CHƯƠNG 1: CO SỞ LY LUẬN VE NOI DUNG GIÁO DUC GIA DINH 1. Lịch sử nghiên cứu van đề Nhận thức được vị trí quan trọng của gia đình trong sự phát triển của xã hội, từ rất lâu vẫn đề gia định được các nha tư tường, các nhà khoa học va các lực lượng tiền tiễn hết sức quan tâm, coi trong. Nhiều công trình khảo luận, phân tích lý luận va thực tien về sinh hoạt gia đỉnh vả vị trí của nó trong xã hội đã được dé cập đến ngay từ thời kỳ cỗ đại. Từ những năm 500 TCN, các nha kinh điển của Nho giáo đã coi nha la mat xích quan trọng nhất noi ket con người với dat nước va thé giới.
Các tác phẩm của cả hai thời kỳ Nho giáo nguyên thủy và Hậu nho với các đại biểu noi tiếng như Không Tử, Mạnh Tử (Nho giáo nguyên thủy) và Chu Hi, Trinh Y Xuyên (Hậu Nho) đã đặt nen móng cho các nghiên cứu vẻ gia đình ở Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Ban, Triéu Tiên. Có thể nói, Nho giáo là một trong những hệ thong tư duy khoa học dau tiên và lửn mạnh nhất ve gia đỉnh của lịch sử nhân loại. Tư tưởng Nho giáo vẻ gia đình đã có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của văn hóa gia đình ở nước ta trong nhiều the kỷ [16, tr. Trên thực tế, chúng ta cũng có thé coi nhả triết học Hy Lap Aristotle (384 - 322 TCN) là một trong những người đầu tiên nghiên cứu vẻ gia đình một cách hệ thông.
Tuy nhiên những nghiên cứu của ông con phần nao mang tính tự phát, dựa vào những nhận thức rất nhạy cảm, thông minh nhưng lại có phan chủ quan va thiên kiến [ 16, tr. Những nghiên cửu khoa học về gia đình một cách bai bản và có hệ thông có lẽ cũng chỉ mới thực sự bắt đầu từ giữa the ky XIX, gan liên với sự phát triển của các ngành khoa học về nhân chủng học va xã hội học. Chung ta có the phan chia các nghiên cứu gia đình thành ba giai đoạn như sau: - Giai đoạn khoảng nửa cuối thé kỷ XIX: Tác phẩm nôi tiếng "Nguồn góc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước ” của Ph. Angghen được coi la một trong những tác phâm dẫn đường cho trào lưu nghiên cửu vẻ gia đình của the kỷ XIX.
Trong cuon sách nảy, nguồn góc của gia đình được soi sáng như là quá trình phát sinh của chế độ một vợ một chong và ông cũng phan biệt các khái niệm “hon nhân”, “gia đình”. Trong giai đoạn nay, Le Play (1806-1882), nha xã hội học Pháp, là một trong những người dau tiên để xưởng việc nghiên cứu thực nghiệm vẻ gia đình. - Giai đoạn khoảng nửa dau thé ky XX: Những nghiên cửu vẻ gia đình được tiễn hành khá mạnh mẽ va thường gan lien với những phân tích, sảng tạo vừa mang tính sinh học vừa mang tính xã hội học, nhân chủng học vả tâm lý học về gia đình. - Giai đoạn từ giữa thể ký XX đến nay: Có thê nói đây là giai đoạn có những bien doi to lớn trong nghiên cửu và nhận thức khoa học về gia đình.
Trước đây khải niệm gia đỉnh chỉ được bao ham hai người nam nữ khi họ đã cưới nhau va chung sông với con cái. Người chong là người duy nhất trụ cột gia đình và người vợ là người ở nha chăm sóc công việc gia đỉnh và con cái. Vào khoảng những năm 50 của the ky XX, trong giới nghiên cứu rất thịnh hanh một định nghĩa về gia đình: “la một nhóm xã hội gồm hai hoặc nhiều người gan bỏ với nhau bằng quan hệ hỏn nhân, quan hệ huyết thong hoặc quan hệ nhận con nuôi nhằm thoả mãn nhu cau vẻ xã hội, về tải sản xuất dan cư theo cả nghĩa thể xác va tinh than”. Quan điểm nay rất thịnh hành trong giới xã hội học phương Tây.
Ở Việt Nam, những khảo luận va phân tích về gia đình đã được chú ý từ rất lâu. Ngay từ the ky XV, Nguyễn Trai đã viết "Gia huấn ca" trong đó đưa ra nhiều nguyên tắc xây dựng gia đình va giao dục gia đình theo quan điểm của Nho giáo kết hợp với những giá trị truyền thông của dẫn tộc. Thông qua những khảo cứu mang dau an dan tộc học, hai công trình nghiên cứu “Việt Nam phong tục ” (1915) của Phan Kế Bính và “Việt Nam văn hóa sử cương” (1938) của Dao Duy Anh đã ghi chép và miêu tả môi quan hệ vợ - chồng, cha - con, việc giáo dục con trong gia định Việt Nam truyền thong và những xu hướng biển đổi của nó trước ảnh hưởng của văn hóa Tây Âu. Chủ tịch Hỏ Chi Minh cũng rất quan tâm đến van dé gia đình.
Trong nhieu tác phẩm của mình, Người đã de cập rat rõ đến vai trò của gia đình doi với con người va xã hội. Gia định la cai nội nuôi dưỡng con người, là noi con người xây dựng mỗi quan hệ yêu thương, binh dang, hỏa thuận. Từ sau năm 1975, các nghiên cửu vẻ gia đình được de cập từ nhiều góc độ: triết hoc, sử học, dân tộc học, văn học, xã hội học, tam lý học, giao dục học, dân so học, phụ nữ học. Một so dé tải khoa học cấp bộ, cấp nhà nước có liên quan đến gia đình cũng được tiền hành, gan liên với những tên tuổi của các tác giả: Vũ Khiêu, Lê Thị Quy, Đặng Nhứ liên quan đến mảng chủ dé gia đình và Nho giáo; Lê Ngọc Văn, Vũ Tuan Huy, Vũ Mạnh Loi, Mai Quynh Nam.
liên quan tới những chủ đẻ ly luận, phương pháp luận về xã hội học gia đình và thực trạng gia đình Việt Nam; Lê Minh dé cập đến thực trang văn hóa gia đình Việt Nam (1994); Lê Thị Nhâm Tuyết với những khía cạnh của gia đình và sự bất bình đẳng giới; Lê Thị Quy với những khía cạnh của sự sai lệch chuẩn mực trong gia định hiện đại, với bao lực gia đình, nạn mại dâm, nạn buôn bán phụ nữ. Công trình “Khoa học giao dục con em trong gia đình " do Đức Minh chủ biên. Cuỗn sách nay đã giới thiệu một số quan điểm vẻ giáo dục xã hội chủ nghĩa, nhân mạnh vai trò, đặc điểm của giáo dục gia đình (GDGĐ), cung cap những cơ sở lý luận va yêu cau của GDGĐ đổi với thẻ hệ trẻ. Đặc biệt, tac giả đi sâu phân tích một số đặc điểm tâm — sinh lý nổi bật của lứa tuổi thiểu niên, Từ đó dé xuất một số phương pháp can thiết để giáo dục con cái ở lửa tuổi này một cách phủ hợp.
Tuy nhiên, tac giả chưa đi sau phản tich những nội dung giáo dục cơ bản cho lửa tuổi thiểu niên [ 19]. Quyên sách “Day con nên người ” của Hội Liên hiệp Phụ nữ thành pho Hà Nội, tập thể tác giả đã cung cấp cho các bậc phụ huynh những hiểu biết cân thiết về gia đình; về trách nhiệm làm cha, làm mẹ trong giáo dục con cái nên người. Các tac giả đặc biệt nghiền cứu những mặt cơ bản của giao dục toàn diện vé “dire, trí, thể, mỹ và lao động” ma các thé hệ lam cha mẹ luôn luon hưởng tới [ II |. Công trình nghiên cứu “Nho giáo và gia đình " của Vũ Khiêu đã đề cập đến văn hóa gia đỉnh; những tác động, ảnh hưởng đậm nét của Nho giao trong giáo dục gia đình; những mặt tích cực vả tiêu cực của Nho giáo đổi với việc củng cô gia đình; hình thành nhân cách trong gia đình và xã hội [17].
Cuỗn sách “Gido dục gia dink” của Phạm Khắc Chương, Nguyễn Thị Bich Hồng đã cung cấp một khi lượng tri thức sâu, rộng về giáo dục gia đình trong lịch sử phát triển của XH hiện nay; chức năng, nhiệm vụ của gia đỉnh; những nguyên tắc, phương pháp giáo dục; mỗi quan hệ giữa gia đình — nha trường - xã hội trong công tác giao dục. Hai tac giả cũng đã tập trung nghiền cứu những nội dung giáo dục cơ bản: giáo dục hành vi dao đức; giáo dục thai độ, kỹ năng lao động; giáo dục thẻ chat va thâm mỹ, nhưng chưa dé cập đến nội dung giao dục trí tuệ cho con tại gia đình [7]. Cuỗn sách "Những vấn dé cấp bách trong giáo duc con ở lửa tuổi thiểu niên trong gia đình thành pha hiện nay” do Nguyễn Thanh Bình chủ biên đã dé cập rat nhieu đến những van dé cap bach trong GDGD thành phổ có con ở lứa tuổi THCS. Tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu sâu về những van dé can boi dưỡng cho cha me (nội dung giao dục đạo đức, nhu cầu học tập, giao dục giới tinh và phòng chong nghiện hút ma tủy cho con) trong các gia đình noi chung va gia đình thành phố nói riêng.
Tuy nhiên, tác giả chưa đề cập đến nội dung GD thẻ chất, lao động, tham mỹ cho con trong giai đoạn lứa tuổi TN [2]. Ngoài ra còn có một số bai viết, bai chuyên khảo vẻ giáo dục gia đình cũng đã được đăng trên các tạp chi: Tạp chỉ cộng san, Tap chi Thanh nién, Khoa học va Phụ nữ, Xã hội hoc, Tam lý học, các bao cáo tại các hội nghị khoa học về gia đình, giới, phụ nữ, dân số, trẻ em. Nghiên cứu vẻ gia đỉnh cũng là mảng chủ dé nhận được sự quan tâm mạnh mẽ của nhiều khóa luận tốt nghiệp đại học và một số luận án khoa học thạc sĩ, tiền sĩ. Như vậy, qua quá trình tìm hiểu chúng tôi nhận thấy đã có một số công trình nghiên cứu xung quanh van dé GDGD trên thé giới nhất là những năm gan day.
Ở Việt Nam đẻ tải xoay quanh van dé nay đang được sự quan tâm nghiên cứu từ nhiều lĩnh vực Giáo duc học, Tâm ly học. Do đó, chúng tôi hy vọng đẻ tài “Hiện trạng nội dung giáo duc trong một sé gia đình có con đang học THCS tại Thành phố Hỗ Chí Mink” là su đóng góp khiêm tốn bước dau trong việc nghiên cứu vẻ hiện trạng nội dung giao dục dưới góc độ giáo dục gia đình. Lý luận nghiên cứu vẫn đề 1. Những khái niệm chung về gia đình 1.
Khái niệm gia đình Gia đình (GD) là một loại hình tổ chức xã hội (XH) xuất hiện rất sớm trong lịch sử XH loải người va đã không ngừng bien đổi cùng với bước tiền của nên van minh nhân loại. La thiết chế cơ sở của xã hội, GD từ lâu đã thu hút được sự quan tam của các nha nghiên cửu, GD là một tế bảo XH va la một thiết chế XH có tinh lịch sử va tỉnh toàn cầu. La một khái niệm phức tạp, GD có nhiều cách biểu đạt và co thể hiểu theo nhiều cách khác nhau.