ĐẶT VẤN ĐỀ Sử dụng thuốc thiếu hiệu quả, bất hợp lý nói chung và trong bệnh viện nói riêng đã và đang là vấn đề bất cập của nhiều quốc gia. Để hạn chế tình trạng trên, Tổ chức Y tế thế giới đã khuyến cáo các quốc gia thành lập Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) tại các bệnh viện, nhằm đảm bảo tăng cƣờng độ an toàn và hiệu quả sử dụng thuốc trong các bệnh viện. Ngày 08 tháng 8 năm 2013. Bộ Y tế đã ban hành Thông tƣ 21/TT-BYT quy định về tổ chức hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong Bệnh viện.
Bệnh viện đa khoa tỉnh Cao Bằng đã từng bƣớc triển khai, chấn chỉnh và thực hiện các biện pháp tăng cƣờng sử dụng thuốc hợp lý, an toàn trong điều trị và đã đạt đƣợc nhiều kết quả nhất định. Tuy vậy, công tác cung ứng thuốc và quản lý sử dụng thuốc của bệnh viện vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Từ trƣớc đến nay Bệnh viện đa khoa tỉnh Cao Bằng chƣa có đề tài nào đánh giá về “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện”. Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng danh mục thuốc hiện nay tại bệnh viện nhƣ thế nào ? và các thuốc đã đƣợc lựa chọn có hợp lý hay không ? Do đó, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu“Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa tỉnh Cao Bằng năm 2020” với mục tiêu sau: 1.Mô tả cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại bệnh viện đa khoa tỉnh Cao Bằng năm 2020.Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại bệnh viện đa khoa tỉnh Cao Bằng theo phương pháp ABC.
VEN và ma trận ABC/VEN.Khái quát về danh mục thuốc bệnh viện. Khái niệm về danh mục thuốc. Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc đƣợc sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và bác sĩ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. DMT của bệnh viện là một danh sách các thuốc đã đƣợc lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện [1][2].
DMT bệnh viện đƣợc xây dựng tốt sẽ mang lại những lợi ích sau [6][2]: - Loại bỏ đƣợc các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó có thể giảm đƣợc số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong. - Giảm số lƣợng và chi phí mua thuốc; sử dụng chi phí tiết kiệm đƣợc để mua các thuốc có chất lƣợng tốt, an toàn và hiệu quả hơn. Mỗi bệnh viện có DMT khác nhau, đƣợc xây dựng hàng năm theo nhu cầu điều trị hợp lý của các khoa lâm sàng. Xây dựng danh mục phù hợp sẽ góp phần rất lớn trong công tác điều trị.
quản lý của bệnh viện. Một danh mục thuốc có quá nhiều thuốc không cần thiết sẽ dẫn đến sử dụng lãng phí nguồn kinh phí của nhà nƣớc cũng nhƣ của bệnh nhân. Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc Căn cứ vào DMT thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu và các quy định sử dụng thuốc do Bộ Y tế ban hành, đồng thời căn cứ vào mô hình bệnh tật và kinh phí của bệnh viện [7]. Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT& ĐT) có nhiệm vụ giúp Giám đốc bệnh viện lựa chọn.
xây dựng danh mục thuốc tại bệnh viện theo nguyên tắc sau: - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và khả năng kinh phí của bệnh viện chi trả cho thuốc dùng trong điều trị; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; 2 - Cắn cứ vào hƣớng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; - Đáp ứng với các phƣơng pháp mới.,kỹ thuật mới trong điều trị; - Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu của Bộ y tế ban hành; - Danh mục thuốc bệnh viện phải đƣợc rà soát, bổ sung, hiệu chỉnh hàng năm cho phù hợp với tình hình thực tế điều trị. Các bước xây dựng danh mục thuốc a) Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trƣớc về số lƣợng và giá trị sử dụng, phân tích ABC/VEN [7]. thuốc kém chất lƣợng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị trên các nguồn thông tin đáng tin cậy; b) Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; c) Xây dựng DMT và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và phân loại VEN; d) Xây dựng các nội dung hƣớng dẫn sử dụng danh mục (ví dụ nhƣ thuốc hạn chế sử dụng, thuốc cần hội chẩn, thuốc gây nghiện. hƣớng tâm thần….
Tổng quan về một số phƣơng pháp phân tích dữ liệu sử dụng thuốc tại bệnh viện. Theo tổ chức Y tế thế giới, có 3 phƣơng pháp chính để làm rõ các vấn đề sử dụng thuốc tại bệnh viện mà HĐT&ĐT nên thƣờng xuyên sử dụng, đó là: - Thu thập thông tin ở mức độ cá thể: những dữ liệu này đƣợc thu thập từ ngƣời không kê đơn để có thể xác định đƣợc những vấn đề xung quanh liên quan đến sử dụng thuốc. Tuy nhiên nhƣợc điểm của phƣơng pháp này là 3 thƣờng không có đủ thông tin để có thể điều chỉnh thuốc sử dụng phù hợp với chẩn đoán. - Các phương pháp định tính: nhƣ tập trung thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu vấn đề và bộ câu hỏi sẽ là những công cụ hữu ích để xác định nguyên nhân của vấn đề sử dụng thuốc.
- Các phương pháp tổng hợp dữ liệu: phƣơng pháp này liên quan đến các dữ liệu tổng hợp mà không phải trên từng cá thể, và dữ liệu có thể thu thập dễ dàng, Phƣơng pháp xác định liều DDD, phân tích ABC và phân tích VEN…Những phƣơng pháp này sẽ đƣợc sử dụng để xác định các vấn đề lớn liên quan đến sử dụng thuốc. Trong số các phƣơng pháp trên, phân tích danh mục thuốc gồm phân tích ABC và phân tích VEN là giải pháp hữu ích và cần đƣợc áp dụng để xác định các vấn đề lớn liên quan đến sử dụng thuốc. Phƣơng pháp phân tích này sẽ trở thành công cụ cho HĐT&ĐT quản lý danh mục thuốc[2][7]. Để phân tích DMT đƣợc sử dụng tại bệnh viện thƣờng sử dụng các phƣơng pháp sau: 1.
Phương pháp phân tích ABC a/ Khái niệm phân tích ABC Phân tích ABC là phƣơng pháp phân tích tƣơng quan giữa lƣợng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn nhất trong chi phí dành cho mua thuốc bệnh viện [7]. b/ Các bước thực hiện Theo Thông tƣ số 21/2013/TT-BYT. ngày 08/08/ 2013 của Bộ Y tế quy định tổ chức hoạt động của HĐT& ĐT c/ Vai trò và ý nghĩa phân tích ABC: Phân tích ABC tạo ra cơ sở đƣa ra những quyết định quan trọng trong tồn trữ, mua sắm, lựa chọn nhà cung cấp. 4 - Cho thấy những thuốc đƣợc sử dụng thay thế với số lƣợng lớn mà chỉ có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trƣờng, đƣợc sử dụng để.
+ Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn + Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế Lƣợng giá mức độ tiêu thụ thuốc. phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những bất cập, chƣa hợp lý trong sử dụng thuốc. bằng cách so sánh lƣợng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật (ICD). - Xác định phƣơng thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện.
Tóm lại, phân tích ABC có ƣu điểm chính giúp xác định xem phần lớn ngân sách đƣợc chi trả cho những thuốc nào. Tuy nhiên, nhƣợc điểm của phân tích ABC: Không cung cấp đƣợc đầy đủ thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau. Phương pháp phân tích VEN - Khái niệm: Là phƣơng pháp giúp xác định ƣu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc nhƣ mong muốn [7]. Trong phân tích VEN, các thuốc đƣợc phân chia thành 03 nhóm cụ thể sau: + Thuốc V (Vital drugs): Là thuốc sống còn dùng trong trƣờng hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng.
nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh. chữa bệnh của bệnh viện. + Thuốc E (Essential drugs): Là thuốc thiết yếu dùng trong các trƣờng hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhƣng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện. + Thuốc N (Non-Essential drugs): Là thuốc không thiết yếu dùng trong các trƣờng hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi.
có thể bao gồm các thuốc 5 mà hiệu quả điều trị còn chƣa cao đƣợc khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tƣơng ứng với lợi ích lâm sàng của thuốc - Ý nghĩa của phân tích VEN: Phƣơng pháp phân tích VEN giúp cho việc lựa chọn những thuốc cần ƣu tiên việc lựa chọn mua thuốc và sử dụng trong hệ thống. quản lý hàng tồn kho và xác định sử dụng thuốc với giá cả phù hợp cụ thể. - Việc lựa chọn thuốc: Các thuốc V và E nên đƣợc đƣa ra ƣu tiên lựa chọn. Đặc biệt khi ngân sách hạn hẹp.
- Về mua sắm thuốc: Các thuốc V và E cần phải đƣợc kiểm soát thƣờng xuyên khi đặt hàng và dự trữ thƣờng xuyên các thuốc này và giảm dự trữ những thuốc không cần thiết. Nếu ngân sách không hạn hẹp thì việc sử dụng phân tích VEN đƣợc đảm bảo số lƣợng các thuốc V và E phải đƣợc mua đủ trƣớc tiên. Sau khi tiến hành phân tích thì sẽ lựa chọn nhà cung cấp đáng tin cậy để mua các thuốc thiết yếu. Đối với nhà cung cấp mới thì có thể thử bằng cách ký kết hợp đồng các thuốc không thiết yếu.
- Việc sử dụng thuốc: Từ kết quả phân tích VEN giúp đƣa ra các kiến nghị sử dụng thuốc V và E. xem xét lại vấn đề sử dụng quá nhiều các thuốc không thiết yếu. - Việc dự trữ thuốc: Chú ý đặc biệt lƣu trữ các thuốc hạng mục V. E để tránh hết kho.
Phương pháp phân tích ma trận ABC/VEN Khi phân tích VEN đã đƣợc thực hiện thì nên kết hợp với phân tích ABC để xác định mối quan hệ gữa các thuốc chi phí cao nhƣng có mức độ ƣu tiên thấp. Đặc biệt là hạn chế hoặc xóa bỏ các thuốc nhóm N nhƣng lại có chi phí cao ở nhóm A. Trong phân tích ABC sự kết hợp phân tích VEN và ABC sẽ tạo thành ma trận ABC/VEN.