ĐẶT VẤN ĐỀ Cuộc sống ngày càng một văn minh hơn, người dân cũng đã có nhiều kiến thức và nhận thức hơn trong việc bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cho bản thân cũng như cho gia đình của mình. Việc bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho người dân là một việc cần được chính quyền quan tâm vì sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi người, góp phần đảm bảo nguồn nhân lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Sự phát triển của ngành công nghiệp dược đã mang lại lợi ích to lớn cho xã hội: Thuốc được sản xuất với số lượng lớn, chất lượng tốt hơn và mạng lưới cung ứng thuốc phát triển rộng khắp làm giảm tình trạng khan hiếm thuốc. Tuy nhiên sự đa dạng của thuốc cũng gây ra nhiều khó khăn, lúng túng trong việc chọn lựa, sử dụng thuốc chữa bệnh trong các cơ sở y tế.
Bên cạnh đó, còn rất nhiều bất cập trong sử dụng thuốc tại các bệnh viện như: các thuốc không thiết yếu được sử dụng với tỉ lệ cao, lạm dụng kháng sinh, vitamin,. Việc dùng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý trong bệnh viện đã và đang là điều đáng lo ngại, là một trong những nguyên nhân làm tăng đáng kể chi phí cho người bệnh, giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, hơn nữa còn ảnh hưởng không nhỏ đến việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả [17]. Để tránh tình trạng dùng thuốc lãng phí, không hợp lý, Tổ chức y tế thế giới đã khuyến cáo các quốc gia thành lập Hội đồng thuốc và điều trị tại các bệnh viện. Hội đồng thuốc và điều trị đóng vai trò quan trọng trong hoạt động lựa chọn thuốc, xây dựng danh mục thuốc bệnh viện.
Đối với mỗi bệnh viện, một hệ thống danh mục thuốc có hiệu quả sẽ đem lại lợi ích rất lớn trong công tác khám, chữa bệnh. Từ đó giúp cho việc sử dụng thuốc cho người bệnh được hiệu quả nhất. Đã có nghiên cứu về phân tích thực trạng sử dụng thuốc tại bệnh viện y 1 dược cổ truyền tỉnh Hưng Yên năm 2018. Tuy nhiên, từ đó đến nay các quy định về cung ứng, quản lý sử dụng thuốc, mô hình bệnh tật thay đổi, lượng bệnh nhân đến khám tăng.
Vì vậy vấn đề đặt ra là danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện xây dựng đã hợp lý chưa? Danh mục thuốc có đáp ứng nhu cầu điều trị hay không, đặc biệt là thuốc phụ vụ việc điều trị kết hợp giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại? Để giải đáp những thắc mắc trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện y dược cổ truyền tỉnh Hưng Yên năm 2020” với các mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện y dược cổ truyền tỉnh Hưng Yên năm 2020. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện y dược cổ truyền tỉnh Hưng Yên năm 2020 theo phương pháp ABC, VEN và ABC/VEN. Từ đó đưa ra một số kiến nghị và đề xuất nhằm nâng cao và hoàn thiện hơn nữa công tác cung ứng thuốc cũng như sử dụng thuốc cho bệnh viện.
Danh mục thuốc bệnh viện 1. Khái niệm Danh mục thuốc bệnh viện là danh sách các thuốc đã được bệnh viện lựa chọn và phê duyệt để sử dụng, có vai trò rất quan trọng trong việc quản lý thuốc lưu hành trong bệnh viện; được xây dựng trên cơ sở Danh mục thuốc thiết yếu, Danh mục thuốc chủ yếu của Việt Nam và WHO hiện hành, đảm bảo các mục tiêu: - Sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả; - Đáp ứng yêu cầu điều trị cho người bệnh; - Đảm bảo quyền lợi về thuốc chữa bệnh cho người bệnh tham gia bảo hiểm y tế; - Phù hợp với khả năng kinh tế của người bệnh và khả năng chi trả của quỹ BHYT [1], [2]. Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc Căn cứ vào DMT thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu và các quy định sử dụng thuốc do Bộ Y tế ban hành, đồng thời căn cứ vào mô hình bệnh tật và kinh phí của bệnh viện [4][6]. Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT& ĐT) có nhiệm vụ giúp Giám đốc bệnh viện lựa chọn, xây dựng danh mục thuốc tại bệnh viện theo nguyên tắc sau: a) Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và khả năng kinh phí của bệnh viện chi trả cho thuốc dùng trong điều trị; b) Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; c) Căn cứ vào hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; d) Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; 3 e) Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu của Bộ y tế ban hành; Danh mục thuốc bệnh viện phải được rà soát, bổ sung, hiệu chỉnh hàng năm cho phù hợp với tình hình thực tế điều trị; 1.
Các tiêu chí lựa chọn thuốc Việc lựa chọn thuốc đưa vào DMT bệnh viện phải dựa trên những tiêu chí cụ thể do HĐT&ĐT xây dựng. Thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế đưa ra 7 tiêu chí lựa chọn thuốc bao gồm [4]: a) Thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng. b) Thuốc sẵn có ở dạng bào chế thích hợp đảm bảo sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định. c) Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về tiêu chí thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ thuật các yếu tố về hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng.
d) Đối với thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác nhau về dạng bào chế, cơ chế tác dụng, khi lựa chọn thuốc cần phân tích chi phí, hiệu quả giữa các thuốc với nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính đơn vị của từng thuốc. đ) Ưu tiên lựa chọn thuốc đơn chất, đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có thể vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất. e) Ưu tiên lựa chọn thuốc Generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược (BDG) hoặc nhà sản xuất cụ thể. Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào một số yếu tố khác như các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng.
Các bước xây dựng danh mục thuốc sử dụng trong bệnh viện Theo thông tư 21/2013/TT-BYT, các bước xây dựng danh mục thuốc trong bệnh viện được hướng dẫn như sau: Bước 1: Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC/VEN [4] nhằm xác định phần lớn ngân sách tập trung vào những thuốc nào và phát hiện các vấn đề trong sử dụng thuốc. Đồng thời, tiến hành thu thập thông tin về thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị trên các nguồn thông tin đáng tin cậy; Bước 2: Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; Bước 3: Xây dựng DMT và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và phân loại VEN; Bước 4: Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng danh mục (ví dụ như thuốc hạn chế sử dụng, thuốc cần hội chẩn, thuốc gây nghiện, hướng tâm thần. Tổ chức Y tế thế giới đã xây dựng một quy trình để xây dựng DMT trong bệnh viện bao gồm 4 giai đoạn với 19 bước [2]. Vai trò quan trọng của HĐT&ĐT thể hiện rõ trong từng giai đoạn, từng bước cụ thể của quy trình.
Các bước xây dựng và thực hiện DMT bệnh viện Giai đoạn 1: Quản lý hành chính Giới thiệu các khái niệm cần thiết để có được sự ủng hộ của Ban Bước 1 giám đốc bệnh viện Bước 2 Thành lập HĐT&ĐT Bước 3 Xây dựng các chính sách và quy trình Giai đoạn 2: Xây dựng danh mục thuốc Bước 4 Xây dựng hoặc lựa chọn các phác đồ điều trị 5 Bước 5 Thu thập các thông tin để đánh giá lại danh mục thuốc hiện tại Bước 6 Phân tích mô hình bệnh tật và tình hình sử dụng thuốc Đánh giá lại các nhóm thuốc và xây dựng phác thảo DMT bệnh Bước 7 viện Bước 8 Phê chuẩn DMT sử dụng tại bệnh viện Đào tạo cho nhân viên trong bệnh viện về DMT bệnh viện: Quy định và quá trình xây dựng, quy định bổ sung hoặc loại bỏ thuốc Bước 9 khỏi danh mục, quy định sử dụng thuốc không có trong danh mục và kê đơn thuốc generic. Giai đoạn 3: Xây dựng cẩm nang danh mục thuốc Bước 10 Quyết định xây dựng cẩm nang DMT Bước 11 Xây dựng các quy định và các thông tin trong cẩm nang Bước 12 Xây dựng các chuyên luận trong cẩm nang DMT Bước 13 Xây dựng các chuyên luận đặc biệt trong cẩm nang Bước 14 Xây dựng các hướng dẫn tra cứu cẩm nang Bước 15 In ấn và phát hành cẩm nang DMT Giai đoạn 4: Duy trì danh mục thuốc Bước 16 Xây dựng các hướng dẫn điều trị chuẩn Bước 17 Thiết kế và tiến hành điều tra sử dụng thuốc Bước 18 Thiết kế và tiến hành theo dõi các phản ứng có hại của thuốc Bước 19 Cập nhật các thuốc trong cẩm nang danh mục thuốc Bước 6 trong giai đoạn 2: “Phân tích mô hình bệnh tật và tình hình sử dụng thuốc” tương tự với Bước 1 trong các bước xây dựng danh mục thuốc theo hướng dẫn tại thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế. Theo cả hai hướng dẫn của WHO và Bộ Y tế, HĐT&ĐT cần tiến hành thu thập thông tin về tính hình sử dụng thuốc năm trước, tiến hành phân tích ABC-VEN, xác 6 định phần lớn ngân sách tập trung vào những thuốc nào và phát hiện các vấn đề trong sử dụng thuốc. Một số văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài - Luật Dược số 105/2016/QH13 ngày 06/4/2016 của Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Luật Dược quy định về chính sách của Nhà nước về dược và phát triển công nghiệp dược; hành nghề dược; kinh doanh dược.