Chương 1: Giới thiệu đề tài 5 CHƯƠNG 2.1 Khái niệm, hình thức, trình tự và vai trò của đấu thầu trong xây dựng 2.1 Những khái niệm chủ yếu dùng trong đấu thầu Khái niệm và bản chất của đấu thầu Có rất nhiều khái niệm khác nhau về đấu thầu, đứng trên mỗi góc độ khác nhau sẽ có những cách nhìn khác nhau về đấu thầu trong xây dựng cơ bản. Theo Nghị định số 88/2003/NĐ - CP và Nghị định 14/2004/NĐ - CP của Chính phủ thì: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu trên cơ sở cạnh tranh giữa các nhà thầu” [8]. Đứng trên góc độ quản lý nhà nước: Đấu thầu là một phương thức quản lý thực hiện dự án đầu tư mà thông qua đó lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu trên cơ sở cạnh tranh giữa các nhà thầu. Đứng trên góc độ nhà thầu: Đấu thầu là một hình thức kinh doanh mà thông qua đó nhà thầu nhận được cơ hội nhận thầu khảo sát thiết kế, mua sắm máy móc thiết bị và xây lắp công trình.
Từ những góc độ trên có thể thấy được thực chất của đấu thầu thể hiện ở các khía cạnh sau: - Thứ nhất: Đấu thầu là việc tổ chức hoạt động cạnh tranh trên hai phương diện: + Cạnh tranh giữa bên mời thầu và nhà thầu. + Cạnh tranh giữa các nhà thầu. Các quan hệ cạnh tranh này xuất phát từ quan hệ mua bán bởi vì đấu thầu thực chất là hoạt động mua bán và ở đây người mua là chủ đầu tư và người bán là các nhà thầu. Tuy nhiên, hoạt động mua bán này khác với hoạt động mua bán thông thường ở chỗ tính chất hàng hoá của sản phẩm xây dựng thể hiện không rõ do việc tiêu thụ diễn ra trước khi có sản phẩm và thực hiện theo dự toán.
Mặt khác hoạt động mua bán này diễn ra chỉ với một người mua và nhiều người bán nên giữa những người bán phải cạnh tranh với nhau để bán được sản phẩm của mình. Kết quả là thông qua việc tổ Chương 2: Cơ sở lý thuyết 6 chức hoạt động cạnh tranh sẽ hình thành giá thầu hay giá dự toán công trình. - Thứ hai: doanh nghiệp còn là việc ứng dụng phương thức xét hiệu quả kinh tế trong việc lựa chọn đơn vị thi công xây dựng. Phương pháp này đòi hỏi việc so sánh, đánh giá giữa các nhà thầu phải diễn ra theo một quy trình và căn cứ vào một hệ thống tiêu chuẩn nhất định.
Một số khái niệm có liên quan đến đấu thầu Để nghiên cứu và tìm hiểu vấn đề đấu thầu, chúng ta thống nhất một số khái niệm thường dùng, đây là những thuật ngữ được giải thích theo điều lệ quản lý đầu tư và xây dựng (Ban hành theo số 88/2003/NĐ - CP và Nghị định 14/2004/NĐ - CP của Chính phủ) [8]. + Dự án đầu tư: là tập hợp những đề xuất về việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng hay cải tiến những đối tượng nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng, cải tiến hay nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ trong một thời gian nhất định. + Chủ đầu tư: Là cá nhân hay pháp nhân được giao trách nhiệm trực tiếp quản lý, sử dụng vốn đầu tư theo quy định của pháp luật. + Tổng mức vốn đầu tư: Là tổng mức chi phí cần thiết cho việc đầu tư xây dựng công trình thuộc dự án được tính toán cụ thể ở giai đoạn thiết kế.
+ Vốn đầu tư được quyết toán: Là toàn bộ chi phí hợp pháp đã thực hiện trong quá trình đầu tư để đưa một dự án vào khai thác và sử dụng. + Bên mời thầu: Là chủ dự án, chủ đầu tư hoặc pháp nhân hợp pháp đại diện cho chủ đầu tư được giao trách nhiệm thực hiện công việc đấu thầu. + Gói thầu: Là toàn bộ dự án hoặc một phần công việc của dự án có quy mô hợp lý và đảm bảo tính đồng bộ của dự án. + Nhà thầu: Là tổ chức kinh tế có đủ tư cách pháp nhân tham gia đấu thầu.2 Vai trò của đấu thầu Để thực hiện một dự án đầu tư xây dựng cơ bản theo cơ chế mới người ta có thể áp dụng một trong ba phương thức chủ yếu sau: Tự làm, chỉ định thầu, đấu thầu.
Trong đó phương thức đấu thầu đang được áp dụng rộng rãi với hầu hết các dự án xây dựng Chương 2: Cơ sở lý thuyết 7 cơ bản. So với phương thức tự làm và giao thầu, phương thức đấu thầu có ưu điểm nổi trội, mang lại lợi ích to lớn cho các chủ đầu tư và nhà thầu. Đối với chủ đầu tư Thông qua đấu thầu chủ đầu tư sẽ lựa chọn được nhà thầu có khả năng đáp ứng tốt các yêu cầu về kinh tế, kỹ thuật tiến độ đặt ra của công trình, trên cơ sở đó giúp cho chủ đầu tư vừa sử dụng hiệu quả và tiết kiệm vốn đầu tư mà vẫn đảm bảo được chất lượng cũng như tiến độ công trình. Thông qua đấu thầu chủ đầu tư sẽ nắm bắt chủ động, quản lý có hiệu quả và giảm thiểu các rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện dự án.
Để đánh giá đúng hồ sơ dự thầu đòi hỏi đội ngũ bộ phận thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư phải nâng cao trình độ của mình về các mặt nên việc áp dụng phương pháp đấu thầu còn giúp cho chủ đầu tư nâng cao trình độ và năng lực của bộ phận công nhân viên. Đối với các nhà thầu Hoạt đông đấu thầu được tổ chức theo nguyên tắc công khai và bình đẳng, nhờ đó các nhà thầu sẽ có điều kiện phát huy đến mức cao nhất cơ hội tìm kiếm công trình và khả năng của mình để trúng thầu, tạo công ăn việc làm cho người lao động,. Việc tham gia đấu thầu, trúng thầu và thực hiện dự án đầu tư theo hợp đồng làm cho nhà đầu tư phải tập trung vốn của mình và lựa chọn trọng điểm để đầu tư nâng cao cơ sở vật chất kỹ thuật, công nghệ theo công trình. Công việc thực tế sẽ giúp cho các nhà thầu hoàn thiện hơn về tổ chức quản lý, tổ chức sản xuất, nâng cao năng lực và trình độ bộ phận công nhân viên của mình, có điều kiện hoàn thiện các mặt về công nghệ, tài chính,.Do đó góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh trong đấu thầu của công ty.
Đối với nhà nước Đấu thầu góp phần nâng cao hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về đầu tư và xây dựng, quản lý sử dụng vốn một cách có hiệu quả hạn chế và loại trừ các tình trạng như: Thất thoát vốn đầu tư, các tiêu cực phát sinh trong xây dựng cơ bản. Đấu thầu tạo nên sức cạnh tranh mới và lành mạnh trong xây dựng cơ bản, thúc đẩy nền kinh tế hàng hoá trong ngành cũng như trong nền kinh tế quốc dân phát triển. Chương 2: Cơ sở lý thuyết 8 Vì những lợi ích trên nên việc thực hiện công tác đấu thầu là một đòi hỏi tất yếu.3 Chức năng của đấu thầu Tạo sự cạnh tranh lành mạnh giữa các nhà thầu Để hiệu quả kinh tế của việc thực hiện dự án cao thì phải có đấu thầu. Nhà thầu nào có tiềm lực và sức mạnh cao nhất thì có khả năng trúng thầu lớn và ngược lại.
Để thắng được trong các cuộc dự thầu thì phải tạo thêm các nguồn lực của mình để nâng cao khả năng cạnh tranh. Sự cạnh tranh đó được so sánh bởi chủ đầu tư trên cơ sở những tiêu chuẩn đã thống nhất từ trước bởi hội đồng xét tuyển. Mặt khác nguyên tắc của đấu thầu là bí mật, do đó sự cạnh tranh này là sự cạnh tranh lành mạnh, không có sự thiên vị. Tạo công bằng trong xây dựng Cạnh tranh lành mạnh sẽ giúp chủ đầu tư lựa chọn một nhà thầu có sức cạnh tranh cao dựa trên tiêu chuẩn nhất định.
Mọi nhà thầu đều có quyền bình đẳng như nhau, sự so sánh của chủ đầu tư để lựa chọn nhà thầu có sự giám sát của các cơ quan có thẩm quyền của nhà nước, do vậy kết quả đấu thầu là hết sức công bằng và khách quan. Tạo uy tín hiệu quả cao trong xây dựng Khi tiến hành đấu thầu, chủ đầu tư sẽ lựa chọn cho mình một nhà thầu có đủ năng lực kinh nghiệm để thực hiện dự án của mình. Tạo ra tiền đề vững chắc cho sự thành công của chủ đầu tư khi dự án được đưa vào sử dụng. Đấu thầu cũng giúp cho chủ đầu tư tiết kiệm được chi phí đầu tư.
Còn các nhà thầu muốn thắng thầu phải tiết kiệm về chi phí nguyên vật liệu, nhân công và máy móc để nâng cao lợi nhuận của mình.4 Các phương thức đấu thầu xây dựng Việc lựa chọn nhà thầu có thể được thực hiện theo hai hình thức chủ yếu sau [8]: - Đấu thầu rộng rãi: Là hình thức không hạn chế số lượng nhà thầu tham gia. Bên mời thầu phải thông báo công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng và ghi rõ các điều kiện, thời gian dự thầu. Đối với những gói thầu lớn, phức tạp về công nghệ bên mời thầu phải tiến hành sơ tuyển để lựa chọn nhà thầu có đủ tư cách năng lực tham gia đấu thầu. Hình thức đấu thầu này được khuyến khích áp dụng nhằm đạt tính cạnh tranh cao Chương 2: Cơ sở lý thuyết 9 trên cơ sở tham gia của nhiều nhà thầu.
Tuy nhiên, hình thức này được áp dụng cho các công trình thông dụng không có yêu cầu đặc biệt về kỹ thuật, mỹ thuật cũng như không cần bí mật và tuỳ theo từng dự án cụ thể trong phạm vi một địa phương, một vùng, toàn quốc. - Đấu thầu hạn chế: Là hình thức đấu thầu mà bên mời thầu mời một số nhà thầu có đủ năng lực tham gia. Danh sách nhà thầu tham dự phải được người có thẩm quyền chấp nhận. Hình thức này chỉ được xem xét áp dụng khi có một trong các điều kiện sau: + Chỉ có một số nhà thầu có khả năng đáp ứng được yêu cầu của gói thầu.
+ Các nguồn vốn sử dụng yêu cầu phải tiến hành đấu thầu hạn chế. + Do tình hình cụ thể của gói thầu mà việc đấu thầu hạn chế có lợi thế. + Do yêu cầu về tiến độ thực hiện dự án được người có thẩm quyền quyết định đầu tư chấp nhận. - Hình thức chỉ định thầu: Đây là hình thức đặc biệt được áp dụng theo quy định của điều lệ quản lý đầu tư và xây dựng đối với các gói thầu sử dụng vốn nhà nước được cho phép chỉ định thầu.
