Phân Tích Chuỗi Giá Trị Miến Dong Tỉnh Cao Bằng Trong Luận Văn Thạc Sĩ

Luận văn thạc sĩ phân tích chuỗi giá trị miến dong tại tỉnh Cao Bằng, đánh giá hiệu quả kinh tế và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Văn Trình
• Người hướng dẫn: GS.TS Trần Ngọc Ngoạn
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Phân tích chuỗi giá trị Miến dong tại tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản về chuỗi giá trị
• 1.3. Khung phân tích của Porter
• 1.4. Chuỗi giá trị toàn cầu
• 1.5. Sử dụng khái niệm "chuỗi giá trị" của Kaplinsky trong nghiên cứu nông sản
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu. Các thông tin cần thu thập. Các thông tin chung
• 2.5. Nhập hàng và xuất hàng
• 2.6. Chính sách và các qui định liên quan. Thách thức và cơ hội
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Cao Bằng
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - Xã hội
• 3.2. Tình hình sản xuất nông nghiệp tỉnh Cao Bằng
• 3.3. Định hướng và mục tiêu phát triển của tỉnh Cao Bằng trong lĩnh vực nông nghiệp và xóa đói giảm nghèo
• 3.4. Tình hình canh tác Dong riềng và sản xuất miến dong tại Cao Bằng. Địa bàn, diện tích và sản lượng
• 3.5. Khó khăn, thách thức trong sản xuất kinh doanh và phát triển CGT Miến dong Cao Bằng
• 3.6. Tiềm năng phát triển CGT Miến dong Cao Bằng
• 3.6.1. Tiềm năng mở rộng quy mô sản xuất
• 3.6.2. Tiềm năng nâng cao năng xuất, chất lượng sản phẩm
• 3.6.3. Tiềm năng mở rộng thị trường
• 3.7. Tác nhân cung cấp đầu vào
• 3.7.1. Dịch vụ giống, phân bón và thuốc BVTV
• 3.7.2. Dịch vụ tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật
• 3.7.3. Công cụ sản xuất
• 3.8. Vốn đầu tư sản xuất. Tác nhân sản xuất và chế biến. Tác nhân thu gom và phân phối
• 3.9. Tác nhân thương mại, bán hàng và tiêu dùng
• 3.10. Chi phí và lợi nhuận
• 3.11. Giải pháp cho dịch vụ cung cấp đầu vào
• 3.12. Giải pháp cho tổ chức sản xuất, khoa học công nghệ
• 3.13. Giải pháp thị trường
• 3.14. Giải pháp liên kết
• 3.15. Giải pháp về quản trị
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Cao Bằng, tỉnh miền núi phía Đông Bắc Việt Nam, có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù. Tỉnh này nổi bật với cây Miến dong, một sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao. Việc phát triển chuỗi giá trị cho sản phẩm này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh. Đề tài nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng và tiềm năng phát triển chuỗi giá trị miến dong tại Cao Bằng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường mối liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp và xóa đói giảm nghèo tại địa phương.

II. Mục Tiêu Nghiên Cứu

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đánh giá thực trạng chuỗi giá trị miến dong tại Cao Bằng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho cây Dong riềng. Cụ thể, nghiên cứu sẽ phân tích các yếu tố thuận lợi, khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ miến dong, từ đó xác định các giải pháp cụ thể để xây dựng định hướng phát triển. Đề tài cũng hướng đến việc giảm nghèo và tăng cường sự tham gia của người nghèo trong chuỗi giá trị này. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý và người sản xuất trong việc xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm nông nghiệp.

III. Cơ Sở Khoa Học Của Đề Tài

Nghiên cứu dựa trên các khái niệm cơ bản về chuỗi giá trị và khung phân tích của Porter. Chuỗi giá trị được hiểu là tập hợp các hoạt động từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, trong đó mỗi hoạt động đều có vai trò quan trọng trong việc tạo ra giá trị gia tăng. Khung phân tích của Porter giúp xác định các hoạt động chính và hỗ trợ trong chuỗi, từ đó tìm ra lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm miến dong. Việc áp dụng các lý thuyết này vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp tại Cao Bằng sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững cho sản phẩm.

IV. Tình Hình Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Cao Bằng

Cao Bằng có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng cây Dong riềng, với diện tích đất nông nghiệp lớn. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp tại đây vẫn gặp nhiều khó khăn như thiếu vốn, công nghệ lạc hậu và thị trường tiêu thụ không ổn định. Tình hình sản xuất miến dong tại tỉnh đang trong quá trình phát triển, nhưng cần có sự hỗ trợ từ chính sách và các chương trình phát triển nông nghiệp. Việc phân tích chuỗi cung ứng và các tác nhân trong chuỗi sẽ giúp xác định các giải pháp cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

V. Giải Pháp Phát Triển Chuỗi Giá Trị Miến Dong

Để phát triển chuỗi giá trị miến dong, cần có các giải pháp đồng bộ từ sản xuất đến tiêu thụ. Các giải pháp bao gồm cải thiện công nghệ sản xuất, tăng cường liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi, và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm miến dong. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước cũng rất quan trọng trong việc tạo điều kiện cho người nông dân tiếp cận với thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Việc áp dụng các mô hình liên kết sản xuất sẽ giúp tăng cường hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững cho cây Dong riềng tại Cao Bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Cao Bằng, nằm ở phía Đông Bắc Việt Nam, có diện tích tự nhiên khoảng 6.724,62 km² với địa hình chủ yếu là cao nguyên đá vôi xen lẫn núi đất, độ cao trung bình trên 200 m và rừng núi chiếm hơn 90% diện tích. Đặc điểm địa hình dốc cao, chia thành ba tiểu vùng chính, gây nhiều khó khăn cho phát triển nông nghiệp, đặc biệt là canh tác cây trồng trên đất dốc và diện tích đất canh tác nhỏ hẹp, phân tán. Trong bối cảnh đó, cây dong riềng được xem là cây trồng chủ lực, có khả năng thích nghi với nhiều kiểu khí hậu, chịu nóng, chịu lạnh và có giá trị kinh tế cao. Một ha dong riềng có thể cho sản lượng từ 50 đến 150 tấn củ tươi, tương đương giá trị kinh tế từ 70 đến 200 triệu đồng, và khi chế biến thành bột, giá trị tăng gấp ba lần.

Luận văn tập trung phân tích chuỗi giá trị sản phẩm miến dong tại tỉnh Cao Bằng nhằm đánh giá thực trạng, thuận lợi, khó khăn và tiềm năng phát triển chuỗi giá trị này trong giai đoạn 2016-2020. Mục tiêu chính là đề xuất các giải pháp tăng cường liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị, góp phần phát triển bền vững cây dong riềng, đồng thời ưu tiên giảm nghèo và nâng cao đời sống người dân địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại xã Thành Công, huyện Nguyên Bình và xã Nguyễn Huệ, huyện Hòa An – những vùng có diện tích trồng dong riềng lớn và có truyền thống chế biến miến dong.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp hàng hóa, thúc đẩy liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng và lợi ích kinh tế cho người nông dân và các tác nhân tham gia chuỗi giá trị miến dong tại Cao Bằng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng các khung lý thuyết phân tích chuỗi giá trị nổi bật, bao gồm:

• Khung phân tích chuỗi giá trị của Porter: Tập trung vào việc phân tách các hoạt động sơ cấp và hỗ trợ trong chuỗi giá trị để xác định lợi thế cạnh tranh của từng tác nhân, từ khâu cung cấp đầu vào, sản xuất, chế biến, thương mại đến tiêu dùng cuối cùng. Khung này giúp nhận diện các nguồn lợi thế cạnh tranh và các nút thắt trong chuỗi.

• Phương pháp Filière (chuỗi): Phân tích các mối quan hệ vật chất và kỹ thuật định lượng trong chuỗi, tập trung vào dòng chảy hàng hóa và các tác nhân tham gia. Phương pháp này nhấn mạnh đến sự phối hợp giữa các hệ thống sản xuất địa phương với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ.

• Khái niệm chuỗi giá trị của Kaplinsky: Mở rộng phân tích chuỗi giá trị trong bối cảnh toàn cầu hóa, chú trọng đến sự phân phối thu nhập và vai trò của các tác nhân trong chuỗi, đặc biệt là người nghèo. Khung này giúp đánh giá tác động xã hội và kinh tế của chuỗi giá trị, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cấp chuỗi.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: chuỗi giá trị, giá trị gia tăng, chi phí và lợi nhuận, nâng cấp chuỗi giá trị (phương pháp, sản phẩm, chức năng), liên kết ngang và dọc trong chuỗi, quản trị chuỗi giá trị, và dịch vụ hỗ trợ nâng cấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo kinh tế xã hội của tỉnh Cao Bằng và huyện Nguyên Bình giai đoạn 2011-2015, số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Phòng Nông nghiệp huyện, các tài liệu chính sách và đề án phát triển nông nghiệp.

• Khảo sát thực địa: Tiến hành tại xã Thành Công (huyện Nguyên Bình) và xã Nguyễn Huệ (huyện Hòa An), với đối tượng khảo sát gồm 50 hộ trồng dong riềng, các cơ sở chế biến bột và miến dong, các tác nhân thu gom, thương mại, bán hàng và người tiêu dùng tại thị trấn Nguyên Bình và thành phố Cao Bằng. Ngoài ra, khảo sát các dịch vụ đầu vào như cửa hàng thuốc bảo vệ thực vật, trạm khuyến nông, cơ sở cơ khí nông nghiệp.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích định lượng về chi phí, lợi nhuận, giá trị gia tăng từng khâu trong chuỗi; phân tích định tính về mối liên kết, quản trị chuỗi và các dịch vụ hỗ trợ. Cỡ mẫu khảo sát gồm 50 hộ sản xuất và các tác nhân liên quan được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện và có tính đại diện cho vùng nghiên cứu.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu và khảo sát thực địa được thực hiện trong năm 2015-2016, phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện trong năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sản xuất và chuỗi giá trị miến dong tại Cao Bằng: Diện tích trồng dong riềng tập trung khoảng 300 ha tại xã Thành Công và Nguyễn Huệ, với sản lượng củ dong riềng đạt khoảng 12.000 tấn/năm. Chuỗi giá trị miến dong gồm các khâu chính: cung cấp đầu vào, sản xuất, thu gom, chế biến, thương mại và tiêu dùng. Mỗi khâu có sự tham gia của nhiều tác nhân khác nhau, trong đó hộ nông dân chiếm 60% tổng số tác nhân sản xuất.

2. Chi phí và lợi nhuận theo từng khâu: Chi phí trung bình để sản xuất 1 kg củ dong tươi là khoảng 5.000 đồng, trong khi giá bán trung bình 1 kg miến dong thành phẩm đạt 30.000 đồng, tạo ra giá trị gia tăng gấp 6 lần. Lợi nhuận ròng của hộ sản xuất chiếm khoảng 25% tổng giá trị chuỗi, trong khi các khâu chế biến và thương mại chiếm lần lượt 40% và 35%. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư của các cơ sở chế biến đạt khoảng 18%, cao hơn nhiều so với các khâu khác.

3. Mối liên kết trong chuỗi giá trị: Liên kết ngang giữa các hộ sản xuất còn yếu, chỉ khoảng 30% hộ tham gia các tổ hợp tác hoặc hợp tác xã. Liên kết dọc giữa sản xuất và chế biến chưa chặt chẽ, chủ yếu dựa trên quan hệ truyền thống và hợp đồng miệng, dẫn đến rủi ro về chất lượng và đầu ra sản phẩm. Mối liên kết giữa các tác nhân thu gom và thương mại cũng chưa ổn định, ảnh hưởng đến giá cả và thị trường tiêu thụ.

4. Khó khăn và tiềm năng phát triển: Khó khăn chính gồm địa hình đồi núi dốc, thiếu vốn đầu tư công nghệ chế biến, hạn chế về kỹ thuật canh tác và bảo quản sản phẩm, cùng với thị trường tiêu thụ chưa đa dạng. Tuy nhiên, tiềm năng mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm là rất lớn, đặc biệt khi tỉnh có chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp hàng hóa và xây dựng nông thôn mới.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chuỗi giá trị miến dong tại Cao Bằng đang tạo ra giá trị gia tăng đáng kể, tuy nhiên sự phân bổ lợi nhuận chưa đồng đều giữa các khâu, với người sản xuất còn nhận lợi ích thấp hơn so với các khâu chế biến và thương mại. Điều này tương đồng với các nghiên cứu chuỗi giá trị nông sản tại các tỉnh miền núi khác, nơi người nông dân thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và công nghệ.

Mối liên kết yếu giữa các tác nhân trong chuỗi làm giảm hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường. Việc thiếu các hợp đồng chính thức và sự phối hợp trong quản trị chuỗi cũng làm tăng rủi ro và chi phí giao dịch. Các biểu đồ phân bổ lợi nhuận và chi phí theo từng khâu sẽ minh họa rõ sự chênh lệch này, giúp các nhà quản lý và doanh nghiệp nhận diện điểm nghẽn cần can thiệp.

So với các chuỗi giá trị nông sản khác đã được nghiên cứu tại Việt Nam, chuỗi giá trị miến dong Cao Bằng có tiềm năng phát triển bền vững nếu được nâng cấp công nghệ chế biến, tăng cường liên kết và mở rộng thị trường tiêu thụ. Việc áp dụng các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và đào tạo sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm thiểu rủi ro cho người sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường liên kết chuỗi giá trị: Xây dựng và củng cố các hợp tác xã, tổ hợp tác sản xuất dong riềng để tăng cường liên kết ngang, đồng thời phát triển các hợp đồng chính thức giữa người sản xuất và doanh nghiệp chế biến nhằm đảm bảo đầu ra ổn định và chất lượng sản phẩm. Thời gian thực hiện: 2017-2018; Chủ thể: chính quyền địa phương, các tổ chức nông dân.

2. Nâng cấp công nghệ chế biến: Hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị chế biến hiện đại nhằm nâng cao năng suất và chất lượng miến dong, giảm tổn thất sau thu hoạch. Thời gian: 2017-2020; Chủ thể: doanh nghiệp chế biến, các tổ chức hỗ trợ phát triển nông nghiệp.

3. Phát triển dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật và tài chính: Tăng cường các dịch vụ khuyến nông, đào tạo kỹ thuật canh tác, bảo quản và chế biến; đồng thời mở rộng tín dụng ưu đãi cho người sản xuất và doanh nghiệp trong chuỗi. Thời gian: 2017-2019; Chủ thể: Sở Nông nghiệp, Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức phi chính phủ.

4. Mở rộng thị trường tiêu thụ và quảng bá thương hiệu: Xây dựng thương hiệu miến dong Cao Bằng, phát triển kênh phân phối trong và ngoài tỉnh, kết nối với các hệ thống siêu thị và xuất khẩu. Thời gian: 2018-2020; Chủ thể: doanh nghiệp, chính quyền địa phương, các hiệp hội ngành hàng.

5. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị: Đề xuất các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, hỗ trợ đầu tư và đào tạo nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất và chế biến miến dong bền vững. Thời gian: 2017-2018; Chủ thể: các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phát triển nông nghiệp hàng hóa, hỗ trợ liên kết chuỗi giá trị và phát triển vùng nguyên liệu tại Cao Bằng.

2. Doanh nghiệp chế biến và thương mại nông sản: Thông tin chi tiết về cấu trúc chuỗi giá trị, chi phí, lợi nhuận và các nút thắt giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

3. Hợp tác xã, tổ hợp tác và nông dân trồng dong riềng: Nghiên cứu giúp hiểu rõ vai trò của từng khâu trong chuỗi, lợi ích và thách thức khi tham gia liên kết, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập.

4. Các tổ chức nghiên cứu và phát triển nông thôn: Luận văn là tài liệu tham khảo quan trọng để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, phát triển dịch vụ và nâng cấp chuỗi giá trị nông sản vùng miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuỗi giá trị miến dong tại Cao Bằng gồm những khâu nào?
   Chuỗi giá trị bao gồm các khâu chính: cung cấp đầu vào (giống, phân bón, thuốc BVTV), sản xuất dong riềng, thu gom củ và bột, chế biến miến dong, thương mại và tiêu dùng cuối cùng.

2. Lợi nhuận của người nông dân trong chuỗi giá trị chiếm bao nhiêu phần trăm?
   Người nông dân chiếm khoảng 25% lợi nhuận ròng trong chuỗi, thấp hơn so với các khâu chế biến (40%) và thương mại (35%), do chi phí đầu tư và rủi ro cao.

3. Những khó khăn chính trong phát triển chuỗi giá trị miến dong là gì?
   Khó khăn gồm địa hình đồi núi dốc, thiếu vốn và công nghệ chế biến, liên kết giữa các tác nhân còn yếu, thị trường tiêu thụ chưa đa dạng và chưa ổn định.

4. Làm thế nào để nâng cao giá trị gia tăng của chuỗi giá trị?
   Thông qua nâng cấp công nghệ chế biến, tăng cường liên kết giữa các tác nhân, phát triển dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật và tài chính, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.

5. Ai nên tham gia vào chuỗi giá trị để tăng thu nhập?
   Ngoài người nông dân, các doanh nghiệp chế biến, thương nhân thu gom và bán hàng đều có thể tham gia để tạo ra giá trị gia tăng, tuy nhiên cần có sự phối hợp và liên kết chặt chẽ để đảm bảo lợi ích chung.

Kết luận

• Chuỗi giá trị miến dong tại Cao Bằng có tiềm năng phát triển lớn với giá trị gia tăng cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
• Mối liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi còn yếu, đặc biệt là liên kết ngang giữa các hộ sản xuất và liên kết dọc giữa sản xuất và chế biến.
• Chi phí sản xuất và lợi nhuận phân bổ chưa đồng đều, người nông dân nhận lợi ích thấp hơn so với các khâu chế biến và thương mại.
• Nâng cấp công nghệ, phát triển dịch vụ hỗ trợ và mở rộng thị trường là các giải pháp then chốt để phát triển bền vững chuỗi giá trị.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào xây dựng liên kết chuỗi, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và triển khai các chương trình đào tạo, đầu tư công nghệ trong giai đoạn 2017-2020.

Luận văn là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức phát triển nông thôn nhằm thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị miến dong tại Cao Bằng một cách hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Một số khái niệm cơ bản về chuỗi giá trị Theo nghĩa ‘rộng’, Chuỗi giá trị là một phức hợp những hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau thực hiện (người sản xuất sơ cấp, người chế biến, thương nhân, người cung cấp dịch vụ v.) để biến một nguyên liệu thô thành thành phẩm được bán ra thị trường. Chuỗi giá trị ‘rộng’ bắt đầu từ hệ thống sản xuất nguyên liệu thô và chuyển dịch theo các mối liên kết với các doanh nghiệp khác trong kinh doanh, lắp ráp, chế biến v.

Nói một cách ngắn gọn: Chuỗi giá trị là một loạt các hoạt động sản xuất kinh doanh có quan hệ với nhau, từ việc cung cấp đầu vào, sản xuất, thu gom, chế biến và cuối cùng là bán sản phẩm cho người tiêu dùng. Một CGT theo định nghĩa này thường có những đặc điểm là: - Nói đến một sản phẩm nhất định: - Có các hoạt động cụ thể ở mỗi khâu khác nhau của CGT. - Có các tác nhân/nhóm người khác nhau cùng tham gia. - Có mối quan hệ, liên kết giữa các tác nhân.

- Có các quy định, chuẩn mức chung. - Đem lại giá trị cao hơn và bền vững cho tất cả những người tham gia vào chuỗi. Filière (Chuỗi) Phương pháp ‘filière’ (filière nghĩa là chuỗi, mạch) gồm các trường phái tư duy và truyền thống nghiên cứu khác nhau. Khởi đầu, phương pháp này được dung để phân tích hệ thống nông nghiệp của các nước đang phát triển trong hệ thống thuộc địa của Pháp.

Phân tích chủ yếu làm công cụ để nghiên cứu cách thức mà các hệ thống sản xuất nông nghiệp (đặc biệt là cao su, bông, mía và dừa) được tổ chức trong bối cảnh của các nước đang phát n 5 triển. Trong bối cảnh này, khung filière chú trọng đặc biệt đến cách các hệ thống sản xuất địa phương được kết nối với công nghiệp chế biến, thương mại, xuất khẩu và khâu tiêu dùng cuối cùng. Do đó, khái niệm chuỗi (filière) luôn bao hàm nhận thức kinh nghiệm thực tế được sử dụng để lập sơ đồ dòng chuyển động của hàng hóa và xác định những người tham gia vào các hoạt động. Tính hợp lý của chuỗi (filière) hoàn toàn tương tự như khái niệm rộng về chuỗi giá trị trình bày ở trên.

Tuy nhiên, khái niệm chuỗi chủ yếu tập trung vào các vấn đề của các mối quan hệ vật chất và kỹ thuật định lượng, được tóm tắt trong sơ đồ dòng chảy của các hàng hóa và sơ đồ mối quan hệ chuyển đổi. Phương pháp chuỗi có hai luồng có vài điểm chung với phân tích chuỗi giá trị: việc đánh giá chuỗi về mặt kinh tế và tài chính (được trình bày trong Duruflé, Fabre và Yung, 1988, và được sử dụng trong một số dự án phát triển do Pháp tài trợ trong thập niên 80 và 90) chú trọng vào vấn đề tạo thu nhập và phân phối trong chuỗi hàng hóa, và phân tách các chi phí và thu nhập giữa các thành phần được kinh doanh nội địa và quốc tế để phân tích sự ảnh hưởng của chuỗi đến nền kinh tế quốc dân và sự đóng góp của nó vào GDP theo “phương pháp ảnh hưởng” (“méthode des effets”) Phân tích có tính chất chú trọng vào chiến lược của phương pháp chuỗi, được sử dụng nhiều nhất ở trường đại học Paris-Nanterre, một số viện nghiên cứu như CIRAD và INRA và các tổ chức phi chính phủ như IRAM làm về phát triển nông nghiệp, nghiên cứu một cách có hệ thống sự tác động lẫn nhau của các mục tiêu, các cản trở và kết quả của mỗi bên có liên quan trong chuỗi; các chiến lược cá nhân và tập thể, cũng như các hình thái quy định mà Hugon (1985) đã xác định là có bốn loại liên quan đến chuỗi hàng hóa ở Châu Phi được phân tích gồm: quy định trong nước, quy định về thị trường, quy định của nhà nước và quy định kinh doanh nông nghiệp quốc tế. Moustier và Leplaideur (1989) đã đưa ra một khung phân tích về tổ chức chuỗi hàng hóa n 6 (lập sơ đồ, các chiến lược cá nhân và tập thể, và hiệu suất về mặt giá cả và tạo thu nhập, có tính đến vấn đề chuyên môn hóa của nông dân và thương nhân ngành thực phẩm so với chiến lược đa dạng hóa). Khung phân tích của Porter Năm 1985 Porter đã dùng khung phân tích chuỗi giá trị để đánh giá xem một Công ty nên tự định vị mình như thế nào trên thị trường và trong mối quan hệ với các nhà cung cấp, khách hàng và đối thủ cạnh tranh khác.

Ý tưởng về lợi thế cạnh tranh của một Doanh nghiệp có thể được tóm tắt như sau: một Công ty có thể cung cấp cho khách hàng một mặt hàng (hoặc dịch vụ) có giá trị tương đương với đối thủ cạnh tranh của mình nhưng với chi phí thấp hơn (chiến lược giảm chi phí) như thế nào? Cách khác là làm thế nào để một Doanh nghiệp có thể sản xuất một mặt hàng mà khách hàng muốn mua với giá cao hơn (chiến lược tạo sự khác biệt)? Trong bối cảnh này, khái niệm chuỗi giá trị được sử dụng như một khung khái niệm mà các Doanh nghiệp có thể dùng để tìm ra các nguồn lợi thế cạnh tranh (thực tế và tiềm tàng) của mình. Đặc biệt, Porter lập luận rằng các nguồn lợi thế cạnh tranh không thể tìm ra nếu nhìn vào Công ty như một tổng thể. Một Công ty cần được phân tách thành một loạt các hoạt động và có thể tìm thấy lợi thế cạnh tranh trong một (hoặc nhiều hơn) những hoạt động đó. Porter phân biệt giữa các hoạt động sơ cấp, trực tiếp góp phần tăng thêm giá trị cho sản xuất hàng hóa (hoặc dịch vụ) và các hoạt động hỗ trợ có ảnh hưởng gián tiếp đến giá trị cuối cùng của sản phẩm.

Trong khung phân tích của Porter, khái niệm chuỗi giá trị không trùng với ý tưởng về chuyển đổi vật chất. Porter giới thiệu ý tưởng theo đó tính cạnh tranh của một Công ty không chỉ liên quan đến quy trình sản xuất. Tính cạnh tranh của Doanh nghiệp có thể phân tích bằng cách xem xét chuỗi giá trị bao gồm thiết kế sản phẩm, mua vật tư đầu vào, hậu cần, hậu cần bên ngoài, tiếp thị, bán hang, các dịch vụ hậu mãi và dịch vụ hỗ trợ như lập kế hoạch chiến lược, quản lý nguồn nhân lực, hoạt động nghiên cứu v. n 7 Do vậy, trong khung phân tích của Porter, khái niệm chuỗi giá trị chỉ áp dụng trong kinh doanh.

Kết quả là phân tích chuỗi giá trị chủ yếu nhằm hỗ trợ các quyết định quản lý và chiến lược điều hành. Ví dụ như một phân tích về chuỗi giá trị của một siêu thị ở Châu Âu có thể chỉ ra lợi thế cạnh tranh của siêu thị đó so với các đối thủ cạnh tranh là khả năng cung cấp rau quả giống nước ngoài. Tìm ra nguồn lợi thế cạnh tranh là thông tin có giá trị cho các mục đích kinh doanh. Tiếp theo những kết quả tìm được đó, doanh nghiệp kinh doanh siêu thị có lẽ sẽ tăng cường củng cố mối quan hệ với các nhà sản xuất hoa quả giống ngoại và chiến dịch quản cáo sẽ chú ý đặc biết đến những vấn đề này.

Chuỗi giá trị của Porter Một cách khác để tìm ra lợi thế cạnh cạnh là dựa vào khái niệm ‘hệ thống giá trị’. Ý chính là: thay vì chỉ phân tích lợi thế cạnh tranh của một công ty duy nhất, có thể xem các hoạt động của công ty như một phần của một chuỗi các hoạt động rộng hơn mà Porter gọi là ‘hệ thống giá trị’. Một hệ thống giá trị bao gồm các hoạt động do tất cả các công ty tham gia trong việc sản xuất một hàng hóa hoặc dịch vụ thực hiện, bắt đầu từ nguyên liệu thô đến phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng. Vì vậy, khái niệm hệ thống giá trị rộng hơn so với khái niệm ‘chuỗi giá trị của Doanh nghiệp’ và giống với khái n 8 niệm mà cuốn sách hướng dẫn này nói đến khi phân tích chuỗi giá trị (phương pháp rộng hơn).

Tuy nhiên, cần chỉ ra rằng trong khung phân tích của Porter, khái niệm hệ thống giá trị chủ yếu là công cụ giúp quản lý điều hành đưa ra các quyết định có tính chất chiến lược. Chuỗi Chuỗi Chuỗi giá trị giá trị giá trị của nhà của công của Hình 1.2 Hệ thống giá trị 1. Chuỗi giá trị toàn cầu Trong những năm gần đây khái niệm các chuỗi giá trị được áp dụng để phân tích toàn cầu hóa (Gereffi and Korzeniewicz 1994; Kaplinsky 1999). Tài liệu này dùng khung phân tích chuỗi giá trị để tìm hiểu các cách thức mà các Công ty và các Quốc gia hội nhập toàn cầu và để đánh giá các yếu tố quyết định đến phân phối thu nhập toàn cầu.

Kaplinsky và Morris (2001) quan sát được rằng trong quá trình toàn cầu hóa, có nhận thức (trong phần lớn các trường hợp đều có minh chứng rõ ràng) rằng khoảng cách trong thu nhập trong và giữa các nước tăng lên. Các tác giả này lập luận rằng phân tích chuỗi giá trị có thể giúp giải thích quá trình này, nhất là trong một viễn cảnh năng động. Thứ nhất, bằng cách lập sơ đồ một loạt những hoạt động trong chuỗi, một phân tích chuỗi giá trị nhất trí phân tích thổng thu nhập của chuỗi giá trị thành những khoản mà các bên khác nhau trong chuỗi giá trị nhận được. Để hiểu được sự phân phối thu nhập, phân tích chuỗi giá trị là cách duy nhất để có được thông tin đó.

Các cách xem xét các hình thái phân phối toàn cầu khác chỉ cho biết một phần về các hiện tượng này. Ví dụ như các số liệu thống kê thương mại chỉ cung cấp số liệu về doanh thu gộp chứ không phải là về doanh thu thuần, và các phân tích cụ thể về từng ngành (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ) chỉ thể hiện được một phần của cả câu chuyện. n 9 Thứ hai là một phân tích chuỗi giá trị có thể làm sáng tỏ việc các Công ty, vùng và Quốc gia được kết nối với nền kinh tế toàn cầu như thế nào. Cách phân tích lồng ghép này sẽ xác định ở mức độ rộng hơn các kết quả phân phối của các hệ thống sản xuất toàn cầu và năng suất mà các nhà sản xuất cá thể phải nâng cao hoạt động và do đó tự đặt mình vào con đường tăng trưởng thu nhập bền vững.