Chương 1 Cơ sở lý luận của niềm tin đối với đạo tin lành 1. Tổng quan Lịch sử nghiên cứu về niềm tin tôn giáo 1. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Niềm tin tôn giáo được các tác giả phương Tây tìm hiểu từ nhiều góc độ khác nhau. Có thể nêu ra một số quan niệm theo các khuynh hướng khác nhau về niềm tin tôn giáo.
Có thể nói tôn giáo nói chung và niềm tin tôn giáo nói riêng được các nhà triết học rất quan tâm. Họ đã nghiên cứu nguồn gốc nảy sinh niềm tin tôn giáo, cho rằng tôn giáo là do các trạng thái tâm lý con người gây nên, với những nghiên cứu của Đêmôcrit (460-370 TCN), Lútvích Phơbách (1804-1872). Các nhà triết học này cho rằng: do điều kiện sống khó khăn và sự bế tắc đã tạo cho con người những trạng thái tâm lý hoang mang, lo lắng và sợ hãi. Họ đã tin vào các lực lượng thần thánh để giúp đỡ và che chở [7, tr.
Như vậy ngoài việc giải thích nguồn gốc của niềm tin tôn giáo là do tác động của điều kiện xã hội, các nhà triết học còn đề cập đến đối tượng của niềm tin tôn giáo hướng tới là các lực lượng thần thánh. Trong các nghiên cứu của mình về tôn giáo, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lê nin đều cho rằng niềm tin tôn giáo là niềm tin vào những đối tượng hư ảo, không tồn tại trong thực tế. Niềm tin đó là do những bất lực của con người trước cuộc đấu tranh chống thiên nhiên và trong cuộc đấu tranh chống giai cấp bóc lột.Mác (1818-1883), niềm tin tôn giáo là niềm tin vào “những bông hoa tưởng tượng”.ăngghen (1820-1895), niềm tin tôn giáo là niềm tin vào lực lượng không tồn tại trên trần thế. Lênin (1870-1924) cho rằng niềm tin tôn giáo là niềm tin vào thần thánh, ma quỷ… của những con người bất lực trước cuộc đấu tranh chống thiên nhiên.
Đó là lòng tin vào một cuộc sống tốt đẹp hơn ở thế LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giới bên kia của những người lao động nghèo khổ, bần cùng và bất lực trong cuộc đấu tranh chống giai cấp bóc lột [7, tr. ở đây các tác giả đề cập đến đối tượng mà tôn giáo hướng tới là thần thánh ma quỷ và thế giới khác, những đối tượng không tồn tại trong thực tế. Dưới góc độ sinh học, một số nhà nghiên cứu đã phân tích về nguồn gốc của niềm tin tôn giáo. Những đại biểu theo khuynh hướng này cho rằng niềm tin tôn giáo mang tính bản năng, vô thức.
Nhà nghiên cứu người Mỹ G. Coe cho rằng ở con người tồn tại một bản năng tôn giáo. Điều này có nghĩa là niềm tin tôn giáo tồn tại ở mọi người là tất yếu, nó giống như bản năng sống và duy trì nòi giống vậy. Berxoi cũng quan niệm niềm tin tôn giáo mang tính di truyền.
Các nhà phân tâm học mà đại diện là S. Freud cho rằng niềm tin tôn giáo mang tính bản năng sinh học. Phân tích các đại biểu theo quan niệm sinh học ta thấy họ phủ định vai trò của môi trường sống, vai trò của xã hội đối với việc hình thành và tồn tại của niềm tin tôn giáo. Từ góc độ xã hội học cũng có một số nghiên cứu về niềm tin tôn giáo.
Theo Max Weber (1864-1920), ông cho rằng niềm tin của những người theo đạo Tin Lành là niềm tin vào Chúa Trời – người có quyền uy tối thượng [7, tr. Durkheim (1858-1917), nhà xã hội học người Pháp cho rằng niềm tin tôn giáo là niềm tin vào một vị thần siêu việt hay vào cái siêu nhiên [theo 7, tr. Trong ba thập kỷ cuối của thế kỷ XX, một số tác giả châu á đã nghiên cứu về sự phát triển đạo Tin lành, trong đó có niềm tin đối với đạo Tin lành của các tín đồ ở khu vực châu á. Đó là các tác giả Kou Seying, Vayong Moua, Kaoly Yang, Tou T.Lee và các tác giả phương Tây như F.
Các tác giả này đã tìm hiểu các nguyên nhân của sự phát triển đạo Tin lành ở khu vực châu á, trong đó có vấn đề từ bỏ các tín ngưỡng truyền thống sang ki tô giáo. Trong khi phân tích các nguyên nhân này các tác giả LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã phân tích niềm tin của các tín đồ đối với đạo Tin lành như một yếu tố quan trọng của việc chuyển đối tín ngưỡng. Là một khía cạnh tâm lý đặc biệt của con người, niềm tin tôn giáo được nhiều nhà tâm lý học quan tâm. Johnson, nhà Tâm lý học người Mĩ (1957), trong cuốn “Tâm lý học tôn giáo”, theo tác giả, yếu tố quan trọng nhất dẫn đến nguồn gốc tâm lý nảy sinh tôn giáo là sự sợ hãi, đặc biệt là sự sợ hãi trước cái chết [7, tr.
Năm 1914-1933, nhà Tâm lý học Mĩ, gốc Thụy Sĩ J. Leuba (1868-1946) đã tiến hành nghiên cứu niềm tin tôn giáo của các nhà khoa học Mĩ và cho thấy tỷ lệ đáng kể các nhà khoa học được hỏi tin vào Chúa. Năm 1916, tác giả viết cuốn sách: “Niềm tin vào Chúa và sự bất tử”, trong đó đề cập đến nguồn gốc của niềm tin tôn giáo. Niềm tin này được phát sinh từ hai nguồn: nhu cầu giải thích (do con người muốn giải thích về các hiện tượng bí ẩn về cuộc sống) và nhu cầu tìm kiếm sự giúp đỡ trong cuộc sống [7, tr.
Ngoài ra, nhà tâm lý học Nga D.Ugrinovich (1986) còn chỉ ra các đặc điểm của nềm tin tôn giáo - đó là niềm tin hư ảo, niềm tin không có tính lôgíc và niềm tin bền vững ở các tín đồ [7, tr. Như vậy, các công trình nghiên cứu của nước ngoài đã trình bày một số vấn đề về tâm lý học tôn giáo, niềm tin tôn giáo. Khi lý giải các khía cạnh của niềm tin tôn giáo, các nghiên cứu cũng đã đề cập tới đối tượng niềm tin tôn giáo hướng tới là các lực lượng siêu nhiên (thần thánh, Thượng đế, Chúa Trời…). Tuy nhiên, các công trình này mới chủ yếu đề cập đến nguồn gốc hình thành, nguyên nhân của niềm tin tôn giáo.
Nghiên cứu của các tác giả trong nước ở Việt Nam, trong hơn 10 năm qua đã có một số tác giả như Vương Duy Quang, Trần Hữu Sơn, Trần Thanh Tâm, Vi Hoàng Bắc, Đặng Nghiêm Vạn… nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com về việc ảnh hưởng của đạo Tin lành trong cộng đồng người Hmông ở phía Bắc Việt Nam và sự chuyển đổi từ tín ngưỡng truyền thống của họ sang đạo Tin lành. Năm 1996, Vương Duy Quang, khi nghiên cứu thực trạng vấn đề người Hmông theo đạo ở tỉnh Lào Cai đã cho rằng niềm tin đối với đạo Tin lành của dân tộc Hmông đó là niềm tin vào Vàng Trứ và Chúa Giêsu nhưng hầu hết họ lại không biết gì về Vàng Trứ, Giêsu [10, tr. Gần đây tác giả viết cuốn “ Văn hóa tâm linh của người Hmông ở Việt Nam, truyền thống và hiện đại” [8], trong đó tác giả đã cho thấy bức tranh toàn cảnh về người Hmông, từ cuộc sống đời thường đến cuộc sống tôn giáo, văn hoá, tín ngưỡng bản địa của họ. Đặng Nghiêm Vạn (1998) trong công trình nghiên cứu lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam đã đề cập đến niềm tin tôn giáo.
Theo tác giả, niềm tin tôn giáo là niềm tin vào lực lượng siêu nhiên, vào thế giới bên kia. Như vậy, đối tượng mà niềm tin tôn giáo hướng tới chính là đối tượng không có thật trong thực tế [13, tr. Các tác giả Đỗ Quang Hưng, Nguyễn Hồng Dương nghiên cứu những đặc điểm nổi bật của đạo Tin lành. Các tác giả đã phân tích cả những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của đạo Tin lành đối với các tín đồ và xã hội ở nước ta trong thời gian qua.
Đó là một tôn giáo có xu hướng thế tục hoá đi đôi với hiện đại hoá, quan tâm và tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, các lĩnh vực từ thiện và nhân đạo, luôn thay đổi để phù hợp với sự phát triển của xã hội. Liệu đây có là những điểm hấp dẫn, là “lực hút” với người Hmông khi kết hợp với những yếu tố “lực đẩy” như tâm lý nặng nề về quá khứ bi thương, bị chèn ép, luôn ước mơ về thời kỳ hưng thịnh với “Vương quốc tam miêu”, những khó khăn về kinh tế, xã hội, tâm lý mà người Hmông có thể đã trải qua? Những câu hỏi như vậy đang đặt ra nhu cầu cấp bách phải tìm ra các câu trả lời từ góc độ tâm lý học. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vũ Dũng (1998), trong công trình nghiên cứu về tâm lý học tôn giáo thể hiện trong cuốn sách: “Tâm lý học tôn giáo” đã đề cập tới đặc điểm của niềm tin tôn giáo dưới góc độ lý luận [1, tr. Năm 2003 – 2004, tác giả đã nghiên cứu một số vấn đề tâm lý của đạo Tin lành ở Tây Nguyên trong khuôn khổ của Dự án điều tra cơ bản cấp Nhà nước: “Những yếu tố tâm lý dân tộc ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển ở Tây Nguyên hiện nay” [2].
Từ 2004 – 2005, trong khuôn khổ của đề tài độc lập cấp Nhà nước: “Những đặc điểm tâm lý cơ bản của cộng đồng người Tây Nguyên, Tây Nam Bộ và ảnh hưởng của chúng đến sự phát triển kinh tế – xã hội ở khu vực này”, tác giả tiếp tục nghiên cứu về vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo của các dân tộc bản địa ở Tây Nguyên [3]. Từ kết quả nghiên cứu của hai đề tài này, tác giả đã chỉ ra một số vấn đề tâm lý của các tín đồ Tin lành ở Tây Nguyên như nhận thức về đạo Tin lành của các dân tộc thiểu số là còn hạn chế, đưa ra các nguyên nhân tâm lý dẫn các tín đồ đến với đạo Tin lành. Ngoài ra, trong nghiên cứu của mình, tác giả còn phân tích một số hành vi tôn giáo phản ánh niềm tin tôn giáo của các tín đồ. Một số tác giả như Trương Ngôn, Phan Viết Phong, Hoàng Minh Đô đã nghiên cứu nhận thức của các tín đồ đạo Tin lành, thực trạng tuyên truyền đạo Tin lành vào Việt Nam trong thời gian qua.
Vương Kim Oanh đã tìm hiểu nhận thức và niềm tin đối với đạo Tin lành của các dân tộc thiểu số ở tỉnh Gia Lai, khu vực Tây Nguyên. Nhìn chung, các nghiên cứu về niềm tin tôn giáo đối với các dân tộc thiểu số ở nước ta còn ít ỏi về cả mặt lý luận và thực tiễn, chỉ có ít một số công trình nghiên cứu từ góc độ tâm lý học.