Nguyễn Thu Phương: Phân Tích Danh Mục Thuốc Sử Dụng Tại Bệnh Viện C Thái Nguyên Năm 2020

Phân tích danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá tình… 110 trang · Trường Đại học Dược Hà Nội · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thu Phương
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Xuân Thắng
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức quản lý dược
• Đề tài: Phân Tích Danh Mục Thuốc Tại Bệnh Viện C Thái Nguyên Năm 2020
• Loại tài liệu: Luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Danh mục thuốc trong bệnh viện
• 1.2. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc
• 1.2.1. Phương pháp phân tích nhóm điều trị
• 1.2.2. Phương pháp phân tích ABC
• 1.2.3. Phương pháp phân tích VEN
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020

Phân tích danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá tình hình sử dụng thuốc và quản lý thuốc trong bệnh viện. Nghiên cứu này không chỉ giúp xác định cơ cấu thuốc mà còn đưa ra những khuyến nghị nhằm cải thiện hiệu quả sử dụng thuốc. Bệnh viện C Thái Nguyên, với quy mô lớn và số lượng bệnh nhân đông, cần có một danh mục thuốc hợp lý để đáp ứng nhu cầu điều trị. Việc phân tích này sẽ giúp bệnh viện tối ưu hóa việc cung ứng thuốc, đảm bảo chất lượng và an toàn cho người bệnh.

1.1. Tình hình sử dụng thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên

Tình hình sử dụng thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020 cho thấy sự đa dạng về loại thuốc và nhu cầu điều trị của bệnh nhân. Số liệu thống kê cho thấy bệnh viện đã sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau, từ thuốc hóa dược đến thuốc đông y. Việc phân tích này giúp xác định các nhóm thuốc nào được sử dụng nhiều nhất và có chi phí cao nhất, từ đó đưa ra các biện pháp cải tiến.

1.2. Vai trò của Hội đồng thuốc và điều trị

Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và quản lý danh mục thuốc tại bệnh viện. HĐT&ĐT có nhiệm vụ tư vấn cho Giám đốc bệnh viện về các vấn đề liên quan đến thuốc, đảm bảo rằng danh mục thuốc đáp ứng nhu cầu điều trị và phù hợp với mô hình bệnh tật của bệnh viện.

II. Những thách thức trong quản lý danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên

Quản lý danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên gặp phải nhiều thách thức, bao gồm sự đa dạng của thuốc, nhu cầu điều trị thay đổi và ngân sách hạn chế. Những thách thức này đòi hỏi bệnh viện phải có các phương pháp phân tích hiệu quả để đảm bảo rằng danh mục thuốc luôn đáp ứng nhu cầu thực tế. Việc phân tích này không chỉ giúp phát hiện các vấn đề trong sử dụng thuốc mà còn giúp tối ưu hóa chi phí.

2.1. Khó khăn trong việc lựa chọn thuốc

Việc lựa chọn thuốc phù hợp với nhu cầu điều trị là một thách thức lớn. Bệnh viện cần phải cân nhắc giữa chất lượng thuốc và chi phí, đồng thời đảm bảo rằng các thuốc được lựa chọn là an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân.

2.2. Ngân sách hạn chế và ảnh hưởng đến cung ứng thuốc

Ngân sách hạn chế là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến khả năng cung ứng thuốc tại bệnh viện. Điều này dẫn đến việc bệnh viện phải ưu tiên lựa chọn các thuốc thiết yếu, trong khi những thuốc không thiết yếu có thể bị loại bỏ khỏi danh mục.

III. Phương pháp phân tích danh mục thuốc hiệu quả tại bệnh viện C Thái Nguyên

Để quản lý danh mục thuốc hiệu quả, bệnh viện C Thái Nguyên đã áp dụng nhiều phương pháp phân tích khác nhau, bao gồm phân tích ABC, phân tích VEN và phân tích ma trận ABC/VEN. Những phương pháp này giúp bệnh viện xác định được các thuốc quan trọng và tối ưu hóa việc sử dụng thuốc.

3.1. Phân tích ABC trong quản lý thuốc

Phân tích ABC giúp bệnh viện xác định các thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách thuốc. Qua đó, bệnh viện có thể tập trung vào việc quản lý và tối ưu hóa các thuốc này, đảm bảo rằng chúng được sử dụng hiệu quả và tiết kiệm chi phí.

3.2. Phân tích VEN và tầm quan trọng của nó

Phân tích VEN giúp bệnh viện xác định các thuốc cần ưu tiên trong việc mua sắm và dự trữ. Các thuốc được phân loại thành nhóm V (Vital), E (Essential) và N (Non-Essential), từ đó giúp bệnh viện có kế hoạch mua sắm hợp lý.

IV. Kết quả nghiên cứu về danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020

Kết quả nghiên cứu cho thấy danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020 đã được xây dựng hợp lý, đáp ứng nhu cầu điều trị của bệnh nhân. Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề cần cải thiện, đặc biệt là trong việc quản lý và sử dụng thuốc. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có sự điều chỉnh trong danh mục thuốc để phù hợp hơn với mô hình bệnh tật và nhu cầu thực tế.

4.1. Cơ cấu danh mục thuốc theo nhóm tác dụng dược lý

Cơ cấu danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên cho thấy sự đa dạng về nhóm tác dụng dược lý. Các thuốc kháng sinh, thuốc điều trị ký sinh trùng và thuốc điều trị các bệnh lý khác đều có mặt trong danh mục, đảm bảo đáp ứng nhu cầu điều trị của bệnh nhân.

4.2. Đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc

Đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc cho thấy rằng nhiều thuốc trong danh mục đã được sử dụng hiệu quả, tuy nhiên vẫn cần có sự giám sát chặt chẽ để phát hiện và điều chỉnh kịp thời các vấn đề phát sinh trong quá trình sử dụng.

V. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai của danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc phân tích danh mục thuốc tại bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020 đã mang lại nhiều giá trị. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc, bệnh viện cần tiếp tục cải tiến quy trình xây dựng và quản lý danh mục thuốc. Các khuyến nghị bao gồm việc tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế về quản lý thuốc và áp dụng các công nghệ mới trong quản lý thuốc.

5.1. Đề xuất cải tiến quy trình quản lý thuốc

Đề xuất cải tiến quy trình quản lý thuốc bao gồm việc áp dụng các phần mềm quản lý thuốc hiện đại, giúp theo dõi tình hình sử dụng thuốc và ngân sách một cách hiệu quả hơn.

5.2. Tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế

Tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế về quản lý thuốc và cập nhật các kiến thức mới về thuốc sẽ giúp nâng cao chất lượng sử dụng thuốc tại bệnh viện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý danh mục thuốc và tối ưu hóa chi phí điều trị là bài toán sống còn đối với các cơ sở khám chữa bệnh công lập trong bối cảnh tự chủ tài chính. Theo thống kê của ngành y tế, chi phí tiền thuốc thường chiếm từ 40% đến 60% tổng ngân sách hoạt động của bệnh viện tại các quốc gia đang phát triển và chiếm trên 60% tổng chi của quỹ Bảo hiểm Y tế tại Việt Nam. Bệnh viện C Thái Nguyên là bệnh viện đa khoa hạng I tuyến tỉnh với quy mô 700 giường bệnh theo kế hoạch, thực kê 900 giường, gồm 31 khoa phòng, đạt công suất sử dụng giường bệnh lên đến 114,2%. Mỗi ngày, bệnh viện tiếp nhận trên 500 lượt khám ngoại trú và điều trị nội trú cho khoảng 800 người bệnh, với kinh phí chi mua thuốc hàng năm vượt mức 37 tỷ đồng.

Vấn đề đặt ra là việc lựa chọn và xây dựng danh mục thuốc đã thực sự tối ưu, đáp ứng sát mô hình bệnh tật và sử dụng nguồn ngân sách hiệu quả hay chưa. Nghiên cứu của học viên Nguyễn Thu Phương dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Đỗ Xuân Thắng tại Trường Đại học Dược Hà Nội tập trung giải quyết mục tiêu: mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020 và phân tích danh mục theo các phương pháp phân tích nhóm điều trị, phân tích ABC, phân tích VEN cùng ma trận kết hợp ABC/VEN.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ 481 khoản mục thuốc hóa dược và thuốc đông y, dược liệu đã tiêu thụ trong năm 2020 với tổng giá trị sử dụng đạt 36,908 tỷ đồng. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện tái cấu trúc danh mục, loại bỏ các thuốc kém hiệu quả kinh tế và xây dựng kế hoạch cung ứng thuốc an toàn, hợp lý trong các năm tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý kinh tế dược và các hướng dẫn chuyên môn chuẩn mực của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng Bộ Y tế Việt Nam. Ba mô hình lý thuyết cốt lõi được áp dụng gồm:

1. Phương pháp phân tích nhóm điều trị: Phân loại thuốc theo hệ thống tác dụng dược lý nhằm xác định các nhóm bệnh lý tiêu tốn nhiều ngân sách nhất, đối chiếu trực tiếp với mô hình bệnh tật theo bảng phân loại quốc tế ICD-10 quy định tại Quyết định 3870/QĐ-BYT.
2. Phương pháp phân tích ABC: Dựa trên nguyên lý Pareto (quy luật 80/20), phân chia danh mục thuốc thành 3 hạng ngân sách: Hạng A (chiếm 75-80% giá trị tiền thuốc nhưng chỉ chiếm 10-20% số khoản mục), Hạng B (chiếm 15-20% giá trị, khoảng 10-20% số khoản mục) và Hạng C (chiếm 5-10% giá trị, chiếm 60-80% số khoản mục).
3. Phương pháp phân tích VEN và Ma trận ABC/VEN: Xếp loại thuốc theo mức độ ưu tiên lâm sàng thành 3 nhóm: Thuốc V (Vital - Sống còn cho cấp cứu, hồi sức), Thuốc E (Essential - Thiết yếu điều trị bệnh lý thường gặp) và Thuốc N (Non-Essential - Không thiết yếu, hỗ trợ điều trị triệu chứng nhẹ). Khi lồng ghép với phân tích ABC, ma trận tạo ra 9 phân nhóm và được chia thành 3 nhóm quản lý: Nhóm I (AV, AE, AN, BV, CV) cần giám sát chặt chẽ nhất; Nhóm II (BE, BN, CE) cần kiểm soát định kỳ; Nhóm III (CN) xem xét loại bỏ hoặc tinh giản.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật định khung gồm: Thông tư 21/2013/TT-BYT quy định hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị, Thông tư 30/2018/TT-BYT quy định danh mục thuốc hóa dược thanh toán bảo hiểm y tế, Thông tư 05/2015/TT-BYT về thuốc đông y, dược liệu, Thông tư 03/2019/TT-BYT về danh mục thuốc sản xuất trong nước và Quyết định 708/QĐ-BYT, Quyết định 772/QĐ-BYT về quản lý sử dụng kháng sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang bằng phương pháp hồi cứu dữ liệu. Toàn bộ thông tin sử dụng thuốc được trích xuất từ phần mềm quản lý Khoa Dược và báo cáo tiêu thụ thuốc của Bệnh viện C Thái Nguyên trong thời gian 12 tháng, từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2020. Thời gian triển khai phân tích và hoàn thiện đề tài từ ngày 03/01/2022 đến ngày 03/05/2022.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ 481 khoản mục thuốc đã sử dụng thực tế tại bệnh viện trong năm 2020, bao gồm 468 khoản mục thuốc hóa dược và 13 khoản mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu với tổng giá trị 36.301.000.000 VNĐ. Nghiên cứu chọn mẫu toàn bộ thay vì lấy mẫu đại diện nhằm đảm bảo tính chính xác tuyệt đối, bao quát 100% ngân sách và loại trừ sai số chọn mẫu.

Dữ liệu được xử lý, làm sạch qua 3 bước trên phần mềm Microsoft Excel: lập bảng kê chi tiết từng sản phẩm, tính toán giá trị sử dụng bằng công thức đơn giá nhân số lượng tiêu thụ, và phân loại tự động theo 10 biến số nghiên cứu (nguồn gốc, tác dụng dược lý, đường dùng, đơn/đa thành phần, biệt dược gốc/generic, phân hạng ABC/VEN). Lý do lựa chọn kết hợp phân tích ABC/VEN là vì phương pháp này cho phép phát hiện chính xác các thuốc không thiết yếu nhưng chiếm ngân sách cao (nhóm AN, BN), tạo đòn bẩy cắt giảm chi phí hiệu quả nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu tổng hợp về danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện C Thái Nguyên năm 2020 mang lại nhiều phát hiện quan trọng:

1. Cơ cấu phân theo nguồn gốc thuốc: Thuốc hóa dược chiếm ưu thế áp đảo với 468 khoản mục (tỷ lệ 97,30%), tiêu tốn 36.393 triệu đồng, tương đương 98,60% tổng kinh phí. Trong khi đó, thuốc đông y và thuốc từ dược liệu chỉ có 13 khoản mục (chiếm 2,70%), giá trị sử dụng đạt 514,9 triệu đồng, chiếm vỏn vẹn 1,40% tổng chi phí.
2. Cơ cấu theo nhóm tác dụng dược lý: Trong số 22 nhóm thuốc hóa dược được sử dụng, nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn (chủ yếu là kháng sinh) chiếm tỷ trọng ngân sách lớn nhất với 87 khoản mục (18,09% số khoản mục) nhưng chiếm tới 14.559 triệu đồng, tương đương 40,11% tổng giá trị tiền thuốc toàn viện. Đứng thứ hai là nhóm thuốc tim mạch với 71 khoản mục (14,76% số khoản mục), giá trị đạt 4.571 triệu đồng (chiếm 12,68%). Đứng thứ ba là nhóm dung dịch điều chỉnh nước, điện giải và dịch truyền với 27 khoản mục (5,61%), giá trị 3.431 triệu đồng (chiếm 8,34%). Ba nhóm thuốc này gộp lại đã chiếm tới 61,13% tổng chi phí tiền thuốc của toàn bệnh viện.
3. Độ tương quan với mô hình bệnh tật: Mô hình bệnh tật năm 2020 tại Bệnh viện C Thái Nguyên ghi nhận bệnh lý hệ tuần hoàn chiếm tỷ lệ cao nhất (19,23%), tiếp đến là bệnh lý hệ hô hấp (13,63%) và bệnh nội tiết, chuyển hóa (12,68%). Cơ cấu thuốc đã phản ánh tương đối phù hợp với tỷ lệ điều trị các bệnh mãn tính (tim mạch xếp thứ hai về chi phí), tuy nhiên chi phí kháng sinh lên tới 40,11% cho thấy tình trạng sử dụng kháng sinh phổ rộng liều cao vẫn ở mức rất đáng lưu tâm.
4. Phân tích ABC/VEN và Ma trận: Kết quả phân tích chỉ ra nhóm thuốc hạng A chiếm khoảng 80% tổng giá trị sử dụng nhưng chỉ tập trung ở khoảng 18-20% số khoản mục. Sự xuất hiện của các thuốc nhóm AN (thuốc không thiết yếu nhưng chi phí hạng A) và BN (thuốc không thiết yếu chi phí hạng B) là những điểm rò rỉ ngân sách cần kiểm soát ngay lập tức.

Thảo luận kết quả

Cơ cấu chi phí thuốc tại Bệnh viện C Thái Nguyên phản ánh rõ nét đặc trưng của một bệnh viện đa khoa hạng I tuyến cuối của tỉnh, nơi tiếp nhận nhiều bệnh nhân cao tuổi, bệnh nặng với nhiều bệnh lý phối hợp phức tạp. Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng chi phí của 22 nhóm dược lý, biểu đồ đường cong tích lũy Pareto trong phân tích ABC và bảng ma trận 9 ô ABC/VEN giúp làm nổi bật mối tương quan giữa chi phí tài chính và mức độ ưu tiên điều trị.

Khi so sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh lân cận, tỷ trọng chi phí nhóm thuốc kháng sinh tại Bệnh viện C Thái Nguyên (40,11%) cao hơn đáng kể so với Bệnh viện Đa khoa tỉnh Tuyên Quang năm 2019 (34,48%), Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lào Cai năm 2019 (29,14%) và Bệnh viện Đa khoa tỉnh Điện Biên năm 2019 (24,05%). Nguyên nhân xuất phát từ việc bệnh viện có nhiều khoa điều trị can thiệp chuyên sâu, hồi sức cấp cứu và ngoại khoa, đồng thời áp lực đề kháng kháng sinh tại địa phương đòi hỏi phải phối hợp các dòng kháng sinh thế hệ mới có giá thành cao. Việc nhóm thuốc đông y chỉ chiếm 1,40% giá trị cũng cho thấy tiềm năng kết hợp y học cổ truyền và hiện đại tại bệnh viện vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, đề tài đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm hoàn thiện danh mục thuốc:

1. Tái cơ cấu và tối ưu hóa danh mục thuốc thông qua Hội đồng Thuốc và Điều trị:
   • Chủ thể thực hiện: Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp cùng Khoa Dược.
   • Hành động: Rà soát, đánh giá lại toàn bộ các thuốc thuộc phân nhóm AN và BN trong ma trận ABC/VEN; thay thế dần các thuốc biệt dược có giá thành cao bằng các thuốc generic nhóm 1, nhóm 2 đạt tiêu chuẩn tương đương sinh học.
   • Mục tiêu và Thời gian: Cắt giảm từ 5% đến 10% chi phí sử dụng cho các thuốc nhóm không thiết yếu (nhóm N) trong chu kỳ 6 tháng đầu năm kế hoạch.
2. Triển khai mạnh mẽ Chương trình Quản lý Sử dụng Kháng sinh (AMS):
   • Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Kháng sinh, Dược sĩ lâm sàng và Bác sĩ điều trị các khoa lâm sàng.
   • Hành động: Thiết lập quy trình phê duyệt trước khi kê đơn đối với các kháng sinh dự trữ, kháng sinh hạn chế theo Quyết định 708/QĐ-BYT và Quyết định 772/QĐ-BYT; đẩy mạnh nuôi cấy vi sinh và kháng sinh đồ.
   • Mục tiêu và Thời gian: Giảm tỷ trọng chi phí thuốc kháng sinh từ mức 40,11% xuống dưới 35% tổng kinh phí tiền thuốc trong vòng 12 tháng.
3. Tăng cường tỷ lệ mua sắm thuốc sản xuất trong nước theo Thông tư 03/2019/TT-BYT:
   • Chủ thể thực hiện: Tổ chuyên gia đấu thầu và Khoa Dược.
   • Hành động: Ưu tiên lựa chọn các mặt hàng thuốc sản xuất trong nước đã được chứng minh tương đương điều trị và có giá thành cạnh tranh theo đúng chủ trương của đề án Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam.
   • Mục tiêu và Thời gian: Nâng tỷ trọng giá trị thuốc sản xuất trong nước lên trên 60% trong gói thầu cung ứng thuốc năm tiếp theo.
4. Nâng cao vai trò Dược lâm sàng và ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm soát kê đơn:
   • Chủ thể thực hiện: Tổ Dược lâm sàng kết hợp cùng Phòng Công nghệ thông tin.
   • Hành động: Cài đặt thuật toán cảnh báo tương tác thuốc, kiểm soát liều lượng và chỉ định của các thuốc nhóm A trên phần mềm quản lý bệnh viện (HIS); tổ chức bình đơn thuốc định kỳ hàng tháng.
   • Mục tiêu và Thời gian: Đạt 100% bệnh án nội trú sử dụng thuốc nhóm A và kháng sinh phổ rộng được Dược sĩ lâm sàng rà soát, can thiệp kịp thời ngay trong quý đầu tiên áp dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp nguồn tài liệu học thuật và cẩm nang ứng dụng thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc & Điều trị tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến huyện: Giúp lãnh đạo bệnh viện nắm bắt phương pháp đánh giá thực trạng phân bổ ngân sách dược, từ đó xây dựng danh mục thuốc đấu thầu hàng năm khoa học, cân đối giữa hiệu quả điều trị và khả năng chi trả.
2. Trưởng Khoa Dược, Dược sĩ phụ trách công tác đấu thầu và quản lý kho dược: Cung cấp quy trình 7 bước phân tích ABC và 6 bước phân tích VEN cụ thể, hỗ trợ đắc lực trong việc lập kế hoạch dự trù số lượng, xác định mức dự trữ an toàn cho nhóm thuốc V, E và tránh đọng vốn ở nhóm thuốc N.
3. Học viên sau đại học, Dược sĩ chuyên khoa I, chuyên khoa II và sinh viên ngành Dược: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu tổ chức quản lý dược, kỹ thuật xử lý dữ liệu hồi cứu và cách tích hợp các văn bản pháp quy vào nghiên cứu y tế công cộng.
4. Cơ quan Bảo hiểm Xã hội và Sở Y tế địa phương: Cung cấp góc nhìn thực chứng về cơ cấu sử dụng thuốc tại bệnh viện hạng I, hỗ trợ công tác giám định thanh toán bảo hiểm y tế và hoạch định chính sách phân bổ ngân sách khám chữa bệnh tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp ma trận ABC/VEN mang lại lợi ích cụ thể gì cho việc quản lý tài chính bệnh viện? Ma trận ABC/VEN giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị phân định chính xác nhóm thuốc cần ưu tiên giám sát. Cụ thể, ma trận chỉ ra các thuốc nhóm AN (không thiết yếu nhưng chiếm chi phí cao) để cắt giảm hoặc thay thế bằng thuốc generic tương đương, giúp tiết kiệm hàng trăm triệu đồng ngân sách mà không làm suy giảm chất lượng điều trị.

2. Tại sao nhóm thuốc kháng sinh lại chiếm tới 40,11% tổng chi phí tại Bệnh viện C Thái Nguyên? Tỷ lệ này xuất phát từ đặc thù bệnh viện đa khoa hạng I tiếp nhận nhiều ca nhiễm khuẩn hô hấp, tiêu hóa nặng và bệnh nhân ngoại khoa hậu phẫu. Ngoài ra, việc sử dụng các kháng sinh nhóm Beta-lactam kết hợp chất ức chế men hoặc kháng sinh thế hệ mới có đơn giá cao đã đẩy tỷ trọng chi phí lên mức 14.559 triệu đồng.

3. Làm thế nào để phân loại chính xác một thuốc vào nhóm V, E hoặc N trong điều kiện thực tế? Việc phân loại dựa trên sự đồng thuận của Hội đồng Thuốc và Điều trị, đối chiếu giữa phác đồ điều trị chuẩn của Bộ Y tế và mô hình bệnh tật thực tế. Thuốc V là thuốc sống còn không thể thay thế trong cấp cứu; thuốc E điều trị các bệnh phổ biến; thuốc N là thuốc hỗ trợ hoặc bệnh nhẹ có thể thay thế bằng liệu pháp khác.

4. Vì sao tỷ trọng thuốc đông y và dược liệu tại bệnh viện chỉ đạt 1,40% giá trị sử dụng? Do đặc thù bệnh viện tập trung vào điều trị can thiệp cấp tính và bệnh lý nặng đòi hỏi thuốc hóa dược tác dụng nhanh. Danh mục thuốc đông y năm 2020 chỉ có 13 khoản mục, chủ yếu thuộc nhóm thanh nhiệt giải độc và khu phong trừ thấp, chưa phát triển mạnh các chế phẩm chuyên khoa sâu.

5. Luận văn đã áp dụng Thông tư 03/2019/TT-BYT vào đánh giá cơ cấu thuốc như thế nào? Tác giả đã đối chiếu toàn bộ các mặt hàng thuốc nhập khẩu trong danh mục với 640 thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu điều trị theo Thông tư 03/2019/TT-BYT. Phân tích này chỉ ra các khoản mục thuốc nhập khẩu có thể thay thế bằng thuốc nội địa nhằm giảm chi phí cho quỹ BHYT và người bệnh.

Kết luận

Đề tài luận văn của học viên Nguyễn Thu Phương đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu và để lại những dấu ấn học thuật nổi bật:

• Bức tranh toàn cảnh về ngân sách dược: Phân tích chi tiết 481 khoản mục thuốc với tổng giá trị 36,908 tỷ đồng, khẳng định vai trò chủ đạo của thuốc hóa dược (chiếm 98,60% giá trị).
• Nhận diện trọng tâm chi phí: Nhóm thuốc chống nhiễm khuẩn (40,11%) và tim mạch (12,68%) là hai nhóm tiêu tốn nhiều ngân sách nhất, phản ánh sát mô hình bệnh tật hệ hô hấp và tuần hoàn tại đơn vị.
• Ứng dụng thành công công cụ ABC/VEN: Thiết lập ma trận 9 ô giúp nhận diện chính xác các điểm rò rỉ tài chính ở nhóm thuốc AN và BN để tái cấu trúc danh mục.
• Tính thực tiễn và khả thi: Đưa ra 4 nhóm giải pháp có lộ trình rõ ràng, gắn liền với việc tuân thủ các Thông tư 21/2013, Thông tư 30/2018 và Thông tư 03/2019 của Bộ Y tế.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo: Đặt nền móng cho các nghiên cứu can thiệp dược lâm sàng và đánh giá chi phí - hiệu quả của các phác đồ kháng sinh trong giai đoạn 2021-2025.

Bệnh viện C Thái Nguyên và các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh cần nhanh chóng ứng dụng bộ công cụ phân tích ABC/VEN vào kỳ họp Hội đồng Thuốc và Điều trị định kỳ nhằm tối ưu hóa danh mục thuốc, nâng cao chất lượng điều trị và đảm bảo an toàn tài chính y tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Danh mục thuốc trong bệnh viện Lựa chọn thuốc là khâu đầu tiên và là công việc quan trọng trong chu trình cung ứng thuốc, là việc xác định chủng loại và số lượng thuốc để có được danh mục thuốc (DMT) hợp lý, phù hợp với mô hình bệnh tật (MHBT), là cơ sở cho sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả và kinh tế góp phần nâng cao hiệu quả khám chữa bệnh. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: MHBT, phác đồ điều trị chuẩn, kinh phí quốc gia, khả năng chi trả của bệnh nhân, trang thiết bị điều trị, kinh nghiệm và trình độ của đội ngũ cán bộ y tế, các yếu tố môi trường và địa lý, thực tế sử dụng của năm trước. Mỗi bệnh viện sẽ xây dựng một DMT đặc thù riêng cho mình, Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) có chức năng tư vấn cho Giám đốc bệnh viện về các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc của bệnh viện, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong bệnh viện [6].

HĐT&ĐT đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng DMT, trước khi xây dựng DMT, HĐT&ĐT phải lấy ý kiến đóng góp của các khoa phòng. DMT là danh mục những loại thuốc cần thiết thỏa mãn nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh và thực hiện y học dự phòng của bệnh viện, phù hợp với mô hình bệnh tật (MHBT), kỹ thuật điều trị và bảo quản, khả năng tài chính của từng bệnh viện và khả năng chi trả của người bệnh. Những loại thuốc này trong một phạm vi thời gian, không gian, trình độ xã hội, khoa học kỹ thuật luôn có sẵn bất cứ lúc nào với số lượng cần thiết, chất lượng tốt, dạng bào chế thích hợp, giá cả hợp lý [1]. Việc xây dựng DMT phù hợp sẽ mang lại rất nhiều lợi ích, đảm bảo thuốc có hiệu quả điều trị, với chất lượng tốt và chi phí hợp lý đồng thời loại bỏ các thuốc không an toàn và hiệu quả không cao, làm giảm những nguy cơ về sức khỏe và lãng phí trong quá trình sử dụng thuốc.

3 Căn cứ vào DMT thiết yếu, DMT chủ yếu và các quy định về sử dụng DMT do BYT ban hành, đồng thời căn cứ vào mô hình bệnh tật và kinh phí của bệnh viện, HĐT&ĐT có nhiệm vụ giúp Giám đốc bệnh viện lựa chọn, xây dựng DMT bệnh viện theo nguyên tắc: - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; - Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; - Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; - Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; - Thống nhất với DMT thiết yếu, DMT chủ yếu do BYT ban hành; - Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước [6]. DMT sử dụng trong bệnh viện là cơ sở để đảm bảo cung ứng thuốc chủ động, có kế hoạch nhằm phục vụ cho nhu cầu điều trị hợp lý, an toàn, hiệu quả. DMT bệnh viện được xây dựng hàng năm và có thể bổ sung hoặc loại bỏ thuốc trong các kỳ họp của HĐT&ĐT [1]. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc Để quản lý sử dụng thuốc một cách hiệu quả cần có các phương pháp phân tích dữ liệu tổng hợp sử dụng thuốc.

HĐT&ĐT thông qua các dữ liệu này để quản lý và phát hiện các vấn đề về sử dụng thuốc, từ đó làm căn cứ xây dựng DMT năm tiếp theo hợp lý hơn cũng như có các biện pháp cải tiến nâng cao chất lượng sử dụng thuốc. Một số công cụ để đánh giá thực trạng vấn đề sử dụng thuốc trong bệnh viện hiện nay là phương pháp phân tích sử dụng thuốc theo nhóm điều trị, phân tích ABC, phân tích VEN. Phương pháp phân tích nhóm điều trị a) Khái niệm: là phương pháp phân tích việc sử dụng thuốc dựa vào đánh giá số lượng sử dụng và giá trị tiền thuốc của các nhóm điều trị [6]. 4 b) Vai trò và ý nghĩa: + Giúp xác định các nhóm điều trị có lượng tiêu thụ, chi phí cao nhất.

+ Trên cơ sở thông tin về mô hình bệnh tật (MHBT), xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý, xác định những thuốc bị lạm dụng hoặc mức tiêu thụ không mang tính đại diện. + Giúp HĐT&ĐT lựa chọn các thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và lựa chọn thuốc cho các liệu pháp điều trị thay thế [6]. c) Các bước thực hiện: - Sử dụng dữ liệu thống kê chi phí sử dụng, % chi phí của từng thuốc sử dụng trên tổng chi phí sử dụng thuốc toàn viện. - Phân loại nhóm điều trị cho từng thuốc: phân loại này có thể dựa vào phân loại trong Danh mục thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hoặc theo các tài liệu tham khảo khác như hệ thống phân loại Dược lý - Điều trị của hiệp hội Dược thư bệnh viện của Mỹ (AHFS) hoặc hệ thống phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học (ATC) của Tổ chức Y tế thế giới … Trong đề tài này chúng tôi phân tích nhóm tác dụng dược lý theo Thông tư 30/2018/TT- BYT, ngày 17/11/2014 của Bộ Y tế ban hành Danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế [14] và Thông tư 05/2015/TT-BYT, ngày 17/03/2015 của Bộ Y tế Ban hành Danh mục thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ bảo hiểm y tế [8].

- Tổng hợp chi phí, phần trăm chi phí các thuốc trong mỗi nhóm thuốc, từ đó xác định tình hình kê đơn thuốc thực tế đang tập trung vào những nhóm thuốc nào thông qua việc xác định nhóm điều trị nào chiếm chi phí lớn nhất. - Đối chiếu với mô hình bệnh tật, từ đó phân tích đánh giá tính hợp lý của mối tương quan giữa các nhóm thuốc sử dụng trong điều trị và mô hình bệnh tật thực tế tại bệnh viện. 5 Ý nghĩa: Phương pháp phân tích nhóm điều trị giúp xác định những nhóm điều trị có mức tiêu thụ thuốc cao nhất và chi phí nhiều nhất. Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý.

Xác định những thuốc đã bị lạm dụng hoặc những thuốc mà mức tiêu thụ không mang tính đại diện cho những ca bệnh cụ thể ví dụ sốt rét và sốt xuất huyết. HĐT&ĐT lựa chọn những thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và thuốc lựa chọn trong liệu pháp điều trị thay thế. Phương pháp phân tích ABC a) Khái niệm phân tích ABC Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện [6]. c) Vai trò và ý nghĩa phân tích ABC Từ phân tích ABC có thể chỉ ra các thuốc được sử dụng nhiều mà thuốc thay thế có giá thấp hơn sẵn có trong danh mục hoặc trên thị trường, có thể lựa chọn các thuốc thay thế có chỉ số chi phí - hiệu quả tốt hơn, hoặc xác định các liệu pháp điều trị thay thế phù hợp với nhu cầu của đơn vị.

- Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với lượng lớn mà có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường, được sử dụng để: + Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn. + Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế. Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những chưa hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật. Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện.

Tóm lại, phân tích ABC có ưu điểm chính giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. 6 Tuy nhiên, nhược điểm của phân tích ABC: Không cung cấp được đầy đủ thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau. Phương pháp phân tích VEN a) Khái niệm về phân tích VEN Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn[6].Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia thành 3 nhóm cụ thể như sau: - Thuốc V (Vital drugs): Là thuốc sống còn dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện. - Thuốc E (Essential drugs): Là thuốc thiết yếu dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện.

- Thuốc N (Non-Essential drugs): Là thuốc không thiết yếu dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc. c) Ý nghĩa của phân tích VEN Phương pháp phân tích VEN giúp cho bộ phận quản lý trực tiếp của bệnh viện lựa chọn những thuốc cần ưu tiên để mua sử dụng và dự trữ trong bệnh viện. Kết quả phân tích VEN giúp xác định những chính sách ưu tiên việc lựa chọn, mua thuốc và sử dụng trong hệ thống, quản lý hàng tồn kho và xác định sử dụng thuốc với giá cả phù hợp, cụ thể: - Về lựa chọn thuốc: Các thuốc V và E nên được đưa ra ưu tiên lựa chọn, đặc biệt là khi ngân sách hạn hẹp. 7 - Về mua sắm thuốc: Các thuốc V và E cần phải được kiểm soát thường xuyên khi đặt hàng và dự trữ thường xuyên các thuốc này và giảm dự trữ những thuốc không cần thiết.

Nếu ngân sách bệnh viện không hạn hẹp, thì việc sử dụng phân tích VEN được dùng để đảm bảo số lượng các thuốc V và E phải được mua đầy đủ trước tiên. Sau khi tiến hành phân tích thì sẽ lựa chọn nhà cung cấp đáng tin cậy để mua các thuốc thiết yếu. Đối với nhà cung cấp mới thì có thể thử bằng cách ký kết hợp đồng các thuốc không thiết yếu.