữ, chữ đầu viết hoa. - Số lượng thuốc chỉ có một chữ số (nhỏ hơn 10) thì viết số 0 phía trước.

- Trường hợp sửa chữa đơn thì người kê đơn phải ký tên ngay bên cạnh nội dung sữa. - Gạch chéo phần giấy còn trống từ phía dưới nội dung kê đơn đến phía trên chữ ký của người kê đơn theo hướng từ trên xuống dưới, từ trái sang phải; ký tên, ghi (hoặc đóng dấu) họ tên người kê đơn [5]. 7 Kê đơn thuốc của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có ứng dụng công nghệ thông tin: - Đơn thuốc được kê trên máy tính 01 lần và lưu trên phần mềm tại cơ sở khám, chữa bệnh. - Cơ sở khám, chữa bệnh phải bảo đảm việc lưu đơn thuốc để trích xuất dữ liệu khi cần thiết.

Thời hạn đơn thuốc có giá trị lĩnh thuốc: Đơn thuốc có giá trị lĩnh thuốc trong thời hạn tối đá 05 ngày, kể từ ngày kê đơn. Thực trạng kê đơn thuốc Ngoại trú những năm gần đây. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trên thế giới. Thuốc đóng một vai trò quan trọng trong việc bảo vệ, duy trì và phục hồi sức khỏe của người dân.

Do đó việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý là một vấn đề vô cùng quan trọng không phải của một quốc gia nào mà nó là vấn đề của toàn thế giới. Sử dụng thuốc là khâu chủ chốt trong chu trình cung ứng thuốc thể hiện kết quả của một chuỗi hoạt động đưa thuốc đến người bệnh. Sử dụng thuốc chịu ảnh hưởng của bốn bước trong chu trình, gồm: chẩn đoán, kê đơn, giao phát và tuân thủ điều trị. Như vậy, để đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả, người kê đơn phải tuân thủ theo một quy trình kê đơn chuẩn, bắt đầu bằng việc chẩn đoán để xác định tình trạng bệnh, sau đó xác định mục tiêu điều trị và kê đơn phù hợp.

Tuy nhiên việc sử dụng thuốc không hợp lý đã và đang là vấn đề đáng quan tâm của mọi quốc gia, gây hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế và xã hội. Hiện tượng kê đơn thuốc không phù hợp với chẩn đoán, lạm dụng kháng sinh.còn rất phổ biến. Theo Tổ chức Y tế thế giới có 50% thuốc được cấp phát, phân phối hoặc bán không phù hợp, trong khi có tới 50% bệnh nhân sử dụng thuốc không hợp lý [20].