CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE CHAO BAN CO PHIẾU RA CONG CHUNG VA PHAP LUAT CHAO BAN CO PHIEU RA CONG CHUNG 1. Khái quát về chao bán cỗ phiếu ra công chúng 1. Khái niệm, đặc điểm về chào ban cỗ phiếu ra công chúng Dưới góc độ pháp lý, chào bán chứng khoán là hoạt động phát hành chứng khoán gắn liền với quá trình phân phối chứng khoán từ tổ chức phát hành (nhà phát hành) tới nha đầu tư theo trình tự, thủ tục luật định [21, tr. Đối với hoạt động chào bán chứng khoán dé huy động vốn như chào bán cô phiếu, dựa vào quy mô và phạm vi của đợt chào bán, có thé chia làm hai phương thức cơ bản là chào bán cô phiếu ra công chúng và chào bán cô phiếu riêng lẻ.
Phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ tập trung nghiên cứu về phương thức chào bán chứng khoán ra công chúng, vì vậy, các nội dung chào bán cổ phiếu riêng lẻ tác giả không đi sâu, tìm hiểu, nghiên cứu. Việc phân định này tạo cơ sở để các nhà làm luật xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, chặt chẽ, phù hợp, tạo hành lang pháp lý an toàn cũng như đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động phát hành chứng khoán của doanh nghiệp và các chủ thê khác tham gia vào đợt chào bán. Pháp luật của mỗi nước trên thế giới có những cách định nghĩa, cách hiểu khác nhau về chào bán chứng khoán ra công chúng. Có nước liệt kê các giao dịch hoặc các điều kiện hoặc các tiêu chí được coi là chào bán chứng khoán ra công chúng (điển hình tại Pháp, Việt Nam, Trung Quốc,.), có nước sử dụng quy định miễn trừ, chỉ được coi là chào bán chứng khoán ra công chúng khi không thuộc các trường hợp, phạm vi miễn trừ (như tại Hoa Kỳ, Chỉ thị của EU về bản cáo bạch chào bán chứng khoán ra công chúng,.
Thứ nhất định nghĩa theo hướng liệt kê dé đưa ra định nghĩa về chào bán chứng khoán ra công chúng, chăng hạn theo pháp luật Việt Nam liệt kê các tiêu chí được coi là chào bán chứng khoán ra công chúng khi thuộc một trong các trường hợp (i) chào bán cho 100 nhà dau tư trở lên, không ké những nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp; (ii) chao bán thông qua phương tiện thông tin đại chúng: (iii) chào bán cho các nhà đầu tư không xác định. Một các định nghĩa khác theo Luật chứng khoán của Pháp quy định việc chào bán chứng khoán ra công chúng được hiểu là phát hành, hoặc chuyển nhượng công cụ tài chính ra công chúng hoặc là việc một công cụ tài chính được phép mua bán trên thị trường có tổ chức, quản lý thông qua phương thức quảng cáo, hoặc vận động, hỗ trợ từ các tổ chức trung gian [24, tr. Số người cụ thé do Ủy ban Chứng khoán Pháp quy định là 300 người. Thứ hai định nghĩa theo hướng quy định miễn trừ, có thé tham khảo một vài quy định của một số nước như: Trong Luật Chứng khoán năm 1933 của Hoa Kỳ cũng đề cập thuật ngữ chào bán chứng khoán ra công chúng, nhưng không có định nghĩa cụ thé thé nào là chào bán chứng khoán ra công chúng.
Thay vào đó, pháp luật Hoa Kỳ quy định chỉ tiết về các giao dịch chào bán chứng khoán được miễn trừ đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước, còn lại là giao dịch chào bán chứng khoán ra công chúng và phải đăng ký [21, tr. Các loại miễn trừ đăng ký được quy định cụ thé tại Điều 3, Điều 4, Luật Chứng khoán năm 1933, nhưng tựu chung lại gồm các loại chào bán riêng lẻ hoặc chào bán cho số ít nhà đầu tư (dưới 35 nhà đầu tư không chuyên), đợt chào bán có quy mô nhỏ, đợt chào bán cho những người cư trú trong một tiểu bang hoặc lãnh thổ duy nhất, chứng khoán của chính quyên thành phó, tiêu bang và liên bang [80]. Theo tinh thần của Chi thị về ban cáo bạch của EU thì: Chao bán chứng khoán ra công chúng là: Hành vi liên lạc với nhiều người bằng bắt kỳ phương thức nào, với bat kỳ hình thức nào, thé hiện đầy đủ thông tin trong các điều khoản của bản cáo bạch và chứng khoán được chào bán, và do vậy, giúp cho nhà đầu tư đưa ra quyết định mua hoặc đăng ký mua các chứng khoán này và không thuộc trường hop giao dịch chao bán chứng khoán không được coi là chào bán chứng khoán ra công chúng [26]. Có nhiêu cách định nghĩa, quan niệm khác nhau về chào bán chứng khoán ra công chúng, nhưng có thé định nghĩa về chào bán chứng khoán ra công chúng như sau: Chào bán chứng khoán ra công chúng là chào bán chứng khoán cho một số lượng lớn các nhà đầu tư không chuyên, hoặc không xác định số lượng nhà đầu tư hoặc khi chào bán tổ chức phát hành sử dụng các phương thức quảng cáo, mời chào rộng rãi, các phương tiện thông tin đại chúng.
Hiện nay trên thực tế các nhà làm luật dựa trên cấu trúc quy định chung về chào bán chứng khoán ra công chúng và từng điều kiện riêng với mỗi loại chứng khoán mà không có sự phân định cụ thể về chào bán ra công chúng của từng loại chứng khoán (cô phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ hoặc chứng khoán khác), vì vậy có thé nghiên cứu khái niệm, đặc điểm chào bán cổ phiếu ra công chúng trên nền của chào bán chứng khoán ra công chúng đã nêu trên. Như vậy, chào bán cô phiếu ra công chúng được hiéu là chào bán cô phiếu cho một số lượng lớn các nhà dau tư không chuyên hoặc không xác định số lượng nhà đầu tư hoặc sử dụng các phương thức quảng cáo, mời chào rộng rãi ra công chúng khi chào bán. Từ các định nghĩa về chào bán chứng khoán ra công chúng, chào bán cô phiếu ra công chúng đã trình bày ở trên, chào bán cổ phiếu ra công chúng có đầy đủ các đặc trưng của chào bán chứng khoán ra công chúng, một số đặc điểm cơ bản như sau: Thứ nhất, đặc điểm cơ bản, cốt lõi, là tiêu chí để xác định một đợt chào bán là chào bán chứng khoán ra công chúng với chào bán chứng khoán riêng lẻ là tính quy mô rộng. Tính chất đại chúng (tính rộng rãi) được thé hiện ở các mặt: chào bán cho số lượng lớn các nhà đầu tư; khối lượng chào bán lớn, sử dụng phương thức quảng cáo hoặc mời chào rộng rãi trong đợt chào bán [21, tr.
Tiêu chí số lượng lớn các nha đầu tư không chuyên là tiêu chí phô biến được các nhà làm luật các nước sử dụng để xác định một đợt chào bán là chào bán cô phiếu ra công chúng. Pháp luật Việt Nam cũng dựa vào tiêu chí số lượng nhà đầu tư không chuyên dé xác định là chào bán riêng lẻ hay là chào bán ra công chúng. Theo đó, đợt chào bán cho các nhà đầu tư không xác định, hoặc cho từ 100 nhà đầu tư trở lên không ké nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp được coi là chào bán chứng khoán ra công chúng. Bên cạnh đó, theo Chỉ thị về bản cáo bạch của EU đợt chào bán cho từ 150 nhà đầu tư trở lên không ké nhà đầu tư chuyên nghiệp.
Pháp luật Việt Nam không sử dụng tiêu chí về khối lượng chào bán (thường đề cập tới tổng giá trị của chứng khoán được chào bán) để xác định là chào bán chứng khoán ra công chúng. Theo khoản b, điều 3, Luật chứng khoán năm 1933 của Hoa Kỳ quy định nếu tổng số tiền mà dot phát hành đó được chào bán ra công chúng nhỏ hơn hoặc bằng 5.000 đô la sẽ được miễn trừ đăng ký. Có nghĩa là những đợt chào bán có tổng số tiền huy động được trên 5.000 (năm triệu) đô la thì được coi là chào bán chứng khoán ra công chúng. Theo Chỉ thị về bản cáo bạch của EU cũng không có nghĩa vụ lập bản cáo bạch đối với các đợt chào bán chứng khoán ra công chúng với tổng giá trị đưới 1.000 EUR tính trong khoảng thời gian 12 tháng, vì họ cho rằng chỉ phí lập bản cáo bạch có thê không tương xứng với số tiền thu được dự kiến của đợt chào bán.
Tuy nhiên, các Quốc gia thành viên trong Liên Minh Châu Âu có thê yêu cầu các yêu cầu tiết lộ thông tin khác ở cấp quốc gia nhưng không tạo thành gánh nặng hoặc không tương xứng hoặc không cần thiết. Tiêu chí sử dụng phương thức mời chào hoặc các hình thức quảng cáo rộng rãi trong đợt chào bán. Quảng cáo hoặc mời chào rộng rãi được hiểu là bat kỳ quảng cáo, thông báo hoặc bat kỳ thông điệp nào được sử dụng dé cung cấp các thông tin về đợt chào bán trên internet, báo chí, phương tiện thông tin tương tự, hoặc các phương tiện thông tin đại chúng khác. Các buổi hội thảo hoặc họp, gặp mặt khách tham dự được mời băng bất kỳ phương thức thông tin đại chúng nào như thông qua báo chí, truyền thanh, truyền hình,.
cũng được coi là quảng cáo, mời chào rộng rãi trừ một số ngoại lệ [21, tr. Thứ hai, nguyên tac đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước có thầm quyền khi chào bán chứng khoán ra công chúng là thủ tục pháp lý bắt buộc. Các chủ thê tham gia chào bán chứng khoán ra công chúng phải tuân thủ nghiêm ngặt các thủ tục pháp lý rất chặt chẽ, bởi lẽ chứng khoán có bản chất là một chứng thư xác nhận quan hệ pháp lý giữa tô chức phát hành và nhà đầu tư do đó một chứng khoán sẽ là vô giá trị nếu nó không được phát hành theo một thủ tục, trình tự luật định [21, tr. Với 10 quy mô và tính chất đại chúng của chào bán chứng khoán ra công chúng luôn tiềm an rủi ro cho nhà đầu tư, thậm chí cho ca hệ thống tài chính và nền kinh tế, hoặc rất dễ xảy ra các hành vi lừa đảo, giả mạo thông tin, thao túng thị trường, và hoạt động kiếm lời không chính đáng [12, tr.
Khi đó các hành vi tiêu cực trên xảy ra sẽ gây thiệt hại lớn cho cá nhân, tổ chức và cả thị trường, vì vậy việc chào bán chứng khoán ra công chúng chỉ được thực hiện sau khi tổ chức phát hành đã đăng ký chào bán với cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán. Thứ ba, chủ thé chào bán là các công ty thực hiện chào bán chứng khoán dé huy động vốn, hay còn được gọi là tổ chức phát hành hoặc nhà phát hành.