CHƯƠNG 1 TONG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CÁC NHÂN TO ANH HUONG DEN SỰ PHÁT TRIEN DU LICH BEN VỮNG 1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1.1 Tài liệu nước ngoài Nghiên cứu “ Quản lý và Phát triển du lịch bền vững tại tỉnh Phuket, Thái Lan” của Thongphon Promsaka Na Sakolnakorn và các cộng sự (2013) đã sử dụng phương pháp định tính và định lượng, công cụ thu thập dữ liệu để xác định các mối đe dọa đối với quan lý du lịch bền vững ở Phuket, đồng thời đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và các chính sách thúc đây du lịch bền vững ở Phuket. Từ kết quả thu thập của 400 mau bao gồm 88 cư dân địa phương, 4 doanh nghiệp địa phương và 308 khách du lịch đã chỉ ra các van đề như ùn tắc giao thông: chi phí cao có mối đe dọa đến quản lý du lịch tại Phuket. Cùng với đó, nghiên cứu đã chỉ ra 07 yếu tố: Nhu yếu phẩm sinh hoạt; An ninh và tiện lợi; Quản lý văn hóa; Bảo vệ môi trường và tải nguyên thiên nhiên;Công trình công cộng; Quản lý chất thải; Hệ thống giao thông có tác động tới du lịch bền vững, từ đó đưa ra các chính sách giải quyết các van đề trên. Bài viết “Du lịch bền vững 2040” của Albert Postma (2017) và các cộng sự trong Tạp chí Du lịch tương lai đã chỉ ra bộ khung 4 kịch bản cho ngành du lịch trong tương lai của Viện Tương lai Du lịch Châu Âu (ETFI).
Để ngành công nghiệp không khói phát triển theo hướng bền vững, ETFI cùng các đối tác của Mạng lưới nghiên cứu Tương lai Du lịch Châu Âu cũng đưa ra đồng thời 4 loại bản sắc doanh nghiệp tương đương với 4 kịch bản dẫn đến các đề xuất chiến lược cụ thé liên quan đến phát triển bền vững đề tìm ra một con đường phát triển du lịch mới cho tương lai. Bộ khung 4 kịch bản được xây dựng cho du lịch trong tương lai của các nước Châu Âu : “Quay lại trở lại những năm 70”; “ Hoang sợ”; “Vai ké vai” và “ Duy nhất trên thế giới”. Bài viết của nhóm tác giả mang tính định hướng với việc tạo ra giá trị xã hội và môi trường theo nguyên tắc bền vững đối với ngành du lịch. Bài viết “Một mô hình năng động về du lịch bền vững” của Robert J.Johnston và Timothy Tyrrel (2014) trong Tạp chí Nghiên cứu Du lịch đã đưa ra mô hình về du lịch bền vững.
Trong đó, nhóm tác giả đưa ra 2 nhóm có liên quan đến sự tổn tại và phát triển của du lịch bền vững bao gồm: cư dân thường trú địa phương và các nhà hoạch định du lịch. Mô hình nhóm tác giả đưa ra là mô hình tối ưu hóa nhằm dé hỗ trợ các nhà hoạch định trong việc phát triển bền vững. Trong bài viết, tác giả nhân mạnh tầm quan trọng và vị trí của chất lượng môi trường ảnh hưởng đến du lịch. Từ đó đưa ra các giải pháp tối ưu để nâng cao hơn trong việc phát triển du lịch bền vững.
Nghiên cứu “Phát triển du lịch bền vững: Con đường dài từ lý thuyết đến thực tế” của Tracy Berno (2001) đã xem xét các tác động thực tế của việc vận hảnh các hoạt động bền vững trong phát triển du lịch so với bản chất của ngành và sản phẩm du lịch. Tác giả đã chỉ ra 6 nhóm liên quan trong ngành du lịch bao gồm nhiều bên tham gia có quyền và trách nhiệm trong hệ thống, mang lại lợi ích cho du lịch: Khu vực công: Ngành du lịch; Cộng đồng chủ nhà; Phương tiện truyền thông: Khách du lịch. Bên cạnh đó, tác giả đã có những quan điểm về bản chất của du lịch bền vững từ góc độ kinh tế xã hội.Shafiqul Islam (2015) trong nghiên cứu “Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến du lịch: Con đường phía trước cho du lịch bền vững Bangladesh” tác giả đã tiến hành phân tích đữ liệu được từ 35 người tại 06 địa điểm khác nhau bằng phương pháp phân tích thống kê. Kết quả cho thấy 03 yếu tố bao gồm: Thiếu nhận thức; Thiếu chính sách và Sự xáo trộn tái sinh tự nhiên là trở ngại chính cho du lịch, tiếp theo là thiên tai và cơ sở hạ tầng.
Ngoài ra, nghiên cứu còn đề cập các yếu tố khác có ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch của Bangladesh. Nghiên cứu “Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch sinh thái” của Masoomeh Shemshad cùng các cộng sự (2012) đã chỉ ra vai trò của các hợp tác xã tài nguyên thiên nhiên trong phát triển du lịch sinh thái. Nhóm tác giả đã thực hiện khảo sát 123 các thành viên giám đốc của các hợp tác xã tai Iran thông qua phương pháp khảo sát. Kết quả kiểm định hồi quy từng bước cho thấy việc tô chức cung cấp dịch vụ và đào tạo người dân địa phương trong HTX có tác động tích cực đến phát triển du lịch sinh thái.
Tuy nhiên, việc thu lợi nhuận từ du lịch sinh thái, 6n định việc làm trong ngành du lịch, cho thuê cảnh quan tài nguyên thiên nhiên cho ngành du lịch và sử dụng đất đai tài nguyên thiên nhiên đề thu hút du lịch sinh thái đang gặp phải những vấn đề nghiêm trọng và ở mức rất thấp. Nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của người dân đối với phát triển du lịch bền vững” của Spyridon Karytsas và các cộng sự (2019) đã tiến hành phân tích các nhân tố tác động đến thái độ của người dân tới du lịch tại các vựa muối của điền trang Anavyssos, Hy Lạp. Nhóm tác giả đã sử dụng mô hình hồi quy, phương pháp phân tích thành phần chính (PCA) để phân tích và cung cấp thêm bằng chứng thực nghiệm liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của cư dân địa phương đối với tác động của du lịch và phát triển bền vững, trên cơ sở các giả định của lý thuyết trao đổi xã hội. Kết quả nghiên cứu cho thấy, từ đánh giá của người dân, nhân tố kinh tế và cơ sở hạ tầng có tác động tích cực xảy ra và có ảnh hưởng đến thái độ của người dân trong việc phát triển du lịch bền vững.
Cũng theo đó, tác động tiêu cực rơi vào các loại tác động môi trường và xã hội. Bài nghiên cứu đã chỉ ra các nhân tố có ảnh hưởng đến thái độ tích cực và tiêu cực của người dân địa phương tại Hy Lạp đối với du lịch bền vững.2 Tài liệu trong nước Nguyễn Phước Hoàng (2021) trong bài nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch sinh thái bền vững: Trường hợp nghiên cứu tại tỉnh Cà Mau” đã đề xuất 08 nhân tổ ảnh hưởng đến phát triển du lịch sinh thái bền vững: tai nguyên con người, tài nguyên kinh tế, tài nguyên môi trường, cơ sở vật chất, tài nguyên văn hóa - xã hội, chính sách quản lý du lịch, liên vùng du lịch, tài nguyên thiên nhiên. Trong bài nghiên cứu, tác giả chỉ ra yếu tố con người có ảnh hưởng mạnh nhất đến sự phát triển du lịch bền vững. Dé có được kết quả này, nghiên cứu đã sử dung phương pháp định tính và định lượng dé đánh giá tác động của các yếu tố nhân khẩu học của 497 mẫu quan sát tại 4 khu du lịch trên địa ban tỉnh Cà Mau (Khu du lịch biển Khai Long, Khu du lịch Hòn Đá Bạc, Vườn Quốc gia U Minh Hạ và khu du lịch Dat Mũi) đến du lịch bền vững như độ tuổi, giới tính, chức vụ.
Nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững tại các điểm du lịch ở thành phố Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang” của Trương Trí Thông (2020) đã phân tích và đánh giá các yếu tố tác động đến du lịch bền vững tại thành phố Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang thông qua phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phương pháp đánh giá độ tin cậy. Các nhân tố được chi ra là có tác động đến phát triển du lịch bền vững của thành phố Hà Tiên bao gồm: Kinh tế; Văn hóa; Môi trường; Con người; Cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật; An toàn và an ninh; Thẻ chế chính sách. Thông qua sử dụng phương pháp đánh giá độ tin bằng hệ số Cronbach’s alpha dựa trên kết quả 150 du khách với 30 biến quan sát, tác giả cho ra kết quả là 7 nhân tố nêu trên đều có tác động thuận chiều ( tích cực) đến sự phát triển du lịch bền vững. Nghiên cứu “ Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững tai quan đảo Nam Du, huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang” của Lê Thị Tố Quyên cùng các cộng sự (2018) được thực hiện dựa trên việc khảo sát 123 người dân sinh sống tại xã An Sơn.
Đề tìm kết quả mong muốn, nhóm nghiên cứu đã thực hiện phân tích số liệu thông qua phương pháp thống kê mô tả, đánh giá độ tin cậy thang đo và phân tích nhân tổ khám pha (EFA). Kết quả thu được 10 nhân tổ anh hưởng đến sự phát triển du lịch tại đảo Nam Du dựa trên 6 chỉ tiêu được đánh giá thông qua phương pháp đánh giá độ tin cậy thang đo: chỉ tiêu về kinh tế; chỉ tiêu về xã hội; chỉ tiêu về văn hóa; chỉ tiêu về môi trường: chỉ tiêu về thể chế và chỉ tiêu về sự hài lòng. Trịnh Phi Hoành (2013) trong bài “Nghiên cứu tiềm năng tự nhiên phục vụ phát triển du lịch theo hướng bền vững ở tỉnh Đồng Tháp” đã sử dụng phương pháp thang điểm tổng hợp (đánh giá mức độ thuận lợi) dé lượng hóa các chỉ tiêu đánh giá tại L1 điểm du lịch có tiềm năng tự nhiên tại tỉnh Đồng Tháp. Tác giả đã đưa ra 5 tiêu chí đánh giá bao gồm: Độ hấp dẫn và khả năng tổ chức nhiều loại hình du lịch; Vị trí, khả năng tiếp cận điểm du lịch; Độ bền vững của tài nguyên, môi trường; Sức chứa của điểm du lịch và Thời gian hoạt động du lịch tương ứng với 4 bậc điểm từ Tốt đến Kém.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đa số các địa điểm du lịch đều xếp loại cao như Tram Chim, Gao Giồng,.và yếu tố thời gian hoạt động du lịch có tính én định nhất trong các tiêu chí được đánh giá. Từ kết quả đó, tác giả đề xuất một số giải pháp phát triển du lịch theo hướng bền vững tại Đồng Tháp.