Phân Tích Danh Mục Thuốc Đã Sử Dụng Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Chương Mỹ Năm 2021

Phân tích danh mục thuốc tại trung tâm y tế huyện Chương Mỹ, Hà Nội năm 2021 trong luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I của Nguyễn Văn Hưng.

• Tác giả: Nguyễn Văn Hưng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Đề tài: Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021
• Loại tài liệu: Luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: DANH MỤC THUỐC SỬ DỤNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ
• 1.1. Nguyên tắc xây dựng danh mục
• 1.2. Vai trò của danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm
• 1.3. Các Phương pháp phân tích danh mục thuốc
• 1.3.1. Phương pháp phân tích ABC
• 1.3.2. Phương pháp phân tích nhóm điều trị
• 1.3.3. Phương pháp phân tích VEN
• 1.3.4. Phương pháp phân tích kết hợp ABC/VEN
• 1.4. Thực trạng sử dụng thuốc trong bệnh viện
• 1.4.1. Trên thế giới
• 1.4.2. Thực trạng sử dụng thuốc ở Việt Nam
• 1.4.3. Vài nét về Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ
• 1.4.3.1. Giới thiệu chung về Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ
• 1.4.3.2. Bộ phận Dược của Trung tâm
• 1.4.3.3. Mô hình bệnh tật của Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021
• 1.5. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Các biến số nghiên cứu
• 2.2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.4. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.5. Xử lý và phân tích số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021
• 3.1.1. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo phân loại thuốc hoá dược - chế phẩm y học cổ truyền
• 3.1.2. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nguồn gốc, xuất xứ
• 3.1.3. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nhóm tác dụng dược lý
• 3.1.3.1. Cơ cấu sử dụng nhóm thuốc tim mạch
• 3.1.3.2. Cơ cấu sử dụng phân nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp
• 3.1.4. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo thuốc đơn thành phần, đa thành phần
• 3.1.5. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo tên biệt dược gốc, tên thương mại
• 3.1.6. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo đường dùng
• 3.2. Phân tích danh mục thuốc bằng phương pháp ABC, ABC/VEN
• 3.2.1. Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo phân loại ABC
• 3.2.2. Cơ cấu thuốc theo nhóm tác dụng dược lý trong hạng A
• 3.2.3. Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo phân tích VEN
• 3.2.4. Phân tích kết hợp ABC/VEN
• 3.3. Về cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021
• 3.3.1. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo phân loại thuốc hoá dược - thuốc chế phẩm y học cổ truyền
• 3.3.2. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nguồn gốc, xuất xứ
• 3.3.3. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nhóm tác dụng dược lý
• 3.3.3.1. Cơ cấu sử dụng nhóm thuốc tim mạch
• 3.3.3.2. Cơ cấu sử dụng phân nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp
• 3.3.4. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo thuốc đơn thành phần, đa thành phần
• 3.3.5. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo tên biệt dược gốc, tên thương mại
• 3.3.6. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo đường dùng
• 3.4. Về phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021
• 3.4.1. Phân tích danh mục thuốc sử dụng theo phân loại ABC
• 3.4.2. Cơ cấu các thuốc theo tác dụng dược lý trong hạng A
• 3.4.3. Phân tích danh mục thuốc theo phân tích VEN
• 3.4.4. Phân tích ma trận ABC/VEN
• 3.5. Một số hạn chế của đề tài
• 4. KẾT LUẬN
• 4.1. Về cơ cấu danh mục thuốc đã được sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021
• 4.2. Về phân tích danh mục thuốc sử dụng bằng phương pháp ABC, ma trận ABC/VEN
• 5. KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế Chương Mỹ

Phân tích danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá tình hình sử dụng thuốc và quản lý thuốc tại cơ sở y tế này. Nghiên cứu này không chỉ giúp xác định cơ cấu danh mục thuốc mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc cải thiện chất lượng dịch vụ y tế. Việc phân tích này được thực hiện dựa trên các phương pháp khoa học nhằm đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong việc sử dụng thuốc.

1.1. Định Nghĩa Danh Mục Thuốc Tại Trung Tâm Y Tế

Danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ là danh sách các loại thuốc được sử dụng trong năm 2021. Danh mục này phản ánh thực trạng sử dụng thuốc và là cơ sở để Hội đồng thuốc và điều trị đưa ra quyết định về việc mua sắm và sử dụng thuốc hợp lý.

1.2. Vai Trò Của Danh Mục Thuốc Trong Quản Lý Y Tế

Danh mục thuốc không chỉ giúp quản lý nguồn thuốc mà còn đảm bảo cung cấp thuốc an toàn, hiệu quả cho bệnh nhân. Nó cũng giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao chất lượng điều trị tại Trung tâm Y tế.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Danh Mục Thuốc

Quản lý danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ gặp nhiều thách thức, bao gồm việc đảm bảo cung cấp đủ thuốc thiết yếu, kiểm soát chi phí và đảm bảo chất lượng thuốc. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

2.1. Những Thách Thức Trong Cung Cấp Thuốc

Việc cung cấp thuốc đầy đủ và kịp thời là một thách thức lớn. Nguồn ngân sách hạn chế và sự biến động của thị trường thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng cung cấp thuốc cho bệnh nhân.

2.2. Vấn Đề Về Chất Lượng Thuốc

Chất lượng thuốc là một yếu tố quan trọng trong điều trị. Việc kiểm soát chất lượng thuốc và đảm bảo thuốc không bị giả mạo là một thách thức lớn đối với Trung tâm Y tế.

III. Phương Pháp Phân Tích Danh Mục Thuốc Hiệu Quả

Để phân tích danh mục thuốc, Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ áp dụng nhiều phương pháp khác nhau như phân tích ABC, VEN và kết hợp ABC/VEN. Những phương pháp này giúp xác định các thuốc thiết yếu và tối ưu hóa việc sử dụng ngân sách cho thuốc.

3.1. Phân Tích ABC Trong Quản Lý Thuốc

Phân tích ABC giúp xác định các thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách và từ đó đưa ra quyết định mua sắm hợp lý. Phương pháp này cho phép Trung tâm tập trung vào những thuốc quan trọng nhất.

3.2. Phân Tích VEN Để Xác Định Thuốc Thiết Yếu

Phân tích VEN giúp phân loại thuốc thành các nhóm V, E, N, từ đó xác định những thuốc cần ưu tiên mua sắm. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh ngân sách hạn chế.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Danh Mục Thuốc Năm 2021

Kết quả nghiên cứu cho thấy cơ cấu danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021 phản ánh rõ tình hình sử dụng thuốc và nhu cầu điều trị của bệnh nhân. Những thông tin này sẽ là cơ sở để Hội đồng thuốc và điều trị đưa ra quyết định trong tương lai.

4.1. Cơ Cấu Danh Mục Thuốc Theo Nhóm Tác Dụng

Cơ cấu danh mục thuốc được phân loại theo nhóm tác dụng dược lý, giúp xác định những nhóm thuốc nào được sử dụng nhiều nhất và từ đó có kế hoạch cung ứng hợp lý.

4.2. Phân Tích Kết Quả Sử Dụng Thuốc

Kết quả phân tích cho thấy một số thuốc có mức tiêu thụ cao, điều này cho thấy nhu cầu điều trị của bệnh nhân và cần có kế hoạch cung ứng thuốc phù hợp.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Cho Tương Lai

Nghiên cứu về phân tích danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021 đã chỉ ra nhiều vấn đề cần cải thiện trong quản lý thuốc. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc và đảm bảo cung cấp thuốc an toàn, hiệu quả cho bệnh nhân.

5.1. Đề Xuất Cải Thiện Quản Lý Thuốc

Cần có các chính sách rõ ràng về quản lý thuốc, bao gồm việc kiểm soát chất lượng và nguồn gốc thuốc để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

5.2. Hướng Tới Tương Lai Bền Vững Trong Quản Lý Thuốc

Hướng tới việc xây dựng một hệ thống quản lý thuốc bền vững, đảm bảo cung cấp thuốc thiết yếu cho cộng đồng và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống y tế cơ sở, việc tối ưu hóa danh mục thuốc đóng vai trò sống còn nhằm đảm bảo chất lượng khám chữa bệnh và cân đối quỹ bảo hiểm y tế. Năm 2021, Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ quản lý trực tiếp 32 Trạm Y tế xã và 2 Phòng khám đa khoa khu vực, tiếp nhận phục vụ tổng cộng 195.484 lượt khám bệnh theo phân loại bệnh tật quốc tế ICD-10. Với đặc thù địa bàn rộng và quy mô phục vụ lớn, nhu cầu sử dụng thuốc tại đơn vị tăng trưởng liên tục, đặt ra áp lực lớn cho công tác tài chính dược.

Tuy nhiên, công tác xây dựng danh mục thuốc tại đơn vị trước đây chủ yếu thực hiện theo phương thức truyền thống, dựa trên số liệu tiêu thụ lịch sử mà chưa có sự phân tích chuyên sâu về tương quan kinh tế y tế và mô hình bệnh tật thực tế. Nhằm giải quyết bất cập này, luận văn Dược sĩ Chuyên khoa cấp I chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược của học viên Nguyễn Văn Hưng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà, đã thực hiện đề tài phân tích toàn diện danh mục thuốc sử dụng tại đơn vị.

Nghiên cứu tập trung vào 2 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả chi tiết cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021.
2. Đánh giá tính hợp lý của danh mục thông qua phương pháp phân tích ABC và ma trận kết hợp ABC/VEN.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 161 khoản mục thuốc bảo hiểm y tế đã sử dụng trong cả năm 2021 với tổng giá trị tiêu thụ đạt trên 12,367 tỷ đồng. Kết quả của công trình cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc, giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị đưa ra những quyết định điều chỉnh danh mục chính xác, nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách và kiểm soát rủi ro dược lâm sàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nền tảng lý thuyết chuẩn mực về kinh tế y tế, quản trị chuỗi cung ứng dược phẩm và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành của Bộ Y tế, bao gồm:

• Lý thuyết quản lý chi phí thuốc theo nguyên lý Pareto (Phân tích ABC): Phân chia danh mục thuốc thành 3 hạng dựa trên tỷ trọng giá trị tiêu dùng tích lũy:
  • Hạng A chiếm khoảng 70% đến 80% tổng kinh phí nhưng chỉ chiếm 10% đến 20% tổng số khoản mục thuốc.
  • Hạng B chiếm 15% đến 20% kinh phí và 10% đến 20% số khoản mục.
  • Hạng C chiếm 5% đến 10% kinh phí nhưng chiếm đại đa số từ 60% đến 80% số khoản mục thuốc.
• Lý thuyết phân loại mức độ ưu tiên lâm sàng (Phân tích VEN): Phân nhóm thuốc theo mức độ sống còn căn cứ tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO):
  • Nhóm V (Vital): Thuốc sống còn, dùng trong cấp cứu hoặc đặc biệt quan trọng.
  • Nhóm E (Essential): Thuốc thiết yếu điều trị các bệnh lý phổ biến trong mô hình bệnh tật.
  • Nhóm N (Non-essential): Thuốc không thiết yếu, điều trị bệnh nhẹ hoặc hiệu quả chưa rõ ràng.
• Khung ma trận kết hợp ABC/VEN: Tích hợp 2 chiều phân tích để hình thành 9 tiểu nhóm, chia thành 3 nhóm kiểm soát ưu tiên (Nhóm I: AV, BV, CV, AE, AN; Nhóm II: BE, CE, BN; Nhóm III: CN) theo Thông tư số 21/2013/TT-BYT.
• Hệ thống phân loại bệnh tật quốc tế ICD-10: Công cụ đối chiếu sự tương thích giữa mô hình bệnh tật thực tế với cơ cấu nhóm tác dụng dược lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, kết hợp hồi cứu số liệu tiêu thụ thuốc trong giai đoạn 12 tháng (từ ngày 01/01/2021 đến 31/12/2021).

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Mẫu nghiên cứu lấy toàn thể gồm 161 khoản mục thuốc đã xuất kho sử dụng thực tế cho bệnh nhân BHYT (bao gồm 137 thuốc hóa dược và 24 chế phẩm y học cổ truyền). Tiêu chuẩn loại trừ gồm các thuốc dịch vụ bán lẻ và thuốc cơ số tủ trực cấp cứu chưa sử dụng.
• Nguồn dữ liệu: Trích xuất tự động từ phần mềm quản lý y tế cơ sở Hisone, phần mềm quản lý kho dược Misa và bảng tổng hợp chi phí mẫu 21 từ cổng giám định của Bảo hiểm Xã hội thành phố Hà Nội.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc kết hợp phân tích phân nhóm điều trị, phân tích ABC và ma trận ABC/VEN là phương pháp tối ưu nhất cho tuyến y tế cơ sở. Phương pháp này giúp nhà quản lý nhận diện ngay các khoản mục thuốc chiếm ngân sách lớn nhưng hiệu quả lâm sàng thấp (như nhóm AN), từ đó cắt giảm lãng phí mà không ảnh hưởng tới chất lượng điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình xử lý và phân tích 161 khoản mục thuốc đã ghi nhận các kết quả nổi bật sau:

• Cơ cấu phân loại và nguồn gốc xuất xứ: Thuốc hóa dược chiếm ưu thế áp đảo với 137 khoản mục (85,1%), tương ứng 9,623 tỷ đồng (79,8% giá trị sử dụng), gấp 4 lần giá trị của 24 chế phẩm y học cổ truyền (chiếm 14,9% số khoản mục và 20,2% giá trị). Thuốc sản xuất trong nước chiếm tỷ trọng vượt trội với 144 khoản mục (89,4%), đạt giá trị 8,892 tỷ đồng (66,3%), trong khi thuốc nhập khẩu chỉ có 17 khoản mục (10,6%) nhưng chiếm 33,7% tổng giá trị (4,367 tỷ đồng). Đáng chú ý, 100% thuốc hóa dược sử dụng đều là thuốc generic.
• Cơ cấu nhóm tác dụng dược lý: Nhóm thuốc tim mạch chiếm tỷ trọng chi phí cao nhất toàn đơn vị với 3,644 tỷ đồng (chiếm 36,7% tổng kinh phí thuốc tân dược), dù chỉ có 18 khoản mục (13,1%). Tiếp theo là nhóm Vitamin - khoáng chất (10 khoản mục, chiếm 14,4% giá trị) và nhóm thuốc kháng sinh/chống nhiễm khuẩn (35 khoản mục, chiếm 14,1% giá trị với 1,340 tỷ đồng).
• Đặc điểm phân nhóm thuốc tăng huyết áp: Trong 18 thuốc tim mạch, phân nhóm điều trị tăng huyết áp chiếm tới 88,9% số hoạt chất và 88,3% kinh phí. Đặc biệt, hoạt chất phối hợp Enalapril + Hydroclorothiazid (biệt dược Ebitac 12.5) chiếm tới 62,5% tổng chi phí của cả phân nhóm hạ áp.
• Cơ cấu theo đường dùng và dạng bào chế: Thuốc đường uống chiếm 147 khoản mục (91,3%) và đại diện cho 98,8% giá trị sử dụng (12,214 tỷ đồng). Thuốc dùng ngoài chiếm 8,7% số khoản mục nhưng chỉ chiếm 1,2% ngân sách. Tỷ lệ thuốc đơn thành phần chiếm 78,1% số khoản mục và 53,3% giá trị.
• Kết quả phân tích ABC và ma trận ABC/VEN: Phân hạng ABC ghi nhận hạng A gồm 31 khoản mục (19,3%) chiếm 76,4% ngân sách (9,448 tỷ đồng); hạng B gồm 31 khoản mục (19,3%) chiếm 16,8%; hạng C gồm 99 khoản mục (61,4%) chiếm 6,8%. Phân tích VEN cho thấy thuốc nhóm E chiếm trên 75% giá trị, nhóm V chiếm 2,5% khoản mục (92 triệu đồng), và nhóm thuốc không thiết yếu N được kiểm soát ở mức an toàn.

Thảo luận kết quả

Khi mô tả dữ liệu dưới dạng biểu đồ cột kết hợp đường tích lũy chi phí, cơ cấu danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ cho thấy sự phân bổ hoàn toàn phù hợp với hướng dẫn tại Thông tư số 21/2013/TT-BYT. Hạng A chiếm 76,4% giá trị (nằm trong ngưỡng chuẩn 70% đến 80%) và chiếm 19,3% số khoản mục (chuẩn 10% đến 20%).

Sự tập trung ngân sách vào nhóm thuốc tim mạch phản ánh mức độ tương thích cao với mô hình bệnh tật của địa phương. Số liệu thống kê năm 2021 chỉ ra rằng bệnh hệ tuần hoàn là nhóm bệnh có số lượt khám cao nhất tại trung tâm với 52.092 lượt (chiếm 26,6% tổng số ca khám), theo sau là bệnh hệ hô hấp với 31.305 lượt (16,1%). Do đó, việc phân bổ 36,7% kinh phí thuốc tân dược cho tim mạch là hoàn toàn có căn cứ lâm sàng xác đáng.

So sánh với các nghiên cứu cùng tuyến, tỷ lệ sử dụng thuốc nội tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ (89,4% số khoản mục và 66,3% giá trị) cao hơn nhiều so với Bệnh viện Đa khoa huyện Thanh Trì (43,9% khoản mục) và Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình (49,3% khoản mục). Việc 100% thuốc sử dụng là thuốc generic giúp tiết giảm đáng kể chi phí điều trị so với các bệnh viện tuyến huyện khác như Bệnh viện Đa khoa Vân Đình (thuốc biệt dược gốc chiếm 32% giá trị). Tuy nhiên, việc biệt dược Ebitac 12.5 chiếm tỷ trọng chi phí quá vượt trội trong phân nhóm tăng huyết áp đòi hỏi Hội đồng Thuốc và Điều trị phải xem xét đấu thầu đa dạng hóa hoạt chất để tránh nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý danh mục thuốc:

1. Chuẩn hóa quy trình lựa chọn danh mục thuốc hàng năm: Hội đồng Thuốc và Điều trị cần căn cứ trực tiếp vào mô hình 195.484 ca bệnh tật và phác đồ điều trị chuẩn của Bộ Y tế để lập kế hoạch đấu thầu. Định kỳ 6 tháng một lần, Hội đồng phải họp rà soát, loại bỏ các thuốc trùng lặp tác dụng hoặc có tỷ lệ chi phí trên hiệu quả điều trị không tương xứng.
2. Thiết lập cơ chế giám sát trọng điểm nhóm thuốc hạng A và tiểu nhóm AN: Tổ Dược lâm sàng chịu trách nhiệm theo dõi sát sao 31 khoản mục thuốc thuộc hạng A (chiếm 76,4% tổng chi phí), đặc biệt là phân nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp. Cần xây dựng tiêu chuẩn kê đơn chặt chẽ cho thuốc phối hợp liều cố định, khuyến khích sử dụng các thuốc đơn thành phần generic có chi phí thấp khi bệnh nhân đạt mục tiêu kiểm soát huyết áp ổn định.
3. Thực hiện chính sách ưu tiên thuốc sản xuất trong nước: Ban Giám đốc và Phòng Kế hoạch nghiệp vụ đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ thuốc sản xuất trong nước đạt trên 90% về số khoản mục và nâng tỷ trọng giá trị sử dụng từ 66,3% lên trên 75% trong giai đoạn 2022-2025, ưu tiên các cơ sở sản xuất đạt tiêu chuẩn GMP-WHO và EU-GMP.
4. Hiện đại hóa hệ thống quản trị dược bằng công nghệ thông tin: Triển khai nâng cấp phần mềm quản lý kho Hisone và tích hợp công cụ cảnh báo tương tác thuốc tự động tại các Trạm Y tế xã và Phòng khám đa khoa trước quý 4 năm 2023. Giải pháp này giúp kiểm soát tồn kho an toàn cho các thuốc sống còn nhóm V và ngăn chặn tình trạng xuất nhập quá hạn mức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng trong ngành y tế:

• Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc & Điều trị các bệnh viện, TTYT tuyến quận/huyện: Cung cấp phương pháp luận và bộ công cụ mẫu để tiến hành rà soát, đánh giá tính kinh tế của danh mục thuốc bảo hiểm y tế tại cơ sở.
• Dược sĩ phụ trách công tác dược lâm sàng và quản trị kho dược: Nắm vững quy trình 7 bước phân tích ABC, cách lập ma trận ABC/VEN và phương pháp bóc tách dữ liệu tiêu thụ từ cổng giám định bảo hiểm xã hội.
• Học viên sau đại học, Dược sĩ chuyên khoa I, II và sinh viên ngành Dược: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc luận văn, phương pháp nghiên cứu định lượng trong chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược và Kinh tế Dược.
• Cán bộ giám định BHYT và cơ quan quản lý y tế địa phương: Có thêm bức tranh thực tế về hành vi chỉ định thuốc và nhu cầu điều trị bệnh mạn tính tại tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Câu hỏi thường gặp

• Phân tích ma trận ABC/VEN mang lại lợi ích gì cho đơn vị y tế tuyến huyện? Phương pháp này giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị xác định chính xác các nhóm thuốc cần ưu tiên ngân sách (như nhóm AV, AE), đồng thời phát hiện sớm những thuốc không thiết yếu nhưng chiếm tỷ trọng kinh phí lớn (nhóm AN) để kịp thời cắt giảm hoặc thay thế bằng liệu pháp điều trị có chi phí hợp lý hơn.

• Tại sao nhóm thuốc tim mạch lại chiếm chi phí cao nhất tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ? Số liệu thống kê mô hình bệnh tật năm 2021 cho thấy bệnh lý hệ tuần hoàn chiếm tỷ lệ cao nhất với 52.092 ca khám (chiếm 26,6%). Do bệnh tim mạch và tăng huyết áp là bệnh lý mạn tính đòi hỏi người bệnh phải dùng thuốc liên tục hàng ngày, chi phí tiêu thụ nhóm này chiếm 36,7% tổng kinh phí tân dược là hoàn toàn phù hợp.

• Việc sử dụng 100% thuốc generic có ảnh hưởng đến chất lượng khám chữa bệnh không? Không ảnh hưởng tiêu cực. Thuốc generic trúng thầu tại đơn vị đều được kiểm soát nghiêm ngặt về tiêu chuẩn chất lượng và tương đương sinh học theo quy định của Cục Quản lý Dược. Việc dùng hoàn toàn thuốc generic giúp trung tâm giảm gánh nặng viện phí cho người dân và phù hợp tuyệt đối với năng lực chi trả của quỹ BHYT tuyến cơ sở.

• Tỷ lệ thuốc sản xuất trong nước đạt 89,4% mang ý nghĩa như thế nào trong quản trị cung ứng? Tỷ lệ này chứng minh đơn vị đã thực hiện xuất sắc cuộc vận động người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam. Sử dụng nguồn thuốc nội địa giúp trung tâm chủ động nguồn hàng, giảm thiểu rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng trong bối cảnh dịch bệnh và tối ưu hóa chi phí điều trị cho ngân sách y tế công.

• Cần giải pháp gì đối với việc biệt dược Ebitac 12.5 chiếm 62,5% chi phí nhóm thuốc hạ áp? Tổ Dược cần tham mưu cho Hội đồng Thuốc và Điều trị mở rộng danh mục trúng thầu với nhiều hoạt chất hạ huyết áp khác nhau (như nhóm chẹn kênh calci, chẹn thụ thể ARB đơn thuần). Việc này giúp bác sĩ có thêm lựa chọn cá thể hóa điều trị và phòng ngừa rủi ro phụ thuộc vào một mặt hàng duy nhất.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện 161 khoản mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ năm 2021 với tổng giá trị hơn 12,367 tỷ đồng, chứng minh tính phù hợp giữa cơ cấu thuốc và mô hình 195.484 ca bệnh tật.
• Danh mục thuốc thể hiện định hướng chăm sóc sức khỏe ban đầu đúng đắn với 89,4% thuốc sản xuất trong nước, 100% thuốc generic và 98,8% giá trị tập trung vào đường uống.
• Phương pháp phân tích ABC và ma trận ABC/VEN khẳng định cơ cấu phân bổ ngân sách đạt chuẩn quy định (hạng A chiếm 76,4% giá trị, nhóm E chiếm ưu thế tuyệt đối), không có sự lạm dụng thuốc nhóm N đắt tiền.
• Công trình đóng góp hệ thống giải pháp 4 trọng điểm giúp tối ưu hóa công tác đấu thầu, kiểm soát dược lâm sàng và nâng cao năng lực quản trị dữ liệu dược bằng phần mềm chuyên dụng.
• Các nhà quản lý y tế và dược sĩ cơ sở nên áp dụng ngay quy trình phân tích ABC/VEN định kỳ hàng quý để nâng cao hiệu quả quản trị chuỗi cung ứng dược phẩm tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế 1. Định nghĩa Danh mục thuốc sử dụng (DMTSD) của Trung tâm là kết quả của các hoạt động từ đấu thầu mua sắm cho đến cung ứng và sử dụng thuốc, đó là danh mục thuốc được sử dụng thực tế hàng năm (tính từ 01/01 đến 31/12) tại Trung tâm. Sử dụng thuốc là một bước trong chu trình cung ứng thuốc, đó là kết quả của một chuỗi hoạt động đưa thuốc đến người bệnh.

Hoạt động sử dụng thuốc là một chu trình khép kín gồm 4 hoạt động chính gọi là 4 bước đó là chẩn đoán, kê đơn, cấp phát và tuân thủ điều trị. Với mục tiêu nhằm cung cấp cho bệnh nhân đúng thuốc mà họ cần, tất cả các hoạt động lựa chọn, mua thuốc, cấp phát đều là những tiền đề cần thiết cho sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả, hợp lý [7]. Nguyên tắc xây dựng danh mục - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; - Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; - Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; - Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; - Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành; - Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước. Vai trò của danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm DMTSD tại Trung tâm phản ánh chính xác nhất thực trạng sử dụng thực tế thuốc tại Trung tâm.

Qua đó giúp Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) có được thông tin về cập nhật về tình hình sử dụng thuốc để có thể đưa ra kế hoạch 3 lựa chọn, mua sắm, và cấp phát sử dụng cho những năm tiếp theo nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả. Qua phân tích danh mục thuốc sẽ giúp Trung tâm đưa ra được chính sách phù hợp giúp tiết kiệm chi phí để sử dụng hợp lý hơn nguồn kinh phí trong cung ứng thuốc [9]. Các phương pháp phân tích danh mục thuốc Sử dụng thuốc không hợp lý đã và đang là vấn đề toàn cầu đang quan tâm. Sử dụng thuốc không hợp lý sẽ gây nên những hậu quả về kinh tế xã hội rất nghiêm trọng: làm tăng đáng kể chi phí cho hoạt động chăm sóc sức khỏe và giảm chất lượng điều trị, tăng nguy cơ xảy ra phản ứng có hại và làm cho bệnh nhân lệ thuộc quá mức vào thuốc.

Bộ Y tế đã có nhiều văn bản liên quan đến việc quản lý sử dụng thuốc trong bệnh viện. Việc sử dụng thuốc trong bệnh viện phải hợp lý, an toàn, có hiệu quả. Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện. Hội đồng thuốc và điều trị bệnh viện có chức năng tư vấn cho Giám đốc về sử dụng thuốc nhằm mục đích sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả, kinh tế.

Để quản lý sử dụng thuốc một cách hiệu quả cần có các phương pháp phân tích dữ liệu tổng hợp thuốc. Hội đồng thuốc và điều trị thông qua các dữ liệu này để quản lý và phát hiện các vấn đề sử dụng thuốc [9]. Các phương pháp đó bao gồm: - Phân tích ABC - Phân tích nhóm điều trị - Phân tích VEN 1. Phương pháp phân tích ABC * Khái niệm: Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện.

4 * Vai trò, ý nghĩa: Phân tích ABC là phương pháp để xác định và so sánh chi phí y tế trong hệ thống danh mục thuốc. Phân tích ABC sẽ cung cấp thông tin cơ bản để giảm thiểu chi phí và phân tích chi phí hiệu quả. Phân tích ABC cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với lượng lớn mà có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường. Thông tin được sử dụng để: - Lựa chọn những thuốc hoặc thay thế có chi phí thấp hơn.

- Tìm ra những liệu pháp điều trị để thay thế. - Thương lượng với nhà cung cấp hoặc tổ chức đấu thầu giữa các nhà cung cấp để mua được thuốc với giá thấp hơn. Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những điểm chưa hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật. Phân tích ABC có thể được dùng để đưa ra sự ưu tiên đối với các thuốc thuộc loại A trong việc đưa ra các quyết định lựa chọn và mua sắm thuốc [9].

* Ưu, nhược điểm: - Ưu điểm: Kết quả phân tích ABC sẽ là cơ sở khoa học để Hội đồng thuốc và Điều trị đề ra các chính sách, quy chế để quản lý và sử dụng hợp lý nhất và giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. - Nhược điểm: Phương pháp này không cung cấp được đủ thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau. Phương pháp phân tích nhóm điều trị Phân tích nhóm điều trị giúp chúng ta: - Xác định những nhóm điều trị có mức tiêu thụ thuốc cao nhất và chi phí nhiều nhất. - Dựa trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý.

5 - Xác định những thuốc bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức độ tiêu thụ không mang tính đại diện cho những ca bệnh cụ thể như sốt rét, sốt xuất huyết,… Hội đồng thuốc và Điều trị lựa chọn những thuốc có chi phí đạt hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và lựa chọn trong liệu pháp điều trị thay thế [5],[6]. Quy trình phân tích nhóm điều trị cũng giống như phân tích ABC. Tương tự như phân tích ABC, một số ít nhóm điều trị có chi phí cao chiếm phần lớn chi phí. Có thể tiến hành phân tích cụ thể hơn cho mỗi nhóm điều trị chi phí cao để xác định những thuốc đắt tiền và liệu pháp điều trị thay thế có chi phí hiệu quả cao.

Phương pháp phân tích VEN * Khái niệm: Phân tích VEN là phương pháp phổ biến giúp cho việc lựa chọn những thuốc cần ưu tiên để mua và dự trữ trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua tất cả các loại thuốc như mong muốn. Trong phân tích VEN, các thuốc được chia thành 3 hạng như sau Bảng 1. Phân loại các thuốc trong phân tích VEN Hạng mục thuốc Định nghĩa Là thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc Thuốc V (Vital quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám drugs) chữa bệnh Là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng Thuốc E hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình (Essential drugs) bệnh tật của bệnh viện Là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể Thuốc N (Non- tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn essential drugs) chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc * Vai trò, ý nghĩa: 6 - Phương pháp phân tích VEN giúp cho nhà quản lý bệnh viện đưa ra ưu tiên mua sắm và dự trữ thuốc. - Kết quả phân tích VEN giúp xác định những chính sách ưu tiên cho việc lựa chọn mua sắm, quản lý hàng tồn kho, sử dụng thuốc với giá cả phù hợp.

- Về lựa chọn thuốc: thuốc V, E nên ưu tiên được lựa chọn, đặc biệt trong trường hợp ngân sách hạn hẹp. - Về mua sắm thuốc: thuốc V, E cần được kiểm soát khi mua đủ số lượng cần thiết, giảm dự trữ thuốc nhóm N. Nếu ngân sách hạn hẹp thì việc sử dụng phân tích VEN được dùng để đảm bảo số lượng các thuốc V, E được mua đầy đủ trước tiên, sau đó lựa chọn nhà cung cấp để mua thuốc thiết yếu. - Về sử dụng: theo dõi và kiểm soát để đưa ra các kiến nghị sử dụng thuốc V,E hạn chế thuốc nhóm N.

- Về dự trữ: chú ý đặc biệt lưu trữ các thuốc V,E đảm bảo lượng tồn kho an toàn, tránh bị thiếu thuốc. - Tiêu chuẩn hướng dẫn phân tích VEN được trình bày trong bảng sau Bảng 1. Tiêu chuẩn để phân tích VEN theo WHO Đặc tính của thuốc và tình Sống còn (V) Thiết yếu (E) Không thiết trạng bệnh lý yếu (N) Mức độ nặng của bệnh Đe dọa sự sống (+) Thỉnh thoảng Hiếm Hiệu quả điều trị của thuốc Phòng ngừa bệnh nặng (+) (-) (-) Điều trị khỏi bệnh nặng (+) (+) (-) Điều trị bệnh nhẹ, điều trị (-) (+/-) (+) triệu chứng Có hiệu quả điều trị đã được Luôn luôn Thường Có thể chứng minh Không có hiệu quả điều trị Không Hiếm Có thể rõ ràng 7 * Ưu, nhược điểm: - Ưu điểm: Phân tích VEN cho phép so sánh những thuốc có hiệu lực điều trị và khả năng sử dụng khác nhau, khác với phân tích ABC và phân tích nhóm điều trị. Chỉ có thể so sánh những nhóm thuốc có cùng chung hiệu lực điều trị.

- Nhược điểm: Việc xếp loại các thuốc thuộc nhóm N thường dễ dàng nhưng lại khó khăn khi phân biệt giữa các nhóm thuốc V và E. Mặt khác, do sự phân loại các thuốc nhóm V,E,N đối với các cá nhân là khác nhau dẫn đến khó khăn trong việc thống nhất xếp nhóm và do vậy, các bệnh viện chuyên khoa thường nhận được sự đồng thuận cao hơn bệnh viện đa khoa. * Ứng dụng: Ứng dụng chính của phân tích VEN là xác định các chính sách ưu tiên khi tiến hành lựa chọn, mua sắm, sử dụng thuốc và quản lý tồn kho. Các thuốc V,E nên được ưu tiên trong lựa chọn, các thuốc N nên được quản lý việc sử dụng, tránh lạm dụng.

Phương pháp phân tích kết hợp ABC/VEN Sau khi hoàn thành phân tích VEN, cần phải so sánh giữa phân tích ABC và VEN để xác định xem có mối liên hệ giữa các thuốc có chi phí cao và các thuốc có ưu tiên hay không. Ma trận phân tích ABC/VEN được mô tả trong bảng 1.3 như sau Bảng 1.