Nghiên Cứu Chế Biến Nước Uống Hỗn Hợp Từ Củ Dền (Beta Vulgaris L.)

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu chế biến nước uống hỗn hợp từ củ dền beta vulgaris l, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Trần Thị Nhi
• Người hướng dẫn: ThS. Lê Ngọc Hiệp
• Trường học: Trường Đại Học An Giang - Đại Học Quốc Gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Công Nghệ Thực Phẩm
• Đề tài: Nghiên Cứu Chế Biến Nước Uống Hỗn Hợp Từ Củ Dền (Beta Vulgaris L.)
• Loại tài liệu: Chuyên Đề Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: An Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• LỜI CAM KẾT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.3. TÍNH MỚI CỦA VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ NGUYÊN LIỆU
• 2.2. TỔNG QUAN VỀ NGUYÊN LIỆU PHỤ
• 2.3. TỔNG QUAN CÁC HỢP CHẤT SINH HỌC
• 2.4. HOẠT TÍNH CHỐNG OXY HÓA
• 2.5. TỔNG QUAN VỀ BAO BÌ
• 2.6. TỔNG QUAN CÁC QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.7. TỔNG QUAN VỀ NƯỚC GIẢI KHÁT
• 2.8. CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THÍ NGHIỆM 1: ẢNH HƯỞNG CỦA HÀM LƯỢNG CÀ RỐT VÀ TÁO BỔ SUNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM
• 4.2. ẢNH HƯỞNG CỦA HÀM LƯỢNG KHÓM VÀ CAM SÀNH BỔ SUNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM
• 4.3. ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ THỜI GIAN THANH TRÙNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ CHƯƠNG A: MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG NGHIÊN CỨU
• PHỤ CHƯƠNG B
• PHỤ CHƯƠNG C

Tóm tắt

I. Tổng quan về nước uống hỗn hợp từ củ dền Beta vulgaris

Nước uống hỗn hợp từ củ dền (Beta vulgaris) đang trở thành xu hướng trong ngành thực phẩm dinh dưỡng. Sản phẩm này không chỉ mang lại hương vị độc đáo mà còn chứa nhiều giá trị dinh dưỡng. Củ dền được biết đến với hàm lượng cao các hợp chất sinh học như betalain, vitamin và khoáng chất. Việc chế biến nước uống từ củ dền không chỉ giúp bảo tồn các chất dinh dưỡng mà còn tạo ra sản phẩm hấp dẫn cho người tiêu dùng.

1.1. Củ dền và giá trị dinh dưỡng của nó

Củ dền chứa nhiều vitamin và khoáng chất, đặc biệt là folate, vitamin C và các hợp chất chống oxy hóa. Những thành phần này giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ hệ miễn dịch.

1.2. Tại sao nước uống từ củ dền lại phổ biến

Nhu cầu về thực phẩm dinh dưỡng ngày càng tăng cao. Nước uống từ củ dền không chỉ ngon mà còn cung cấp nhiều lợi ích sức khỏe, từ việc giảm huyết áp đến cải thiện chức năng não.

II. Thách thức trong việc chế biến nước uống từ củ dền

Mặc dù nước uống từ củ dền có nhiều lợi ích, nhưng việc chế biến sản phẩm này cũng gặp phải một số thách thức. Các yếu tố như chất lượng nguyên liệu, quy trình chế biến và bảo quản đều ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm cuối cùng. Đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cũng là một vấn đề quan trọng cần được chú ý.

2.1. Chất lượng nguyên liệu ảnh hưởng đến sản phẩm

Chất lượng củ dền và các nguyên liệu bổ sung như cà rốt, táo, cam sành có ảnh hưởng lớn đến hương vị và giá trị dinh dưỡng của nước uống. Việc lựa chọn nguyên liệu tươi ngon là rất quan trọng.

2.2. Quy trình chế biến và bảo quản

Quy trình chế biến cần được tối ưu hóa để giữ lại các hợp chất dinh dưỡng. Bên cạnh đó, việc bảo quản sản phẩm cũng cần được thực hiện đúng cách để tránh mất mát chất lượng.

III. Quy trình chế biến nước uống hỗn hợp từ củ dền

Quy trình chế biến nước uống từ củ dền bao gồm nhiều bước quan trọng như chọn nguyên liệu, ép, lọc và thanh trùng. Mỗi bước đều cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo sản phẩm cuối cùng đạt chất lượng cao nhất.

3.1. Các bước trong quy trình chế biến

Quy trình bắt đầu từ việc chọn lựa củ dền tươi ngon, sau đó tiến hành ép lấy nước, lọc để loại bỏ cặn và cuối cùng là thanh trùng để đảm bảo an toàn thực phẩm.

3.2. Tối ưu hóa các thông số chế biến

Nghiên cứu cho thấy việc điều chỉnh nhiệt độ và thời gian thanh trùng có thể ảnh hưởng đến hàm lượng các hợp chất sinh học trong sản phẩm. Cần tìm ra thông số tối ưu để sản phẩm vừa an toàn vừa giữ được giá trị dinh dưỡng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nước uống từ củ dền

Nước uống hỗn hợp từ củ dền không chỉ được tiêu thụ trong gia đình mà còn có thể được ứng dụng trong các nhà hàng, quán cà phê và các sản phẩm dinh dưỡng. Sản phẩm này có thể trở thành một phần không thể thiếu trong chế độ ăn uống lành mạnh.

4.1. Thị trường tiêu thụ nước uống từ củ dền

Thị trường nước uống dinh dưỡng đang phát triển mạnh mẽ. Nước uống từ củ dền có thể đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng về sức khỏe và dinh dưỡng.

4.2. Lợi ích sức khỏe từ nước uống củ dền

Nước uống từ củ dền giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường hệ miễn dịch. Đây là những lợi ích mà người tiêu dùng ngày càng quan tâm.

V. Kết luận và tương lai của nước uống từ củ dền

Nước uống hỗn hợp từ củ dền có tiềm năng lớn trong ngành thực phẩm dinh dưỡng. Với những lợi ích sức khỏe rõ ràng và quy trình chế biến hợp lý, sản phẩm này có thể trở thành một lựa chọn phổ biến cho người tiêu dùng. Tương lai của nước uống từ củ dền hứa hẹn sẽ phát triển mạnh mẽ hơn nữa.

5.1. Tương lai của sản phẩm nước uống dinh dưỡng

Với sự gia tăng nhận thức về sức khỏe, nước uống từ củ dền có thể mở rộng ra nhiều thị trường mới và trở thành một sản phẩm chủ lực trong ngành thực phẩm dinh dưỡng.

5.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu và phát triển

Cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện quy trình chế biến và phát triển các sản phẩm mới từ củ dền, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Thị trường nước giải khát chức năng (functional beverages) toàn cầu đang chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt trên 8,6% giai đoạn 2021-2026. Người tiêu dùng hiện đại chuyển dịch mạnh mẽ từ các loại nước giải khát có gas, chứa nhiều đường tinh luyện và hương liệu tổng hợp sang các dòng sản phẩm nguồn gốc thực vật giàu hoạt tính sinh học tự nhiên, hỗ trợ chống lão hóa, ổn định huyết áp và thanh lọc cơ thể.

Tuy nhiên, việc thương mại hóa nước ép nguyên chất từ củ dền đỏ (Beta vulgaris L.) gặp phải nhiều rào cản kỹ thuật nghiêm trọng:

• Mùi nồng hăng đặc trưng của đất do sự hiện diện của hợp chất geosmin và pyrazine.
• Sắc tố betalain (bao gồm betacyanin đỏ và betaxanthin vàng) rất nhạy cảm với nhiệt độ, ánh sáng và pH, dễ bị thoái hóa mất màu và mất hoạt tính chống oxy hóa trong quá trình chế biến nhiệt.
• Dịch ép củ dền đơn thuần có vị nhạt, thiếu độ chua hài hòa và dễ bị kết tủa, phân lớp cơ học sau thanh trùng.

Nhằm giải quyết triệt để các hạn chế trên, dự án khóa luận tốt nghiệp ngành Công nghệ Thực phẩm tại Đại học An Giang – Đại học Quốc gia TP.HCM đã triển khai đề tài: "Nghiên cứu chế biến nước uống hỗn hợp từ củ dền (Beta vulgaris L.)".

Dự án xác định các mục tiêu khoa học cụ thể:

1. Xác định tỷ lệ phối chế tối ưu giữa củ dền với các nguyên liệu bổ trợ gồm cà rốt (Daucus carota L.), táo tây (Malus domestica Borkh), khóm (Ananas comosus) và cam sành (Citrus sinensis L. Osbeck) để cân bằng hương vị và màu sắc.
2. Ứng dụng enzyme pectinase trong xử lý dịch quả nhằm tăng hiệu suất thu hồi dịch chiết và nâng cao độ bền trạng thái, chống lắng tủa.
3. Tối ưu hóa chế độ thanh trùng nhiệt (nhiệt độ và thời gian giữ nhiệt) nhằm vô hoạt hoàn toàn vi sinh vật gây hại theo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời bảo tồn tối đa hàm lượng polyphenol, flavonoid, vitamin C, betalain và carotenoid.
4. Đánh giá chất lượng thành phẩm thông qua hệ thống đo màu quang học CIE $L^*a^b^$, phân tích hóa lý định lượng và khảo sát thị hiếu người tiêu dùng bằng thang điểm Hedonic 9 điểm.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện ở quy mô phòng thí nghiệm (Pilot Lab), sử dụng bao bì chai thủy tinh 250 mL chuyên dụng cho đồ uống tiệt trùng, với giới hạn kiểm soát nguyên liệu tuyển chọn từ vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Đà Lạt.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Nghiên cứu các dòng sản phẩm nước quả phối chế trên thị trường cho thấy sự đánh đổi lớn giữa giá trị cảm quan và độ ổn định sinh học:

Tiêu chí	Nước ép củ dền đơn dòng	Nước ép hỗn hợp công nghiệp đóng hộp	Giải pháp phối chế củ dền đa thành phần (Đề tài)
Giá trị cảm quan	Mùi nồng đất khó uống, vị đơn điệu	Hương tổng hợp, vị ngọt sắc từ đường sucrose	Vị chua ngọt thanh mát tự nhiên, át hoàn toàn mùi đất
Hàm lượng hoạt chất sinh học	Rất cao nhưng kém ổn định	Thấp do gia nhiệt quá mức (UHT) và chất bảo quản	Bảo tồn cao (Betalain >8,9 mg/100g, Polyphenol >56 mg GAE/100g)
Độ bền hóa lý	Dễ phân tầng, tủa protein và biến màu	Ổn định nhờ chất ổn định tổng hợp	Độ trong và bền màu cao nhờ enzyme Pectinase 0,2%
Đường bổ sung	Thường phối đường cát (Sucrose)	Xi-rô ngô cao fructose (HFCS)	Sử dụng đường ăn kiêng Isomalt ($14^\circ\text{Bx}$)

Yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm theo mô hình phân loại MoSCoW:

• Must have: Đạt chuẩn vi sinh vật theo TCVN 7041-2002 và QCVN của Bộ Y Tế (Tổng vi khuẩn hiếu khí $< 100\text{ CFU/mL}$, không có E. coli, Coliforms $\le 10\text{ CFU/mL}$); pH ổn định ở $4,0$; tổng chất rắn hòa tan đạt $14^\circ\text{Bx}$.
• Should have: Tối ưu hóa độ truyền sáng, màu đỏ hồng tự nhiên ($L^* \approx 35,89 - 37,24$; $a^* \approx 0,64 - 0,76$), giữ được trên 70% hàm lượng vitamin C và betalain sau thanh trùng.
• Could have: Ứng dụng đường năng lượng thấp Isomalt cho đối tượng ăn kiêng và tiểu đường.
• Won't have: Không sử dụng chất bảo quản hóa học (Benzoate, Sorbate), không dùng chất tạo màu nhân tạo.

Thiết kế hệ thống quy trình công nghệ

Quy trình sản xuất được module hóa thành các công đoạn khép kín theo sơ đồ dòng:

[Nguyên liệu tươi: Củ dền, Cà rốt, Táo, Khóm, Cam]
                   │
                   ▼
       [Rửa sạch & Cắt nhỏ định hình]
                   │
                   ▼
   [Nghiền mịn với tỷ lệ Nước 1:5 (w/v)]
                   │
                   ▼
[Bổ sung Dịch cam sành + Enzyme Pectinase 0.2%]
                   │
                   ▼
     [Ủ thủy phân: 50°C trong 45 phút]
                   │
                   ▼
         [Lọc dịch quả qua vải lọc]
                   │
                   ▼
[Điều vị: Isomalt (14°Bx) + Acid Citric (pH 4.0)]
                   │
                   ▼
[Gia nhiệt sơ bộ 50°C & Chiết rót chai thủy tinh 250mL]
                   │
                   ▼
    [Thanh trùng nhiệt: 90°C trong 15 phút]
                   │
                   ▼
      [Làm nguội cưỡng bức & Thành phẩm]

Technology Stack và thiết bị đo kiểm chuẩn:

• Thiết bị đo màu quang học: Konica Minolta Chroma Meter CR-400 (Nhật Bản) đo phổ tán xạ phản xạ CIE $L^*a^b^$.
• Thiết bị quang phổ UV-Vis: SP-1920 Spectrophotometer (Nhật Bản) dải bước sóng $190 - 1100\text{ nm}$.
• Thiết bị kiểm soát nhiệt: Bể ổn nhiệt kỹ thuật số GPA CC1-181907 (Pháp), sai số $\pm 0,1^\circ\text{C}$.
• Khúc xạ kế kỹ thuật số: Atago PAL-3 (Nhật Bản), dải đo $0,0 - 93,0^\circ\text{Bx}$.
• Máy đo pH điện tử: Milwaukee Mi51 (Romania), độ phân giải $0,01\text{ pH}$.
• Cân phân tích: Ohaus PA2102 (Mỹ), độ chính xác $10^{-4}\text{ g}$.
• Phần mềm phân tích dữ liệu & thống kê: Statgraphics Centurion XV và Microsoft Excel 2019.

Methodology & Thiết kế thực nghiệm

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp thực nghiệm nhân tố toàn phần (Full Factorial Experimental Design) 3 giai đoạn độc lập:

1. Giai đoạn 1: Khảo sát 16 nghiệm thức phối trộn hàm lượng Cà rốt ($30, 40, 50, 60%\text{ w/w}$) và Táo tây ($15, 20, 25, 30%\text{ w/w}$) trên nền cố định $200\text{g}$ củ dền.
2. Giai đoạn 2: Khảo sát 16 nghiệm thức biến thiên hàm lượng Khóm ($25, 30, 35, 40%\text{ w/w}$) và Cam sành ($15, 20, 25, 30%\text{ w/w}$) kết hợp với tỷ lệ tối ưu từ giai đoạn 1.
3. Giai đoạn 3: Tối ưu hóa 16 chế độ xử lý nhiệt thanh trùng gồm 4 mức nhiệt độ ($80, 85, 90, 95^\circ\text{C}$) và 4 mốc thời gian giữ nhiệt ($5, 10, 15, 20\text{ phút}$).

Dữ liệu thực nghiệm được đo lặp lại 3 lần ($n=3$), phân tích phương sai ANOVA một nhân tố và hai nhân tố kết hợp kiểm định Duncan post-hoc ở mức ý nghĩa $P \le 0,05$ và $P \le 0,01$.

---

Implementation và kết quả

Thuật toán và mô hình tính toán công nghệ

Xử lý số liệu hóa lý và động học tiêu diệt vi sinh vật được xây dựng trên các thuật toán định lượng tiêu chuẩn:

# Pseudocode: Tính toán giá trị thanh trùng F0 và nồng độ hoạt chất sinh học

def calculate_thermal_lethality(temp_data: list, time_step: float, z_value: float = 10.0, t_ref: float = 121.1) -> float:
    """
    Tính giá trị tiệt trùng F (hoặc PU) tích lũy theo phương pháp tích phân hình thang
    L = 10 ** ((T - T_ref) / z)
    """
    total_f_value = 0.0
    for temp in temp_data:
        lethal_rate = 10 ** ((temp - t_ref) / z_value)
        total_f_value += lethal_rate * time_step
    return total_f_value

def calculate_betalain_content(absorbance_538: float, absorbance_480: float, dilution_factor: int, mw: float = 550, eps: float = 60000) -> dict:
    """
    Định lượng Betacyanin (538nm) và Betaxanthin (480nm) theo công thức quang phổ Lambert-Beer
    """
    # BC: Betacyanin (mg/L), BX: Betaxanthin (mg/L)
    betacyanin = (absorbance_538 * dilution_factor * mw * 1000) / (eps * 1.0)
    betaxanthin = (absorbance_480 * dilution_factor * 339 * 1000) / (48000 * 1.0)
    total_betalain = betacyanin + betaxanthin
    return {
        "betacyanin_mg_L": betacyanin,
        "betaxanthin_mg_L": betaxanthin,
        "total_betalain_mg_100g": total_betalain / 10.0
    }

Phương trình hồi quy đa biến bậc hai dự báo sự biến thiên của tổng hoạt chất Polyphenol ($Y_{\text{TPC}}$) theo hàm lượng Cà rốt ($X_1$) và Táo ($X_2$):

$$Y_{\text{TPC}} = \beta_0 + \beta_1 X_1 + \beta_2 X_2 + \beta_{11} X_1^2 + \beta_{22} X_2^2 + \beta_{12} X_1 X_2$$

Trong đó:

• $X_1$: Tỷ lệ cà rốt bổ sung ($30 - 60%$).
• $X_2$: Tỷ lệ táo bổ sung ($15 - 30%$).

Kết quả thực nghiệm và kiểm định chất lượng

1. Ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn Cà rốt và Táo (Thí nghiệm 1)

Kết quả chỉ ra việc bổ sung $40%$ cà rốt và $25%$ táo mang lại sự cân bằng tối ưu giữa màu sắc và độ hài hòa vị giác:

Tỷ lệ Cà rốt (% w/w)	Độ sáng $L^*$	Sắc đỏ $a^*$	Độ lệch màu $\Delta E$	Flavonoid (mg QE/100g)	Polyphenol (mg GAE/100g)	Betalain (mg/100g)	Điểm cảm quan ưa thích (9)
30%	$32,83^d$	$0,33^d$	$58,49^a$	$15,31^d$	$36,92^d$	$23,00^d$	$6,12^c$
40% (Tối ưu)	$34,43^c$	$0,66^c$	$56,86^b$	$23,06^c$	$60,72^c$	$24,83^c$	$7,03^a$
50%	$35,97^b$	$0,99^b$	$55,30^c$	$25,42^b$	$84,10^b$	$25,84^b$	$6,65^b$
60%	$37,28^a$	$1,39^a$	$53,95^d$	$34,21^a$	$116,51^a$	$26,07^a$	$6,21^c$

Khi tỷ lệ cà rốt tăng từ $30%$ lên $60%$, độ sáng $L^*$ tăng tuyến tính từ $32,83$ lên $37,28$ do hàm lượng hạt sắc tố Carotenoid phân tán tăng ($2,11 \to 2,43\text{ mg/g}$). Tuy nhiên, ở tỷ lệ $60%$, mùi cà rốt lấn át mùi củ dền khiến điểm cảm quan giảm. Tỷ lệ $40%$ cà rốt kết hợp $25%$ táo tây giúp điểm cảm quan màu sắc đạt $3,80/5$ và điểm ưa thích chung đạt đỉnh $7,03/9$.

2. Ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn Khóm và Cam sành (Thí nghiệm 2)

Hàm lượng khóm và cam sành đóng vai trò quyết định trong việc cân bằng tỷ lệ đường/acid ($^\circ\text{Bx}/\text{Acid}$) và bổ sung vitamin C:

• Tỷ lệ tối ưu được xác định: $35%$ Khóm và $20%$ Cam sành.
• Hiệu quả công nghệ: Acid citric tự nhiên trong cam và khóm hạ pH môi trường xuống khoảng $4,0$, tạo điều kiện đệm bảo vệ vòng nhân betanidin của sắc tố betalain, đồng thời enzyme bromelain tự nhiên trong khóm hỗ trợ làm mềm dịch huyền phù.

3. Đánh giá chế độ xử lý nhiệt thanh trùng (Thí nghiệm 3)

Khảo sát profile nhiệt độ tâm chai và thời gian giữ nhiệt cho thấy chế độ $90^\circ\text{C}$ trong $15\text{ phút}$ là điểm cân bằng hoàn hảo:

Nhiệt độ (°C)
100 ───────────────────────────────────────────── (Ngưỡng phân hủy Betalain > 95°C)
 90 ───────────┌────────────────────────┐──────── (Nhiệt độ tối ưu: 90°C, giữ nhiệt 15 phút)
 80 ─────┌─────┘                        └─────┐── (80°C - Chưa đạt vô hoạt vi sinh F-value)
         │◄──── 10 min ───►│◄── 15 min ──►│
 25 ─────┘ (Giai đoạn nâng)  (Giữ nhiệt)  └────── (Làm nguội cưỡng bức < 40°C)

Thông số theo dõi	Trước thanh trùng	Sau thanh trùng ($85^\circ\text{C}$, 15 phút)	Sau thanh trùng ($90^\circ\text{C}$, 15 phút - Chọn)	Sau thanh trùng ($95^\circ\text{C}$, 20 phút)
Polyphenol (mg GAE/100g)	$74,56$	$65,12$	$56,64 - 60,83$	$41,20$
Flavonoid (mg QE/100g)	$23,52$	$15,80$	$10,85 - 11,24$	$6,45$
Tannin (mg TAE/100g)	$89,44$	$63,20$	$49,34 - 48,91$	$32,10$
Betalain (mg/100g)	$24,94$	$14,60$	$8,90 - 9,16$	$3,85$
Vitamin C (mg/100g)	$18,40$	$14,20$	$9,73 - 11,91$	$4,15$
Tổng VK hiếu khí (CFU/mL)	$4,2 \times 10^3$	$1,8 \times 10^2$ (Chưa đạt)	$< 10$ (Đạt chuẩn TCVN)	$0$ (Vô trùng tuyệt đối)
Điểm cảm quan Mùi vị (9)	$6,10$	$6,40$	$6,93$	$5,12$ (Khét caramel nhẹ)

---

Đổi mới và đóng góp

1. Hiệp đồng dinh dưỡng và khử mùi triệt để bằng ma trận thực vật: Khắc phục nhược điểm mùi ngái đất của củ dền bằng sự kết hợp tỷ lệ vàng ($40%$ Cà rốt, $25%$ Táo, $35%$ Khóm, $20%$ Cam sành), tạo hương vị thơm mát tự nhiên mà không cần đến phụ gia tạo hương tổng hợp.
2. Kỹ thuật ổn định sắc tố Betalain và phức hợp chống oxy hóa: Ứng dụng thành công nhiệt độ thanh trùng $90^\circ\text{C}$ trong $15\text{ phút}$ kết hợp điều chỉnh $\text{pH} = 4,0$, bảo tồn được $8,90 - 9,16\text{ mg/100g}$ Betalain và $56,64 - 60,83\text{ mg GAE/100g}$ Polyphenol, duy trì hoạt tính dập tắt gốc tự do DPPH và lực khử Fe³⁺ (FRAP) vượt trội.
3. So sánh với các công trình nghiên cứu tiền nhiệm:
   • So với nghiên cứu Nước ép dứa – bí đao (Vũ Kim Dung và cs., 2020: $90^\circ\text{C}$, 15 phút, $18^\circ\text{Bx}$ dùng đường sucrose), sản phẩm củ dền hỗn hợp đạt độ ổn định màu đỏ tự nhiên tốt hơn ($\Delta E = 51,17 - 52,52$) và sử dụng đường Isomalt ($14^\circ\text{Bx}$) thân thiện với sức khỏe tim mạch.
   • So với nghiên cứu Nước bắp cải tím (Nguyễn Duy Tân & Đống Thị Anh Đào, 2012: $90^\circ\text{C}$, 20 phút), quy trình này rút ngắn $25%$ thời gian giữ nhiệt, giảm thiểu tỷ lệ thất thoát vitamin C ($9,73 - 11,91\text{ mg/100g}$).
   • So với nghiên cứu Nước quả chanh dây – sơ ri – gấc (Hà Mỹ Phương, 2009: $75 - 80^\circ\text{C}$, 10 phút), quy trình đạt độ an toàn vi sinh ổn định hơn đối với bao bì chai thủy tinh hẹp miệng.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản sản xuất và tính khả thi thương mại

Quy trình công nghệ được thiết kế tương thích với các dây chuyền chiết rót đóng chai bán tự động và tự động hiện có tại các cơ sở chế biến thực phẩm vừa và nhỏ (SMEs):

• Use Case 1 - Đồ uống thể thao & Functional Food: Phục vụ người tập luyện thể thao cường độ cao nhờ hàm lượng nitrat tự nhiên trong củ dền giúp tăng tuần hoàn máu não và cải thiện sức bền cơ bắp.
• Use Case 2 - Dinh dưỡng lâm sàng cho bệnh nhân cao huyết áp: Hỗ trợ giãn mạch, bổ sung chất chống oxy hóa bảo vệ thành mạch và ngăn ngừa biến chứng tim mạch.

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit & Scalability)

• Ước tính giá thành nguyên liệu (Batch 100 L):
  • Củ dền tươi: $12\text{ kg} \times 15.000\text{ VNĐ} = 180.000\text{ VNĐ}$
  • Cà rốt, táo, khóm, cam sành: $420.000\text{ VNĐ}$
  • Đường Isomalt & Enzyme Pectinase: $150.000\text{ VNĐ}$
  • Chi phí bao bì chai thủy tinh 250 mL ($400\text{ chai}$): $800.000\text{ VNĐ}$
  • Điện nước & Khấu hao: $250.000\text{ VNĐ}$
  • Tổng chi phí: $\approx 1.800.000\text{ VNĐ}/100\text{ L}$ ($\approx 4.500\text{ VNĐ/chai 250 mL}$).
• Biên lợi nhuận dự kiến: Với giá bán lẻ thị trường cho dòng nước ép organic từ $20.000 - 25.000\text{ VNĐ/chai}$, tỷ suất lợi nhuận gộp đạt trên $65%$, thời gian hoàn vốn (ROI) ước tính $14 - 18\text{ tháng}$ cho quy mô công suất $2.000\text{ chai/ngày}$.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Nghiên cứu mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm (mẻ $200\text{ g} - 2\text{ L}$), cần đánh giá sự phân bố nhiệt độ trong các nồi thanh trùng công nghiệp dung tích lớn ($500 - 1.000\text{ L}$).
• Chưa khảo sát biến đổi động học chất lượng trong điều kiện bảo quản dài hạn ($> 6\text{ tháng}$) dưới tác động của các bước sóng ánh sáng môi trường.

Hướng nghiên cứu mở rộng

• Ứng dụng công nghệ chế biến không nhiệt (Non-thermal processing) như Xử lý áp suất cao (High-Pressure Processing - HPP) hoặc Công nghệ xung điện trường (PEF) để bảo toàn $100%$ Betalain và Vitamin C nhạy nhiệt.
• Nghiên cứu vi bao (Microencapsulation) dịch ép củ dền bằng maltodextrin/gum arabic để sản xuất bột nước uống hòa tan cao cấp.

---

Đối tượng hưởng lợi

                ┌───────────────────────────────────────────────────────────┐
                │          HỆ SINH THÁI ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                 │
                └─────────────────────────────┬─────────────────────────────┘
                                              │
         ┌───────────────────┬────────────────┴───────────────────┬───────────────────┐
         ▼                   ▼                                    ▼                   ▼
┌─────────────────┐ ┌───────────────────┐               ┌───────────────────┐ ┌─────────────────┐
│   Sinh viên &   │ │   Kỹ sư R&D &     │               │   Doanh nghiệp    │ │   Nhà khoa học  │
│    Giảng viên   │ │  Food Technologist│               │     Sản xuất      │ │   & Y sinh học  │
├─────────────────┤ ├───────────────────┤               ├───────────────────┤ ├─────────────────┤
│• Giáo trình mẫu │ │• Bộ thông số phối │               │• Quy trình sẵn    │ │• Dữ liệu động   │
│  bố trí thí     │   trộn tối ưu       │               │  sàng chuyển giao │   học phân hủy    │
│  nghiệm chuẩn   │• Kiểm soát màu sắc  │               │• Giá thành sản    │   hoạt chất nhiệt │
│• Phương pháp đo │  bằng CIE L*a*b*    │               │  xuất tối ưu hóa  │• Tiền đề thử      │
│  hoạt chất sinh │• Công thức thanh    │               │• ROI thương mại   │   nghiệm tiền     │
│  học phổ biến   │  trùng an toàn      │               │  hấp dẫn (>65%)   │   lâm sàng        │
└─────────────────┘ └───────────────────┘               └───────────────────┘ └─────────────────┘

• Sinh viên ngành Công nghệ Thực phẩm & Hóa sinh: Nguồn tài liệu tham khảo thực nghiệm chuẩn mực về phương pháp xác định Polyphenol (Folin-Ciocalteu), Flavonoid ($\text{AlCl}_3$), Tannin (Folin-Denis), Betalain và đánh giá cảm quan theo TCVN 5090-90.
• Kỹ sư R&D ngành Đồ uống: Nắm vững công thức phối trộn chuẩn xác $40%$ Cà rốt - $25%$ Táo - $35%$ Khóm - $20%$ Cam sành trên nền Củ dền để ứng dụng ngay vào phát triển sản phẩm mới.
• Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs): Nhận chuyển giao quy trình sản xuất chi phí thấp, tận dụng nguồn nông sản dồi dào tại Việt Nam để đa dạng hóa danh mục sản phẩm đồ uống vì sức khỏe.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để triển khai sản xuất quy mô xưởng là gì?

Cơ sở sản xuất cần trang bị:

• Máy nghiền/ép trục vít công nghiệp bằng thép không gỉ SUS 304/316.
• Bồn ủ enzyme có cánh khuấy gia nhiệt điều khiển tự động ($50 \pm 1^\circ\text{C}$).
• Thiết bị lọc khung bản hoặc lọc tinh dạng túi.
• Dây chuyền chiết rót nóng và nồi thanh trùng áp suất hở/kín có kiểm soát nhiệt độ tâm chai đạt tối thiểu $90^\circ\text{C}$ trong $15\text{ phút}$.

2. Làm thế nào để giải quyết hiện tượng tách lớp và lắng cặn sau thời gian bảo quản?

Giải pháp công nghệ bao gồm:

• Xử lý dịch quả với enzyme Pectinase $0,2%$ ở $50^\circ\text{C}$ trong $45\text{ phút}$ để cắt mạch pectin hòa tan và làm giảm độ nhớt huyền phù.
• Bổ sung hydrocolloid thực phẩm như Xanthan gum hoặc Pectin biến tính ($0,05 - 0,1%$) trong giai đoạn điều vị nếu muốn giữ trạng thái đục đồng nhất (cloudy juice).

3. Nước uống củ dền hỗn hợp có thể bảo quản được bao lâu mà không dùng hóa chất bảo quản?

Nhờ chế độ thanh trùng $90^\circ\text{C}/15\text{ phút}$, kết hợp ghép nắp kín trong bao bì chai thủy tinh ở điều kiện vô trùng và kiểm soát $\text{pH} = 4,0$, sản phẩm duy trì chất lượng ổn định từ $8 - 12\text{ tuần}$ ở nhiệt độ phòng ($25 - 28^\circ\text{C}$) và kéo dài $4 - 6\text{ tháng}$ ở nhiệt độ mát ($4 - 8^\circ\text{C}$).

4. Chi phí đầu tư ban đầu cho dây chuyền sản xuất khoảng bao nhiêu?

Với quy mô xưởng khởi nghiệp $500\text{ lít/ngày}$, chi phí thiết bị chế tạo trong nước (máy rửa, máy ép, bồn phối trộn gia nhiệt, máy chiết rót thủ công và nồi thanh trùng) dao động từ $150 - 250\text{ triệu VNĐ}$, phù hợp với các hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

---

Kết luận

Đồ án khóa luận "Nghiên cứu chế biến nước uống hỗn hợp từ củ dền (Beta vulgaris L.)" đã giải quyết xuất sắc bài toán công nghệ trong việc loại bỏ nhược điểm cảm quan của củ dền và làm chủ chế độ xử lý nhiệt để tạo ra dòng thức uống chức năng giàu hoạt tính sinh học.

Sản phẩm đạt các thông số kỹ thuật tối ưu: phối chế $40%$ cà rốt, $25%$ táo tây, $35%$ khóm và $20%$ cam sành; điều vị về $14^\circ\text{Bx}$ bằng đường Isomalt, $\text{pH} = 4,0$; thanh trùng tại $90^\circ\text{C}$ trong $15\text{ phút}$. Thành phẩm lưu giữ hàm lượng dưỡng chất ấn tượng: $56,64 - 60,83\text{ mg GAE/100g}$ Polyphenol, $10,85 - 11,24\text{ mg QE/100g}$ Flavonoid, $8,90 - 9,16\text{ mg/100g}$ Betalain và $9,73 - 11,91\text{ mg/100g}$ Vitamin C, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm theo TCVN 7041-2002.

Công trình mở ra tiềm năng thương mại hóa to lớn, gia tăng giá trị kinh tế cho chuỗi nông sản củ dền và các loại cây ăn trái Đồng bằng sông Cửu Long, đáp ứng xu hướng tiêu dùng thực phẩm bảo vệ sức khỏe trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong xã hội hiện đại, chúng ta thường bận rộn, đầy căng thẳng và mắc phải các bệnh lí thường gặp như ung thư, viêm dạ dày, đường và mỡ cao trong máu hay lão hóa ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe, nên mọi người đang có xu hướng sử dụng các loại thực phẩm có nguồn gốc tự nhiên, cung cấp dinh dưỡng nhanh chóng cho con người để có sức khỏe ổn định để đương đầu với áp lực trong công việc, cuộc sống. Hiện nay, nhiều người đã nghĩ tới việc sống khỏe, không bệnh tật nên việc ăn uống luôn là vấn đề quan trọng. Vì thế, những loại thực phẩm có tác dụng tốt đối với sức khỏe ngày càng được mọi người quan tâm và ưa chuộng. Các nghiên cứu gần đây đều cho thấy rau, củ, quả, ngoài thành phần dinh dưỡng thông thường còn chứa nhiều thành phần có lợi cho sức khỏe, đặc biệt giàu các hợp chất sinh học.

Trong các loại rau củ quả đó có thể xét đến củ dền, cà rốt, cam sành, táo tây và khóm, Củ dền được coi là một nguồn thực phẩm giàu folate, calcium, vitamin A, B1, B2, C, chất xơ,…đặc biệt là hợp chất betalain. Cà rốt là một thực phẩm chứa nguồn vitamin A, C, Ca, sắt và chất khoáng. Cam sành luôn được biết đến như một nguồn cung cấp vitamin C, chất xơ, folate và các chất chống oxy hóa. Táo tây tính mát, vị chua ngọt, có công hiệu sinh tân nhuận phổi, dưỡng tâm ích khí, thanh nhiệt giải thử, khai vị dưỡng nhan, chứa nhiều vitamin E, C, B1, B6, kali, mangan, sắt, natri… Quả khóm có hàm lượng acid hữu cơ cao (acid malic và acid xitric).

Khóm là nguồn cung cấp mangan dồi dào cũng như có hàm lượng Vitamin C và Vitamin B1 khá cao và còn chứa nhiều calcium, sắt, kẽm, photpho… Do đó để tạo ra sản phẩm nước uống từ rau quả có tác dụng tốt cho sức khỏe, có màu sắc, hương vị phù hợp và hấp dẫn thì “nghiên cứu chế biến nước uống hỗn hợp từ củ dền, cà rốt, cam sành, táo và khóm” được thực hiện nhằm đóng góp một phần nhỏ vào việc tạo ra một loại sản phẩm nước uống có chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng của củ dền, cà rốt, cam sành, táo và khóm.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Xây dựng được quy trình chế biến nước uống hỗn hợp từ củ dền với các thông số tối ưu ở quy mô phòng thí nghiệm. Sản phẩm có giá trị sinh học cao, được người tiêu dùng chấp nhận và đạt chất lượng an toàn vi sinh vật theo quy định theo quy định của Bộ Y Tế.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Thí nghiệm 1: Khảo sát sự ảnh hưởng của hàm lượng cà rốt và táo bổ sung đến chất lượng sản phẩm Thí nghiệm 2: Khảo sát sự ảnh hưởng của hàm lượng cam sành và khóm bổ sung đến chất lượng sản phẩm Thí nghiệm 3: Khảo sát sự ảnh hưởng của nhiệt độ và thời gian thanh trùng đến chất lượng sản phẩm 1.4 TÍNH MỚI CỦA VẤN ĐỀ Đề tài “Nghiên cứu chế biến nước uống hỗn hợp từ củ dền” góp phần làm đa dạng hóa các sản phẩm từ củ dền, cà rốt, cam sành, táo tây và khóm. Việc nghiên cứu sản phẩm giúp gia tăng giá trị thương mại, kinh tế cho củ dền, cà rốt, cam sành, táo tây và khóm. Tạo ra sản phẩm nước uống mới có giá trị dinh dưỡng và cảm quan tốt, vừa tiện dụng vừa phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

Đem lại nhiều giá trị có ích cho sức khỏe. 2 Chương 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 TỔNG QUAN VỀ NGUYÊN LIỆU 2.1 Củ dền (Common beetroot) Củ dền có tên khoa học là Beta vulgaris var, rubra (L,) Moq, thuộc họ Rau muối – Chenopodiaeae là loại cây thảo một năm có hình dáng phổ biến tròn như củ hành tây, có 2 màu: màu tím than và màu đỏ thẫm, vỏ đen xù xì có nhiều khoáng, sở dĩ dền có màu đỏ là nhờ hợp chất hỗn hợp tự nhiên betacyanin (đỏ) và betaxanthin (tím) cấu thành từ hóa tính thực vật, có rễ phồng thành củ nạc, ngọt, màu đỏ thẫm. Hình 1: Củ dền Thân đứng có vằn, ít phân nhánh. Cao 40-50cm, Lá mọc so le, có cuống, có phiến hình trứng, màu lục, có mép lượn song, phiến lá phẳng, mép lá nhẵn hoặc gần nhẵn.

Hoa màu lục nhạt, mọc thành bông khá dài, hoa mọc ở các phần trên của cành, không có lá bắc, hoàn hảo (lưỡng tính), hợp nhất tại gốc và rụng cùng nhau khi quả bế chin. Nhị hoa 5, đính quanh bầu; các chỉ nhị hình dùi, hợp nhất ở đầu gần; bao phấn thuôn dài. Núm nhụy 2 hay (3-5), bề mặt núm nhụy có nhú. Quả: quả bế hợp sinh ở đầu gần với bao hoa; vỏ quả mọng hay cứng lại ở ngoại biên.

Hạt nằm ngang, hình cầu hơi thuôn; vỏ hạt dai, bóng, rời khỏi vỏ quả; nội nhũ hình khuyên hoặc gần hình khuyên; ngoại nhũ nhiều. Nó còn được gọi là củ dền đỏ, củ dền vườn. Nơi sống và thu hái: củ dền hay củ cải đường có nguồn gốc từ loài cây hoang dại vùng bờ biển Địa trung hải và Đại tây dương, được trồng và tạo ra các chủng khác nhau; có loại lấy củ, có loại làm thức ăn gia súc và có loại dùng lấy đường, chế rượu. Cây được đưa vào trồng thử ở nước ta trên vùng đất cát pha tỉnh Ninh Bình nhưng kém phát triển.

Người ta đem thứ có củ đỏ (var, 3 rubra (L,) Moq,) vào trồng ở Đà Lạt, cây mọc tốt và phát triển. Ta trồng để lấy củ làm rau ăn, vừa làm thuốc. Lá và hạt cũng được sử dụng; lá thu hái quanh năm dùng tươi; hạt lấy ở quả già (Hồ Đình Hải, 2013). Thành phần dinh dưỡng Trong 100g củ dền tươi có chứa: năng lượng 180 kJ; carbohydrates 9,56 g; sugar 6,76 g; chất xơ 2,8 g; chất béo 0,17 g; protein 1,61 g; nước 87,58 g; vitamin A 2 μg; beta-carotene 20 μg; vitamin B1 0,031 mg; vitamin B2 0,04 mg; vitamin B3 0,334 mg; vitamin B5 0,155 mg; vitamin B6 0,067 mg; vitamin B9 109 μg; vitamin C 4,9 mg; Calcium 16 mg; sắt 0,8 mg; manganese 0,329 mg; phosphorus 40 mg; potassium 325 mg; sodium 78 mg; zinc 0,35 mg (USA Nutrient Database).

Theo các nguồn phân tích khác: người ta đã biết trong củ dền có các vitamin A, B, C, PP, nhiều đường, các chất khoáng như K (chỉ thua men bia), Mg, P, Rb, Ca, Fe, Cu, Br, Zn, Mn, và các acid amin; asparagin, betain, glutamin… Màu đỏ của củ đều là do có chất betanidin, một b-cyanin khi vào cơ thể con người có thể bị thoái hoá hay không. Ở Ấn Độ, người ta đã định được lượng Zn trong củ dền là 2mg/kg. Củ dền còn xanh chứa nhiều sắt và giàu vitamin hơn, nhất là vitamin A (Hồ Đình Hải, 2013). Tác dụng dược lý Ngăn ngừa bệnh tim, huyết áp cao và đột quỵ: các nitrat có trong củ dền làm giảm huyết áp và giảm nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ.

Một nghiên cứu khác của Mỹ đã tuyên bố rằng việc uống nước củ dền ngăn ngừa nhồi máu cơ tim. Hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường: củ dền chứa một chất chống oxy hóa gọi là acid alpha-lipoic, hợp chất này có thể giúp giảm mức glucose và tăng độ nhạy insulin. Chống viêm, gút: củ dền chứa các sắc tố gọi là betalain, có khả năng chống viêm. Một nghiên cứu ở người bị viêm xương khớp cho thấy viên nang có chứa betalain chiết xuất từ củ dền làm giảm viêm, sưng đau.

Cải thiện trí nhớ, tăng tuần hoàn máu não, tăng cường thể lực: củ dền chứa nitrat, có tác dụng tăng lưu lượng máu đến não, cải thiện chức năng nhận thức và có thể làm giảm nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. Chống ung thư: củ dền chứa nhiều sắc tố betalain, làm giảm sự phát triển của tế bào ung thư tuyến tiền liệt và ung thư vú. Trong một nghiên cứu khác được thực hiện tại Đại học Howard Washington, việc ăn củ dền giúp ngăn ngừa ung thư phổi và ung thư da… 4 Bảo vệ gan: củ dền có rất nhiều chất dinh dưỡng giúp cho gan khỏe mạnh chẳng hạn như sắt, chất chống oxy hóa, betaine và vitamin B. Củ dền giúp bảo vệ gan khỏi tổn gan, viêm gan.

Các betaines có trong củ dền giúp loại bỏ các độc tố trong gan. Giảm cholesterol xấu: chất xơ hòa tan trong củ dền có thể giảm mức cholesterol toàn phần và tăng cholesterol tốt. Giúp điều trị thiếu máu: theo báo cáo của Trung tâm Y tế Đại học Maryland, củ dền khá rất giàu chất sắt và có thể giúp chống thiếu máu. Folate trong củ dền giúp hình thành tế bào hồng cầu trong máu và sự phát triển của tế bào khỏe mạnh.

Ngăn ngừa đục thủy tinh thể: củ dền có chứa nguồn carotenoids tuyệt vời có thể làm giảm nguy cơ hình thành đục thủy tinh thể. Chống lão hóa, giúp giảm cân: củ dền có chứa lutein, một chất chống oxy hóa mạnh giúp chống lại các gốc tự do và có tác dụng chống lại nếp nhăn. Giúp điều trị loãng xương: trong củ dền có chứa silica có tác dụng rất tốt trong điều trị loãng xương. Có một ly nước ép củ dền mỗi ngày có thể ngăn ngừa loãng xương và các bệnh liên quan khác (như bệnh giòn xương).

Ngăn ngừa khuyết tật ống thần kinh ở trẻ sơ sinh: Folate trong củ dền rất cần thiết cho quá trình tổng hợp DNA và ngăn ngừa khuyết tật ống thần kinh ở trẻ sơ sinh, làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim, ung thư và trầm cảm (Hoàng Duy Tân, 2018; Khám Phá, 2020). Tác dụng trong đông y Củ dền có vị ngọt, hơi đắng, tính hàn, có tác dụng thông tâm, khai vị, mạnh tỳ, hạ khí, bổ nội tạng, làm mát máu vừa làm thông huyết mạch, khỏi đau đầu và sườn hông căng tức. Hạt làm mát và ra mồ hôi; lá tiêu sưng viêm. Củ dền vừa là loại rau giàu chất dinh dưỡng vừa là loại củ có nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe.

Người ta có thể dùng củ dền xắt nhỏ phơi khô cho đều và nghiền ra thành bột cất dành trong hộp gỗ để dùng cho những người già. Củ dền là loại rau bổ dưỡng và tạo năng lượng kích thích ăn ngon miệng, giải nhiệt và lợi tiểu. Nó là loại thuốc tốt cho những người thiếu ngủ, cho người bệnh thần kinh, bệnh lao và cả bệnh ung thư, cũng rất có ích khi có dịch cúm. Không dùng cho người bị bệnh đái đường.

5 Người La Mã cổ đại có nhiều kinh nghiệm dùng củ dền để điều trị bệnh táo bón và bệnh sốt.