Luận văn thạc sĩ về phát triển trái phiếu doanh nghiệp của VietinBank

Luận văn thạc sĩ phân tích phát triển trái phiếu doanh nghiệp của vietinbank, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Trần Văn Thìn
• Người hướng dẫn: TS. Đào Lê Minh
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Trái Phiếu Doanh Nghiệp Tại VietinBank
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ, THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm
• 1.2. Các đặc điểm cơ bản
• 1.3. Phân loại trái phiếu
• 1.4. Trái phiếu doanh nghiệp
• 1.5. Các loại Trái phiếu NHTM
• 1.6. Các đặc trưng của TP NHTM
• 1.7. Vai trò của TP NHTM
• 1.8. Những hạn chế của TPDN NHTM
• 1.9. Phát triển TP NHTM
• 1.10. Những phương thức cơ bản về phát hành TP NHTM
• 1.11. Tiêu chí đánh giá phát triển TP NHTM
• 1.12. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển TP NHTM
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TPDN TẠI VIETINBANK GIAI ĐOẠN 2015-2018
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Công thương Vietnam (VietinBank)
• 2.2. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.3. Kết quả kinh doanh và tình hình tài chính của VietinBank
• 2.4. Vị thế của VietinBank trong ngành
• 2.5. Các chỉ tiêu phản ánh quy mô của các NHTM
• 2.6. Các chỉ tiêu về chất lượng và hiệu quả hoạt động kinh doanh năm 2018 của một số NHTM
• 2.7. Thực trạng phát triển trái phiếu doanh nghiệp tại VietinBank trong thời gian qua
• 2.7.1. Một số vướng mắc về khung pháp lý điều chỉnh hoạt động phát hành trái phiếu tại các NHTM Việt nam hiện nay
• 2.7.2. Quy trình triển khai phát hành trái phiếu tại VietinBank
• 2.7.3. Tình hình phát triển trái phiếu doanh nghiệp của VietinBank trong thời gian qua
• 2.7.3.1. Những kết quả đã đạt được
• 2.7.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP TẠI VIETINBANK
• 3.1. Quan điểm và định hướng thúc đẩy phát triển TPDN tại VietinBank
• 3.2. Những giải pháp thúc đẩy phát triển TPDN của VietinBank
• 3.2.1. Không ngừng củng cố, nâng cao tiềm lực tài chính và chất lượng hoạt động của VietinBank
• 3.2.2. Hoàn thiện quy trình triển khai, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị
• 3.2.3. Xác định chiến lược cân đối vốn đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu hiệu quả sử dụng vốn và đảm bảo các tỷ lệ an toàn
• 3.2.4. Nâng cao khả năng dự báo thị trường để lựa chọn thời điểm phát hành tối ưu
• 3.2.5. Đẩy mạnh tìm kiếm các nguồn vốn đầu tư trái phiếu mới với chi phí thấp
• 3.3. Những giải pháp của các cơ quan quản lý nhà nước
• 3.3.1. Hoàn thiện môi trường pháp lý
• 3.3.2. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của cơ quan kiểm toán độc lập
• 3.3.3. Thúc đẩy triển khai tạo nguồn cầu mới cho thị trường, xây dựng cơ sở hạ tầng thông tin
• 3.3.4. Xếp hạng tín nhiệm phải được coi là yêu cầu bắt buộc các ngân hàng phải thực hiện khi phát hành trái phiếu ra công chúng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về trái phiếu doanh nghiệp

Trái phiếu doanh nghiệp là một công cụ tài chính quan trọng trong việc huy động vốn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các ngân hàng thương mại như VietinBank. Trái phiếu doanh nghiệp không chỉ giúp các ngân hàng tăng cường nguồn vốn mà còn tạo ra cơ hội đầu tư cho các nhà đầu tư. Theo nghiên cứu, việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp đã trở thành một trong những phương thức huy động vốn phổ biến tại Việt Nam. VietinBank đã chú trọng phát triển kênh huy động này nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho các hoạt động kinh doanh. Việc phát triển trái phiếu doanh nghiệp không chỉ giúp ngân hàng tăng cường khả năng tài chính mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Theo báo cáo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, tỷ lệ trái phiếu doanh nghiệp trong tổng sản phẩm nội địa (GDP) của Việt Nam còn thấp, cho thấy tiềm năng phát triển lớn cho thị trường này.

1.1 Đặc điểm của trái phiếu doanh nghiệp

Trái phiếu doanh nghiệp có những đặc điểm nổi bật như mệnh giá, lãi suất và thời hạn. Mệnh giá của trái phiếu thường được xác định rõ ràng, trong khi lãi suất có thể thay đổi tùy thuộc vào nhiều yếu tố như rủi ro tín dụng và điều kiện thị trường. Đầu tư trái phiếu là một hình thức đầu tư an toàn hơn so với cổ phiếu, nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro nhất định. Các nhà đầu tư cần phân tích kỹ lưỡng trước khi quyết định đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, việc quản lý rủi ro trong đầu tư trái phiếu là rất quan trọng để đảm bảo lợi nhuận và an toàn vốn.

II. Thực trạng phát triển trái phiếu doanh nghiệp tại VietinBank

Giai đoạn 2015-2018, VietinBank đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển trái phiếu doanh nghiệp. Ngân hàng đã phát hành nhiều đợt trái phiếu với quy mô lớn, góp phần tăng cường nguồn vốn hoạt động. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc phát triển kênh huy động này. Một trong những vấn đề lớn là khung pháp lý chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc phát hành trái phiếu. Chiến lược phát triển tài chính của VietinBank cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn thị trường. Việc nâng cao tín dụng doanh nghiệp và cải thiện quy trình phát hành trái phiếu là cần thiết để tăng cường hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

2.1 Kết quả phát triển trái phiếu doanh nghiệp

Trong giai đoạn này, VietinBank đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc phát hành trái phiếu. Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch phát hành trái phiếu cao, cho thấy sự quan tâm của nhà đầu tư đối với sản phẩm này. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như chi phí phát hành cao và sự cạnh tranh từ các ngân hàng khác. Để cải thiện tình hình, VietinBank cần tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình phát hành và giảm thiểu chi phí. Đánh giá hiệu quả của các đợt phát hành trái phiếu cũng cần được thực hiện thường xuyên để có những điều chỉnh kịp thời.

III. Giải pháp thúc đẩy phát triển trái phiếu doanh nghiệp tại VietinBank

Để thúc đẩy phát triển trái phiếu doanh nghiệp, VietinBank cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, ngân hàng cần củng cố và nâng cao tiềm lực tài chính, đảm bảo khả năng phát hành trái phiếu với quy mô lớn hơn. Thứ hai, việc hoàn thiện quy trình phát hành và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị trong ngân hàng là rất cần thiết. Chiến lược phát triển cần được xây dựng rõ ràng, đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu hiệu quả sử dụng vốn và an toàn tài chính. Cuối cùng, việc tìm kiếm các nguồn vốn đầu tư mới với chi phí thấp cũng cần được chú trọng để tăng cường khả năng cạnh tranh của VietinBank trên thị trường.

3.1 Đề xuất giải pháp

Các giải pháp đề xuất bao gồm việc hoàn thiện môi trường pháp lý cho hoạt động phát hành trái phiếu, nâng cao vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc giám sát và hỗ trợ thị trường trái phiếu. Ngoài ra, VietinBank cũng cần đẩy mạnh công tác truyền thông để nâng cao nhận thức của nhà đầu tư về sản phẩm trái phiếu doanh nghiệp. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng thông tin và xếp hạng tín nhiệm cho trái phiếu cũng là những yếu tố quan trọng giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào sản phẩm này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) là một trong những kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam, đặc biệt là VietinBank. Tính đến năm 2018, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam mới đạt khoảng 7% GDP, thấp hơn nhiều so với mức bình quân 20-50% GDP của các nước trong khu vực. Trong đó, ngành ngân hàng chiếm tỷ trọng phát hành cao nhất với 26,7%, cho thấy vai trò trọng yếu của kênh huy động vốn này trong hệ thống tài chính. Tuy nhiên, hoạt động phát hành trái phiếu của VietinBank trong giai đoạn 2015-2018 vẫn còn nhiều hạn chế, chưa khai thác tối đa tiềm năng vốn trung và dài hạn.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa lý luận về trái phiếu doanh nghiệp, phân tích thực trạng phát triển trái phiếu doanh nghiệp của VietinBank trong giai đoạn 2015-2018, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển kênh huy động vốn này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động phát hành trái phiếu của VietinBank tại Việt Nam trong khoảng thời gian 4 năm, giai đoạn 2015-2018. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả huy động vốn trung và dài hạn, góp phần cải thiện hệ số an toàn vốn, tăng trưởng tín dụng và củng cố vị thế của VietinBank trên thị trường tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về trái phiếu doanh nghiệp và phát triển thị trường vốn, bao gồm:

• Khái niệm trái phiếu doanh nghiệp: Trái phiếu là chứng chỉ vay nợ có kỳ hạn, phản ánh quan hệ giữa người phát hành (người đi vay) và người mua (chủ nợ). Trái phiếu doanh nghiệp là công cụ huy động vốn trung và dài hạn, có thể có các loại như trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu không chuyển đổi, trái phiếu có bảo đảm hoặc không bảo đảm.

• Mô hình phát triển thị trường trái phiếu: Đánh giá sự phát triển dựa trên các tiêu chí như quy mô phát hành, chi phí huy động vốn, kỳ hạn trái phiếu, lợi suất đầu tư và sự đa dạng sản phẩm.

• Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển trái phiếu doanh nghiệp: Bao gồm môi trường pháp lý, điều kiện kinh tế vĩ mô, đặc điểm nội tại của ngân hàng phát hành, tiềm lực nhà đầu tư, cơ sở hạ tầng thị trường và hệ thống đánh giá tín nhiệm.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu tăng vốn cấp 2, chi phí huy động vốn, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), phát hành riêng lẻ và phát hành ra công chúng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính dựa trên số liệu thực tế thu thập từ VietinBank và các báo cáo ngành trong giai đoạn 2015-2018. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các đợt phát hành trái phiếu của VietinBank trong giai đoạn này, với dữ liệu chi tiết về quy mô, lãi suất, kỳ hạn và chi phí phát hành.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp toàn bộ mẫu (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và đầy đủ của dữ liệu. Phân tích số liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích xu hướng tăng trưởng và đánh giá hiệu quả chi phí huy động vốn. Ngoài ra, phương pháp tổng hợp và so sánh được áp dụng để đối chiếu kết quả với các nghiên cứu và báo cáo ngành khác.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2019 đến tháng 5/2019, bao gồm thu thập số liệu, phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng quy mô phát hành trái phiếu của VietinBank: Giai đoạn 2015-2017, khối lượng trái phiếu phát hành tăng trưởng đều, đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 15-20% mỗi năm. Tuy nhiên, năm 2018 ghi nhận sự suy giảm do sự chuyển dịch dòng vốn sang thị trường cổ phiếu. Tỷ trọng trái phiếu VietinBank phát hành so với toàn thị trường dao động quanh mức 20-25%.

2. Chi phí huy động vốn trái phiếu: Lãi suất phát hành trái phiếu của VietinBank có xu hướng giảm dần qua các năm, từ mức khoảng 8,5% năm 2015 xuống còn khoảng 7% năm 2018, phản ánh sự cải thiện về uy tín và điều kiện thị trường. Chênh lệch lãi suất trái phiếu VietinBank so với trái phiếu chính phủ cùng kỳ hạn giảm từ 1,5% xuống còn khoảng 1%, cho thấy hiệu quả chi phí huy động vốn được nâng cao.

3. Cơ cấu kỳ hạn và phương thức phát hành: VietinBank đa dạng hóa kỳ hạn trái phiếu, với tỷ trọng lớn nhất là kỳ hạn trung và dài hạn (5-10 năm chiếm khoảng 60%). Phương thức phát hành chủ yếu là phát hành riêng lẻ, chiếm trên 80%, tuy nhiên có sự gia tăng phát hành ra công chúng trong các năm gần đây nhằm nâng cao tính minh bạch và thu hút nhà đầu tư đa dạng.

4. Ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn và hoạt động tín dụng: Trái phiếu tăng vốn cấp 2 của VietinBank đã góp phần gia tăng vốn tự có, giúp cải thiện hệ số an toàn vốn (CAR) từ mức khoảng 9% lên trên 10% trong giai đoạn nghiên cứu. Điều này tạo điều kiện mở rộng dư nợ tín dụng, với tỷ lệ tăng trưởng tín dụng trung bình khoảng 12%/năm, cao hơn mức tăng trưởng chung của ngành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tăng trưởng quy mô phát hành trái phiếu của VietinBank chủ yếu do nhu cầu bổ sung vốn trung và dài hạn để đáp ứng các chỉ tiêu an toàn vốn và mở rộng tín dụng. Việc giảm lãi suất phát hành phản ánh sự cải thiện uy tín của VietinBank trên thị trường vốn, đồng thời hưởng lợi từ chính sách điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả cho thấy VietinBank đã có bước tiến rõ rệt trong việc đa dạng hóa sản phẩm trái phiếu và nâng cao hiệu quả chi phí huy động vốn. Tuy nhiên, tỷ trọng phát hành ra công chúng còn thấp, hạn chế tính minh bạch và khả năng tiếp cận nguồn vốn rộng rãi hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng quy mô phát hành, bảng so sánh lãi suất trái phiếu VietinBank với trái phiếu chính phủ, và biểu đồ cơ cấu kỳ hạn trái phiếu qua các năm để minh họa rõ nét xu hướng và hiệu quả huy động vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Củng cố tiềm lực tài chính và nâng cao chất lượng hoạt động: VietinBank cần tiếp tục cải thiện hiệu quả kinh doanh, nâng cao năng lực quản trị rủi ro để tăng uy tín trên thị trường, từ đó thu hút nhà đầu tư với chi phí vốn thấp hơn. Mục tiêu đạt tăng trưởng lợi nhuận tối thiểu 10%/năm, thực hiện trong vòng 3 năm tới.

2. Hoàn thiện quy trình phát hành và tăng cường phối hợp nội bộ: Rà soát, chuẩn hóa quy trình phát hành trái phiếu, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các phòng ban liên quan nhằm rút ngắn thời gian phát hành và giảm chi phí phát hành. Thực hiện trong 12 tháng tới, do Ban Quản lý vốn chủ trì.

3. Xác định chiến lược cân đối vốn hợp lý: Thiết lập chiến lược huy động vốn cân đối giữa các kênh, đảm bảo hài hòa giữa hiệu quả sử dụng vốn và an toàn tài chính, đặc biệt chú trọng tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn hợp lý. Áp dụng trong kế hoạch tài chính 5 năm tới.

4. Nâng cao khả năng dự báo thị trường và lựa chọn thời điểm phát hành: Tăng cường phân tích thị trường tài chính, dự báo biến động lãi suất và nhu cầu vốn để lựa chọn thời điểm phát hành tối ưu, giảm chi phí huy động vốn. Triển khai ngay và liên tục cập nhật.

5. Thúc đẩy hợp tác với các cơ quan quản lý nhà nước: Đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao vai trò kiểm toán độc lập, phát triển cơ sở hạ tầng thông tin và bắt buộc xếp hạng tín nhiệm khi phát hành trái phiếu ra công chúng nhằm tăng tính minh bạch và niềm tin nhà đầu tư. Hợp tác thực hiện trong 2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý VietinBank: Nhận diện các điểm mạnh, hạn chế trong hoạt động phát hành trái phiếu, từ đó xây dựng chiến lược huy động vốn hiệu quả, đảm bảo an toàn tài chính và tăng trưởng bền vững.

2. Các nhà đầu tư và tổ chức tài chính: Hiểu rõ về cơ cấu, đặc điểm và rủi ro của trái phiếu VietinBank, giúp đưa ra quyết định đầu tư chính xác và phù hợp với khẩu vị rủi ro.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực trạng để hoàn thiện chính sách, khung pháp lý và giám sát thị trường trái phiếu doanh nghiệp, góp phần phát triển thị trường tài chính lành mạnh.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo toàn diện về lý luận, thực trạng và giải pháp phát triển trái phiếu doanh nghiệp trong bối cảnh ngân hàng thương mại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Trái phiếu doanh nghiệp là gì và vai trò của nó trong ngân hàng?
   Trái phiếu doanh nghiệp là chứng chỉ vay nợ dài hạn do doanh nghiệp phát hành để huy động vốn. Trong ngân hàng, trái phiếu giúp bổ sung vốn trung và dài hạn, cải thiện hệ số an toàn vốn và hỗ trợ tăng trưởng tín dụng.

2. Phân biệt trái phiếu chuyển đổi và không chuyển đổi?
   Trái phiếu chuyển đổi cho phép người sở hữu chuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông theo tỷ lệ xác định, thường có lãi suất thấp hơn. Trái phiếu không chuyển đổi không có quyền này, thường có lãi suất cao hơn để bù đắp rủi ro.

3. Tại sao VietinBank chủ yếu phát hành trái phiếu riêng lẻ?
   Phát hành riêng lẻ có thủ tục đơn giản, thời gian nhanh, tập trung vào nhà đầu tư chuyên nghiệp có tiềm lực tài chính lớn. Tuy nhiên, phát hành ra công chúng giúp tăng tính minh bạch và thu hút đa dạng nhà đầu tư hơn.

4. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả huy động vốn trái phiếu?
   Hiệu quả được đánh giá qua quy mô phát hành, chi phí huy động (lãi suất và chi phí khác), kỳ hạn trái phiếu, tỷ lệ tăng trưởng vốn và tác động đến các chỉ tiêu an toàn vốn và tín dụng.

5. Những rủi ro chính khi phát hành trái phiếu doanh nghiệp?
   Rủi ro lãi suất, rủi ro tín dụng (khả năng vỡ nợ), rủi ro thanh khoản và chi phí phát hành cao có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận và khả năng huy động vốn của ngân hàng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về trái phiếu doanh nghiệp và phát triển trái phiếu doanh nghiệp của VietinBank trong giai đoạn 2015-2018.
• Phân tích thực trạng cho thấy VietinBank đã đạt được tăng trưởng quy mô phát hành và cải thiện chi phí huy động vốn, nhưng vẫn còn hạn chế về tính minh bạch và đa dạng sản phẩm.
• Trái phiếu tăng vốn cấp 2 đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hệ số an toàn vốn và mở rộng tín dụng của VietinBank.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm củng cố tiềm lực tài chính, hoàn thiện quy trình phát hành, cân đối vốn và nâng cao khả năng dự báo thị trường.
• Khuyến nghị phối hợp với cơ quan quản lý để hoàn thiện khung pháp lý và phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp bền vững.

Tiếp theo, VietinBank cần triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới để nâng cao hiệu quả huy động vốn qua trái phiếu, đồng thời tăng cường minh bạch và thu hút nhà đầu tư. Các bên liên quan được khuyến khích tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm phát triển thị trường tài chính Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm Trái phiếu là một chứng chỉ vay nợ phản ánh quan hệ giữa người đi vay (chủ thể phát hành trái phiếu) với người cho vay (chủ sở hữu trái phiếu); trong đó chủ thể phát hành trái phiếu cam kết trả cho người chủ sở hữu trái phiếu một số tiền nhất định, vào những khoảng thời gian nhất định, và phải trả lại tiền gốc khi khoản tiền vay đến hạn. Trái phiếu là loại chứng khoán nợ thông thường có tính chất trung hạn và dài hạn, chủ thể phát hành trái phiếu với tư cách là người đi vay, người mua trái phiếu là người cho vay và được gọi là trái chủ. Trái phiếu phản ánh các quan hệ vay mượn, sử dụng vốn lẫn nhau giữa người đi vay và người cho vay, trên nguyên tắc hoàn trả và nó không chỉ đơn thuần là một hình thức vận động về tiền tệ mà còn là mối quan hệ về xã hội (như mối quan hệ về lòng tin). So với một số hình thức tín dụng khác thì trái phiếu ra đời muộn hơn và phát triển mạnh mẽ trong nền kinh tế thị trường, đặc biệt ở các nước có thị trường chứng khoán phát triển.2 Các đặc điểm cơ bản Một trái phiếu thông thường có ba đặc trưng chính là mệnh giá, lãi suất định kỳ (coupon) và thời hạn của trái phiếu.

Phát hành trái phiếu là đi vay vốn. Mua trái phiếu là cho người phát hành vay vốn và như vậy trái chủ là chủ nợ của người phát hành. Là chủ nợ, người nắm giữ trái phiếu (trái chủ) có quyền đòi các khoản thanh toán theo cam kết về khối lượng và thời hạn, song không có quyền tham gia vào những vấn đề của bên phát hành. Lãi suất của các trái phiếu rất khác nhau, được quy định bởi các yếu tố: Luan van 6 + Cung cầu vốn trên thị trường tín dụng.

Lượng cung cầu vốn đó lại tuỳ thuộc vào chu kỳ kinh tế, động thái chính sách của ngân hàng trung ương, mức độ thâm hụt ngân sách của chính phủ và phương thức tài trợ thâm hụt đó. + Mức rủi ro của mỗi nhà phát hành và của từng đợt phát hành. Cấu trúc rủi ro của lãi suất sẽ quy định lãi suất của mỗi trái phiếu. Rủi ro càng lớn, lãi suất càng cao.

+ Thời gian đáo hạn của trái phiếu. Nếu các trái phiếu có mức rủi ro như nhau, nhìn chung thời gian đáo hạn càng dài thì lãi suất càng cao. Khế ước của trái phiếu: Khế ước trái phiếu (bond indenture): quy định quyền và nghĩa vụ của người phát hành và người sở hữu trái phiếu.Trong khế ước bao gồm giao ước giữa người phát hành và người nắm giữ trái phiếu: Phủ định ước (negative covenants): quy định các hành vi mà người đi vay (người phát hành trái phiếu) không được làm, ví dụ: không được bán tài sản đã thế chấp, không được dùng tài sản đảm bảo cho nhiều trái phiếu phát hành cùng một lúc, không được huy động thêm vốn trừ khi đáp ứng được một số yêu cầu tài chính nhất định. Khẳng định ước (affirmative covenants): người đi vay cam kết sẽ đảm bảo duy trì chỉ số tài chính ở một mức nhất định, thanh toán tiền lãi vay và gốc vay đúng hạn.

Ví dụ, người đi vay có thể cam kết duy trì chỉ số thanh toán hiện hành của công ty lớn hơn hoặc bằng 2. Nếu chỉ số thanh toán hiện hành không được duy trì thì trái phiếu có thể được coi bị vỡ nợ về mặt kỹ thuật. - Cấu trúc lãi suất danh nghĩa của trái phiếu: + Trái phiếu không trả lãi (zero coupon bond,pure discount securities) là trái phiếu không trả lãi định kỳ. Người nắm giữ trái phiếu chỉ nhận được khoản tiền bằng mệnh giá trái phiếu khi đáo hạn và hưởng lợi suất do chệnh lệch giữa giá mua trái phiếu và mệnh giá.

Trái phiếu không trả lãi được phát hành với giá thấp hơn mệnh giá. Luan van 7 + Trái phiếu có lãi suất tăng dần (step-up notes): là loại trái phiếu có lãi suất tăng theo thời gian với một tỉ lệ xác định. + Trái phiếu có lãi suất trả chậm (defferer coupon bonds): là trái phiếu mà các khoản coupon ban đầu được thanh toán sau một thời gian. Các khoản coupon được cồng dồn, tính lãi lũy kế và được thanh toán một lần vào cuối thời hạn quy định trả lãi sau.

Khi thời gian trả lãi sau kết thúc, trái phiếu sẽ trả lãi coupon bình thường trong suốt thời gian còn lại của trái phiếu. + Trái phiếu có lãi suất thả nổi: Trái phiếu có lãi suất thả nổi (Floating rate securities): là trái phiếu có lãi suất coupon biến động dựa trên một mức lãi suất tham chiếu nhất định (reference rate) hay một chỉ số chứng khoán nhất định. Lãi suất coupon của trái phiếu thường được điều chỉnh định kỳ (3,6,12 tháng) dựa trên lãi suất thị trường tham chiếu. Trái phiếu có lãi suất coupon biến động cùng chiều với lãi suất tham khảo (straight floaters) Lãi suất coupon=lãi suất tham chiếu +(-) Tỷ lệ niêm yết Tỷ lệ niêm yết là số tiền mà người phát hành đồng ý trả cao hơn lãi suất tham chiếu Lãi suất tham chiếu thường là lãi suất của trái phiếu chính phủ Mỹ hay lãi suất LIBOR (London Interbank Offer Rate) Trái phiếu có lãi suất coupon biến động ngược chiều với lãi suất tham chiếu (inverse floater).

Ví dụ: lãi suất coupon = 12%-lãi suất tham khảo. + Trái phiếu có lãi suất cố định: Lãi suât của trái phiếu không thay đổi trong suốt kỳ hạn của trái phiêu. - Quyền của người phát hành và người nắm giữ trái phiếu: + Người nắm giữ trái phiếu: Luan van 8 Quyền chuyển đổi (conversion option): Người nắm giữ trái phiếu được quyền chuyển đổi trái phiếu sang một số lượng nhất định cổ phiếu phổ thông của tổ chức phát hành (nếu là trái phiếu chuyển đổi). Quyền bán (put option): Người nắm giữ trái phiếu có quyền bán chứng khoán cho tổ chức phát hành tại một mức giá xác định trước thời hạn đáo hạn của trái phiếu.

Ví dụ, trong trường hợp lãi suất thị trường tăng cao hay mức độ tín nhiệm của tổ chức phát hành giảm sút nghiêm trọng, người nắm giữ trái phiếu có thể thực hiện quyền này để bảo vệ lợi ích cho mình. Lãi suất tối thiểu (floors): quy định mức lãi suất coupon tối thiểu của trái phiếu có lãi suất thả nổi + Quyền của người phát hành trái phiếu Quyền mua lại trái phiếu (call option): người phát hành trái phiếu có quyền mua lại trái phiếu với một mức giá xác định trên khế ước trái phiếu. Người phát hành có thể muốn mua lại trái phiếu trong trường hợp lãi suất thị trường giảm để phát hành trái phiếu mới có lãi suất thấp hơn. Quyền trả nợ gốc trước thời hạn (Prepayment options): Người phát hành (người đi vay) có quyền trả nợ gốc một phần hay toàn bộ trước thời hạn mà không bị phạt.

Quyền thanh toán nợ nhanh (accelerated sinking fund provisions): Cho phép người phát hành thu hồi lượng trái phiếu với một giới hạn nhất định nhiều hơn so với quy định thanh toán nợ gốc. Lãi suất tối đa (caps): quy định lãi suất coupon tối đa của trái phiếu có lãi suất thả nổi. Khi doanh nghiệp giải thể hay phá sản, trái phiếu được ưu tiên thanh toán trước các cổ phiếu. Theo điều 39 luật Phá sản doanh nghiệp năm 2014 quy định về trình tự thanh toán các khoản nợ thì khi doanh nghiệp thanh toán hết các khoản nợ cho chủ nợ thì mới chia tài sản cho các cổ đông.3 Phân loại trái phiếu - Căn cứ vào đối tượng phát hành trái phiếu: + Trái phiếu chính phủ: là chứng khoán nợ dài hạn do Chính phủ phát hành nhằm mục đích huy động vốn dài hạn để bù đắp thiếu hụt ngân sách.

Trái phiếu chính phủ là loại chứng khoán không có rủi ro thanh toán và cũng là loại trái phiếu có tính thanh khoản cao. Do đặc điểm đó, lãi suất của trái phiếu chính phủ được xem là lãi suất chuẩn để làm căn cứ ấn định lãi suất của các công cụ nợ khác có cùng kỳ hạn. Trái phiếu chính phủ gồm trái phiếu kho bạc (phát hành bởi kho bạc để tài trợ cho thiếu hụt ngân sách của Chính phủ) và trái phiếu đô thị (phát hành bởi chính quyền địa phương nhằm huy động vốn tài trợ cho ngân sách của chính quyền địa phương). + Trái phiếu doanh nghiệp: là các trái phiếu do các doanh nghiệp phát hành nhằm huy động vốn trung và dài hạn.Trái phiếu doanh nghiệp có đặc điểm chung sau: Trái chủ được trả lãi định kỳ và trả gốc khi đáo hạn, song không được tham dự vào các quyết định của doanh nghiệp.

Nhưng cũng có loại trái phiếu không được trả lãi định kỳ, người mua được mua dưới mệnh giá và khi đáo hạn được nhận lại mệnh giá. Khi doanh nghiệp giải thể hoặc thanh lý, trái phiếu được ưu tiên thanh toán trước các cổ phiếu. Có những điều kiện cụ thể kèm theo, hoặc nhiều hình thức đảm bảo cho khoản vay. Trái phiếu doanh nghiệp bao gồm những loại sau: ++ Trái phiếu có đảm bảo: Là loại trái phiếu được bảo đảm thanh toán toàn bộ hoặc một phần gốc, lãi khi đến hạn bằng tài sản của doanh nghiệp phát hành hoặc tài sản của bên thứ ba; hoặc được bảo lãnh thanh toán của tổ chức tài chính, tín dụng có chức năng cung cấp dịch vụ bảo lãnh thanh toán.

Người nắm giữ trái phiếu này được bảo vệ ở một mức độ cao trong trường hợp doanh nghiệp phá sản, vì họ có quyền đòi nợ đối với một tài sản cụ thể. Luan van 10 ++ Trái phiếu không bảo đảm: Trái phiếu tín chấp không được đảm bảo bằng tài sản mà được đảm bảo bằng uy tín của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp bị phá sản, những trái chủ của trái phiếu này được giải quyết quyền lợi sau các trái chủ có bảo đảm, nhưng trước cổ động. Các trái phiếu tín chấp có thể chuyển đổi cho phép trái chủ được quyền chuyển trái phiếu thành cổ phiếu thường của công ty phát hành.

Tuỳ theo quy định, việc chuyển đổi có thể được tiến hành vào bất cứ thời điểm nào, hoặc chỉ vào những thời điểm cụ thể xác định. Ngoài những đặc điểm trên, mỗi đợt trái phiếu được phát hành có thể được gắn kèm theo những đặc tính riêng khác nữa nhằm đáp ứng nhu cầu cụ thể của một bên nào đó. Cụ thể là: ++ Trái phiếu có điều khoản mua lại cho phép người phát hành mua lại chứng khoán trước khi đáo hạn khi thấy cần thiết.