Phân Hoá Giàu Nghèo Ở Nước Ta Hiện Nay: Thực Trạng Và Giải Pháp

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh phân hoá giàu nghèo ở nước ta hiện nay thực trạng và giải pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực

• Tác giả: Bùi Thị Hoàn
• Người hướng dẫn: Pgs. Đặng Hữu Toàn
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Triết Học
• Đề tài: Phân Hoá Giàu - Nghèo Ở Nước Ta Hiện Nay: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC CHẤT CỦA SỰ PHÂN HOÁ GIÀU - NGHÈO VÀ THỰC TRẠNG PHÂN HOÁ GIÀU - NGHÈO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 1.1. Thực chất của sự phân hoá giàu - nghèo
• 1.2. Thực trạng và nguyên nhân của sự phân hoá giàu - nghèo ở nước ta hiện nay
• 1.3. Những biểu hiện của sự phân hoá giàu - nghèo và tác động của nó ở nước ta hiện nay
• 1.4. Nguyên nhân của sự phân hoá giàu - nghèo ở nước ta hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ SỰ PHÂN HOÁ GIÀU - NGHÈO VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC PHÂN HOÁ GIÀU - NGHÈO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2.1. Những vấn đề đặt ra từ sự phân hoá giàu - nghèo ở nước ta hiện nay
• 2.2. Một số giải pháp khắc phục sự phân hoá giàu - nghèo ở nước ta hiện nay
• 2.2.1. Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn
• 2.2.2. Hoàn thiện và thực hiện tốt chính sách xã hội
• 2.2.3. Tiếp tục đổi mới giáo dục và đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động
• 2.2.4. Tăng cường vai trò quản lý của nhà nước và hệ thống pháp luật
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Hoá Giàu Nghèo Ở Việt Nam Hiện Nay

Phân hoá giàu nghèo là một vấn đề kinh tế - xã hội phức tạp tại Việt Nam. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của đất nước. Theo số liệu thống kê, khoảng cách thu nhập giữa nhóm giàu và nhóm nghèo ngày càng gia tăng, tạo ra những bất bình đẳng trong xã hội. Việc hiểu rõ thực trạng phân hoá giàu nghèo là cần thiết để tìm ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Tình Trạng Phân Hoá Giàu Nghèo Tại Việt Nam

Tình trạng phân hoá giàu nghèo ở Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ, với hệ số Gini cho thấy sự chênh lệch thu nhập giữa các nhóm dân cư. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, khoảng cách thu nhập giữa nhóm giàu và nhóm nghèo đã lên tới 11 lần. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách can thiệp kịp thời.

1.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Phân Hoá Giàu Nghèo

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng phân hoá giàu nghèo, bao gồm sự phát triển không đồng đều giữa các vùng miền, chính sách kinh tế chưa đồng bộ và sự thiếu hụt về giáo dục và đào tạo nghề cho người lao động. Những yếu tố này đã tạo ra sự bất bình đẳng trong cơ hội phát triển.

II. Những Thách Thức Từ Phân Hoá Giàu Nghèo Ở Việt Nam

Phân hoá giàu nghèo không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là thách thức lớn đối với sự ổn định xã hội. Sự gia tăng khoảng cách thu nhập có thể dẫn đến những bất ổn về chính trị và xã hội. Các vấn đề như tội phạm, bạo lực và bất bình đẳng xã hội có thể gia tăng nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời.

2.1. Tác Động Của Phân Hoá Giàu Nghèo Đến Xã Hội

Phân hoá giàu nghèo gây ra nhiều tác động tiêu cực đến xã hội, bao gồm sự gia tăng tội phạm và bạo lực. Những người nghèo thường phải đối mặt với nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ cơ bản như giáo dục và y tế, dẫn đến sự bất bình đẳng trong cơ hội phát triển.

2.2. Hệ Lụy Kinh Tế Từ Phân Hoá Giàu Nghèo

Sự phân hoá giàu nghèo có thể dẫn đến những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng, bao gồm sự giảm sút trong tiêu dùng và đầu tư. Khi một bộ phận dân cư không có khả năng chi tiêu, nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến sự phát triển không bền vững.

III. Giải Pháp Giảm Phân Hoá Giàu Nghèo Ở Việt Nam

Để giảm thiểu tình trạng phân hoá giàu nghèo, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách xã hội cần được cải thiện để đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội phát triển. Việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề cũng là một trong những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Thiện Chính Sách Xã Hội

Cần có những chính sách xã hội hiệu quả nhằm hỗ trợ người nghèo, bao gồm việc cung cấp các dịch vụ y tế, giáo dục miễn phí và hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình có thu nhập thấp. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.2. Đầu Tư Vào Giáo Dục Và Đào Tạo Nghề

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề là một giải pháp quan trọng để nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động. Việc này không chỉ giúp họ có cơ hội việc làm tốt hơn mà còn góp phần giảm thiểu tình trạng phân hoá giàu nghèo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Các nghiên cứu về phân hoá giàu nghèo đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách hợp lý có thể giúp giảm thiểu tình trạng này. Những mô hình thành công từ các quốc gia khác có thể được áp dụng tại Việt Nam để cải thiện tình hình.

4.1. Mô Hình Thành Công Từ Các Quốc Gia Khác

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công các chính sách giảm nghèo, như việc tăng cường giáo dục và đào tạo nghề, hỗ trợ tài chính cho người nghèo. Việt Nam có thể học hỏi từ những mô hình này để cải thiện tình hình phân hoá giàu nghèo.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phân Hoá Giàu Nghèo

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện chính sách xã hội và đầu tư vào giáo dục có thể giúp giảm thiểu tình trạng phân hoá giàu nghèo. Những kết quả này cần được áp dụng vào thực tiễn để đạt được hiệu quả cao nhất.

V. Kết Luận Về Phân Hoá Giàu Nghèo Ở Việt Nam

Phân hoá giàu nghèo là một vấn đề cấp bách cần được giải quyết tại Việt Nam. Việc áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả sẽ giúp cải thiện tình hình và đảm bảo sự phát triển bền vững cho đất nước. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng để tạo ra một xã hội công bằng và bình đẳng.

5.1. Tương Lai Của Phân Hoá Giàu Nghèo Tại Việt Nam

Tương lai của phân hoá giàu nghèo tại Việt Nam phụ thuộc vào các chính sách và biện pháp được thực hiện trong thời gian tới. Nếu có những bước đi đúng đắn, tình trạng này có thể được cải thiện đáng kể.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Giải Quyết Vấn Đề

Cộng đồng cần có vai trò tích cực trong việc giải quyết vấn đề phân hoá giàu nghèo. Sự tham gia của các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cá nhân sẽ góp phần tạo ra những thay đổi tích cực trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế nổi bật với mức tăng trưởng GDP bình quân hàng năm từ 7% đến 8%. Theo kết quả khảo sát mức sống dân cư, thu nhập bình quân đầu người theo giá hiện hành giai đoạn 2001-2004 đã tăng 36%, đạt 484.000 đồng/người/tháng. Tuy nhiên, sự chuyển đổi sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng làm phát sinh hiện tượng phân hóa giàu nghèo sâu sắc giữa các tầng lớp dân cư và các vùng địa lý. Tỷ số chênh lệch thu nhập giữa nhóm 20% hộ giàu nhất và nhóm 20% hộ nghèo nhất đã gia tăng từ 6,5 lần năm 1994 lên 13,5 lần trong giai đoạn 2003-2004.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ thực chất, biểu hiện và các quy luật vận động của sự phân hóa giàu nghèo dưới lăng kính triết học xã hội. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: phân tích thực trạng phân hóa mức sống trong xã hội Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2004, xác định các nguyên nhân kinh tế, xã hội, thể chế dẫn đến sự gia tăng khoảng cách này, và đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm thu hẹp bất bình đẳng, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 7 vùng kinh tế sinh thái của cả nước, tập trung vào đối tượng hộ gia đình nông thôn và đô thị. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ lý luận vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách kiểm soát hệ số bất bình đẳng Gini vốn đã tăng từ 0,390 năm 1999 lên 0,420 năm 2002, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và công bằng xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử do Karl Marx, Friedrich Engels và V.I. Lenin khởi xướng. Theo quan điểm mác-xít, quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất đóng vai trò quyết định đối với quan hệ phân phối sản phẩm và là nền tảng hình thành kết cấu giai tầng xã hội. Trong tác phẩm Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844, Karl Marx đã chỉ rõ chế độ tư hữu và sự tha hóa lao động là nguồn gốc kinh tế sâu xa của phân hóa xã hội.

Bên cạnh đó, đề tài tiếp thu lý thuyết phân tầng xã hội đa chiều của nhà xã hội học Max Weber với 3 trục tiếp cận cơ bản: địa vị kinh tế (tài sản), địa vị chính trị (quyền lực) và địa vị xã hội (uy tín). Weber khẳng định khả năng tiếp cận thị trường và cơ hội giáo dục là những yếu tố tự nhiên dẫn đến sự khác biệt về thu nhập cá nhân.

Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

1. Phân tầng xã hội: Sự sắp xếp các cá nhân vào các tầng nấc thang bậc xã hội dựa trên tài sản, quyền lực và học vấn.
2. Phân hóa giàu nghèo theo mức sống: Sự khác biệt về thu nhập, mức chi tiêu và tích lũy vật chất giữa các nhóm cư dân.
3. Chuẩn nghèo tuyệt đối và nghèo lương thực: Ngưỡng chi tiêu tối thiểu bảo đảm năng lượng 2.100 Kcal/người/ngày và chi phí phi lương thực thiết yếu (đạt 1.788 nghìn đồng/người/năm vào năm 1998 theo chuẩn Ngân hàng Thế giới).
4. Hệ số Gini: Thước đo mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập nhận giá trị từ 0 đến 1.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ các cuộc Điều tra Mức sống Dân cư Việt Nam các năm 1993, 1998, 2002 và 2004 do Tổng cục Thống kê phối hợp cùng Ngân hàng Thế giới và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc thực hiện, với cỡ mẫu đại diện từ 4.200 đến 45.000 hộ gia đình trên toàn quốc. Các dữ liệu hành chính bổ trợ được trích xuất từ các báo cáo chuyên đề của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Phương pháp chọn mẫu trong các cuộc điều tra gốc là chọn mẫu phân tầng nhiều giai đoạn theo cụm, đảm bảo tính đại diện cho cả khu vực thành thị, nông thôn và các tiểu vùng sinh thái.

Tác giả áp dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành: phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính, phương pháp so sánh lịch sử - logic, phương pháp phân tích cơ cấu và khái quát hóa triết học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp nhận diện quy luật vận động khách quan của hiện tượng kinh tế - xã hội qua chuỗi thời gian 15 năm (1990-2005) trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khoảng cách thu nhập giữa nhóm giàu nhất và nhóm nghèo nhất gia tăng nhanh chóng qua các thời kỳ khảo sát. Năm 1994, thu nhập của nhóm 20% hộ giàu nhất gấp 6,5 lần nhóm 20% hộ nghèo nhất; con số này tăng lên 7,3 lần năm 1996; 8,14 lần năm 2002 và đạt 13,5 lần trong cuộc khảo sát năm 2003-2004. Nếu so sánh giữa nhóm 10% có thu nhập cao nhất với 10% thấp nhất, hệ số chênh lệch năm 2002 lên tới 13,86 lần trên bình diện cả nước và 14,22 lần tại khu vực đô thị.

Thứ hai, khoảng cách mức sống giữa thành thị và nông thôn phân hóa sâu sắc. Năm 2002, thu nhập bình quân đầu người tại thành thị đạt 626.000 đồng/tháng, cao gấp 2,28 lần khu vực nông thôn (275.000 đồng/tháng). Đến giai đoạn 2003-2004, thu nhập thành thị tăng lên 795.000 đồng trong khi nông thôn chỉ đạt 377.000 đồng/tháng. Đáng chú ý, có tới 96% người nghèo của cả nước tập trung tại nông thôn, trong khi 63% người thuộc nhóm giàu nhất lại cư trú tại các đô thị, đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Thứ ba, sự bất bình đẳng rõ rệt trong tích lũy tài sản và hưởng thụ văn hóa. Nhóm 20% hộ giàu có 76,4% hộ sở hữu tivi màu, 55,4% sở hữu xe máy, 35,3% sở hữu tủ lạnh và 26,8% có điện thoại bàn cố định; ngược lại, ở nhóm 20% hộ nghèo nhất, tỷ lệ sở hữu xe máy chỉ là 1,0%, tivi màu 6,5%, tủ lạnh 0,1% và không có điện thoại. Chi tiêu ngoài ăn uống của nhóm giàu gấp 7,6 lần nhóm nghèo, trong đó chi tiêu cho văn hóa, thể thao và giải trí gấp tới 104 lần.

Thứ tư, bất bình đẳng sâu sắc giữa các vùng địa lý kinh tế. Theo chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010, năm 2004 tỷ lệ hộ nghèo tại vùng Tây Bắc chiếm tới 46,1% và Tây Nguyên chiếm 29,2%, trong khi vùng Đông Nam Bộ chỉ có 6,1% hộ nghèo.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân hóa giàu nghèo bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan đan xen:

• Tính tất yếu của kinh tế thị trường: Cơ chế thị trường thừa nhận đa sở hữu và phân phối theo hiệu quả lao động, vốn và tài sản, dẫn đến quá trình tích tụ tư bản tự nhiên và phân cực giữa các chủ thể kinh doanh thành công và người yếu thế.
• Thiếu hụt nguồn vốn và tư liệu sản xuất: Khảo sát của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cho thấy 79% hộ nghèo rơi vào tình trạng thiếu vốn sản xuất. Tại tỉnh Hòa Bình, nguyên nhân thiếu vốn chiếm 73,60% và thiếu kinh nghiệm sản xuất chiếm 43,37% số hộ nghèo.
• Khoảng cách về trình độ học vấn: Trình độ học vấn thấp làm suy giảm năng lực tiếp cận thị trường lao động phi nông nghiệp, tạo ra bẫy nghèo đói truyền đời.
• Rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu: Điển hình năm 2000, trận lũ lớn tại Đồng bằng sông Cửu Long đã gây thiệt hại 3.730 tỷ đồng, đẩy hàng chục nghìn hộ dân vào cảnh tái nghèo. Năm 2002, cả nước có 1.519 nghìn lượt hộ với hơn 7.032 nghìn lượt nhân khẩu cần trợ cấp khẩn cấp.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự dịch chuyển của đường cong Lorenz ra xa đường bình đẳng tuyệt đối, biểu thị qua hệ số Gini tăng từ 0,390 lên 0,420. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của Đỗ Thiên Kính và Lê Du Phong, nhưng luận văn đóng góp thêm góc nhìn triết học: phân hóa mức sống tại Việt Nam giai đoạn này mang tính phân tầng chức năng nhưng tiềm ẩn nguy cơ bất ổn xã hội nếu không có sự điều tiết vĩ mô kịp thời từ Nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và kinh tế nông thôn

• Hành động: Tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi có giá trị gia tăng cao, phát triển công nghiệp chế biến và hệ thống hạ tầng thủy lợi, giao thông liên vùng.
• Mục tiêu cụ thể: Giảm tỷ trọng lao động thuần nông nghiệp xuống dưới 50% vào năm 2010, tăng thu nhập bình quân của nông dân lên gấp 2 lần so với năm 2002.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.

2. Hoàn thiện chính sách an sinh xã hội và tín dụng ưu đãi cho người nghèo

• Hành động: Mở rộng mạng lưới bảo trợ xã hội, đơn giản hóa thủ tục vay vốn không cần thế chấp tài sản thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội để giải quyết căn nguyên thiếu vốn cho 79% hộ nghèo.
• Mục tiêu cụ thể: Hạ tỷ lệ hộ nghèo chung trên toàn quốc từ 18,1% năm 2004 xuống dưới 10% vào năm 2010 theo chuẩn nghèo mới.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Ngân hàng Nhà nước và Ngân hàng Chính sách Xã hội.

3. Đổi mới căn bản giáo dục, đào tạo nghề và nâng cao dân trí vùng sâu, vùng xa

• Hành động: Miễn giảm học phí, cấp học bổng cho học sinh nghèo, xây dựng mạng lưới trường đào tạo nghề gắn liền với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp tại địa phương.
• Mục tiêu cụ thể: Nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 25% năm 2003 lên 40% vào năm 2010, bảo đảm 100% con em hộ nghèo hoàn thành phổ cập trung học cơ sở.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Tổng cục Dạy nghề.

4. Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và hoàn thiện hệ thống pháp luật

• Hành động: Hoàn thiện chính sách thuế thu nhập cá nhân lũy tiến, kiểm soát chặt chẽ các nguồn thu nhập phi pháp, đẩy mạnh công tác phòng chống tham nhũng và chống đầu cơ đất đai.
• Mục tiêu cụ thể: Kiểm soát hệ số Gini quốc gia duy trì ở ngưỡng an toàn dưới 0,400 trong suốt giai đoạn 2006-2010.
• Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Thanh tra Chính phủ, Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Cung cấp bức tranh thực nghiệm và cơ sở lý luận vững chắc để xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững, chính sách thuế điều tiết và phân bổ ngân sách cho các vùng khó khăn.
2. Giảng viên và nhà nghiên cứu triết học, xã hội học, kinh tế chính trị: Cung cấp khung phân tích kết hợp giữa chủ nghĩa duy vật lịch sử và phương pháp điều tra xã hội học định lượng trong đánh giá biến đổi cấu trúc xã hội.
3. Học viên cao học và sinh viên ngành khoa học xã hội: Tài liệu tham khảo hữu ích phục vụ viết khóa luận, tiểu luận về chuyên đề bất bình đẳng thu nhập, an sinh xã hội và tác động của kinh tế thị trường.
4. Các tổ chức phi chính phủ và đối tác phát triển quốc tế: Cung cấp hệ thống số liệu chi tiết về đặc điểm nghèo đói theo vùng miền phục vụ thiết kế các dự án tài trợ phát triển sinh kế tại Tây Bắc, Tây Nguyên và Bắc Trung Bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Phân hóa giàu nghèo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có phải là tất yếu không? Hiện tượng này mang tính tất yếu khách quan trong thời kỳ quá độ do sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế và nguyên tắc phân phối theo kết quả lao động. Tuy nhiên, định hướng xã hội chủ nghĩa yêu cầu Nhà nước phải sử dụng công cụ điều tiết để giữ khoảng cách phân hóa trong giới hạn an toàn xã hội.

2. Hệ số bất bình đẳng Gini của Việt Nam biến động ra sao trong giai đoạn nghiên cứu? Hệ số Gini của Việt Nam đã tăng từ 0,390 năm 1999 lên 0,420 vào năm 2002 và đạt 0,413 vào năm 2004. Mức tăng này phản ánh sự gia tăng bất bình đẳng thu nhập từ mức trung bình thấp lên ngưỡng cần cảnh báo theo tiêu chuẩn quốc tế.

3. Nguyên nhân cốt lõi nào khiến tỷ lệ nghèo ở nông thôn và miền núi vẫn ở mức cao? Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu vốn sản xuất (chiếm 79%), thiếu kỹ năng nghề nghiệp và cơ hội tiếp cận thị trường tiêu thụ nông sản ổn định. Ngoài ra, thiên tai thường xuyên và hạ tầng giao thông cách biệt cũng là rào cản lớn.

4. Mức độ chênh lệch về điều kiện sống giữa người giàu và người nghèo thể hiện rõ nhất ở điểm nào? Sự chênh lệch thể hiện rõ qua trang thiết bị sinh hoạt và chi tiêu văn hóa: 76,4% hộ giàu có tivi màu so với 6,5% ở hộ nghèo; chi tiêu cho văn hóa giải trí của nhóm giàu cao gấp 104 lần nhóm nghèo.

5. Học vấn đóng vai trò như thế nào trong việc thu hẹp khoảng cách giàu nghèo? Học vấn là nhân tố quyết định khả năng chuyển dịch từ lao động thủ công năng suất thấp sang các ngành công nghiệp và dịch vụ giá trị cao. Nâng cao học vấn giúp phá vỡ vòng luẩn quẩn nghèo đói qua các thế hệ.

Kết luận

• Phân hóa giàu nghèo là một thực thể kinh tế - xã hội mang tính hai mặt trong quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường, vừa kích thích năng động kinh tế vừa tạo ra nguy cơ bất bình đẳng sâu sắc.
• Bằng chứng thực nghiệm cho thấy hệ số chênh lệch thu nhập giữa nhóm 20% giàu nhất và 20% nghèo nhất đã tăng mạnh từ 6,5 lần năm 1994 lên 13,5 lần trong giai đoạn 2003-2004, tập trung khoảng cách lớn giữa nông thôn và thành thị.
• Đóng góp khoa học nổi bật của luận văn là việc kết hợp chặt chẽ giữa thế giới quan duy vật lịch sử mác-xít và phương pháp xã hội học thực nghiệm để phân tích nguồn gốc sâu xa của phân tầng xã hội tại Việt Nam.
• Việc thực hiện đồng bộ 4 nhóm giải pháp về phát triển nông nghiệp, an sinh xã hội, giáo dục nghề nghiệp và hoàn thiện thể chế pháp luật là điều kiện tiên quyết để kiểm soát hệ số Gini dưới 0,400.
• Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý cần tiếp tục cập nhật chuỗi số liệu sau khi áp dụng chuẩn nghèo mới giai đoạn 2006-2010 nhằm kịp thời điều chỉnh chính sách an sinh xã hội phù hợp với lộ trình hội nhập kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được chia làm 2 chương, 4 tiết. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@a 8 C hưưng1 THỰC CHẤT CỦA S ự PHÂN HOÁ GIÀU - NGHÈO VÀ THỰC TRẠNG PHÂN HOÁ GIÀU - NGHÈO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 1. Thực chất của sự phân hoá giàu-nghèo Phàn hóa giàu - nghèo là hiện tượng xã hội phổ biến kê từ khi xã hội loài người có sự phân chia giai cấp cho đến nay. Giờ đây, trong kỷ nguyên toàn cầu hoá và đô thị hoá đang ngày càng phát triển, xã hội loài người nói chung khá sung mãn về đời sống vật chất và có nhu cầu cao về đời sống văn hoá, tinh thần, nhưng bên cạnh đó, vẫn phải đối mặt với đói nghèo và vấn đề phân hoá giàu- nghèo đang ngày càng trở nên bức xúc đối với cả cộng đồng nhân loại.

Khoảng cách về đời sống và chất lượng sống giữa người giàu và người nghèo ngày càng cách xa. Vấn đề này không chi tổn tại ở những nước nghèo mà còn ở cả những nước phát triển. Ví dụ ở Mỹ- một nước giàu nhất thế giới, người giàu chỉ chiếm 0,5% dân số, song họ lại chiếm tới 45% tài sản quốc gia, họ có 96% cổ phiếu và trái phiếu trên toàn nước Mỹ. Được thừa nhận là nước giàu, nhimg ở nước Mỹ, người nghèo thất nghiệp vẫn chiếm 16% tổng dân sô' (dữ liệu 1995), trong đó người da đen chiếm 40%; 35 triệu người sống dưới mức nghèo khổ theo chuẩn định của Liên Hợp Quốc (thu nhập 2 đôla/ người/ngày); khoảng 10 triệu người vô gia cư và ở đây hàng loạt nhữno tệ nạn xã hội khác vẫn thườns xuyên diễn ra [Xem: 20.

Việc xem xét vấn đề giàu- nghèo là hết sức phức tạp.Vì sao nhân loại cùng được sinh ra nhưng có người giàu, lại có người nghèo? Phải chăng ai vẫn còn phải lo toan cho bữa ăn thì người đó là người nghèo. Phải chăng cuộc sống đối với người giàu mới là cuộc sống, còn đối với người nshèo thì đó chí là sự sinh tồn mà thôi. Trong hoàn cảnh vật chất dồi dào, khái niệm người nghèo, người giàu nên xác định như thế nào? Phải chăng nsười có thu nhập thấp, ít của cải thì gọi là nghèo. Phải chàng họ giàu nhưng khỏns tự nhận là giàu thì cũng gọi là nghèo.

Nhìn bề ngoài chúng ta khó có thể phàn biệt được ai là giàu, ai là nghèo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@a 9 ở nước ta hiện nay, khái niệm giàu- nghèo cũng chi mang ý nghĩa tương đối. ở những nơi giàu có, một người dù có xe máy, có nhà đẹp vẫn có thể thuộc lớp người có thu nhập thấp và vất vả vật lộn với cuộc sống( vì họ có thể vay tiền để mua). Nhưng ở một nơi nghèo khó khác, họ lại có thể được coi là người giàu.

Giàu- nghèo là tên gọi cụ thể ở thang bậc khác nhau của cuộc sống. Mặt khác, hiện tượng giàu- nghèo bao giờ cũng là một hiện tượng xã hội phức tạp, bao gồm nhiều nhân tố: giàu-nghèo về kinh tế, giàu- nghèo về văn hoá, giàu-nghèo về kiến thức, giàu- nghèo về sức khoẻ,. Để giải quyết vấn đề phân hoá giàu - nghèo trong xã hội đương đại, chúng ta cần giải quyết vấn đề giàu- nghèo ớ góc độ kinh tế (thu nhập thực tế trong hộ gia đình). Vì thu nhập thực tế phản ánh mức sống, mức sinh hoạt và có liên quan đến việc chi tiêu, đến phong cách sống, kế mưu sinh,.

của mỗi gia đình, mỗi người dân. Tuy nhiên, giàu - nghèo ở đây chỉ được xác định một cách tương đối, vì luôn có sự biến động về tỷ lệ và khoảng cách giàu - nghèo theo thời gian. Theo tác giả Nguyễn văn Tiêm, để xác định hộ giàu ở nông thôn nước ta( 1992) cần căn cứ vào mức thu nhập tính bình quân 1 nhàn khẩu/1 năm, và tham khảo các tiêu chuẩn khác như: các tiện nghi phục vụ đời sống vật chất và tinh thần của các thành viên trong gia đình ( nhà ở, đồ dùng trong nhà); mức chi tiêu đời sống vật chất tinh thần của chủ hộ; mức tích luỹ hàng năm của hộ. Mặc dù theo cách tính này con số cụ thể còn chưa cập nhật, nhưng theo cách xác định hộ giàu này cũng được nhiều nhà khoa học chấp nhận [Xem: 56].

Hơn nữa, tiêu chuẩn xác định giàu - nghèo cũng thường không thống nhất và không nhất quán giữa các quan niệm khác nhau. Việc khảo sát thu nhập, mức sống của người giàu là rất khó, vì những người giàu thường che giấu của cải, mức thu nhập. Theo đó, chuẩn giàu là rất khó xác định. Vì vậy, có thể dùng chuẩn nghèo để phân biệt giàu - nghèo trong xã hội.

Có thể nói, giàu - nghèo và chuẩn nghèo là một khái niệm động, biến đổi theo không gian và thời gian. Có rất nhiều tiêu chí phân loại giàu - nghèo, song người ta thường sử dụng tiêu chí phân loại theo mức sống và thu nhập. Đày là cách phân loại phổ biến nhất trên thế giới hiện nay. Từ góc độ này, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@a 10 việc xem xét các diện mạo khác nhau về giàu - nghèo nói chung, rmười ta thường kết hợp với các yếu tố cải thiện cuộc sống như chi cho ăn uống, học hành, y tế, sức khoẻ, nhà ở,.

Vậy, người nghèo là người như thế nào? Theo UNDP, sự nghèo khổ của con người là thiếu những quyền cơ bản như biết đọc, biết viết và được nuôi dưỡng tạm đủ. Từ quan niệm này, người ta xem xét sự nghèo khổ của con người từ các góc độ như nghèo về tiền tệ, nghèo khổ cực độ, nghèo khổ chung, nghèo tương đối, nghèo tuyệt đối. Định nghĩa chung nhất về người nghèo do Hội nghị chống nghèo đói ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan vào tháng 9/1993 đưa ra là: “Nghèo là rình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và rhod mãn những nhu cầu cơ bẩn của con người, mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh t ế và phong tục tập quán của địa phương"[23, tr. Như vậy, theo cách xác định này, người nghèo ở các nước khác nhau sẽ có mức thu nhập không giống nhau.

Ớ Việt Nam ta, Tổng cục Thống kê dựa vào cả thu nhập và chi tiêu theo đầu người để tính tỷ lệ nghèo. Tổng cục Thống kê xác định ngưỡng nghèo dựa trên chi phí cho một giỏ tiêu dùng bao gồm lương thực và phi lương thực, trong đó chi tiêu cho lương thực phải đảm bảo 2100 calo mỗi ngày cho một người. Các hộ được coi là thuộc diện nghèo nếu mức thu nhập và chi tiêu không đú để đảm bảo giỏ tiêu dùng này. Các ngưỡng nghèo và khống nghèo được Tổng cục thống kê và Ngân hàng thế giới thống nhất công nhận là [Xem: I, tr.6]: Chi tiêu bình quãn đáu người hàng năm 1993(nghln đổng, tính vào thời điểm 1998(nghìn đổng, tính vào thời tháng 1-1993) điềm tháng 1-1998) Ngưỡng nghèo vé lirơns (hục Ihực pham 750 1287(92 USD) Ngưỡng nghèo chung 1 160 1 7SS( 128 USD) Ngưỡng nghèo ở Việt nam trong các năm 1993-1998 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@a Nghèo lương thực, thực phẩm: tỷ lệ này được xác định bằng mức thu nhập tính theo thời gian đủ để mua lương thực, thực phẩm thiết yếu đám bảo khẩu phần ăn duy trì với nhiệt lượng tiêu dùng bình quân một người một ngày là 2100 calo.

Chuẩn nghèo lương thực, thực phẩm tính theo thu nhập bình quân một người một tháng qua các năm [Xem: 3, cập nhật 15/4/2005]: 1999(nghìn đồng) 2002(nghìn đổng) 2004 (nghìn đồng) Nông thôn 112 115 124 Thành thị 146 150 163 Những hộ có mức thu nhập bình quàn nhân khẩu dưới chuẩn trên thuộc diện hộ nghèo. Như vậy, tỷ lệ nghèo lương thực, thực phẩm từ nãm 1999 đến năm 2004 tuy đã giảm trên phạm vi cả nước, nhưng ở các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ, Đông Bắc thì tỷ lệ này còn cao hơn tỷ lệ chung của cả nước. Tỷ lệ nghèo chung được tính theo chuẩn nghèo thống nhất với chuẩn nghèo do Ngàn hàng thế giới đưa ra bao gồm chi tiêu của dân cư về các mặt hàng lương thực, thực phẩm nhằm đảm bảo khẩu phần ăn được duy trì với nhiệt lượng tiêu dùng bình quân một người một ngày là 2100 calo, cộng thêm một lượng hàng hoá thiết yếu phi lương thực, thực phẩm. Chuẩn nghèo chung tính theo chi tiêu bình quân một người một tháng chung cho cả hai khu vực thành thị, nông thôn năm 1998 là 149 nghìn đồng; 2002 là 160 nghìn đồng; 2004 là 178 nghìn đồng.

Những người có mức chi tiêu bình quân một tháng dưới chuẩn trên được coi là nghèo. Tỷ lệ nghèo chung từ năm 1998 đến năm 2004 đã giảm nhưng vẫn còn cao ở các vùng Tây Bắc, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Bắc [Xem: 3, cập nhạt 15/4/20051 ■ Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội xác định chuẩn nghèo dựa trên thu nhập tính bằng lương thực, cụ thể là lương thực quy thóc bình quân đầu người tháng của hộ gia đình. Các hộ được xếp vào diện nghèo nếu thu nhập đầu người của họ ở dưới mức chuẩn được xác định. Mức chuẩn này là khác nhau giữa thành thị, nông thôn và miền núi.

Tỷ lệ nghèo được xác định bằng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@a tỷ lệ dãn số có thu nhập dưới ngưỡng nghèo. Sử dụng chuẩn nghèo trên, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cho biết, trong vòng 5 năm gần đãy, tỷ lệ nghèo đói ở Việt Nam đã giảm đáng kể, từ 19% năm 1996 xuống còn 11% năm 2000. Trong khi đó, theo cách tính của Ngân hàng thế giới dựa trên số liệu điều tra mức sống năm 1993, 1998 và áp dụng chuẩn nghèo chung, thì tỷ lệ nghèo đói ở Việt Nam đã giảm từ 58% năm 1993 xuống 37% năm 1998 [ Xem: 8, tr. Theo tiêu chí mà Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đưa ra vào năm 1997( trong Thông báo số 175/LĐ- XH ngày 20/5/1997) thì hộ đói là hộ có thu nhập bình quân đầu người 1 tháng quy ra gạo dưới 13 kg (hay 45000đ) đối với mọi vùng; hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người một tháng quy ra gạo dưới 15 kg (hay 55000đ) đối với nông thôn miền núi, hải đảo; dưới 20 kg( hay 70000đ) đối với nông thôn đồng bằns, trung du; dưới 25kg (hay 90000đ) đối với thành thị.

Theo tiêu chí này, nãm 1999 cả nước có 13,03% số hộ nghèo [xem: 28.