Khóa luận: Nguyên tắc Stare Decisis trong hệ thống Common Law và gợi mở cho Việt Nam - ĐH Luật TP.HCM

Nguyên tắc Stare Decisis là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ thống Common Law. 84 trang · Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh · 2022.

• Tác giả: Võ Thị Kiều Diễm
• Người hướng dẫn: TS. Phan Hoài Nam
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Nguyên Tắc Stare Decisis Trong Hệ Thống Common Law Và Gợi Mở Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC STARE DECISIS
• 1.1. Khái quát về hệ thống pháp luật Common Law
• 1.1.1. Định nghĩa thuật ngữ “Common Law”
• 1.1.2. Đặc điểm hệ thống pháp luật Common law
• 1.2. Nguyên tắc tiền lệ phải được tuân thủ trong hệ thống pháp luật Common Law
• 1.2.1. Quá trình phát triển
• 1.2.2. Vai trò nguyên tắc “Stare Decisis”
• 1.3. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ VẬN HÀNH CỦA NGUYÊN TẮC STARE DECISIS TRONG HỆ THỐNG COMMON LAW VÀ MỘT SỐ GỢI MỞ CHO VIỆT NAM
• 2.1. Cơ chế vận hành của nguyên tắc Stare decisis
• 2.2. Nguyên tắc áp dụng án lệ trong pháp luật Việt Nam
• 2.3. Thực tiễn việc áp dụng án lệ ở Việt Nam qua các bản án
• 2.3.1. Bản án 24/2019/HNGĐ-PT
• 2.3.2. Bản án số 62/2022/HS-ST
• 2.3.3. Bản án số 26/2019/DS-PT
• 2.4. Những bất cập trong việc áp dụng án lệ và gợi mở cho Việt Nam
• 2.4.1. Những vấn đề bất cập
• 2.4.2. Những gợi mở cho Việt Nam
• 2.5. Kết luận Chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nguyên tắc Stare Decisis trong Common Law

Nguyên tắc Stare Decisis là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ thống Common Law. Nguyên tắc này yêu cầu các tòa án phải tuân thủ các quyết định đã được đưa ra trong các vụ án trước đó, nhằm đảm bảo tính nhất quán và ổn định trong việc áp dụng pháp luật. Điều này không chỉ giúp các thẩm phán có cơ sở để đưa ra quyết định mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía công chúng vào hệ thống tư pháp. Việc áp dụng nguyên tắc này đã giúp cho hệ thống pháp luật của các quốc gia theo truyền thống Common Law phát triển mạnh mẽ và có tính khả thi cao.

1.1. Định nghĩa và vai trò của Stare Decisis

Nguyên tắc Stare Decisis có nghĩa là 'đứng vững theo quyết định'. Nó yêu cầu các tòa án phải tuân thủ các tiền lệ pháp lý đã được thiết lập trong các vụ án trước đó. Điều này giúp duy trì sự ổn định và nhất quán trong việc áp dụng pháp luật, đồng thời tạo ra một khung pháp lý rõ ràng cho các bên liên quan.

1.2. Lịch sử phát triển của Stare Decisis

Nguyên tắc Stare Decisis đã được hình thành từ thế kỷ XIII tại Anh. Qua thời gian, nguyên tắc này đã trở thành một phần không thể thiếu trong hệ thống Common Law, giúp các tòa án có thể dựa vào các quyết định trước đó để đưa ra phán quyết trong các vụ án mới.

II. Thách thức trong việc áp dụng Stare Decisis tại Việt Nam

Việt Nam hiện đang trong quá trình cải cách tư pháp, và việc áp dụng nguyên tắc Stare Decisis vẫn còn gặp nhiều thách thức. Mặc dù đã có một số án lệ được công nhận, nhưng việc tuân thủ và áp dụng chúng trong thực tiễn vẫn chưa đạt yêu cầu. Điều này dẫn đến sự không đồng nhất trong các quyết định của tòa án, gây khó khăn cho các bên liên quan trong việc dự đoán kết quả của các vụ án.

2.1. Những bất cập trong việc áp dụng án lệ

Việc áp dụng án lệ tại Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn do thiếu sự hướng dẫn rõ ràng từ các cơ quan chức năng. Nhiều thẩm phán vẫn chưa quen với việc tham khảo án lệ, dẫn đến việc áp dụng pháp luật không đồng nhất.

2.2. Tình hình thực tiễn áp dụng Stare Decisis

Trong thực tiễn, nhiều bản án tại Việt Nam vẫn chưa tuân thủ nguyên tắc Stare Decisis một cách nghiêm túc. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tính công bằng trong xét xử mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

III. Phương pháp cải thiện việc áp dụng Stare Decisis tại Việt Nam

Để cải thiện việc áp dụng nguyên tắc Stare Decisis, Việt Nam cần có những biện pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng của các thẩm phán. Việc tổ chức các khóa đào tạo về án lệ và nguyên tắc Stare Decisis sẽ giúp các thẩm phán hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc tuân thủ các quyết định trước đó.

3.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho thẩm phán

Các khóa đào tạo chuyên sâu về nguyên tắc Stare Decisis sẽ giúp thẩm phán nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để áp dụng án lệ một cách hiệu quả.

3.2. Tăng cường hướng dẫn từ các cơ quan chức năng

Cần có sự hướng dẫn rõ ràng từ các cơ quan chức năng về việc áp dụng án lệ, nhằm đảm bảo tính nhất quán trong các quyết định của tòa án.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Stare Decisis trong pháp luật Việt Nam

Việc áp dụng nguyên tắc Stare Decisis có thể mang lại nhiều lợi ích cho hệ thống pháp luật Việt Nam. Nó không chỉ giúp tăng cường tính nhất quán trong các quyết định của tòa án mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho các doanh nghiệp và cá nhân. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nước.

4.1. Lợi ích của việc áp dụng Stare Decisis

Việc áp dụng nguyên tắc Stare Decisis sẽ giúp tạo ra sự ổn định và tin cậy trong hệ thống pháp luật, từ đó khuyến khích đầu tư và phát triển kinh doanh.

4.2. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc áp dụng nguyên tắc Stare Decisis, từ đó điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh pháp lý của mình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Stare Decisis tại Việt Nam

Nguyên tắc Stare Decisis có vai trò quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống pháp luật vững mạnh tại Việt Nam. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với những biện pháp cải thiện hợp lý, nguyên tắc này có thể được áp dụng hiệu quả hơn trong tương lai. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

5.1. Tương lai của Stare Decisis tại Việt Nam

Với sự phát triển của nền kinh tế và hội nhập quốc tế, nguyên tắc Stare Decisis sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại và hiệu quả.

5.2. Những khuyến nghị cho việc áp dụng Stare Decisis

Cần có những khuyến nghị cụ thể cho việc áp dụng nguyên tắc Stare Decisis, nhằm đảm bảo tính nhất quán và công bằng trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, sự giao lưu giữa các quốc gia không chỉ diễn ra trong lĩnh vực kinh tế, thương mại mà còn mở rộng sang văn hóa, giáo dục và tư pháp. Nhằm thúc đẩy hợp tác và giảm thiểu các rào cản pháp lý, các quốc gia trên thế giới có xu hướng "nhất thể hóa" hoặc "hài hòa hóa" pháp luật. Quá trình này đòi hỏi việc tìm hiểu sâu sắc nguồn gốc, bản chất và đặc trưng của hai dòng họ pháp luật lớn nhất hiện nay: hệ thống Dân luật (Civil Law) và hệ thống Thông luật (Common Law). Trong khi Civil Law coi trọng luật thành văn và hạn chế vai trò lập pháp của thẩm phán, thì Common Law lại lấy luật bất thành văn làm trọng tâm, đề cao vai trò sáng tạo pháp luật của thẩm phán thông qua án lệ.

Tại Việt Nam, truyền thống pháp lý chịu ảnh hưởng sâu sắc từ hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa, đề cao tính tối thượng của văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, trước yêu cầu cải cách tư pháp và thực tiễn giải quyết tranh chấp ngày càng phức tạp, vai trò của án lệ đã được thừa nhận và từng bước hoàn thiện như một nguồn luật bổ trợ. Yếu tố được xem là "xương sống" bảo đảm sự tồn tại và vận hành của án lệ trong hệ thống Thông luật chính là nguyên tắc Stare decisis (tiền lệ phải được tuân thủ). Mặc dù Tòa án nhân dân tối cao đã công bố nhiều án lệ, song thực tiễn áp dụng tại Việt Nam vẫn bộc lộ không ít hạn chế: việc tuân thủ án lệ chưa mang tính ràng buộc bắt buộc chặt chẽ, thẩm phán chủ yếu đối chiếu "tình huống pháp lý" thay vì phân tích "vấn đề pháp lý", và kỹ năng áp dụng án lệ của đội ngũ cán bộ tư pháp vẫn còn khoảng cách so với các quốc gia Common Law. Đó là lý do tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu này.

Mục tiêu chung của đề tài là làm sáng tỏ nguyên tắc Stare decisis, đánh giá vai trò của nguyên tắc này trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống án lệ, đồng thời mô tả và phân tích phương thức áp dụng tại Anh, Mỹ và Việt Nam nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm phù hợp. Để hiện thực hóa mục tiêu trên, khóa luận thực hiện 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hệ thống Common Law, định nghĩa, lịch sử hình thành, quá trình phát triển và vai trò của nguyên tắc Stare decisis.
2. Phân tích cơ chế vận hành của nguyên tắc Stare decisis trong thực tiễn tư pháp tại hai quốc gia đại diện tiêu biểu là Anh và Hoa Kỳ.
3. Làm rõ thực trạng áp dụng án lệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam thông qua hệ thống văn bản pháp lý và các bản án thực tế.
4. Chỉ ra những vướng mắc, bất cập trong quá trình áp dụng án lệ tại Việt Nam và đề xuất các giải pháp, định hướng hoàn thiện.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Bản chất lý luận, lịch sử và cơ chế vận hành của nguyên tắc Stare decisis trong hệ thống Common Law; các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng án lệ tại Việt Nam qua các bản án cụ thể (như Bản án 24/2019/HNGĐ-PT, Bản án 62/2022/HS-ST, Bản án 26/2019/DS-PT); các quan điểm học thuật về việc hoàn thiện cơ chế áp dụng án lệ.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các quy định và cơ chế áp dụng án lệ theo nguyên tắc Stare decisis ở Anh và Mỹ, không đi sâu vào quy trình chi tiết về công bố, tuyển tập án lệ của tất cả các quốc gia; đối với Việt Nam, tập trung vào cơ chế áp dụng án lệ trong hoạt động xét xử.
• Phạm vi không gian: Trọng tâm nghiên cứu là hệ thống pháp luật Anh và Hoa Kỳ (hai đại diện lớn của Common Law), đồng thời liên hệ đối chiếu với một số quốc gia Civil Law như Pháp, Đức, Nhật Bản và áp dụng thực tiễn tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu nguyên tắc Stare decisis từ khi manh nha xuất hiện vào thế kỷ XIII tại Anh cho đến nay; đối với án lệ tại Việt Nam, nghiên cứu từ mốc pháp lý quan trọng khi ban hành Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP năm 2015 đến thời điểm năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng lập luận dựa trên nền tảng các khái niệm học thuật, học thuyết pháp lý kinh điển và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật:

• Khái niệm và thuật ngữ then chốt: Định nghĩa "Common Law" theo 4 cấp độ tiếp cận; thuật ngữ "Stare decisis" bắt nguồn từ câu ngạn ngữ Latinh "Stare decisis et non quieta movere" (giữ nguyên những gì đã được quyết định và không làm xáo trộn); nguyên lý "like cases must be decided alike"; cấu trúc bản án gồm hai thành phần Ratio decidendi (lý do quyết định mang tính ràng buộc) và Obiter dictum (nhận định phụ/bình luận mang tính thuyết phục).
• Các học thuyết pháp lý nền tảng:
  • Học thuyết Giải thích pháp luật (Declaratory Theory) của William Blackstone: Thẩm phán được xem là người phát ngôn của pháp luật, phán quyết dựa trên tập quán đã tồn tại từ trước.
  • Thuyết Thực chứng pháp luật (Positive Theory of Law) của Jeremy Bentham: Thẩm phán được trao quyền tạo lập pháp luật khi luật thành văn chưa bao quát hết thực tiễn đời sống.
  • Chủ nghĩa hiện thực pháp lý (Legal Realism) của Oliver Wendell Holmes: Quan niệm đời sống của luật không thuần túy là logic mà là kinh nghiệm thực tiễn ("những gì Tòa án thực tế sẽ làm").
  • Học thuyết Án lệ ổn định (Jurisprudence constante) trong hệ thống luật lục địa.
• Hệ thống văn bản pháp luật áp dụng:
  • Việt Nam: Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 (Điều 22); Bộ luật Dân sự năm 2015 (Điều 6 quy định về áp dụng tập quán, tương tự pháp luật, nguyên tắc cơ bản, án lệ và lẽ công bằng); Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP và Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ; Chỉ thị số 04/2016/CT-CA của Chánh án TANDTC.
  • Quốc tế: Các Luật Tổ chức Tòa án của Anh (Judicature Acts 1873-1875); Tuyên bố thực tiễn năm 1966 của Viện Nguyên lão Anh (Practice Statement 1966); Đạo luật Nước Úc năm 1986 (Australia Act 1986).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác - Lênin kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành:

• Phương pháp phân tích: Mổ xẻ nguồn gốc lịch sử, bản chất, vai trò của nguyên tắc Stare decisis và phân tích các tình tiết, lý lẽ pháp lý trong các bản án thực tế của Tòa án Việt Nam và Tòa án nước ngoài.
• Phương pháp so sánh: Sử dụng phương pháp so sánh quy phạm và so sánh chức năng để đối chiếu sự vận hành của Stare decisis giữa Anh và Mỹ; phân tích sự khác biệt về vai trò án lệ giữa Common Law với Civil Law (Đức, Pháp, Nhật Bản) và Việt Nam.
• Phương pháp thống kê: Thu thập số liệu về các bản án, quyết định áp dụng án lệ tại Việt Nam và các phán quyết hủy bỏ án lệ của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ để chứng minh luận điểm.
• Phương pháp tổng hợp: Khái quát hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn đã phân tích nhằm xây dựng các đề xuất, định hướng hoàn thiện.

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm:

• Dữ liệu sơ cấp: Các bản án của Tòa án Việt Nam (Bản án số 24/2019/HNGĐ-PT, Bản án số 62/2022/HS-ST, Bản án số 26/2019/DS-PT, Bản án số 08/2018/KDTM-ST); Án lệ số 01/2016/AL; các án lệ và vụ việc nổi tiếng của quốc tế (London Tramways v. London County Council [1898], Attia v. British Gas [1987], MacLoughlin v. O’Brian, Vasquez v. Hillery [1986], Knick v. Township of Scott [2019], Dominique N [1990], Renee X [1992]).
• Dữ liệu thứ cấp: Giáo trình Luật so sánh (Trường ĐH Luật TP.HCM, Trường ĐH Luật Hà Nội); các sách chuyên khảo (TS. Phan Nhật Thanh, Michael Bogdan); luận án tiến sĩ (Đỗ Thanh Trung 2018), luận văn thạc sĩ (Châu Hoàng Thân 2016); khóa luận cử nhân (Võ Thị Thu Hằng 2014, Nguyễn Ngân Hà 2013, Lê Trọng Đại 2012, Nguyễn Võ Hồng Phát 2017); bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành (Nghiên cứu Lập pháp, Khoa học Pháp lý, Nghề luật, Dân chủ và Pháp luật).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát chung về nguyên tắc Stare Decisis

Chương 1 tập trung làm rõ bức tranh tổng thể về nguồn gốc, bản chất và sự tiến hóa của nguyên tắc Stare decisis trong không gian lịch sử của hệ thống pháp luật Common Law.

Khóa luận phân tích 4 cấp độ ngữ nghĩa của thuật ngữ "Common Law":

1. Cấp độ 1: Xuất hiện vào thế kỷ XIII tại Anh, dùng để chỉ luật do Tòa án Hoàng gia ban hành áp dụng thống nhất toàn quốc, phân biệt với tập quán địa phương (luật Anglo-Saxon); đồng thời dùng để phân biệt với Luật Công bằng (Equity Law).
2. Cấp độ 2: Dùng để chỉ tập hợp toàn bộ các án lệ được hình thành từ cả Tòa Thông luật và Tòa Công bằng.
3. Cấp độ 3: Dùng để chỉ toàn bộ hệ thống pháp luật của nước Anh bao gồm luật chung, luật công bằng và luật thành văn.
4. Cấp độ 4: Dùng để chỉ một gia đình pháp luật hoặc dòng họ pháp luật lớn trên thế giới bắt nguồn từ truyền thống pháp luật Anh.

Về đặc điểm, hệ thống Common Law được hình thành qua con đường tư pháp thay vì lập pháp; coi trọng luật tố tụng hơn luật nội dung do sự ngự trị lâu đời của hệ thống trát khởi kiện (writs); không phân chia rạch ròi giữa luật công và luật tư; mang tính liên tục và kế thừa tại Anh nhưng có tính gián đoạn chọn lọc tại Mỹ sau Tuyên ngôn Độc lập năm 1776; chế tài dân sự ban đầu chủ yếu là phạt tiền; và đặc biệt lấy Stare decisis làm nguyên tắc nền tảng.

Về tiến trình lịch sử, nguyên tắc Stare decisis trải qua hai giai đoạn lớn:

• Giai đoạn trước cải cách tòa án (trước 1873-1875): Tồn tại hai hệ thống tòa án song song là Tòa Thông luật và Tòa Công bằng (Tòa Đại pháp do Đại pháp quan đứng đầu). Việc tuân theo phán quyết trước đó mang tính tự nguyện, xem án lệ như nguồn luật thuyết phục theo học thuyết jurisprudence constante. Về sau, sự cứng nhắc của hệ thống trát và thói quen bảo thủ khiến việc tuân thủ tiền lệ trở thành rào cản, thúc đẩy sự ra đời của Equity Law để bảo vệ công lý thông qua lẽ công bằng.
• Giai đoạn sau cải cách tòa án (1873-1875 đến nay): Anh ban hành các đạo luật sáp nhập hệ thống tòa án, thành lập Hội đồng Báo cáo Pháp luật (Incorporated Council on Law Reporting) năm 1865 để nâng cao chất lượng tuyển tập án lệ. Nguyên tắc chuyển hóa thành nghĩa vụ bắt buộc (doctrine of binding precedent). Tính cứng nhắc tuyệt đối được nới lỏng từ năm 1966 khi Viện Nguyên lão Anh đưa ra tuyên bố chính thức khẳng định không bị ràng buộc tuyệt đối bởi án lệ của chính mình nếu có lý do xác đáng nhằm bảo đảm tính công bằng và sự phát triển của pháp luật.

Khóa luận khẳng định Stare decisis bảo đảm tính ổn định, tính nhất quán và khả năng dự liệu (predictability) của pháp luật, hiện thực hóa nguyên tắc pháp quyền (rule of law). Tuy nhiên, nguyên tắc này cũng bộc lộ hạn chế như nguy cơ duy trì các tiền lệ lỗi thời và tạo gánh nặng tra cứu khi số lượng án lệ tại Anh lên tới khoảng 800.000 án lệ, mỗi năm bổ sung thêm khoảng 20.000 vụ việc mới.

Chương 2: Sự vận hành của nguyên tắc Stare Decisis trong hệ thống Common Law và một số gợi mở cho Việt Nam

Chương 2 đi sâu phân tích cơ chế kỹ thuật vận hành nguyên tắc tại Anh, Mỹ, đối chiếu với khuôn khổ pháp lý Việt Nam và đánh giá thực tiễn áp dụng.

• Cơ chế vận hành tại Anh: Án lệ vận hành đồng thời theo chiều dọc (vertical precedent - cấp dưới tuân thủ cấp trên) và chiều ngang (horizontal precedent - tòa án tuân thủ phán quyết trước đó của chính mình). Cấu trúc một phán quyết bao gồm hai phần tách biệt: Ratio decidendi (lập luận, nguyên tắc pháp lý cốt lõi dẫn đến quyết định - mang tính bắt buộc) và Obiter dictum (các nhận định, quan điểm phụ của thẩm phán - mang tính tham khảo). Việc xác định tính "tương tự" giữa hai vụ án đòi hỏi kỹ thuật giải thích pháp lý tinh tế, thể hiện qua ví dụ vụ Attia v. British Gas [1987] khi Tòa phúc thẩm Anh áp dụng tiền lệ vụ MacLoughlin v. O’Brian dựa trên sự phân biệt sâu sắc giữa khái niệm "house" (ngôi nhà vật chất) và "home" (tổ ấm tinh thần).
• Cơ chế vận hành tại Mỹ: Án lệ chủ yếu vận hành theo chiều dọc giữa 51 hệ thống tòa án độc lập (hệ thống liên bang và 50 bang). Dưới ảnh hưởng của Chủ nghĩa hiện thực pháp lý (Realism), thẩm phán Mỹ áp dụng nguyên tắc Stare decisis mềm dẻo hơn, coi trọng chính sách công và bối cảnh kinh tế - xã hội. Tòa án Tối cao Hoa Kỳ không ngần ngại bãi bỏ các tiền lệ của chính mình khi không còn phù hợp (từ năm 1960 đến năm 2005 đã có ít nhất 74 lần bác bỏ tiền lệ; tiêu biểu là vụ Knick v. Township of Scott [2019] đảo ngược phán quyết năm 1985 về quyền khởi kiện tranh chấp tài sản).
• Áp dụng án lệ trong pháp luật Việt Nam: Khác với Common Law, Việt Nam không áp dụng nguyên tắc Stare decisis. Án lệ tại Việt Nam là nguồn bổ trợ được quy định tại Điều 6 Bộ luật Dân sự 2015, chỉ áp dụng khi không có luật, không có tập quán và không thể áp dụng tương tự pháp luật. Quy trình công bố án lệ mang tính tập trung cao độ: do Hội đồng Thẩm phán TANDTC lựa chọn và Chánh án TANDTC công bố theo Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP (thay thế Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP).
• Thực tiễn áp dụng qua các bản án: Về mặt lý thuyết, Điều 8 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP quy định thẩm phán có quyền không áp dụng án lệ nếu nêu rõ lý do trong bản án. Tuy nhiên, trên thực tế, do chịu ảnh hưởng từ cơ chế đánh giá và tiêu chí tái bổ nhiệm thẩm phán (e ngại việc không áp dụng án lệ dẫn đến nguy cơ bị hủy hoặc sửa bản án khi bị kháng cáo), các thẩm phán có xu hướng bắt buộc phải tuân theo án lệ khi vụ việc xuất hiện tình huống tương tự.

Bảng so sánh cơ chế vận hành của án lệ giữa Anh, Mỹ và Việt Nam:

Tiêu chí so sánh	Hệ thống Thông luật Anh	Hệ thống Thông luật Hoa Kỳ	Pháp luật Việt Nam
Vị trí của án lệ	Là nguồn luật chính thức, chủ đạo	Là nguồn luật chính thức, chủ đạo	Là nguồn luật bổ trợ cho văn bản quy phạm pháp luật
Hướng ràng buộc	Chiều dọc (Vertical) và chiều ngang (Horizontal)	Chủ yếu theo chiều dọc (Vertical)	Hướng dẫn áp dụng thống nhất trong hệ thống Tòa án
Cấu trúc bản án áp dụng	Tách bạch Ratio decidendi (bắt buộc) và Obiter dictum (tham khảo)	Tách bạch Ratio decidendi (bắt buộc) và Obiter dictum (tham khảo)	Viện dẫn "tình huống pháp lý" và "giải pháp pháp lý" được công bố
Thẩm quyền tạo lập/công bố	Tòa án các cấp trong quá trình xét xử thực tế	Tòa án các cấp trong quá trình xét xử thực tế	Duy nhất Hội đồng Thẩm phán TANDTC thông qua, Chánh án TANDTC công bố
Cơ chế bãi bỏ tiền lệ	Tuyên bố năm 1966 cho phép Viện Nguyên lão hủy bỏ tiền lệ của mình	Tòa án Tối cao chủ động bác bỏ tiền lệ (hơn 74 lần giai đoạn 1960-2005)	Hội đồng Thẩm phán TANDTC xem xét bãi bỏ theo quy trình luật định
Mức độ linh hoạt	Nghiêm ngặt cao, mang tính truyền thống	Linh hoạt, gắn liền với chính sách công và chủ nghĩa hiện thực	Tuân thủ danh mục án lệ chính thức đã ban hành

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể dựa trên việc tổng hợp các dữ kiện lý luận và thực tiễn tư pháp:

• Làm rõ sự vận động mang tính biện chứng của nguyên tắc Stare decisis: Chứng minh được rằng Stare decisis không phải là một nguyên tắc bất biến mà trải qua sự biến đổi từ việc tham khảo tự nguyện sang nghĩa vụ bắt buộc nghiêm ngặt, và sau đó được "cởi trói" linh hoạt (bước ngoặt Tuyên bố năm 1966 tại Anh và thực tiễn hủy bỏ 74 án lệ tại Mỹ giai đoạn 1960-2005) để thích ứng với sự phát triển của xã hội.
• Phát hiện điểm nghẽn thực tế trong áp dụng án lệ tại Việt Nam: Chỉ ra khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn tư pháp. Về mặt pháp lý, Điều 8 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP và Luật Tổ chức TAND 2014 không quy định nghĩa vụ áp dụng án lệ mang tính bắt buộc tuyệt đối. Tuy nhiên, trên thực tế, chế độ trách nhiệm và quy trình tái bổ nhiệm thẩm phán đã vô hình trung biến việc áp dụng án lệ thành một nghĩa vụ bắt buộc mang tính gián tiếp nhằm tránh rủi ro bị hủy, sửa án.
• Đề xuất hệ thống giải pháp và gợi mở cho Việt Nam:
  1. Chuyển đổi phương thức nhận diện án lệ: Cần chuyển dần từ thói quen so sánh "tình huống pháp lý" thuần túy sang kỹ thuật phân tích "vấn đề pháp lý" và tìm kiếm "lý do quyết định" (Ratio decidendi) tương tự như kinh nghiệm của Thông luật.
  2. Chuẩn hóa kỹ thuật viện dẫn án lệ: Xây dựng hướng dẫn chi tiết, bắt buộc thẩm phán phải phân tích, lập luận logic việc tương đồng hoặc khác biệt giữa vụ án đang xét xử với án lệ, khắc phục tình trạng né tránh viện dẫn hoặc viện dẫn hình thức.
  3. Nâng cao năng lực cán bộ tư pháp: Đổi mới chương trình đào tạo luật và đào tạo tư pháp, trang bị cho thẩm phán và luật sư kỹ năng phân tích án lệ, kỹ thuật tranh biện và phân biệt các tình tiết bản án (distinguishing).
  4. Hoàn thiện cơ chế rà soát và bãi bỏ án lệ: Xây dựng quy trình thủ tục rút gọn và linh hoạt để kịp thời bãi bỏ hoặc thay thế các án lệ không còn phù hợp với thực tiễn kinh tế - xã hội.
• Đóng góp của công trình: Khóa luận đã kết nối giữa nghiên cứu lịch sử pháp luật so sánh chuyên sâu về Stare decisis với việc giải quyết các bất cập cụ thể trong hệ thống tư pháp Việt Nam sau 7 năm triển khai Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP và Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn nghiên cứu được xác định dựa trên phạm vi đề tài:

• Hạn chế về phạm vi khảo sát: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu điển hình hai đại diện tiêu biểu của Common Law là Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, chưa đi sâu khảo sát các nền tài phán Thông luật đặc thù khác như Canada, Úc, New Zealand hay Ấn Độ; đồng thời các ví dụ thuộc Civil Law (Pháp, Đức, Nhật Bản) chỉ mang tính chất đối chiếu tham khảo khái quát.
• Hạn chế về nội dung chuyên sâu: Khóa luận tập trung vào cơ chế vận hành và nguyên tắc áp dụng trong xét xử, chưa đi sâu vào toàn bộ quy trình kỹ thuật lập bản báo cáo án lệ (law reporting), phương pháp xuất bản tuyển tập án lệ cũng như chưa bao quát hết tất cả các chuyên ngành luật chuyên biệt (như hành chính, lao động, kinh doanh thương mại).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  1. Mở rộng nghiên cứu cơ chế và tiêu chí pháp lý để bãi bỏ án lệ tại các nước Common Law nhằm đề xuất hoàn thiện quy trình hủy bỏ án lệ tại Tòa án nhân dân tối cao Việt Nam.
  2. Nghiên cứu sâu về kỹ thuật phân tách Ratio decidendi và Obiter dictum trong cấu trúc các bản án giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng học thuật và thực tiễn sau:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Luật: Đặc biệt thuộc các chuyên ngành Luật So sánh, Luật Quốc tế, Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật; cung cấp nguồn tư liệu phong phú về lịch sử hình thành Common Law, Equity Law và sự ra đời của học thuyết tiền lệ pháp.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Thẩm tra viên: Tham khảo phương thức suy luận tương tự, kỹ thuật phân tích vụ án và phân định giữa lý do pháp lý bắt buộc (Ratio decidendi) với các nhận định mang tính bình luận (Obiter dictum) phục vụ công tác xét xử.
• Luật sư và chuyên viên pháp lý: Nâng cao kỹ năng tra cứu, phân tích án lệ và vận dụng án lệ trong quá trình tranh tụng tại Tòa án.

Phần nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu nhất của công trình là Mục 2.1 của Chương 2 (phân tích kỹ thuật xác định tính tương tự qua ngôn từ pháp lý trong vụ án Attia v. British Gas) và Bảng đối chiếu sự khác biệt giữa cơ chế áp dụng án lệ tại Việt Nam với hệ thống Thông luật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thuật ngữ "Stare decisis" có nguồn gốc từ đâu và nội dung cốt lõi của nguyên tắc này là gì?
Thuật ngữ này bắt nguồn từ câu ngạn ngữ tiếng Latinh: "Stare decisis et non quieta movere", dịch sang tiếng Anh là "stand by the thing decided and do not disturb the calm" (hãy giữ nguyên những gì đã được quyết định và đừng làm xáo trộn). Nội dung cốt lõi của nguyên tắc là các tòa án phải tuân theo hoặc dựa vào các phán quyết của tòa án trước đó để xét xử các vụ việc có tình tiết tương tự dựa trên nguyên lý "like cases must be decided alike".

2. Cấu trúc một bản án trong hệ thống Common Law gồm những thành phần nào và phần nào có giá trị ràng buộc bắt buộc?
Một bản án Common Law gồm hai thành phần chính:

• Ratio decidendi: Lý do quyết định, bao gồm các giải thích và nguyên tắc pháp lý mà thẩm phán sử dụng trực tiếp để đưa ra phán quyết. Đây là phần có giá trị bắt buộc các thẩm phán ở vụ việc tương tự sau này phải tuân theo.
• Obiter dictum: Lời nhận định phụ, chứa đựng những suy nghĩ, bình luận, quan điểm cá nhân của thẩm phán về vụ việc. Phần này không có tính bắt buộc mà chỉ có giá trị tham khảo, thuyết phục.

3. Tuyên bố năm 1966 của Viện Nguyên lão Anh có ý nghĩa như thế nào đối với sự vận hành của Stare decisis?
Trước năm 1966, Viện Nguyên lão Anh bị ràng buộc tuyệt đối bởi các án lệ của chính mình (như khẳng định trong vụ London Tramways [1898]), khiến pháp luật trở nên cứng nhắc. Tuyên bố năm 1966 (Practice Statement 1966) là bước ngoặt "cởi trói", cho phép Viện Nguyên lão không bắt buộc tuân theo án lệ của chính mình khi có lý do hợp lý, nhằm tránh bất công trong các vụ án cụ thể và không cản trở sự phát triển của pháp luật.

4. Khóa luận chỉ ra điểm khác biệt nổi bật trong việc áp dụng Stare decisis giữa Tòa án Tối cao Hoa Kỳ và Tòa án Anh là gì?
Tại Anh, việc tuân thủ án lệ mang tính nghiêm ngặt và bảo thủ cao hơn. Ngược lại, tại Hoa Kỳ, nguyên tắc Stare decisis được áp dụng rất mềm dẻo dưới ảnh hưởng của Chủ nghĩa hiện thực pháp lý và chính sách công; Tòa án Tối cao Hoa Kỳ sẵn sàng hủy bỏ, lật ngược các tiền lệ của chính mình khi chúng không còn phù hợp (thống kê chỉ ra có ít nhất 74 lần bác bỏ tiền lệ trong giai đoạn 1960-2005, ví dụ vụ Knick [2019]).

5. Tại sao ở Việt Nam, dù án lệ về mặt quy định mang tính tham khảo nhưng thực tế lại có tính chất bắt buộc đối với thẩm phán?
Theo Điều 8 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP, thẩm phán có quyền không áp dụng án lệ nếu nêu rõ lý do. Tuy nhiên, trên thực tế, nếu thẩm phán không áp dụng án lệ khi đương sự yêu cầu thì bản án có nguy cơ cao bị kháng cáo, kháng nghị và có thể bị Tòa cấp trên hủy hoặc sửa án. Việc bản án bị hủy, sửa ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả đánh giá và khả năng tái bổ nhiệm thẩm phán, tạo nên áp lực buộc thẩm phán phải tuân theo án lệ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Kiều Diễm đã hệ thống hóa một cách toàn diện và khoa học cơ sở lý luận cũng như lịch sử hình thành của nguyên tắc Stare decisis trong hệ thống Common Law. Thông qua việc phân tích sâu sắc cơ chế phân tách Ratio decidendi - Obiter dictum và phương thức vận hành án lệ tại Anh và Hoa Kỳ, tác giả đã chỉ ra bản chất vận động biện chứng giữa tính ổn định và tính linh hoạt của tiền lệ pháp. Trên cơ sở đối chiếu với thực trạng áp dụng án lệ tại Việt Nam theo Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP và các bản án thực tiễn, công trình đã đề xuất những định hướng và giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng án lệ trong tiến trình cải cách tư pháp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC STARE DECISIS -1. Khái quát về hệ thống pháp luật Common Law 1. Định nghĩa thuật ngữ “Common Law” Hiện nay, có nhiều cách hiểu về thuật ngữ “Common Law” (tạm dịch trong tiếng Việt nghĩa là Luật chung), các cách hiểu lại phân ra nhiều cấp độ cụ thể như sau 4: Cách hiểu thứ nhất tương ứng với cấp độ một thì thuật ngữ “common law” (viết thường) xuất hiện vào thế kỷ XIII ở Anh với mục đích là để phân biệt giữa luật và tập quán của các địa phương (hay còn gọi là luật Anglo Saxon). Những luật và tập quán này được áp dụng theo nguyên tắc của địa phương, chỉ có hiệu lực ở một đơn vị lãnh thổ nhất định; với “common law – luật chung” thì đây là luật do Tòa án Hoàng gia Anh ban hành được áp dụng chung thống nhất trên toàn lãnh thổ nước Anh.

Bên cạnh đó, ở cấp độ một thuật ngữ này cũng còn có cách hiểu thứ hai đó là dùng để phân biệt với “equity law – luật công bằng”, “common law” dùng để chỉ “luật” chứ không phải là lẽ phải, lẽ công bằng. Vì lúc này trong giới thẩm phán, luật gia Anh cho rằng chỉ Thông luật mới là “luật” còn lại thì không phải. Ở cấp độ thứ hai, tương ứng với cách hiểu thứ ba thì “common law” còn được hiểu là “án lệ”, lúc này án lệ bao gồm cả Tòa Công bằng và tòa Thông luật, tức bao gồm cả bộ phận “equity law”. Ở cấp độ thứ ba, tương ứng với cách hiểu thứ tư thì “commom law” được coi là toàn bộ pháp luật Anh như luật công bằng, luật chung, luật thành văn… Ở cấp độ thứ tư, cách hiểu cuối cùng thì “Common Law” (viết hoa) dùng để chỉ nhóm hệ thống pháp luật của các quốc gia độc lập nh.au nhưng đều có nguồn gốc từ luật Anh, thường dùng để chỉ dòng họ hay gia đình pháp luật.

Ta thấy, càng về sau thì cách hiểu của thuật ngữ “common law” càng được mở rộng, từ khi mới được hình thành với vai trò chỉ là dùng để phân biệt luật địa phương và luật nhà nước đến ngày nay nó được dùng để nói cho cả một hệ thống pháp luật. Cho thấy được rằng thông luật đã cùng phát triển với nước Anh, trong quá trình bành 4 Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2017), tlđd, tr. 10 trướng thuộc địa của mình, người Anh đã làm thông luật lan rộng ra nhiều quốc gia khác trên thế giới và đưa nó trở thành một hệ thống pháp luật lớn như hiện nay. Đặc điểm hệ thống pháp luật Common Law Common law được hình thành từ nước Anh, nên đồng thời nó cũng mang đặc điểm gắn liền với lịch sử đất nước và dân tộc Anh với những đặc điểm nổi bật sau: Đầu tiên, thông luật được hình thành bằng con đường tư pháp chứ không phải thông qua con đường lập pháp.

Sở dĩ có điều này vì thông luật ra đời và phát triển thông qua việc hình thành và củng cố quyền lực của hệ thống Tòa án Hoàng gia. Khác với hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa những quy định của pháp luật được quy định trong các bộ luật cụ thể của cơ quan lập pháp, còn ở thông luật các quy định pháp luật lại được quy định trong các bản án của cơ quan tư pháp. Lúc này, ở Anh tình trạng phân quyền cát cứ rất mạnh, luật địa phương có ảnh hưởng mạnh hơn luật nhà vua ban hành, để hạn chế quyền lực lãnh chúa ở địa phương thì nhà vua mới cho các thẩm phán Hoàng gia tới địa phương xét xử rồi khi các thẩm phán về lại thủ đô họ đã trao đổi những kinh nghiệm với nhau. Người này học hỏi người kia, các Thẩm phán đem bản án đã xét xử áp dụng các địa phương khác, dần dần hình thành chung với nhau một cách xét xử đối với các vụ việc tương tự nhau.

Thế là luật được hình thành thông qua việc xét xử mà không phải do bất kỳ cơ quan quyền lực nào ban hành. Cũng không có bất kỳ một quy định nào bắt buộc áp dụng mà được áp dụng dựa vào ý chí của các thẩm phán. Kế đến, đặc điểm thứ hai là các luật gia Anh coi trọng thủ tục tố tụng hơn là luật nội dung. Nguyên nhân của đặc điểm này đó là do sự tồn tại hệ thống trát (writ) tức nếu không có trát thì sẽ không được xét xử.

Trát chính là hệ thống các hình thức khởi kiện mà người dân căn cứ vào đây để khởi kiện, mỗi loại vụ việc được liệt kê trong trát sẽ có một thủ tục xét xử khác nhau. Nên việc đầu tiên khi người dân đi khởi kiện là phải xác định vụ việc của mình có thuộc một trong các loại trát hay không. Nếu không thuộc trát hoặc xác định sai loại thì cũng sẽ không được giải quyết. Nhưng xã hội phát triển không ngừng, những danh mục trong trát không đủ để điều chỉnh các 11 quan hệ mới phát sinh.

Mặc khác, việc ban hành trát mới là điều không dễ dàng bởi sẽ gặp phải sự phản đối của lãnh chúa, khi mở rộng trát tức thẩm quyền Nhà vua cũng sẽ được mở rộng và quyền lực của lãnh chúa sẽ bị ảnh hưởng. Do sự mâu thuẫn của giai cấp cầm quyền mà làm cho Thông luật bị hạn chế, người dân cũng khó tiếp cận công lý. Tiếp theo, thông luật Anh lại không phân chia thành luật công và luật tư như ở Châu Âu lục địa. Có thể lý giải sự không phân chia này là do sự tồn tại của hệ thống trát, trát được ban hành nhân danh Nhà vua, dẫn đến việc tranh chấp giữa các cá nhân với nhau đã trở thành tranh chấp giữa Hoàng gia và bên vi phạm trong mối quan hệ cá nhân đó.

Do đó, pháp luật Anh hoàn toàn mang tính chất công. Quá trình hình thành thông luật Anh mang tính liên tục và có tính kế thừa là một trong những đặc điểm giúp nó tồn tại đến ngày nay. Pháp luật Anh mang tính liên tục vì nước Anh chưa trải qua một cuộc biến động nào làm thay đổi bản chất xã hội của pháp luật. Tính kế thừa của pháp luật Anh có được do lịch sử phát triển của nước Anh cho thấy hầu như không có sự thay đổi toàn diện về bản chất xã hội.

Mà nguyên nhân chủ yếu đó là do tính cách cứng nhắc, bảo thủ của người Anh, các thẩm phán đã tự nguyện tuân thủ các phán quyết của Thẩm phán đã có trước dù các phán quyết ấy đã rất lâu đời. Khác với Anh, thông luật Mỹ có tính kế thừa nhưng lại không mang tính liên tục bởi lịch sử nước Mỹ trải qua cuộc chiến tranh thay đổi bản chất xã hội đó là sự kiện 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ giành độc lập dân tộc, lúc này dân tộc Mỹ từ dân tộc lệ thuộc, thuộc địa đã giành được tự do. Nên hiển nhiên sau khi giành độc lập, thoát khỏi sự cai trị của người Anh thì người Mỹ không muốn tiếp tục áp dụng luật pháp của người Anh nữa, do đó tất yếu quá trình thông luật phát triển bị gián đoạn. Cùng với đó, trong thời kỳ đầu mới du nhập thì thông luật là một hệ thống pháp luật phát triển hơn nên không phù hợp với trình độ phát triển ở Mỹ, hơn nữa vì trong thông luật Anh có những quy định về tự do, dân chủ điều này không thích hợp để áp dụng ở Mỹ - nước bị cai trị nhằm để củng cố quyền lực của Hoàng gia Anh; cho nên thông luật chỉ áp dụng một cách chọn lọc trên đất nước Mỹ mà không mang tính liên tục như ở Anh.

12 Một mặt khác, một đặc điểm khác ở thông luật chính là thông luật Anh chủ yếu sử dụng chế tài phạt tiền trong lĩnh vực dân sự. Điều này đã làm cho thông luật bị hạn chế trong khi các quan hệ dân sự ngày càng phát triển, chế tài phạt tiền lại không đủ tính răn đe để đáp ứng sự thay đổi mau chóng của xã hội. Cuối cùng, đặc điểm tạo tiền đề cho sự tồn tại của thông luật Anh nói riêng hay hệ thống pháp luật thông luật nói chung đó là nguyên tắc “stare decisis” hay nói cách khác đó là nguyên tắc “tiền lệ phải được tuân thủ”. Đóng vai trò là nguyên tắc xương sống cho sự tồn tại và ổn định của Thông luật Anh.

Như vậy, hệ thống pháp luật “Common Law” có những đặc điểm riêng được hình thành từ đời sống chính trị, xã hội của người Anh. Bằng sự mở rộng thuộc địa của mình, Hoàng gia Anh đã áp dụng pháp luật của mình lên các nước thuộc địa đem thông luật trở thành một trong truyền thống pháp luật lớn và phổ biến trên thế giới hiện nay. Nguyên tắc Stare decisis5 trong hệ thống pháp luật Common Law 1. Định nghĩa Nguyên tắc Stare decisis trong Tiếng Anh còn được thể hiện bằng nhiều cụm từ khác nhau như: “doctrine of precedent”, “doctrine of stare decisis”.

Thuật ngữ “stare decisis” có nguồn gốc từ tiếng Latin là: “stare decisis at non quiet movere”. Cụm từ này dịch sang tiếng Anh là: “stand by the thing decided and do not disturb the clam” có thể tạm dịch là “hãy giữ điều gì đã được quyết định và đừng thay đổi”.6 Như vậy, ta có thể hiểu một cách ngắn gọn nội dung yêu cầu nguyên tắc án lệ là các Tòa án phải tuân theo hay dựa vào các quyết định của Tòa án trước (án lệ) để xét xử. Vậy vấn đề đặt ra là tiêu chuẩn hay điều kiện nào để Tòa án tuân theo, dựa vào các quyết định của Tòa án trước đã xét xử? Nguyên tắc “stare decisis” được thực hiện dựa trên nguyên tắc “like cases must be decided alike” (tạm dịch là “các vụ việc giống nhau 5 Nguyên tắc Stare decisis thường được gọi với tên Tiếng Việt là tiền lệ phải được tuân thủ (tên gọi theo Tài liệu hướng dẫn học tập môn Luật so sánh, Trường Đại học Luật TP.HCM) hoặc nguyên tắc án lệ (theo tác giả Đỗ Thanh Trung) tùy theo quan điểm của các học giả khác nhau. 6 Đỗ Thành Trung, “Một số vấn đề lý luận về án lệ trong hệ thống Thông luật”, Tạp chí khoa học pháp lý Việt Nam, số 02/2016, tr.

13 phải được giải quyết như nhau”. 7 Và nội dung của nguyên tắc này có thể hiểu theo nghĩa chính xác hơn là “các vụ việc có các tình tiết có tính chất tương tự phải được giải quyết dựa trên lý lẽ tương tự”.